Sāmañña kha , cha , sarāsi
Atha dhātupaccayā vuccante .
Kriyāvācībhāvena dhāturūpā paccayā dhātupaccayā , kriyatthapaccayāti vuttaṃ hoti , tasmā tehipi sabbesaṃ tyādi , tabbādivibhatti , paccayānaṃ sambhavo .
Tija , māna , kita , gupa , badha .
693. Tijamānehi khasā khamāvīmaṃsāsu [ ka .433; rū .528; nī .906-9; caṃ .1.1.17,28; pā .3.1.5].
Khamāyaṃ vīmaṃsāyañca pavattehi tija , mānadhātūhi paraṃ kamena kha , sapaccayā honti .
Tija-khamāyaṃ , iminā khapaccayo .
694. Khachasānamekassaraṃ dve [ ka .458; rū .461; nī .939; caṃ .5.1.1; pā .6.1.1,9;‘… mekasarodi …’( bahūsu )].
Kha
M0.462 , cha , sapaccayantānaṃ dhāturūpānaṃ paṭhamaṃ saddarūpaṃ ekassaraṃ dverūpaṃ hotīti ‘ tija , tija ’ iti dvirūpe kate ‘ loponādibyañjanassā ’ ti anādibyañjanabhūtassa ja-kārassa lopo ,‘ pararūpamayakāre byañjane ’ ti dhātvantajakārassa pararūpattaṃ .‘ Catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā ’ ti saṃyogādissa khassa kattaṃ ,‘ titikkha ’ iti dhātupaccayantarūpaṃ , tato tyādyuppatti .
Titikkhati , titikkhanti .
Kamme-titikkhīyati .
Kārite-titikkheti , titikkhayati , titikkhāpeti , titikkhāpayati .
Kamme-titikkhāpīyati , titikkhāpīyanti .
Titikkhatu , titikkhantu , titikkheyya , titikkheyyuṃ iccādi .
Khamāyanti kiṃ ?
Tija-nisāne , tejeti , tejenti .
Kārite-tejeti .
‘‘ Samuttejeti sampahaṃsetī ’’ ti [ ma . ni .3.276] pāḷi .
Māna-vīmaṃsāyaṃ , tato sapaccayo .
‘ Khachasānamekassaraṃ dve ’ ti ‘ māna , māna ’ iti dvirūpe kate –
695. Mānassa vī parassa ca maṃ [ ka .463-7; rū .532-3; nī .944].
Dvitte pubbassa mānassa vī hoti , parassa ca sabbassa mānassa maṃ hoti .
Vīmaṃsati , vīmaṃsanti .
Kamme-vīmaṃsīyati
M0.463 , vīmaṃsīyanti .Kārite-vīmaṃseti , vīmaṃsayati , vīmaṃsāpeti , vīmaṃsāpayati .
Kamme-vīmaṃsāpīyati , vīmaṃsāpīyanti .
Vīmaṃsāyanti kiṃ ?
Māna-pūjāyaṃ , māneti , sammāneti , abhimāneti , pūjetīti attho .
Kita-rogāpanayane saṃsaye ca .
696. Kitā tikicchāsaṃsayesu cho [ ka .433; rū .528; nī .906-9; caṃ .1.1.18; pā .3.1.5 kā ].
Tikicchāyaṃ saṃsaye ca pavattakitadhātuto paraṃ cho hoti .
‘ Kita , kita ’ iti dvirūpe kate –
697. Kitassāsaṃsayeti vā [ ka .463; rū .532; nī .944].
Saṃsayamhā aññasmiṃ tikicchatthe pavattassa kitadhātussa dvitte pubbassa kitassati hoti vā .
‘ Pararūpamayakāre byañjane ’ ti pararūpattaṃ , saṃyogādissa cakārattaṃ .
Tikicchati , tikicchanti .
Devāpi naṃ tikicchanti , mātāpettibharaṃ naraṃ [ jā .2.22.408].
Kamme-tikicchīyati , tikicchīyanti .
Kārite-tikiccheti , tikicchayati , tikicchāpeti , tikicchāpayati .
Vāsaddena tikārābhāve ‘ kavaggahānaṃ cavaggajā ’ ti dvitte pubbassa cavaggo , cikicchati , cikicchanti , cikicchīyati , cikicchīyanti .
Asaṃsayeti
M0.464 kiṃ ?Vicikicchati , vicikicchanti .
Tikicchattha , saṃsayatthato aññasmiṃ atthe –
Kita-ñāṇe nivāse ca , ketati , saṃketati , niketati .
Gupa-nindāyaṃ .
698. Nindāyaṃ gupabadhā bassa bho ca [ ka .433; rū .528; caṃ .1.1.19,20; pā .3.1.5,6 kā ].
Nindāyaṃ pavattehi gupa , badhehi paraṃ chapaccayo hoti , bassa ca bho hoti .
Dvirūpe kate anādibyañjanalopo .
699. Gupissi [ ka .465; rū .463; nī .946;‘ gupissussa ’( bahūsu )].
Gupissa dvitte pubbassa u-kārassa i hoti .
Gassa cavaggattaṃ , dhātvantassa pararūpattaṃ , saṃyogādissa paṭhamattaṃ .
Jigucchati , jigucchanti .
Kamme-jigucchīyati , jigucchīyanti .
Kārite-jiguccheti , jigucchayati , jigucchāpeti , jigucchāpayati .
Jigucchatu , jigucchantu iccādi .
Nindāyanti kiṃ ?
Gupa-saṃvaraṇe , gopeti , gopayati .
Badha-nindāyaṃ , dvirūpādimhi kate –
700. Khachasessi [ ka .465; rū .463; nī .946;‘ khachasesvassi ’( bahūsu )].
Dvitte pubbassa assa i hoti kha , cha , sesūti assa ittaṃ , parabakārassa ca bhattaṃ , dhātvantassa pararūpādi .
Bibhacchati , virūpo hotīti attho .
Bibhacchanti .
Nindāyanti
M0.465 kiṃ ?Badha-bandhana , hiṃsāsu , bādheti , bādhayati .
Vātaṃ jālena bādhesi [ jā .1.12.8].
Kamme-bādhīyati , bādhīyanti , bajjhati , bajjhanti .
Iti sāmañña kha , cha , sarāsi .