Issues
Niruttidīpanīpāṭha
Niruttidīpanīpāṭha

Āgamasandhi

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Āgamasandhi

Athāgamasandhi dīpiyate .
Mahāvuttinā sarāgamo –
A –
Paṇṇasālaṃ amāpetvā [ jā .2.22.1913], paṇṇasālaṃ amāpiya [ jā .1.1.148]– māpetvā iccevattho , na cāpi apunappunaṃ , hatthibondiṃ pavekkhāmi [ jā .1.1.148] -punappunaṃ iccevatthoM0.40 , natthi loke anāmataṃ [ jā .1.2.31]– amata pubbaṃ ṭhānanti attho , anavajjaṃ , anamataggo , jaccandho , jaccabadhiro , jaccamūgo , jaccapaṇḍako .
Ā –
Aḍḍhe ājāyare kule [ saṃ . ni .1.49], manussesu paccājāto , āpūrati tassa yaso [ pari .386].
I –
Dhammikathaṃ katvā [ pārā .39], sarantā sapanti gacchantīti sarisapā .
Ī –
Kabaḷīkāro , manasīkāro , manasīkaroti , tappākaṭīkaroti , dūrībhūto , abyayībhāvo .
U –
Ñātiparijinassa bhāvo ñātipārijuññaṃ , evaṃ bhogapārijuññaṃ- parijinassāti parihānassa , parikkhayassa .
O –
Parosataṃ , saradosataṃ , disodisaṃ [ dha . pa .42] iccādi .
‘ Atippago kho tāva piṇḍāya caritu ’[ dī . ni .3.1] nti ettha pātottho pagosaddo eva .
Iti sarāgamarāsi .
50. Vanataragācāgamā
Sare pareva na , ta , ra , gā ca ma , ya , dā ca āgamā honti .
Go , to , do , no , mo , yo , ro , vo ,
TatthaM0.41 go –
Ariyehi puthagevāyaṃ janoti puthujjano [ mahāniddese ], idha pana pagosaddo eva , pageva vutyassa , pageva manussitthiyāti [ pārā .55].
To –
Ajjatagge [ dī . ni .1.250], tasmātiha [ ma . ni .1.29], katamo nāma so rukkho , yassa tevaṃ gataṃ phalaṃ [ jā .2.18.10] -tevanti evaṃ .
Do –
Udaggo , udabbahi , udapādi , udayo , udāhaṭo , udito , udīrito , dubhato vuṭṭhānaṃ [ paṭisambhidāmagge ; visuddhimagge ], dubhayāni viceyya paṇḍarāni [ su . ni .531], todeyya , kappā dubhayo [ su . ni .1131]– dve isayoti attho .
Kiñcideva , kocideva , kismiñcideva , yāvadeva , tāvadeva , valutte-yāvade , tāvadeti siddhaṃ , punadeva , sakideva , sammadeva-dāgame rasso , sammadakkhāto [ saṃ . ni .5.195], sammadaññā vimutto [ ma . ni .2.234], bahudeva rattiṃ [ a . ni .3.101], ahudeva bhayaṃ [ dī . ni .1.159] iccādi .
No –
Ito nāyati , ciraṃ nāyati , kamme sādhu kammaniyaṃ kammaññaṃ , attano idaṃ attaniyaṃ , addhānaṃ khamatīti addhaniyaṃ , lobhassa hitaṃ lobhaniyaṃ lobhaneyyaṃ , dosaniyaṃ dosaneyyaṃ , mohaniyaṃ mohaneyyaṃ , oghaniyaṃ , yoganiyaṃ , ganthaniyaṃ , niddhunanaṃ , niddhunanako , sañjānanaṃ , sañjānanako , saññāpanako iccādi .
MoM0.42 –
Lahumessati [ dha . pa .369], garumessati , maggamatthi [ vibha . aṭṭha .189], aggamakkhāyati [ a . ni .4.34], uragāmiva [ jā .1.7.30], arahatāmiva [ dī . ni .2.348] iccādīni .
Tathā kena te idha mijjhati [ pe . va .181], rūpāni manupassati [ dha . sa . aṭṭha .596], ākāse mabhipūjaye , aññamaññassa [ ma . ni .3.40], ekamekassa [ pārā . aṭṭha .1.23], samaṇamacalo [ a . ni .4.87], adukkhamasukhā vedanā [ saṃ . ni .4.250] iccādi .
Yo –
Nayimassa vijjā mayamatthi [ jā .1.3.25], yathayidaṃ [ a . ni .1.21-22], tathayidaṃ , chayime dhammā [ a . ni .6.11], navayime dhammā [ a . ni .9.9], dasayime dhammā [ a . ni .10.16], mamayidaṃ , soyeva , teyeva , taṃyeva taññeva , tehiyeva , tesaṃyeva tesaññeva , tasmiyeva , buddhoyeva , buddhesuyeva , bodhiyāyeva kāraṇā [ cariyā .1.65], hotiyeva , atthiyeva iccādi .
Tiyantaṃ , aggiyāgāre , catutthīyatthe iccādīni ivaṇṇantarūpāni yāgamenāpi sijjhantiyeva .
Ro –
Nirantaraṃ , niratthakaṃ , nirāhāro , nirābādho , nirālayo , nirindhano aggi , nirīhakaṃ , nirudakaṃ , nirutti , niruttaro , nirūmikā nadī , nirojaṃ , duratikkamo , durabhisambhavo , durāsadā buddhā [ apa . thera 1.40.270], durākhyāto dhammo [ dī . ni .3.166], durāgataṃ , duruttaṃ vacanaṃ [ a . ni .5.140], pāturahosi [ mahāva .8], pāturahu [ jā .1.14.202], pāturahesuṃ [ a . ni .3.71], pātarāso , punareti , dhīratthu [ jā .1.1.13], caturaṅgikaṃ jhānaṃ [ dha . sa .168], caturārakkhā , caturāsītisahassāni , caturiddhilābho ,M0.43 caturoghā , vuddhiresā [ dī . ni .1.251], pathavīdhāturevesā [ ma . ni .3.348-349], āpodhāturevesā [ ma . ni .3.350], sabbhireva samāsetha , nakkhattarājāriva tārakānaṃ , vijjuriva abbhakūṭe , āraggeriva , usabhoriva [ su . ni .29], yathariva , tathariva [ dī . ni .1.263] -rāgame rasso .
Ettha ca yathā ‘‘ atiriva kallarūpā [ su . ni .688], ativiya lābhaggayasaggapatto , paraṃviya mattāya ’’ iccādīsu iva , viyasaddā evatthe vattanti , tathā ‘‘ yathariva , tathariva , varamhākaṃ bhusāmiva [ jā .1.3.108], netaṃ ajjatanāmiva ’’ iccādīsu ivasaddo evatthe vattati .
Vo –
Duvaṅgulaṃ , duvaṅgikaṃ , tivaṅgulaṃ , tivaṅgikaṃ , pāguññavujutā , vusitaṃ , vuttaṃ , vuccate , āsanā vuṭṭhāti [ pāci .547], vuṭṭhānaṃ , vuṭṭhahitvā , bhikkhuvāsane , puthuvāsane , sayambhuvāsane iccādīni uvaṇṇantarūpāni vāgamenāpi sijjhantiyeva .
51. Chā ḷo .
Sare pare chamhā ḷāgamo hoti .
Chaḷaṅgaṃ , chaḷāyatanaṃ , chaḷāsītisahassāni [ pe . va .374], atthassa dvārā pamukhā chaḷete [ jā .1.1.84], chaḷevānusayā honti [ abhidhammatthasaṅgaha ], chaḷabhiññā mahiddhikā [ bu . vaṃ .3.5].
Mahāvuttividhānamuccate .
SareM0.44 pare manādīhi sāgamo –
Manasikāro , mānasiko , cetasiko , abyaggamanaso naro [ a . ni .1.30], putto jāto acetaso , ure bhavo oraso iccādi .
Sare pare bahulaṃ hāgamo –
Māhevaṃ ānanda [ dī . ni .2.95], nohetaṃ bhante [ dī . ni .1.185-186], nohidaṃ bho gotama [ dī . ni .1.263], nahevaṃ vattabbe [ kathā .1], hevaṃ vattabbe , hevaṃ vadati , ujū ca suhujūca [ khu . pā .9.1], suhuṭṭhitaṃ sukhaṇo iccādi .
Iti byañjanāgamarāsi .
52. Niggahītaṃ [ ka .35; rū .21( piṭṭhe ); nī .56].
Niggahītaṃ kvaci āgataṃ hoti vā .
Upavassaṃ kho pana [ pārā .653], navaṃ pana bhikkhunā cīvaralābhena [ pāci .368], appamādo amataṃ padaṃ [ dha . pa .21], cakkhuṃ udapādi [ mahāva .15], aṇuṃthūlāni [ dha . pa .265], kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ [ dha . pa .53], avaṃsirā patanti [ jā .1.11.35], yadattho , tadattho , etadattho , takkattā , takkaro iccādīni pubbe vuttāneva , tathā taṃsampayutto , tabbohāro , tabbahulo iccādi .
Iti bindāgamarāsi .
Mahāvuttinā padānaṃ ante gata , jāta , anta saddā āgamā honti .
RūpagataṃM0.45 [ ma . ni .2.133] vedanāgataṃ [ ma . ni .2.133], saññāgataṃ [ ma . ni .2.133], gūthagataṃ [ ma . ni .2.119], muttagataṃ [ ma . ni .2.119], diṭṭhigataṃ [ mahāva .66], atthajātaṃ [ pārā . aṭṭha .1. paṭhamamahāsaṅgītikathā ], dhammajātaṃ , suttanto [ kathā .226], vananto , sammākammanto , micchākammanto iccādi .
Āgamasandhirāsi niṭṭhito .