Aādipaccayarāsi
Atha a , aṇa , ghaka , ghaṇapaccayantā vuccante .
783. Bhāvakārakesvaghaṇaghaka [‘ bhāvakārakesvaghaṇaghakā ’( bahūsu )].
Bhāve chasu kārakesu ca kriyatthā paraṃ a , ghaṇa , ghakapaccayā honti kammādimhi vā akammādimhi vā .
784. Kvacaṇa .
Kammupapadamhā
M0.536 kriyatthā paraṃ kattari eva kvaci aṇa hoti .A , aṇa , ghaka , ghaṇa .
Amhi tāva –
Aggaṃ jānātīti aggañño , vaṃsaṃ jānātīti vaṃsañño , magge tiṭṭhatīti maggaṭṭho-puriso , maggaṭṭhā-itthī , maggaṭṭhaṃ-ñāṇaṃ .
Evaṃ phalaṭṭho , thalaṭṭho , jalaṭṭho , pabbataṭṭho , bhūmaṭṭho .
Go vuccati ñāṇaṃ saddo ca , gavaṃ tāyati rakkhatīti gottaṃ , parito bhayaṃ tāyati rakkhatīti parittaṃ , annaṃ detīti annado .
Evaṃ vatthado , vaṇṇado , yānado , sukhado , dīpado , cakkhudo , dāyaṃ ādadātīti dāyādo , pāraṃ gantuṃ detīti pārado-raso .
Annaṃ dadātīti annadado , dvittaṃ pubbassa rasso ca .
Purindado , mahāvuttinā purasadde assa ittaṃ bindāgamo ca .
Sabbaṃ dadātīti sabbadado , saccaṃ sandhetīti saccasandho , janaṃ sandhetīti janasandho .
Kaku vuccati guṇarāsi , kakuṃ sandhetīti kakusandho , gāvopāti rakkhatīti gopo-puriso , gopassa bhariyā gopī .
Kassaṃ vuccati khettaṃ , kassaṃ pāti rakkhatīti kassapo .
Bhū vuccati pathavī , bhuṃ pāti rakkhatīti bhūpo .
Evaṃ bhūmipo .
Pādena mūlena pathavīrasaṃ āporasañca pivatīti pādapo , suṭṭhu bhāti dibbatīti subho , na mamāyatīti amamo , dve anatthe lāti gaṇhātīti bālo , bahuṃ lāti gaṇhātīti bahulo , rāhu viya lāti gaṇhātīti rāhulo , ādīnaṃ
Dukkhaṃ
M0.537 vāti bandhatītiādīnavo , aṇṇaṃ udakarāsiṃ vāti bandhatīti aṇṇavo iccādi .Aṇamhi –
785. Āssāṇāpimhi yuka .
Ṇāpivajjite ṇānubandhe paccaye pare ādantassa dhātussa ante yuka hoti , yāgamoti attho .
Ñātabbo bujjhitabboti ñāyo-yutti , ñāyati amataṃ padaṃ etenāti ñāyo-ariyamaggo , paṭicca tiṭṭhatīti patiṭṭhāyo , dātabboti dāyo-āmisadāyo , dhammadāyo , khīraṃ pivatīti khīrapāyo , dhaññaṃ minātīti dhaññamāyo , vāti gacchatīti vāyo iccādi .
Ivaṇṇesu amhi tāva –
Eti pavattatīti āyo , sametīti samayo , veti vinassatīti vayo-mandādi , vigamanaṃ vinassanaṃ vayo-bhaṅgo , udayanaṃ udayo , samudayanaṃ samudayo , samudeti phalaṃ etenāti vā samudayo , aticca ayanaṃ pavattanaṃ accayo , paṭicca phalaṃ eti etasmāti paccayo , kiṇanaṃ kayo , vikkiṇanaṃ vikkayo , khīyanaṃ khayo , khīyanti etthāti vā khayo , rāgassa khayo rāgakkhayo , cayanaṃ cayo , ācayo , uccayo , samuccayo , upacayo , dhammaṃ vicinanti etenāti dhammavicayo , jayanaṃ jayo , vijayo , parājayo , niyyati etenāti nayo-vidhi , vineti ettha , etenāti vā vinayo , sukhena netabbo ñātabboti sunayo , dukkhena netabbo ñātabboti dunnayo , pātabboti payo-jalaṃ khīrañca .
Ri-kampane , niccaṃ rayanti phandanti dukkhappattā sattā etthāti nirayo , allīyanaṃ ālayo , niliyanaṃ nilayo , sayanaṃ sayo , bhuso senti etthāti āsayo , ajjhāsayo , visesena
M0.538 senti etthāti visayo , nissāya naṃ seti pavattati etthāti nissayo , upanissayo , anusetīti anusayo iccādi .Aṇamhi –
Ayanaṃ vaḍḍhanaṃ āyo , āyamhā apeto apāyo , āyena upeto upāyo , samudeti etthāti samudāyo , samaveti etthāti samavāyo , pariyāyo , vipariyāyo , netabboti nāyo [ ñāyo ?], nīyati etenāti vā nāyo , bhūmiyaṃ setīti bhūmisāyo iccādi .
Uvaṇṇesu amhi tāva –
Cavanaṃ cavo , javanaṃ javo , abhitthavanaṃ abhitthavo , bhusaṃ davati hiṃsatīti upaddavo , sandhavanaṃ sandhavo , mittabhāvena sandhavo mittasandhavo , bhavatīti bhāvo , vibhavanaṃ vibhavo , sambhavanaṃ sambhavo , sambhavati etasmāti vā sambhavo , adhibhavanaṃ adhibhavo , abhibhavo , paribhavo , parābhavanaṃ vinassanaṃ parābhavo , ravatīti ravo-saddo , lunanaṃ lavo , pasavatīti passāvo , āsavatīti āsavo , paṭimukhaṃ savanaṃ paṭissavo iccādi .
Aṇamhi –
Bhavanaṃ bhāvo , bhavanti sadda , buddhiyo etenāti bhāvo , sāliṃ lunātīti sālilāvo , kucchitena savati sandatīti kasāvo iccādi .
Edantesu aṇamhi –
Mahāvuttinā essa āyattaṃ , mantaṃ ajjhetīti mantajjhāyo , vajjāvajjaṃ upecca jhāyatīti upajjhāyo-thero , upajjhāyinītherī .
De-pālane
M0.539 , attani nilīnaṃ dayati rakkhatīti dāyo , migadāyo , tantaṃ vāyatīti tantavāyo .Vhe-avhāne , vhī yatīti vhayo-nāmaṃ , rassattaṃ , āpubbo avhayo iccādi .
Anekabyañjanesu amhi tāva –
Kamanaṃ kamo , pakkamo , abhikkamo , paṭikkamo , caṅkamati etthāti caṅkamo , hitaṃ karotīti hitakkaro , dukkhena kātabboti dukkaro-attho , dukkarā-paṭipadā , dukkaraṃ-kammaṃ , sukhena kātabboti sukaro , īsaṃ kātabboti īsakkaro , dīpaṃ karotīti dīpaṅkaro , aluttasamāso .
Āgacchatīti āgamo , āgamanaṃ vā āgamo , saṅgamanaṃ saṅgamo , samāgamo , paggaṇhanaṃ paggaho , saṅgaṇhanaṃ saṅgaho , saṅgayhanti ettha , etenāti vā saṅgaho , anuggaho , paṭiggaho , gāvo caranti etthāti gocaro , kāme avacaratīti kāmāvacaro , uraṃ chādetīti uracchado , jirati etenāti jaro , vessaṃ taratīti vessantaro , aluttasamāso .
Rathe attharatīti rathattharo , assattharo , ariṃ dametīti arindamo , bhagaṃ darati bhindatīti bhagandaro , yugaṃ ravi ’ ndudvayaṃ dhāretīti yugandharo , dhammaṃ dhāretīti dhammadharo , pajjateti padaṃ , sikkhā eva padaṃ sikkhāpadaṃ , sukhena bharitabboti subharo , dukkhena bharitabboti dubbharo , na maratīti amaro-devo , niyamanaṃ niyamo , saṃyamanaṃ saṃyamo , sirasmiṃ ruhatīti siroruho , sukhena labbhatīti sulabho , dukkhena labbhatīti dullabho , saṃvaritabboti saṃvaro , vuccatīti vaco , subbaco , dubbaco , vāriṃ vahatīti
M0.540 vārivaho , sarati gacchatīti saro , manaṃ haratīti manoharo iccādi .Aṇamhi –
Kamu-icchā , kantīsu , kāmetīti kāmo , kāmīyatīti vā kāmo , atthaṃ kāmetīti atthakāmo , karaṇaṃ kāro , pakāro , ākāro , vikāro , upakāro , apakāro , kumbhaṃ karotīti kumbhakāro , rathakāro , mālakāro , saṅkharaṇaṃ saṅkhāro , saṅkharīyatīti vā saṅkhāro , saṅkharotīti vā saṅkhāro , parikkhāro , purakkhāro , gacchanti pavattanti kāmā etthāti gāmo , gaṇhātīti gāho , pattaṃ gaṇhātīti pattagāho , rasmiṃ gaṇhātīti rasmigāho , vicaraṇaṃ vicāro , upecca caratīti upacāro , gāmaṃ upecca caratīti gāmūpacāro , jirati hirī bhijjati etenāti jāro , kicchena taritabboti kantāro , mahāvuttinā kicchassa kattaṃ , bindāgamo , vāḷakantāro , yakkhakantāro , attharaṇaṃ atthāro , kathinassa atthāro kathinatthāro , darati bhindati kulavibhāgaṃ gacchati etena janenāti dāro , kuṃ pathaviṃ dāretīti kudāro , rassa lo , kudālo .
Bhuso kriyaṃ dhāretīti ādhāro , pattādhāro , paṭisandhāraṇaṃ paṭisandhāro , pajjati etenāti pādo , uppajjanaṃ uppādo , paṭicca samuppajjanaṃ paṭiccasamuppādo , bharitabbo vahitabboti bhāro , sambharīyati sannicīyatīti sambhāro , bodhisambhāro , dabbasambhāro , māretīti māro , kilesamāro , khandhamāro , maccumāro , niyāmetīti niyāmo , dhammaniyāmo , kammaniyāmo , ārūhatīti āroho , rukkhaṃ ārūhatīti rukkhāroho , hatthāroho , assāroho , rathāroho , labbhatīti lābho , paṭilābho , nivaraṇaṃ nivāro , parivāretīti parivāro , vahatīti vāho , āvāho , vivāho , sarati addhānaṃ pavattatīti
M0.541 sāro , virūpena paṭisaraṇaṃ punappunaṃ cintanaṃ vippaṭisāro , paharaṇaṃ pahāro , āhāro , nīhāro , vihāro , abhihāro , parihāro . 786. Hanassa ghāto ṇānubandhe [ ka .591; rū .544; nī .1195].
Ṇānubandhe paccaye pare hanassa ghāto hoti .
Hananaṃ ghāto , vihaññanaṃ vighāto , upahananaṃ upaghāto , paṭihananaṃ paṭighāto .
Ghakapaccaye vuddhi natthi ,‘ manānaṃ niggahītan ’ ti dhātvānubandhassapi nassa niggahītaṃ vagganto ca ,‘ kagā cajānaṃ ghānubandhe ’ ti ghānubandhe paccaye pare dhātvantānañca , jānaṃ ka , gā honti , nipaccatīti nipako .
Bhanja-bhijjane vibhāge ca , bhañjanaṃ bhaṅgo , vibhajjanaṃ vibhaṅgo , vibhajīyanti dhammā ettha , etenāti vā vibhaṅgo , khandhavibhaṅgo , dhātuvibhaṅgo .
Ranja-rāge , rañjanaṃ raṅgo , rañjanti sattā etthāti raṅgo .
Sanja-saṅge , sañjanaṃ saṅgo , pasajjanaṃ lagganaṃ pasaṅgo , āsajjatīti āsaṅgo , uttari āsaṅgo uttarāsaṅgo .
Saja-sajjane , atisajjanaṃ sambodhanaṃ atisaggo , gassa dvittaṃ .
Nissajjanaṃ nissaggo , paṭinissaggo , vissajjanaṃ vissaggo , saṃsajjanaṃ missīkaraṇaṃ saṃsaggo , yujjati etthāti yugaṃ , kaliyugaṃ , sakaṭayugaṃ , pitāmahayugaṃ , nitudanaṃ nitudo , panudanaṃ panudo , uddhaṃ bhijjatīti ubbhido , kovidatīti kovido , pakārena kujjhatīti pakudho , bujjhatīti budho-paṇḍito , muyhatīti momūho , loluppatīti loluppo , ādidvittaṃ ottañca iccādi .
Ghaṇapaccaye-pacanaṃ
M0.542 pāko , paccatīti vā pāko , vipāko , viviccanaṃ viveko , siñcanaṃ seko , abhiseko , socanaṃ soko , cajanaṃ cāgo , bhajanaṃ bhāgo , bhuñjanaṃ bhogo , saha bhogo sambhogo , paribhogo , ābhujanaṃ ābhogo , obhujanaṃ obhogo .Yaja-pūjāyaṃ , yajanaṃ yāgo , āmisayāgo , dhammayāgo , yujjanaṃ yogo , payogo , āyogo , viyogo , anuyogo , upayujjitabboti upayogo , lujjatīti loko , mahāvuttinā gassa kattaṃ , kāmaloko , rūpaloko , saṃvijjanaṃ saṃvego iccādi .
787. Anaghaṇasvāparīhi ḷo [ ka .614; rū .581; nī .1219].
Ā , parīhi parassa dahassa ḷo hoti ana , ghaṇapaccayesu .
Paridayhanaṃ pariḷāho ,‘ dahassa dassa ḍo ’ ti vikappena ḍādeso , dayhanaṃ ḍāho , dāho vā .
Iti aādipaccayarāsi .