Nāmadhāturāsi
Puttaṃ icchatīti atthe –
705. Īyo kammā [ ka .437; rū .538; nī .912; caṃ .1.1.23,24; pā .3.1.8,9].
Kammatthā nāmapadamhā icchatthe īyo hotīti kammabhūtā puttasaddato icchāyaṃ īyo ,‘ puttīya ’ iti dhātupaccayantarūpaṃ , tato tyādyuppatti .
Puttīyati , puttīyanti , puttīyeti , puttīyayati , puttīyāpeti , puttīyāpayati , puttīyāpīyati , puttīyāpīyanti .
Evaṃ cīvarīyati , cīvarīyanti , pattīyati , pattīyanti , parikkhārīyati , parikkhārīyanti iccādi .
Aputtaṃ sissaṃ puttamiva ācaratīti atthe –
706. Upamāṇācāre [ ka .436; rū .537; nī .912; caṃ .1.1.25; pā .3.1.10].
Upamīyati upametabbo attho etenāti upamānaṃ , upamānabhūtā kammapadato ācāratthe īyo hoti .
Puttīyati
M0.468 , puttīyanti sissaṃ .Kamme-aputtopi putto viya ācarīyati puttīyīyati , puttīyīyanti , puttīyeti , puttīyayati , puttīyāpeti , puttīyāpayati , puttīyāpīyati , puttīyāpīyanti .
Evaṃ sissīyati , sissīyanti .
Kuṭiyaṃ viya pāsāde ācaratīti atthe –
707. Ādhārā [ ka .436; rū .537; nī .912; caṃ .1.1.26; pā .3.1.10].
Upamānabhūtā ādhārabhūtā ca nāmamhā ācāratthe īyo hoti .
Kuṭīyati , kuṭīyanti pāsāde , nadiyaṃ viya samudde ācarati nadīyati , nadīyanti iccādi .
Araññe viya nagare ācarati araññīyati , araññīyanti nagare .
Evaṃ gehīyati vihāre .
Lokadhammehi akampanīyaṭṭhena pabbato viya attānaṃ ācaratīti atthe –
708. Kattutāyo [ ka .435; rū .536; nī .911; caṃ .1.1.27; pā .3.1.11].
Upamānabhūtā kattubhūtā ca nāmamhā ācāratthe āyo hotīti pabbatasaddato āyo .
Tato tyādyuppatti .
Pabbatāyati saṅgho , pabbatāyanti , cicciṭo viya attānaṃ ācarati cicciṭāyati , saddo .
Evaṃ paṭapaṭāyati , kaṭakaṭāyati , dhūmadhūmāyati , dhūpāyati , sandhūpāyati .
Abhusampi
M0.469 bhusaṃ bhavatīti atthe – 709. Jhatthe [ ka .435; rū .536; nī .911; caṃ .1.1.30; pā .3.1.12,13].
Cīpaccayassa attho abbhūtatabbhāvo jhattho nāma .
Kattuto jhatthe āyo hoti .
Bhusāyati , bhusāyanti , apaṭopi paṭo bhavati paṭāyati , paṭāyanti , alohitampi lohitaṃ bhavati lohitāyati .
Evaṃ nīlāyati , kamalāyati , candāyati , candanāyati , kañcanāyati , vajirāyati .
Kattutotveva ?
Bhusaṃ karoti .
Saddaṃ karotīti atthe –
710. Saddādīhi karoti [ ka .435; rū .536; nī .911; caṃ .1.1.36; pā .3.1.17,18;‘ saddādīni ’( bahūsu )].
Saddādīhi dutiyantehi nāmehi karotyatthe āyo hoti .
Saddāyati , saddāyanti , veraṃ karoti verāyati , verāyanti , kalahaṃ karoti kalahāyati , kalahāyanti , mettaṃ karoti mettāyati , mettāyanti , karuṇaṃ karoti karuṇāyati , karuṇāyanti , muditaṃ karoti muditāyati , muditāyanti , upekkhaṃ karoti upekkhāyati , upekkhāyanti , kukkuccaṃ karoti kukkuccāyati , kukkuccāyanti , piyaṃ karoti piyāyati , piyāyanti , paccayaṃ saddahanaṃ karoti pattiyāyati , pattiyāyanti , taṇhaṃ karoti taṇhāyati , taṇhāyanti , taṇhīyati , taṇhīyanti vā , karotyatthe īyo .
Mama idanti karoti mamāyati , mamāyanti .
Namo
M0.470 karotīti atthe – 711. Namotvasso [ caṃ .1.1.37; pā .3.1.19].
Namosaddato karotyatthe asso hoti .
Namassati , namassanti .
Samānaṃ sadisaṃ karotīti atthe –
712. Dhātvatthe nāmasmi [ pā .3.1.21,25].
Dhātvattho vuccati yā kāci kriyā .
Nāmasmā dhātvatthe i hoti .
‘ Yuvaṇṇānameo paccaye ’ ti issa ettaṃ .
Samāneti , samānenti .
‘ Eonamayāvā sare ’ ti essa ayādeso .
‘ Ṇiṇāpyāpīhi vā ’ ti ettha vāsaddena lapaccayo , samānayati , samānayanti , piṇaṃ karoti piṇeti , piṇayati , kusalaṃ pucchati kusaleti , kusalayati , visuddhaṃ hoti visuddheti , visuddhayati , vīṇāya upagāyati upavīṇeti , upavīṇāyati , paññāya atikkamati atipaññeti , atipaññāyati , vaccaṃ karoti vacceti , vaccayati , muttaṃ karoti mutteti , muttayati , balena pīḷeti baleti , balayati .
Assa itte-balīyati , balīyanti .
‘‘ Abalānaṃ balīyantī ’’ ti pāḷi .
Saccaṃ karotīti atthe –
713. Saccādīhāpi [ saṃyuttanikāye ; rū .540; nī .914; pā .3.1.25].
Saccādīhi nāmehi dhātvatthe āpi hoti .
Saccāpeti
M0.471 , saccāpenti , atthavibhāgaṃ karoti atthāpeti , atthāpenti , bedasatthaṃ karoti bedāpeti , bedāpenti , sukkhaṃ karoti sukkhāpeti , sukkhāpenti , sukhaṃ karoti sukhāpeti , sukhāpenti , dukkhaṃ karoti dukkhāpeti , dukkhāpenti , uṇhaṃ karoti uṇhāpeti , uṇhāpenti iccādi .Aputtaṃ puttamiva ācarati puttīyati , puttīyituṃ icchatīti atthe ‘ tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te ’ ti sapaccayo .
714. Yathiṭṭhaṃ syādino [ ka .458; rū .461; nī .939; caṃ .5.1.8; pā .6.1.3].
Icchīyatīti iṭṭhaṃ , yaṃ yaṃ iṭṭhaṃ yathiṭṭhaṃ .
‘‘ Yamiṭṭhan ’’ tipi pāṭho .
Syādyantassa yathiṭṭhaṃ ekassaraṃ ādibhūta ’ maññaṃ vā dverūpaṃ hoti , na tyādissa viya ādibhūtamevāti attho .
‘ Ū byañjanassā ’ ti ū āgamo .
Ādimhi dvitte-pupputtīyisati .
Majjhe dvitte-puttittīyisati .
Akamalaṃ kamalaṃ bhavati kamalāyati , kamalāyituṃ icchatīti kakamalāyisati , kamamalāyisati , kamalalāyisati iccādi .
Iti nāmadhāturāsi .
Iti niruttidīpaniyā nāma moggallānadīpaniyā
Tyādikaṇḍo nāma ākhyātakaṇḍo
Niṭṭhito .