Rudhādigaṇa
Atha
M0.436 rudhādigaṇo vuccate .‘ Kattarī ’ ti padaṃ vattate , tañca bahulādhikārā vikaraṇānaṃ kattari nibandhaṃ bhāva , kammesu anibandhaṃ vikappena pavattiṃ dīpeti , tasmā bhāva , kammesu ca kāritarūpesu ca vikaraṇānaṃ pavatti veditabbā hotīti .
Chida , bhida , bhuja , muca , yuja , rica , rudha , lipa , vida , sica , subha .
660. Mañca rudhādīnaṃ [ ka .446; rū .509; nī .926; caṃ .1.1.93; pā .3.1.78].
Rudhādīhi kriyatthehi kattari lo hoti , tesañca rudhādīnaṃ pubbantasaramhā paraṃ niggahītaṃ āgacchati , mānubandho pubbantadīpanattho , akāro uccāraṇattho , casaddena rudha , subhādīhi i , ī , e , opaccaye saṅgaṇhāti , niggahītassa vaggantattaṃ .
Rundhati .
Chida-dvidhākaraṇe , chindati , chindanti .
Kamme kyo ,‘ tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā ’ ti yamhi dhātvantassa cavaggattaṃ ,‘ vaggalasehi te ’ ti yassa pubbarūpattaṃ .
Chijjati , chijjanti .
‘ Garupubbā rassā re ntentīnan ’ ti catunnaṃ nte , ntīnaṃ rettaṃ , chindate , chijjate , chijjante , chijjare .
Iminā niggahītāgamo , chindīyati , chindīyanti , chindīyate , chindīyante .
Kārite-chedeti , chedayati , chedāpeti , chedāpayati , chindeti , chindayati , chindāpeti , chindāpayati .
Īādimhi-acchindi
M0.437 , chindi , acchinduṃ , chinduṃ , acchindiṃsu , chindiṃsu .Mahāvuttinā dhātvantassa ccho pubbassa dvittañca , acchecchi taṇhaṃ , vivattayi saṃyojanaṃ [ itivu .53],‘‘ acchejjī ’’ tipi divādipāṭho dissati , acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ [ jā .2.22.1788].
Kamme-acchijji , chijji , acchindiyi , chindiyi .
Kārite-chedesi , kaṇṇanāsañca chedayi [ jā .1.4.49], chindesi , chindayi .
Ssatyādimhi- ‘ labhavasachidagamabhidarudānaṃ cchaṅa ’ iti ssena saha dhātvantassa ccho , checchati , chindissati , checchanti , chindissanti , checchasi , checchata , checchāmi , checchāma , chindissāma .
Ssādimhi-acchecchā , acchindissā , acchecchaṃsu , acchindissaṃsu .
Bhida-vidāraṇe , bhindati , bhindanti .
Kamme-bhijjati , bhijjanti , bhijjare , bhindiyati , bhindiyanti .
Kārite-bhikkhū bhikkhūhi bhedeti [ mahāva .107], bhedayati , bhedāpeti , bhedāpayati , bhindeti , bhindayati , bhindāpeti , bhindāpayati .
Kamme-bhedīyati , bhedāpīyati .
Īādimhi-abhindi , bhindi , abhinduṃ , bhinduṃ , abhindiṃsu , bhindiṃsu .
Kamme-abhijji , bhijji , abhindiyi , bhindiyi .
Kārite-abhedesi , bhedesi , abhedayi , bhedayi , bhedāpesi , bhedāpayi .
Ssatyādimhi- ‘ labhavasa …’ iccādinā
M0.438 ssena saha dassa ccho , bhecchati , bhindissati , bhecchanti , bhindissanti , bhecchasi , bhecchatha , bhecchāmi , bhecchāma , bhindissāma ,‘‘ taṃ te paññāya bhecchāmī ’’ ti [ su . ni .445] pāḷi .Ssādimhi-acchecchā , acchindissāiccādi .
Bhuja-pālana , byavaharaṇesu , bhuñjati , bhuñjanti .
Kamme-bhujjati , bhujjanti .
Kārite-bhojeti , bhojayati , bhojāpeti , bhojāpayati .
Kamme-bhojīyati , bhojāpīyati .
Ssatyādimhi- ‘ vacabhujamucavisānaṃ kkhaṅa ’ iti ssena saha dhātvantassa kkho , ādivuddhi , bhokkhati , bhuñjissati , bhokkhanti , bhokkhasi , bhokkhatha , bhokkhāmi , bhokkhāma , bhuñjissāma .
Ssādimhi-abhokkhā , abhuñjissā , abhokkhaṃsu , abhuñjissaṃsu iccādi .
Muca-mocane , muñcati , muñcanti , muñcare .
Kamme-muccati , muccanti , muñcīyati , muñcīyanti .
Kārite-mocāpeti , mocāpayati .
Īādimhi-amuñci , muñci , amuñciṃsu , muñciṃsu .
Kārite-amocesi , mocesi , amocayi , mocayi , amocesuṃ , mocesuṃ , amocayuṃ , mocayuṃ , amociṃsu , mociṃsu , amocayiṃsu , mocayiṃsu .
Ssatyādimhi-ssena saha cassa kkho , mokkhati , muñcissati , mokkhanti mārabandhanā [ dha . pa .37].
Na me samaṇa mokkhasi [ saṃ . ni .1.140].
Mokkhatha , mokkhāmi , mokkhāma , muñcissāma .
Ssādimhi-amokkhā
M0.439 , mokkhā , amuñcissā , muñcissā , amokkhaṃsu , mokkhaṃsu , amuñcissaṃsu , muñcissaṃsu .Yuja-yoge , yuñjati buddhasāsane , ārabhatīti attho , yuñjanti , pamādamanuyuñjanti , bālā dummedhino janā [ dha . pa .26].
Yuñjasi , yuñjatha buddhasāsane [ saṃ . ni .1.185].
Yuñjāmi , yuñjāma .
Kamme-yuñjīyati , yuñjīyanti .
Kārite-yojeti , payojeti , niyojeti , uyyojeti , yojayati , payojayati , niyojayati , uyyojayati .
Kamme-yojīyati , payojīyati , niyojīyati , uyyojīyati .
Rudha-āvaraṇe , rundhati , rundhiti , rundhīti , rundheti , rundhoti , rundhanti , orundhati , avarundhati , rundhāpeti , rundhāpayati , avarodheti , avarodhayati , uparodheti , uparodhayati , rodhāpeti , rodhāpayati .
Kamme-avarodhīyati iccādi .
Lipa-limpane , limpati , limpanti .
Kamme-limpīyati .
Kārite-limpeti , limpayati , limpāpeti , limpāpayati , lepeti , lepayati , lepāpeti , lepāpayati iccādi .
Vida-paṭilābhe , vindati , vindanti .
Kamme-vindīyati , vindīyanti .
Kārite-vindeti , vindayati , vindāpeti , vindāpayahi .
Īādimhi-avindi
M0.440 , vindi , udaṅgaṇe tattha papaṃ avinduṃ [ jā .1.1.2], avindiṃsu , vindiṃsu iccādi .Sica-secane , siñcati , siñcanti .
Kamme-siñcīyati , siñcīyanti .
Kārite-siñceti , siñcayati , siñcāpeti , siñcāpayati , siñceyya vā siñcāpeyya vā [ pāci .140] iccādi .
Subha-sampahāre , yo no gāvova sumbhati [ jā .2.22.2132].
Sumbhanti , sumbhasi , sumbhatha , bhūmiṃ sumbhāmi vegasā [ jā .1.5.51], sumbhāma , sumbhiti , sumbhīti , sumbheti , sumbhoti iccādi .
Gahadhātupi idha saṅgahitā .
Gaha-upādāne .
‘ Mañca rudhādīnan ’ ti niggahītena saha lapaccayo .
661. Ṇo niggahītassa [ ka .490; rū .518; nī .982].
Gahadhātumhi āgatassa niggahītassa ṇo hoti .
Mahāvuttinā vikappena lassa dīgho .
Gaṇhāti , gaṇhati vā , gaṇhanti , gaṇhasi , gaṇhatha , gaṇhāmi , gaṇhāma .
Kamme-gaṇhīyati , gaṇhīyanti .
‘ Hassa vipallāso ’ ti ha , yānaṃ vipariyāyo , gayhati , gayhanti , gayhare .
Kārite-gāheti , gāhayati , gāhāpeti , gāhāpayati iccādi .
662. Gahassa gheppo [ ka .489; rū .519; nī .901].
Nta , māna , tyādīsu gahassa gheppādeso hoti vā .
Gheppati
M0.441 , gheppanti .Kamme-gheppīyati , gheppīyanti .
Īādimhi-agaṇhi , gaṇhi .
Mahāvuttinā niggahītalopo , iuāgamassa ettaṃ , aggahesi , paṭiggahesi , anuggahesi , aggaṇhiṃsu , gaṇhiṃsu .
Aggahesuṃ , paṭiggahesuṃ , anuggahesuṃ .
Ssatyādimhi-gaṇhissati , gahessati , gaṇhissanti , gahessanti iccādi .
Rudhādigaṇo niṭṭhito .