ဣဒါနိ၊ ၌။
ဘိက္ခူနန္တ ဣဒံ ပဒံ၊ နံ ဟူသော ဤပုဒ်ကို။
ဝိသေသတ္တာ ဘာဝတော၊ ထူးသောအနက်၏ မရှိခြင်းကြောင့်။
[ယော ပန ဘိက္ခုတုန်းက ဘိက္ခုနှင့် အနက်မထူးသောကြောင့်၊ ဟူလို။]
အဝိဘဇိတွာဝ၊ မဝေဖန်မူ၍သာလျှင်။
[ပဒဘာဇနီ မဖွင့်မူ၍ သာလျှင်၊ ဟူလို။]
ယံ သိက္ခဉ္စ၊ အကြင်သိက္ခာသို့လည်းကောင်း။
ယံ သာဇီဝဉ္စ၊ သို့လည်းကောင်း။
သမာပန္န တ္တာ၊ ရောက်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဘိက္ခူနံ၊ တို့၏။
သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော၊ သိက္ခာသာဇီဝသို့ ရောက်သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
တံ (သိက္ခဉ္စ)၊ ကိုလည်းကောင်း။
တံ (သာဇီဝဉ္စ)၊ ကိုလည်းကောင်း။
ဒဿန္တော၊ မူလိုသည်။
(ဟုတွာ)။
သိက္ခာတိအာဒိံ၊ ကို။
အာဟ၊ မူပြီ။
တတ္ထ၊ ထို သိက္ခာ အစရှိသော စကားရပ်၌။
သိက္ခိတဗ္ဗာ
သိက္ခိတဗ္ဗာ။ ။“အာသေဝိတဗ္ဗာ” ဟု ဋီကာဖွင့်၏၊ “သိက္ခ – ဝိဇ္ဇာပါဒါနေ (အတတ် သင်ယူခြင်း၌) ”ဟု ဓာတ်ကျမ်းများ၌ရှိသောကြောင့် ထိုဓာတ်ကျမ်းအလိုအားဖြင့် “သီလ သမာဓိ- ပညာကို နားလည်အောင် သင်ယူထိုက်၏” ဟု အဓိပ္ပာယ်ယူဖွယ်ရှိ၏၊ အမှန်မှာ နားလည်အောင် သင်ယူခြင်းကို မဆိုလို“မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် မှီဝဲထိုက်သော တရားများဖြစ်သည်" ဟု ဆိုလိုသည်။ [ဗုဒ္ဓနိသေဝိတံ၌ ဖွင့်ပြခဲ့သော သေဝန ၂ မျိုးတွင် မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်စေခြင်းဟူသော ဘာဝနာသေဝနပင်တည်း၊ ထို့ကြောင့် အာသေဝိတဗ္ဗာဖြင့် “သိက္ခ” အရ မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်အောင် ကျင့်ခြင်းအနက်ကို ယူပါ-ဟု သိစေလိုသည်။
၊ ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် အားထုတ်ထိုက် ကုန်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
သိက္ခာ၊ သိက္ခာတို့မည်၏။
တိဿောတိ၊ တိသောဟူ သော သဒ္ဒါသည်။
ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ၊ ဂဏန်းဖြင့် ပိုင်းခြားကြောင်း သဒ္ဒါတည်း။
အဓိသီလသိက္ခာတိ၊ ကား။
အဓိကံ၊ သာလွန်သော။
ဥတ္တမံ၊ ထူးမြတ်သော။
သီလံ၊ သီလတည်း။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
အဓိသီလံ၊ လမည်၏။
အဓိသီလဉ္စ၊ သာလွန်သော သီလလည်းဟုတ်၏။
တံ၊ ထိုသာလွန်သော သီလဟူသည်။
သိက္ခိတဗ္ဗတော၊ ကျင့်ထိုက် သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
(ဘာဝပ္ပဓာနကြံ)။
သိက္ခာ စ၊ သိက္ခာလည်းဟုတ်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
အဓိသီလသိက္ခာ၊ အဓိသီလသိက္ခာမည်၏။
အဓိစိတ္တအဓိပညာသိက္ခာသု၊ အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာတို့၌။
ဧသ၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသော အစီအရင်သည်။
နယော၊ သိကြောင်းအစီအရင်တည်း။
ပန၊ ပရိဟာရပက္ခမှတစ်ပါး, စောဒကပက္ခကို ဆိုဦးအံ့။
ဧတ္ထ၊ ဤအဓိသီလ သိက္ခာ အစရှိသည်တို့တွင်။
သီလံ၊ သီလဟူသည်။
ကတမံ
ကတမံ ပနေတ္တ သီလံ။ ။ “အတိဆတ္တံ-သာလွန်သောထီး”ဟုဆိုလျှင် “ထိုလီးလောက် မကြီးကျယ်သော သာမန်ထီးလည်း ရှိသေး၏" ဟု သိသာသကဲ့သို့ ထို့အတူ “အဓိသီလ - သာလွန်မွန်မြတ်သောသီလ” ဟု ဆိုလျှင် ထိုမျှလောက် မကြီးကျယ်သော သာမန်သီလလည်း ရှိသေး၏- ဟု သိသာ၏၊ “အဓိစိတ္တ, အဓိပညာ”ဟူရာ၌လည်း ဤနည်းပင်၊ ထို့ကြောင့် သီလ- အဓိသီလ, စိတ္တ- အဓိစိတ္တ, ပညာ-အဓိပညာကို ခွဲခြား၍ အဖြေပြလိုသောကြောင့် “ကတမံ ပန” စသည်ဖြင့် ကိုယ်တိုင် ပုစ္ဆာထုတ်သည်။
၊ အဘယ်နည်း။
အဓိသီလံ၊ ဟူသည်။
ကတမံ၊ နည်း။
ပေ။
အဓိပညာ၊ သည်။
ကတမာ၊ နည်း။
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
(ပရိဟာရော မယာ) ဝုစ္စတေ။ တာဝ၊ အဓိသီလ စသည်တို့မှ ရှေးဦးစွာ။
ပဉ္စင်္ဂ ဒသင်္ဂသီလံ၊ အင်္ဂါ ၅ ပါးရှိသော သီလ, အင်္ဂါဆယ်ပါးရှိသော သီလသည်။
သီလမေဝ၊ သီလသာမန်သာတည်း။
[အဋ္ဌင်္ဂသီလသည် ဒသင်္ဂသီလ၌ ပါဝင်၏။ ထို့ကြောင့် သီးခြားမဆိုတော့။]
ဟိ၊ မှန်။
တံ၊ ထို ၅ပါးသီလ, ဆယ်ပါးသီလ ကို။
[သမာဒါပေန္တိ၊ ၌ စပ်။]
ဝါ၊ သည်။
[ပဝတ္တတိ၊ ၌ စပ်။]
ဗုဒ္ဓေ၊ သည်။
ဥပ္ပန္နေပိ၊ ပွင့်တော်မူသော်လည်းကောင်း။
အနုပ္ပန္နေပိ၊ ပွင့်တော်မမူသော်လည်းကောင်း။
လောကေ၊ ၌။
ပဝတ္တတိ၊ ဖြစ်တည်၏။
ဗုဒ္ဓေ၊ သည်။
ဥပ္ပန္နေ၊ သော်။
တသ္မိံ သီလေ၊ ထို ၅ ပါးသီလ, ဆယ်ပါးသီလ၌။
ဗုဒ္ဓါပိ၊ တို့သည် လည်းကောင်း။
သာဝကာပိ၊ တို့သည် လည်းကောင်း။
မဟာဇနံ၊ ကို။
သမာဒါပေန္တိ၊ ဆောက်တည်စေကြကုန်၏။
ဗုဒ္ဓေ၊ သည်။
အနုပ္ပန္နေ၊ သော်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ၊ တို့သည် လည်းကောင်း။
ကမ္မဝါဒိနော၊ ကံရှိ၏ဟု ပြောလေ့ရှိကုန်သော။
ဓမ္မိကာ၊ တရားရှိကုန်သော။
သမဏဗြဟ္မဏာ စ၊ တို့သည် လည်းကောင်း။
စက္ကဝတ္တီ၊ စကြာရတနာကို လည်စေနိုင်ကုန်သော။
မဟာရာဇာနော စ၊ မဟာရာဇာ တို့သည် လည်းကောင်း။
မဟာဗောဓိသတ္တာ စ၊ မြတ်သော ဘုရားအလောင်းတို့သည် လည်းကောင်း။
[ သမာဒါပေန္တိ၊ န်၏။ ]
သာမမ္ပိ၊ ကိုယ်တိုင်လည်း။
ပဏ္ဍိတာ၊ ပညာရှိကုန်သော။
သမဏဗြာဟ္မဏာ၊ တို့သည်။
သမာဒိယန္တိ၊ ဆောက်တည်ကြကုန်၏။
တေ၊ ထို ပညာရှိ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့သည်။
တံ ကုသလံ ဓမ္မံ၊ ထိုကုသိုလ်တရားကို။
ပရိပူရေတွာ၊ ပြည့်စေ၍။
ဒေဝေသု စ၊ တို့၌ လည်းကောင်း။
မနုဿသုစ၊ တို့၌ လည်းကောင်း။
သမ္ပတ္တိ၊ စည်းစိမ်ကို။
အနုဘော၊ ခံစားကြကုန်၏။
ပန၊ ကား။
ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ
ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ။ ။ ဒွေမာတိကာ၌ သာမကဝိနည်းဝိဋက၌လာသော သီလ အားလုံးကို “ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ” ဟု ခေါ်သည်။ [ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလန္တိ- စာရိတ္တ ဝါရိတ္တဝသေန (ခန္ဓက၌ လာသော စာရိတ္တသီလ, ပါရာဇိကအာပတ်စသော ဝါရိတ္တသီလတို့၏ အပြားအားဖြင့်) ဒုဝိဓံ ဝိနယပိဋကပရိယာပန္န သိက္ခာပဒသီလံ၊- ဋီကာ၌ “ပါ+မောက္ခ* သံဝရ+သီလပုဒ်တို့ကို အကျယ်ဖွင့်ထားသည်]
၊ ကို။
အဓိသီလန္တိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
ဟိ၊ မှန်။
တံ၊ ထို ပါတိမောက္ခသံဝရသီလသည်။
ပဇ္ဇောတာနံ၊ အလင်းရောင်တို့တွင်။
[အာလောကာနံ။]
သူရိယော၊ နေရောင်သည်။
(အဓိကော) ဝိယ၊ သာလွန်သကဲ့သို့ လည်းကောင်း။
(ဥတ္တမော) ဝိယ၊ ထူးမြတ်သကဲ့သို့ လည်းကောင်း။
ပဗ္ဗတာနံ၊ တို့တွင်။
သိနေရ၊ မြင်းမိုရ်တောင်သည်။
အဓိကောဝိယ ဥတ္တမောဝိယ။
(တထာ၊ တူ ။)
သဗ္ဗလောကိယသီလာနံ၊ အလုံးစုံသော လောကီသီလတို့တွင်။
အဓိကဉ္စေဝ၊ သာလွန်သည်လည်းကောင်း။
ဥတ္တမဉ္စ၊ ထူးမြတ်သည်လည်းကောင်း။
(ဟောတိ)။
စ၊ ဆက်။
ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝ၊ ဘုရားပွင့်တော်မူရာအခါ၌သာ။
ပဝတ္တတိ၊ ၏။
ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါ၊ ကို။
ဝိနာ၊ ကြဉ်၍။
န (ပဝတ္တတိ)၊ မဖြစ်။
ဟိ၊ မှန်။
တံပညတ္တိံ၊ ထိုဝိနည်းပညတ်တော် ကို။
ဥဒ္ဓရိတွာ၊ ထုတ်ဖော်၍။
အညော၊ မြတ်စွာဘုရားမှ အခြားသော။
သတ္တော၊ သတ္တဝါသည်။
ထပေတုံ၊ ထားခြင်းငှာ။
န သက္ကောတိ၊ မစွမ်းနိုင်။
ပန၊ အနွယကား။
ဗုဒ္ဓါ ယေဝ၊ တို့သည်သာ။
သဗ္ဗသော၊ အလုံစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။
ကာယဝစီဒွါရ အဇ္ဈာစာရသောတံ၊ ကာယဒွါရ ဝစီဒွါရ၌ဖြစ်သော လွန်ကျူးခြင်းဟူသော အလျဉ်ကို။
ဆိန္ဒိတွာ၊ ဖြတ်တောက်၍။
တဿ တဿ ဝီတိက္ကမဿ၊ ထိုထိုလွန်ကျူးခြင်းအား။
အနုစ္ဆဝိကံ၊ လျောက်ပတ်သော။
တံ သီလသံဝရံ၊ ထိုစောင့်စည်းကြောင်းသီလကို။
ပညပေန္တိ၊ ပညတ်တော်မူကုန်၏။
စ၊ ဆက်။
ပါတိမောက္ခသံဝရတောပိ၊ ထက်လည်း။
မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္ထမေဝ သီလံ
မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တမေဝ။ ။ မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တဖြစ်သော သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တ သမ္မာ အာဇီဝတို့သာ မုချအားဖြင့် အဓိသီလမည်ကြသည်၊ ပါတိမောက္ခသီလကို အဓိသီလဟု ခေါ်ခြင်းမှာ ငါးပါးသီလ ဆယ်ပါးသီလကို ထောက်၍ ပရိယာယ်အားဖြင့် ခေါ်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်- ဟူလို။
၊ မဂ်ဖိုလ်နှင့်ယှဉ်သော သီလသည်သာအဓိသီလံ မည်၏။
ပန၊ ထိုသို့ပင် မဂ်ဖိုလ်နှင့်ယှဉ်သောသီလသည်သာ အဓိသီလမည်ပါ သော်လည်း။
တံ၊ ထိုမဂ်ဖိုလ်နှင့် ယှဉ်သောသီလကို။
ဣဓ၊ ဤသိက္ခာပုဒ်အရာ၌။
အနဓိပ္ပေတံ၊ အလိုမရှိအပ်။
ဟိ၊ မှန်။
(တစ်နည်း) ဟိ ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
တံ၊ ထို မဂ်ဖိုလ်နှင့် ယှဉ်သော သီလသို့။
သမာပန္နော၊ ရောက်သော။
ဘိက္ခု၊ သည်။
မေထုနံ ဓမ္မံ၊ ကို။
န ပဋိသေ၀တိ၊ မမှီဝဲ။
(တသ္မာ၊ ကြောင့်။
အနဓိပ္ပတံ၊ အပ်။)
ပန၊ ကား။
ကာမာဝစရာနိ၊ ကာမာဝစရ ဖြစ်ကုန်သော။
အဋ္ဌကုသလစိတ္တာနိ၊ ၈ ပါးသောကုသိုလ်စိတ်တို့ကိုလည်းကောင်း။
လောကိယအဋ္ဌသမာပတ္တိစိတ္တာနိ စ၊ ၈ ပါး သော လောကီသမာပတ်စိတ်တို့ကို လည်းကောင်း။
ဧကဇ္ဈံ၊ တစ်ပေါင်းတည်း။
ကတွာ၊ ၍။
စိတ္တမေဝါတိ၊ စိတ်ဟူ၍သာ။
ဝေဒိတဗ္ဗာနိ၊ န်၏။
[ဇာတျာပေက္ခနည်းအားဖြင့် “စိတ္တ”ဟု ဧကဝုစ်ထားသည်၊ ဟူလို။]
စ၊ ဆက်။
ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါနုပ္ပါဒေ၊ ဘုရားပွင့်တော် မူရာအခါ, ပွင့်တော်မမူရာအခါ၌။
အဿ၊ ထိုစိတ်၏။
ပဝတ္တိ၊ ဖြစ်ခြင်းကို လည်းကောင်း။
သမာဒါပနံ၊ လူအများကို ဆောက်တည်စေခြင်းကို လည်းကောင်း။
သမာဒါနဉ္စ၊ ပညာရှိတို့ကိုယ်တိုင်ဆောက်တည်ခြင်းကို လည်းကောင်း။
သီလေ၊ ၌။
ဝုတ္တနယေနေဝ၊ ဖြင့်သာလျှင်။
ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ၏။
ပန၊ ကား။
ဝိပဿနာပါဒကံ၊ ဝိပဿနာ၏ အခြေခံ ဖြစ်သော။
အဋ္ဌသမာပတ္တိစိတ္တံ၊ ကို။
အဓိစိတ္တန္တိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
ဟိ၊ မှန်။
တံ၊ ထိုဝိပဿနာပါဒက အဂ္ဂသမာပတ္တိစိတ်သည်။
သီလာနံ၊ တို့တွင်။
အဓိသီလံ၊ သည်။
အဓိကံဝိယ စ, ဥတ္တမံဝိယ စ၊ လည်းကောင်း။
(တထာ) သဗ္ဗလောကိယစိတ္တာနံ၊ အလုံးစုံသော လောကီစိတ်တို့တွင်။
အဓိကစ္စေဝ ဥတ္တမဉ္စ (ဟောတိ။)
စ၊ ဆက်။
ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝ၊ ၌သာ။
ဟောတိ၊ ၏။
ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါ၊ ကို။
ဝိနာ၊ ၍။
န(ဟောတိ။)
စ၊ ဆက်။
တတောပိ၊ ထိုဝိပဿနာပါဒက အဋ္ဌသမာပတ္တိစိတ်ထက်လည်း။
မဂ္ဂဖလစိတ္တမေဝ၊ မဂ်ဖိုလ်နှင့်ယှဉ်သော စိတ်သည်သာ။
အဓိစိတ္တံ၊ မည်၏။
ပန၊ ထိုသို့ပင် မဂ္ဂဖလစိတ် သည်သာ အဓိစိတ္တမည်ပါသော်လည်း။
တံ၊ ထိုမဂ်ဖိုလ်နှင့်ယှဉ်သော စိတ်ကို။
ဣဓ၊ ဤသိက္ခာပုဒ်အရာ၌။
အနဓိပ္ပေတံ၊ အပ်။
ဟိ၊ မှန်။ (တစ်နည်း)
ဟိ ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
တံ၊ သို့။
သမာပန္နော ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ နပဋိသေ၀တိ။
(တသ္မာ အနဓိပ္ပေတံ၊ အပ်။)
ပန၊ ကား။
ဒိန္နံ၊ ပေးလှူအပ်သောပစ္စည်းဝတ္တုကို ပေးလှူကြောင်းစေတနာသည်။
အတ္ထိ၊ ၏။
**ယိဋ္ဌံ**၊ **ယိဋ္ဌံတိအာဒိ**။၊ ။ အာဒိဖြင့်
"အတ္ထိတံ"၊ စသည်ကိုယူ၊ ဋီကာ၌ အကျယ်ပြထား၏၊ ထိုတွင် လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို
"ဒိန္နံ"၊ ဟုခေါ်၏၊ ထိုလှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ခေါင်းတပ်၍ ထားသော်လည်း "လှူကြောင်းဒါနစေတနာရှိ၏"ဟူသော အယူကို
"အတ္ထိဒိန္နံ"၊ ဟု ဆိုလိုသည်၊ ယိဋ္ဌံ၌လည်း နည်းတူ၊ အများနှင့် ဆိုင်အောင် အလှူကြီးပေးလှူမှုကို
"ယိဋ္ဌ"၊ ဟု ဆိုသည်၊ ဧည့်ဝတ်ပြုခြင်း စသော အနည်းငယ်အလှူကို
"ဟုတ"၊ ဟု ခေါ်သည်။ ၊ ပူဇော်အပ်သော ယဇ်ကြီးကို ပူဇော်ကြောင်း စေတနာသည်။
အတ္ထိ။ ဣတိအာဒိ နယပ္ပဝတ္တံ၊ ဤသို့ အစရှိသောနည်းဖြင့်ဖြစ်သော။
**ကမ္မဿကတာ ဉာဏံ**၊ ကမ္မဿကတာညာဏံ။ ။
“ကမ္မမေဝ+သကံ ယဿာတိ ကမ္မဿကော၊ ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်
ဥစ္စာရှိသူကမ္မဿကဿ+ဘာဝေါကမ္မဿကတာ၊ ကမ္မဿကတာယံ ကံသာလျှင်ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာ ရှိသူ၏အဖြစ်၌+ဥပ္ပဇ္ဇနကံ’ဖြစ်သော+ဉာဏံ-သည်ကမ္မဿကတာညာဏ် မည်၏။
[ကမ္မဿကောမှိ ကမ္မဒါယာဒေါ" စသောပါဠိတော်နှင့် အညီရေးသည်။] ဋီကာ ဤနေရာနှင့် အခြားအဋ္ဌကထာတို့၌ သုစရိုက်သည် ကိုယ်ကျိုးကိုဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် “သကကမ္မ ကိုယ့်ဥစ္စာဖြစ်သောကံ” တည်းဒုစရိုက်ကား အကျိုးမဲ့ကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် “နသကကမ္မ ကိုယ့်ဥစ္စာဖြစ်သောကံမဟုတ်” ဤသို့ခွဲခြား၍ သိသောဉာဏ်ကို ကမ္မဿကတာဉာဏ်ဟု ဖွင့်သေး၏။
ဉာဏ် ၄ မျိုး။ ။ ကမ္မဿကတာဉာဏ်သစ္စာနုလောမိကဉာဏ်မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ်၊ ထိုတွင် ကံရှိ၏, ကံ၏ အကျိုးရှိ၏ဟု သိသောဉာဏ်သည် ကမ္မဿကတာဉာဏ်မည်၏၊ ဝိပဿနာဉာဏ်သည် (မဂ္ဂသစ္စာအား လည်းကောင်း, ပရမတ္ထတရားကို ရှုသောကြောင့် ပရမတ္ထသစ္စာအား လည်းကောင်း လျော်သောကြောင့်) သစ္စာနုလောမိက ဉာဏ်မည်၏။ [ဝိမတိ၌ကား ဝိဝဋဂါမိ (နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း) ကမ္မဿကတာဉာဏ်ကိုလည်း သစ္စာနုလောမိကဉာဏ်၌ သွင်း၏] မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ်တို့ကား ထင်ရှားပြီ။ ၊ ကမ္မဿကတာဉာဏ်သည်။
ပညာ၊ မည်၏။
ဟိ၊ မှန်။
သာ၊ ထိုပညာသည်။
ပေ။
ဗုဒ္ဓသာဝကာပိ၊ တို့သည်လည်းကောင်း။
[ရှေ့၌ “ဗုဒ္ဓ”ပုဒ် မပါခဲ့။]
မဟာဇနံ၊ ကို။
သမာဒါပေန္တိ၊ န်၏။
အ
ပေ။
သာမမ္ပိ၊ လည်း။
ပဏ္ဍိတာ၊ န်သော။
သတ္တာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။
[နောက်ဝတ္ထုများက လူသတ္တဝါ ဖြစ်သောကြောင့်“သတ္တာ”ဟု ဆိုသည်။ ရှေ့၌ “သမဏဗြာဟ္မဏာ”ဟု ပါခဲ့၏။]
သမာဒိယန္တိ၊ န်၏။
တထာဟိ၊ ထိုစကားမှန်၏။
အင်္ကုရော၊ အင်္ကရမင်းသားသည်။
ဒသဝဿသဟဿာနိ၊ အနှစ်တစ်သောင်းတို့ ပတ်လုံး။
မဟာဒါနံ၊ ကြီးစွာသော အလှူကို။
အဒါသိ၊ ပေးလှူပြီ။
[ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ, ဗုဒ္ဓဝဂ်, ဒုတိယဝတ္ထု၌ပါသည်။]
ဝေလာမော၊ ဝေလာမပုဏ္ဏားသည် လည်းကောင်း။
[အင်္ဂုတ္တိုရ်အဋ္ဌကထာ, နဝက၊ ဒုတိယဝဂ် ဒသမသုတ်၌ပါသည်။]
ဝေဿန္တရော၊ သည်လည်းကောင်း။
[ဇာတ်အဋ္ဌကထာ။]
အညေ၊ န်သော။
ဗဟူ၊ န်သော။
ပဏ္ဍိတ မနုဿာစ၊ တို့သည်လည်းကောင်း။
မဟာဒါနာနိ၊ တို့ကို။
အဒံသု၊ န်ပြီ။
တေ၊ ထို ပညာရှိလူတို့သည်။
ပေ။
အနုဘဝိံသု၊ န်ပြီ။
ပန၊ ကား။
**တိလက္ခဏာကာရပ္ပရိစ္ဆေဒကံ**၊ တိလက္ခဏ။ ပေ။ ပရိစ္ဆေဒကံ။ ။ အနိစ္စတာဒိ လက္ခဏတ္တဿ--အနိစ္စတာအစရှိသော လက္ခဏာယာဉ် ၃ ပါး၏ဟုတွာ အဘာဝါဒိ အာကာရပရိစ္ဆေဒကံ-ဖြစ်ပြီး၍ ပျက်စီးခြင်း အစရှိသော အခြင်းအရာကို ပိုင်းခြားတတ်သော ဉာဏ်။
မှတ်ချက်။ ။အဓိစိတ္တအခန်း အဓိပညာအခန်းတို့၌..“လောကုတ္တရာ ဖြစ်သော အဓိစိတ္တ အဓိပညာကို အလို မရှိအပ်” ဟု ဆိုသဖြင့် “လောကီအဓိစိတ္တ (ဈာန်)ကိုလည်းကောင်း, လောကီဝိပဿနာ ပညာကိုလည်းကောင်း, ဤသိက္ခာပုဒ်၌ အလိုရှိအပ်၏” ဟု ခွင့်ပြုရာရောက်၏။ ထိုစကားကို လောကီဈာန်သမာပတ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် လောကီဝိပဿနာဉာဏ်ရပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်ခါတစ်ရံ မှီဝဲလိုစိတ် ဖြစ်နိုင်သေးသောကြောင့် ဆိုသည်ဟု မှတ်၊ လောကုတ္တရာဈာန်ရ, မဂ်ဖိုလ်ရ ရဟန်းမှာ မေထုန်မှီဝဲလိုစိတ်ပင် မဖြစ်တော့၊ ၊ ၃ပါးသောလက္ခဏာ၏ အခြင်းအရာကို ပိုင်းခြားတတ်သော။
ဝိပဿနာဉာဏံ၊ ကို။
အဓိပညာတိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
ဟိ၊ မှန်။
သာ၊ ထိုပညာသည်။
အဓိသီလ အဓိစိတ္တာနိ၊ တို့သည်။
သီလစိတ္တာန်၊ တို့တွင်။
အဓိကာနိ ဝိယ စ, ဥတ္တမာနိ ဝိယ စ၊ လည်းကောင်း။
(တထာ) သဗ္ဗလောကိယပညာန်၊ အလုံးစုံသောလောကီပညာတို့တွင်။
အဓိကာ စေ၀၊ လည်းကောင်း။
ဥတ္တမာ စ၊ လည်းကောင်း။
(ဟောတိ)။
စ၊ ဆက်။
ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါ၊ ကို။
ဝိနာ၊ ၍။
လောကေ၊ ၌။ န ပဝတ္တတိ။
စ၊ ဆက်။
တတောပိ၊ ထိုဝိပဿနာ ပညာထက်လည်း။
မဂ္ဂဖလပညာဝ၊ မဂ်ပညာ ဖိုလ်ပညာသည်သာ။
အဓိပညာ၊ မည်၏။
ပန၊ ထိုသို့ပင် မဂ္ဂဖလပညာသည်သာ အဓိပညာမည်ပါသော်လည်း။
သာ၊ ထိုမဂ်ပညာ ဖိုလ်ပညာကို။
ဣဓ၊ ၌။
အနဓိပ္ပေတာ၊ အပ်။
ဟိ၊ မှန်။
(တစ်နည်း) ဟိ ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
တံ၊ ထိုမဂ္ဂဖလပညာသို့။
သမာပန္နော။
ပေ။
န ပဋိသောတိ၊ တော့။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
(အနဓိပ္ပေတာ၊ အပ်။)
တတြာတိ၊ ကား။
တီသု, တာသု သိက္ခာသု၊ တို့တွင်။
ယာယံ အဓိသီလ သိက္ခာတိ၊ ကား။
ပါတိမောက္ခသီလသင်္ခါတာ၊ လ ဟုဆိုအပ်သော။
ယာ အယံ အဓိသီလ သိက္ခာ၊ သည်။
(အတ္ထိ) [ “အယံ ဣမသ္မိံ အတ္တေ အဓိပ္ပေတာ သိက္ခာတိ” ဟူသော ပါဠိတော်ကို ထည့်စပ်။]
ဧတံ သာဇီဝံ နာမာတိ
ဧတံ သဗ္ဗမ္ပိ။ ပေ။ ဝုစ္စတိ။ ။ “သာဇီဝံ နာမယ် ဘဂဝတာ ပညတ္တိ သိက္ခာပဒံ” ဟု ပါဠိတော် ရှိ၏၊ ထိုပါဠိတော်အတိုင်း “မတံ သဒ္ဓမ္ပိ ဘဂဝတာ ဝိနယ ထပိတ် သိက္ခာဒေ" ဟု ဇတ်၏ စွဲနက် ကိုဖွင့်ပြသည်၊ “နတ် သိက္ခာပုဒ် သာ ဇီဝန္တိ ပုစ္စတိ" ကိုကြည့်၍ "ဟာ ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခုန်၊ ပေ၊ ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော" သောသိက္ခာပုဒ် ပါဠိတော်များကို “သ ခေါ်သည်ဟု မှတ်။
၊ ကား။
သဗ္ဗမ္ပိ၊ လည်းဖြစ်သော။
ဘဂဝတာ၊ သည်။
ဝိနယေ၊ ၌။
ထပိတံ၊ သော။
ဧတံသိက္ခာပဒံ၊ ကို။
[ဝုစ္စတိ၊ ၌ စပ်။]
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဧတ္ထ၊ ဤသိက္ခာပုဒ်၌။
နာနာဒေသဇာတိဂေါတ္တာဒိဘေဒဘိန္နာ၊ အမျိုးမျိုးသော အရပ်, အမျိုးမျိုးသော ဇာတ်, အမျိုးမျိုးသော အနွယ် အစရှိသော အပြားတို့ဖြင့် ပြားကုန်သော။
ဘိက္ခု၊ တို့သည်။
သဟ၊ တကွ။
အာဇီဝန္တိ၊ အသက်မွေးကြ ရကုန်၏။
[ဋီကာ၌ အာဇီဝန္တိ၊ ဟု ရှိသည်။]
ဧကဇီဝိကာ၊ တူသော အသက်မွေးခြင်း ရှိကုန်သည်။
သဘာဂဇီဝိကာ၊ သဘောတူသော အသက်မွေးခြင်းရှိကုန်သည်။
သဘာဂဝုတ္တိနော၊ သဘောတူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သည်။
ဟောန္တိ။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
(အတူတကွ အသက်မွေးရာ၏ အဖြစ်ကြောင့်။)
သာဇီဝန္တိ
သဟ။ ပေ။ သာဇီဝန္တိ။ ။ သာဇီဝပုဒ်၏ ဝစနတ္ထအဖွင့်တည်းသာဇီဝကို “သဟ+ အာဇီဝ”ဟု ခွဲ၍ “အာဇီဝန္တိ ဧတ္ထာတိ အာဇီဝံ "ဟု အဓိကရဏသာဓနပြု၊ “သဟ+အာဇီဝံ သာဇီဝံ”ဟု သမာသ်တွဲသဟ အာဇီဝန္တိကို “ဧကဇီဝိကာသဘာဂဇီဝိကာ”ဟု ဖွင့်သည်သဘာဂဇီဝိကာကို တစ်ဖန် “သဘာဂဝုတ္တိနော” ဟု ထပ်ဖွင့်သည်[သဘာဂဝုတ္တိနောတိ သမာနဝုတ္တိကာ, သဒိသပဝတ္တိကာတိ အတ္ထော၊ - ဋီကာ] “အာဇီဝ- အသက်မွေးခြင်း"ဟူသည် ထိုသိက္ခာပုဒ်အပေါ်၌ အတူတူဖြစ်ကြ ကျင့်ကြခြင်းတည်း၊ ဆိုလိုရင်းကား-ဒေသချင်းမတူသော မြန်မာရဟန်း ဖြစ်ဖြစ်, သီဟိုဠ်ရဟန်း ဖြစ်ဖြစ်, ဇာတ်ချင်းမတူသော ခတ္တိယရဟန်း ဖြစ်ဖြစ်, ဗြာဟ္မဏစသော ရဟန်း ဖြစ်ဖြစ်, အနွယ်ချင်း မတူသော ကဿပရဟန်း ဖြစ်ဖြစ်, ကစ္စာယန ရဟန်း ဖြစ်ဖြစ်(အာဒိဖြင့် နာမည်ချင်း မတူသော ဗုဒ္ဓရက္ခိတ ဓမ္မရက္ခိတ စသည်ကိုယူ) ထို ရဟန်းအားလုံးပင် ပထမပါရာဇိက စသော သိက္ခာပုဒ်၌ သဘောတူ ကျင့်ကြရသည်-ဟူလို။
၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏ ။
တသ္မိံ သိက္ခတီတိ၊ ကား။
တံ သိက္ခာပဒံ
တံ သိက္ခာပဒံ။ ပေ။ သိက္ခတိ။ ။“တသ္မိံ သိက္ခတိ” ဟူသော ပါဠိတော်၌ တသ္မိံ ဟူသော အာဓာရအတွက် “စိတ္တဿ”ဟု အာဓေယ်ထည့်၍ဖွင့်၏၊ သိက္ခာပုဒ်သည် အာဓာရစိတ်သည် သိက္ခာပုဒ်အပေါ်၌ “သိက္ခာပုဒ်အတိုင်း ကျင့်ရမလား, မကျင့်ရဘူးလား” ဟု အာရုံပြု၍ ဖြစ်သော အာဓေယ်တည်း၊ စိတ်က သိက္ခာပုဒ်အပေါ်၌ အာရုံပြုသောအားဖြင့် တည်ပုံအခြင်းအရာကိုပင် ထင်ရှားပြလို၍ “ယထာသိက္ခာပဒံနုခေါ၊ ပေသြလောကန္တော"ဟု ထပ်၍ဖွင့်သည်
၊ ကို။
စိတ္တဿ၊ ၏။
အဓိကရဏံ၊ တည်ရာကို။
ကတွာ၊ ပြု၍။
ယထာသိက္ခာပဒံ၊ သိက္ခာပုဒ်အားလျော်စွာ။
ဝါ၊ သိက္ခာပုဒ်အတိုင်း။
သိက္ခာမိ နု ခေါ၊ ကျင့်ရအံ့လော။
န သိက္ခာမိ နု ခေါ၊ မကျင့်ရအံ့လော။
ဣတိ၊ သို့။
စိတ္တေန၊ ဖြင့်။
ဩလောကန္တော၊ လျက်။
သိက္ခတိ၊ ၏။
စ၊ ဆက်။
**ကေဝလံ**၊ **န ကေဝလဉ္စာယံ**။၊ ။ ပါဠိတော်ကို ကြည့်ပါ၊ “သိက္ခာတိ တိဿော သိက္ခာ" စသည်ဖြင့် လည်းကောင်း, “သာဇီဝံ နာမပေဧတံ သာဇီဝံ နာမ” ဟုလည်းကောင်း, သိက္ခာ သာဇီဝ ၂ မျိုးလုံးကို ဖွင့်ပြီးဖြစ်ရကား ထို၂မျိုးလုံးကို ရည်ရွယ်၍ “တေသု သိက္ခတိတေန ဝုစ္စတိ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နောတိ”ဟု ဟောတော်မူသင့်သည် မဟုတ်ပါလော၊ ထိုသို့ ဟောတော်မမူဘဲ အဘယ့်ကြောင့် “တသ္မိံ သိက္ခတိတေန ဝုစ္စတိ သာဇီဝသမာပန္နောတိ” ဟု ဟောတော်မူပါ သနည်းဟု စောဒနာဖွယ် ရှိသောကြောင့် “န ကေဝလဉ္စာယံ”စသောပါဌ်ကို မိန့်သည်ထိုဝါကျ၏ ဆိုလိုရင်းကား- “ဧတံ သာဇီဝံ နာမ” ဟု သာဇီဝအဖွင့်က နီးကပ်နေသောကြောင့် ထိုသာဇီဝနှင့် ဆက်သွယ်၍ “တသ္မိံ' သိက္ခတိ"ဟု ထို သာဇီဝ တစ်ခုကိုသာ ညွှန်ပြသော ဧကဝုစ်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်-ဟူလို၊ ထိုသို့ “တသ္မိံ”ဟု သာဇီဝ တစ်ခုကိုသာ ညွှန်ပြသော်လည်း အဓိပ္ပာယ် အသားကျမှာ “သိက္ခာ၌လည်း ဖြည့်ကျင့်သောအားဖြင့် ကျင့်၏၊ သိက္ခာပုဒ်ပါဠိတော် ဥပဒေ ကိုလည်း မကျူးလွန်သောအားဖြင့် ကျင့်၏” ဟု မှတ်ပါ -ဟူလို။ ၊ (သိက္ခာမဖက်) သက်သက်။
အယံ၊ ဤရဟန်းသည်။
သာဇီဝသင်္ခါတေ၊ သာဇီဝဟု ဆိုအပ်သော။
ဧတသ္မိံ' သိက္ခာပဒေယေဝ၊ ၌သာ။
သိက္ခတိ၊ ကျင့်သည်ကား။
န၊ မဟုတ်သေး။
သိက္ခာယပိ၊ ၌လည်း။
သိက္ခတိ၊ သေး၏။
ပန၊ ထိုသို့ပင် (သိက္ခာပုဒ်သာမက သိက္ခာ၌လည်း) ကျင့်ပါသော်လည်း။
အနန္တ ရဿ၊ အခြားမဲ့လွန်ပြီးသော။
ဧတံ သာဇီဝံ နာမာတိ ဣမဿပဒဿ၊ ဧတံ။
ပေ။
နာမဟူသော ဤပုဒ်၏။
ဝါ၊ နှင့်။
ဝသေန၊ အစွမ်းအားဖြင့်။
ဝါ၊ စပ်သဖြင့်။
တသ္မိံ သိက္ခတီတိ၊ ဟူ၍။
(ဘဂဝတာ) ဝုတ္တံ၊ ပြီ။
တံ၊ ထိုတသ္မိံ သိက္ခတိဟူသောပုဒ်ကို။
ဧဝံ၊ ဤသို့ အခြားမဲ့လွန်ပြီးသော ပုဒ်၏အစွမ်းဖြင့်။
ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ၊ ပြီ။
အထ ခေါ၊ ထိုသို့ပင် မိန့်တော်မူအပ်ပါသော်လည်း။
ဧတ္ထ၊ ဤတသ္မိံ' သိက္ခတိ ဟူသောပုဒ်၌။
အယံ အတ္ထာ၊ ကို။
ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ၏။
(ကိံ)။
တဿာ စ သိက္ခာယ၊ ၌လည်း။
သိက္ခံ
သိက္ခံ ပရိပူရေန္တော။ ။ “သိက္ခာကို ဖြည့်ကျင့်”ဟူသည် စာရိတ္တ-ဝါရိတ္တအားဖြင့် ၂ ပါးပြားသော သီလကို မိမိသန္တာန်၌ဖြစ်စေခြင်းတည်း။ [ “ပြုကျင့်ရမည်”ဟု ပညတ်တော်မူအပ်သော ဥပဇ္ဈာယဝတ် စသော သိက္ခာများကို ပြုကျင့်ကြောင်းဖြစ်သော (ဝိရတိနှင့်မယှဉ်သော) စေတနာသည် စာရိတ္တသီလ မည်၏၊“ ရှောင်ကြဉ်ရမည်”ဟု တားမြစ်တော်မူအပ်သော ပါရာဇိက စသော သိက္ခာများကို ရှောင်ကြဉ်ကြောင်း ဖြစ်သော ဝိရတိသမ္ပယုတ္တစေတနာသည် ဝါရိတ္တသီလမည်၏။]
၊ ကို။
ပရိပူရေန္တော၊ ဖြည့်ကျင့်လျက်။
ဝါ၊ ဖြည့်ကျင့်သောအားဖြင့်။
သိက္ခတိ၊ ၏။
တသ္မိံ သိက္ခာပဒေ၊ ၌လည်း။
အဝီတိက္ကမန္တော၊ မလွန်ကျူးဘဲ။
ဝါ၊ အားဖြင့်။
သိက္ခတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ သို့။
(အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။)
တေန ဝုစ္စတိ သာဇီဝသမာပန္နောတိ **ဣဒမ္ပိ**၊ ဣဒမ္ပိ။ ။ပိဖြင့် “တသ္မိံ သိက္ခုတိ” ဟူသောစကားကို ပေါင်း၊ သာဇီဝံ နာမပုဒ်၏ အခြားမဲ့၌ ဆက်၍ မိန့်တော်မူရသောကြောင့် “တသ္မိံ ”ဟု ဟောတော်မူခဲ့ရုံသာမက, ဤပုဒ်ကိုလည်း (သိက္ခာ သာဇီဝသမာပန္နော”ဟု မဟောဘဲ) “သာဇီဝ သမာပန္နော”ဟုသာ ဟောတော်မူရသည် - ဟူလို။ ၊ ပန္နောဟူသော ဤစကားကိုလည်း။
အနန္တရဿ၊ သော။
သာဇီဝပဒဿဝ၊ ၏ပင်။
ဝသေန၊ ဖြင့်။
ဝါ၊ ဖြင့်။
(ဘဂဝတာ) ဝုတ္တံ၊ ပြီ။
ပန၊ ထိုသို့ပင် အခြားမဲ့လွန်ပြီးသော ပုဒ်၏အစွမ်းဖြင့်ပင် မိန့်တော်မူပါ သော်လည်း။
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။
သိက္ခမ္ပိ၊ သို့လည်း။
သမာပန္နော၊ ပြီ။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
(သာဇီဝသာမက, သိက္ခာသို့လည်း ကောင်းစွာ ရောက်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်)
သိက္ခာသမာပန္နောတိပိ၊ နှောဟူ၍လည်း။
အတ္တတော၊ သာမတ္တိယတ္တ အားဖြင့်။
(သာဇီဝသမာပန္နောပုဒ်က သိက္ခာသမာပန္နော ဟူသော အနက်ကိုလည်း ဟောစွမ်း နိုင်သောအားဖြင့်)
ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ၏။
ဟိ၊ လဒ္ဓဂုဏ်ကို ပြဦးအံ့။ ဧဝံသတိ၊ သော်။ (ဤသို့ သာဇီဝသမာပန္နောပုဒ်ဖြင့် သိက္ခာသမာပန္နောဟူသော အနက်ကိုလည်း သိအပ်သည်ရှိသော်။) သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နောတိ ဧတဿပဒဿ၊ ၏။ [သိက္ခာပုဒ် မာတိကာ၌ ပါသော ပုဒ်၏] ပဒဘာဇနမ္ပိ၊ သည်လည်း။ ပရိပုဏ္ဏံ၊ ပြည့်စုံတော့သည်။ ဟောတိ၊ ၏။
...သိက္ခာသာဇီဝပဒဘာဇနီယံ၊ သည်။ နိဋ္ဌိတံ=ပြီ။
အ