၃၄၇။ ဝေါဟာရကထာယံ၊ ၌။
**ဥဒါဟု သောတာဒီနိပီ**တိ(ဧတ္ထ)၊ ဟူသောဤပါဌ်၌။
(အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော- ၌စပ်။)
ဧကန္တလောကိယေသု၊ ဧကန္တလောကိယတရားဖြစ်ကုန်သော။
ဝိသယဝိသယီသု၊ အာရုံဖြစ်သောဧကန္တလောကိယ တရားဖြစ်ကုန်သော။
ဝိဘယဝိသယီသု၊ အာရုံဖြစ်သော ရူပသဒ္ဒ စသော ဝိသယ, ဝိသယရှိသော သောတာပသာဒစသော ဝိသယီတို့တွင်။၁။ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏေဟိ ။ ။ ပေ ။ ဝိစာရတဗ္ဗံ။ ။ဓမ္မ-အတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါ ၂-ပါးသည်အကြောင်းအကျိုးကို အာရုံပြုသောကြောင့် သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုဖို့ အကြောင်းဖြစ်လျှင် ဖြစ်နိုင်ရာသေး၏။ သဒ္ဒါကို အာရုံပြုသော နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ, ဓမ္မ အတ္ထနိရုတ္တိကို အာရုံပြုသော ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါတို့သည် သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုဖို့အကြောင်း မဖြစ်နိူင်။ ထို့ကြောင့် စိစစ်ထိုက်သည်-ဟု ဋီကာဆိုသည်။
အနုဋီကာ။ ။အနုဋီကာ၌ကား ပဋိသမ္ဘိဒါတို့သည် မဂ်ကိုရသည်နှင့်တပြိုင်နက် (ဖိုလ်)ကဲ့သို့ ရအပ်သော ဉာဏ်များ ဖြစ်သောကြောင့် ပဋိသမ္ဘီဒါ ၄-ပါးလုံးပင်ဖိုလ်၏ အကြောင်းဖြစ်ခြင်းကို စဉ်းစားထိုက်၏-ဟု ဆိုပြီးလျှင် “အဋ္ဌဟိ ဥာဏေဟိ” ဟူသော ပါဠိတော်အတွက် နိက္ခေပကဏ္ဍ၌လာသော "ဒုက္ခေ ဉာဏံ” စသော ဉာဏ် ၄-ပါးနှင့် “ပုဗ္ဗန္တေ ဥာဏံ”စသော ဉာဏ် ၄-ပါးကို သရုပ်ထုတ်ပြသည်။
၂။ ကေန္တ ။ ပေ ။ ဝိသယီသု။ ။ရူပါရုံ သဒ္ဒါရုံစသော အာရုံကို "ဝိသယ"ဟု၎င်း,စက္ခုသောတ စသော ပသာဒကို (အာရုံရှိသော) “ဝိသယီ” ဟု၎င်း ခေါ်၏။ထို ၂-မျိုးလုံးပင် လောကီရူပက္ခန္ဓာချည်း ဖြစ်သောကြောင့် “ဧကန္တလောကိယေသု” ဟု ဆိုသည်။ ထိုတွင် ဗုဒ္ဓ၏ဝေါဟာရ(ဟောပြောအပ်သော)သဒ္ဒါရုံကို လောကုတ္တရာ ဟု ပရဝါဒီ ယူ၏။ ဝိသယီ ဖြစ်သော သောတ စသည်ကိုကား လောကုတ္တရာဟုမယူလို။ ဝိသယဿေဝ၊ ဝိသယဖြစ်သော သဒ္ဒါယတန၏သာ။
လောကုတ္တရဘာဝေါ၊ လောကုတ္တရာ၏အဖြစ်သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
ဝိသယီနံ၊ စက္ခု, သောတ စသော ဝိသယီတို့၏။
(လောကုတ္တရဘာဝေါ၊ လောကုတ္တရာတို့၏ အဖြစ်သည်။)
န ဟောတိ၊ ဣတိ၊ ဤသို့။
ဧတ္ထ၊ ဤ ဝိသယ သဒ္ဒါယတန၏သာ လောကုတ္တရာ၏အဖြစ်, ဝိသယီတို့၏ လောကုတ္တရာ၏ မဖြစ်ခြင်း၌။
ကာရဏံ၊ အကြောင်းသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
စ၊ ဆက်။
ဝိသယီနံ၊ စက္ခု သောတ စသော ဝိသယီတို့၏။
လောကုတ္တရဘာဝေါ၊ လောကုတ္တရာတို့၏ အဖြစ်သည်။
အသိဒ္ဓေါယထာ၊ မပြီးစီးသကဲ့သို့။
တထာ၊ တူ။
ဝိသယဿ၊ ဝိသယဖြစ်သော။
သဒ္ဒါယတနဿ၊ ၏။
(လောကုတ္တရဘာဝေါ၊ လောကုတ္တရာ၏ အဖြစ်သည်။
အသိဒ္ဓေါ၊ မပြီးစီး။)
တတ္ထ၊ ထို စက္ခုသောတ စသောဝိသယီ,သဒ္ဒါယတနဟူသောဝိသယတို့တွင်။
အသိဒ္ဓလောကုတ္တရဘာဝဿ၊ မပြီးစီးသော လောကုတ္တရာအဖြစ်ရှိသော။
ဝါ၊ လောကုတ္တရာအဖြစ်မပြီးစီးသော။၁။ နတ္ထေတ္ထ ကာရဏံ။ ။ဤသို့ ဝိသယ သဒ္ဒါရုံ၏သာ လောကုတ္တရာအဖြစ်ကိုယူ၍ ဝိသယီဖြစ်သော စက္ခု စသည်တို့၏ လောကုတ္တရာ အဖြစ်ကို မယူခြင်း၌ အကြောင်းမရှိပါ။ [နတ္ထေတ္ထ ကာရဏံ-ဝိသယီနံ ဝိယ ဝိသယာပိ သာသဝါဒိအနာရမ္မဏဘာဝတော (စက္ခု-သောတပသာဒ စသော ဝိသယီ တို့ကဲ့သို့ ဝိသယ ဖြစ်သော သဒ္ဒါယတန၏လည်း) သာသဝ အစရှိသော တရား အနာရမ္မဏ တရား၏အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ - အနူဋီကာ။ အနည်းငယ်ပါဌ် ပျက်သည်ကို ပြင်၍ ပြလိုက်သည်။]
**၂။ ယထာစ။ ဧပ ။ သဒ္ဒါယတနဿ**၊ ထိုသို့ အကြောင်းမရှိလျှင် အဘယ်သို့ ဖြစ်သင့်သနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် “ယထာစ” စသည်ကိုမိန့်။ ဝိသယီ ဖြစ်သော စက္ခုသောတ စသည်တို့၏ လောကုတ္တရာ၏ အဖြစ်သည် မပြီးစီး သကဲ့သို့ ထို့အတူ ဝိသယ ဖြစ်သော သဒ္ဒါယတန၏လည်း လောကုတ္တရာ အဖြစ်သည် မပြီးစီး ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ဖြစ်၏။
၃။ တတ္ထ ။ ပေ ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ။"သဒ္ဒါယတနမေဝ တေ လောကုတ္တရံ ဥဒါဟု သောတာဒီနိပိ" ကို ဖွင့်ပြနေသော စကားတည်း။ လောကုတ္တရာအဖြစ်၌ မပြီးစီး သော သဒ္ဒါယတန၏ အသင်ပရဝါဒီ၏အလိုအားဖြင့် လောကုတ္တရာအဖြစ် ဖြစ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ သောတ အစရှိသည်တို့၏လည်း လောကုတ္တရာ အဖြစ်သည် ဖြစ်နေစရာရှိ၏။ ကိံ တေ တာနိပိ လောကုတ္တရာနိ-ဘယ့်နှယ်လဲ သင်၏ အလိုအားဖြင့် ထို သောတစသည်တို့လည်း လောကုတ္တရာများ ဖြစ်ကြသလော။ [“ကိန္တိ” စာအုပ်တို့၌၎င်း, ရှေး နိဿယ ၌၎င်း ရှိသော်လည်း "ကိံ တေ ”ဟု ရှိမှ “သဒ္ဓါယတနမေဝ တေ လောကုတ္တရံ”စသော အဋ္ဌကထာနှင့် သဘောတူမည်။] တဿ၊ ထိုသဒ္ဒါယတန၏။
လောကုတ္တရတာ၊ လောကုတ္တရာ၏ အဖြစ်သည်။
အာပန္နာ ယထာ၊ (သင်၏ အလိုအားဖြင့်) ရောက်နေသကဲ့သို့။
ဧဝံ၊ တူ။
(အသိဒ္ဓလောကုတ္တရဘာဝါနံ၊ ကုန်သော။
ဝါ၊ ကုန်သော။)
သောတာဒီနံ၊ သောတ အစရှိသည်တို့၏။
(လောကုတ္တရတာ၊ လောကုတ္တရတို့၏ အဖြစ်သည်။)
အာပန္နာ၊ ဖြစ်နေ၏။
ဝါ၊ ရောက်နေ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
[ကိံတေဟု ရှိပါစေ။]
ကိံ၊ အသို့နည်း။
တေ၊ သင်၏အလိုအားဖြင့်။
တာနိပိ၊ ထို သောတအစရှိသည်တို့သည်လည်း။
လောကုတ္တရာနိ၊ လောကုတ္တရာတို့လော။
ဣတိ အတ္ထော၊ ဤအနက်ကို။
ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊
**လောကုတ္တရေ**၊ လောကုတ္တရာ သောတ၌။
**ယဒိ ပဋိဟညေယျ**၊ အကယ်၍ထိခိုက်အံ့။
(ဧဝံ သတိ၊) **လောကုတ္တရော**၊ လောကုတ္တရ ဝေါဟာရသည်။
**သိယာ**၊ ဖြစ်ရာ၏။
ဝါ၊ ဖြစ်စရာရှိ၏။
ဣဝါ **အတ္ထော**၊ ကို။
**န ဂဟေတဗ္ဗော**၊ မယူထိုက်။
(ကသ္မာ ဣတိ အတ္ထော၊ ကို။
န ဂဟေတဗ္ဗော၊ နည်း။)
ဟိ (ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။
လောကုတ္တရေ၊ လောကုတ္တရာ သောတ၌။
ပဋိဟညတိ၊ ထိခိုက်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ပရိကပ္ပိတေပိ၊ ကြံဆအပ်ပါသော်လည်း။
သဒ္ဒသာ၊ သဒ္ဒါယတန၏။
လောကုတ္တရ ဘာဝေါ၊ လောကုတ္တရာ၏ အဖြစ်သည်။
န အတ္ထိ၊ မရှိ။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဣတိ အတ္ထော၊ ကို။
န ဂဟေတဗ္ဗော၊ ထိုက်။
ဣတိ၊ ဤကား။
အဓိပ္ပါယော၊ အဋ္ဌကထာဆရာ၏ အလိုတည်း။
**လောကိယေန ဉာဏေနာ**တိ၊ ဟူ၍။
(သင်္ဂဟကာရေန) ဥဒ္ဓဋံ၊ ထုတ်ဆောင်အပ်ပြီ။
ပန၊ ထိုသို့ ဉာဏေနဟုထုတ်ဆောင်အပ်ပါသော်လည်း။
**ဝိညာဏေနာ**တိ၊ ဟူ၍။
ပါဠိ၊ ပါဠိသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
စ၊ ဆက်။
တံ ဝိညာဏံ၊ ထိုဝိညာဉ်ကို။
သောတသမ္ဗန္ဓေန၊ သောတပသာဒနှင့် စပ်ခြင်းကြောင့်။
သောတဝိညာဏန္တိ၊ သောတဝိညဉ်ဟူ၍။
ဝိညာယတိ၊ သိအပ်၏။
[ရှေးစာအုပ်တို့၌ “လောကိယေန ဉာဏေန”ဟု ရှိသော်လည်း နောက်ပြင် စာအုပ်တို့၌ “လောကိယေန ဝိညာဏေန”ဟု ရှိနေပြီ။]
**အနေကန္တတာ**တိ၊ ဟူသောပါဌ်၏။
(အဓိပ္ပါယော-၌ စပ်။)
လောကိယေန၊ လောကီဖြစ်သော။ယဒိ ။ပေ။ န ဂဟေတဗ္ဗော။ ။ဤ ဝါကျကို အဋ္ဌကထာအတိုင်း ပြ၍ ထိုသို့မယူရခြင်း၏ အကြောင်းမပါသောကြောင့် "န ဟိ ။ ပေ ။ အဓိပ္ပါယော" ဟု အကြောင်းပြ ဝါကျထည့်သည်။ (တနည်း) န ဟိ စသော ဝါကျကို ဒဠှီဝါကျဟုလည်း ယူနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် အနုဋီကာ၌ “ပရိကပ္ပဝစနံ စ အယာထာဝန္တိ (ကြံစည်၍ ပြောအပ်သော စကားဟူသည်လည်းတကယ် ထင်ရှားရှိနေသော အရာမဟုတ်။ ထို့ကြောင့်) အာဟိ-န ဟိ ။ ပေ ။ အတ္ထီတိ” ဟု မိန့်သည်။
၂။ အနေကန္တတာ ။“လောကိယေန ဉာဏေန ဇာနိတဗ္ဗတော” ဟူသော အကြောင်းပြစကားသည် လောကိယ မည်ခြင်း၏ ဧကန်မဟုတ်။ (ကသ္မာ) လောကုတ္တရာ မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန် ကိုလည်း ပစ္စဝေက္ခဉာဏ်ဖြင့် သိထိုက်သည့်အတွက် ထိုအကြောင်းပြ စကား၏ လောကုတ္တရာနှင့်လည်း ဆက်ဆံနေသောကြောင့်တည်း။ ယေန၊ လောကီ ဖြစ်သော။
ဉာဏေန၊ ဉာဏ်ဖြင့်။
[ဝိညာဏေန၊ ဝိညာဉ်ဖြင့်။]
ဇာနိတဗ္ဗတော၊ သိထိုက်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
လောကိယော၊ လောကိယ မည်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဧတဿ ဟေတုဿ၊ ဤ ဟိတ်၏။
လောကိယေ၊ လောကီ၌၎င်း။
လောကုတ္တရေ စ၊ လောကုတ္တရာ၌၎င်း။
သမ္ဘဝတော၊ ဖြစ်သင့်ခြင်းကြောင့်။
အနေကန္တ ဘာဝေါ၊ အနေကန်၏အဖြစ်သည်။
သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။
ဣတိ၊ ဤကား။
အဓိပ္ပါယော၊ အဋ္ဌကထာဆရာ၏ အလိုတည်း။
ဝေါဟာရကထာဝဏ္ဏနာ၊ သည်။
နိဋ္ဌိတာ၊ ပြီ။