တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ၊ သည်။
ဒုဗ္ဗစ သိက္ခာပဒံ၊ တည်း။
တတ္ထ၊ ထိုသိက္ခာပုဒ်၌။
အနာစာရံ အာစရတီတိ၊ ကား။
အနေကပ္ပကာရံ၊ တစ်ပါးမကများသော အပြားရှိသော။
ကာယဝစီဒွါရ ဝီတိက္ကမံ၊ ကာယဒွါရ, ဝစီဒွါရ၌ဖြစ်သော လွန်ကျူးမှုကို။
ကရောတိ။
ကိံ နုခေါနာမာတိ ဧတံ၊ နာမဟူသောဤသဒ္ဒါသည်။
ဝမ္ဘနဝစနံ၊ ရှုတ်ချကြောင်း သဒ္ဒါတည်း။
[နာမသဒ္ဒါသည်ဝမ္ဘန အနက်ဟော၊ ဟူလို။]
အဟံခေါနာမာတိ၊ နာမဟူသော သဒ္ဒါသည်။
ဥက္ကံသဝစနံ၊ ချီးမြှောက်ကြောင်း သဒ္ဒါတည်း။
[နာမသဒ္ဒါအတွက် ဥက္ကံသအနက်ကိုသိပါ။]
တုမှေ ဝဒေယျန္တိ၊ ယျံဟူသောပါဌ်ဖြင့်။
(ဒဿေတိ၌စပ်)။
ဣဒံ၊ ဤအမှုကို။
ကရောထ၊ ပြုကြကုန်။
ဣဒံ၊ ကို။
မာတရောထ၊ န်လင့်။
ဣတိ၊ သို့။
အဟံ၊ သည်။
တုမှေ၊ တို့ကို။
ဝတ္တုံ၊ ငှာ။
အရဟာမိ၊ ထိုက်၏။
ဣတိ၊ ဤအနက်အဓိပ္ပယ်ကို။
ဒဿေတိ၊ ၏။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
(အရဟသိ၊ နည်း)။
ဣတိစေ၊ ဤသို့မေးအံ့။
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
အမှာကံ၊ တို့၏။
ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ကြီးဘုရားသည်။
ကဏ္ဋကံ၊ ကဏ္ဋက စီးတော်မြင်းကို။
အာရုယှ၊ စီးတော်မူ၍။
မယာ၊ နှင့်။
သဒ္ဓိံ၊ ကွ။
နိက္ခမိတွာ၊ တောထွက်တော်မူ၍။
ပဗ္ဗဇိတော၊ ရဟန်းပြုတော်မူခဲ့ပြီ။
(ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဝတ္တုံ၊ ငှာ။
အရဟာမိ၊ ၏)။
ဣတိဧဝမာဒိံ၊ ဤသို့အစရှိသော။
အတ္ထံ၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို။
သန္ဓာယ၊ ၍။
အာဟ၊ ပြီ။
ပန၊ ဆက်။
အမှာကံ ဓမ္မောတိ၊ ဟူ၍။
ဝတွာ၊ ၍။
အတ္တနော, သန္တကဘာဝေ၊ ၌။
ယုတ္တိံ၊ အသင့်ယုတ္တိကို။
ဒဿေန္တော (ဟုတွာ), အမှာကံ။
ပေ။
အဘိသမိတောတိ၊ ဟူ၍။
အာဟ၊ ပြီ။
ယသ္မာ အမှာကံ, အယျပုတ္တေန၊ အရှင့်သားသည်။
စတုဿစ္စဓမ္မော၊ ကို။
ပဋိဝိဒ္ဓေါ၊ ထိုးထွင်း၍သိတော်မူအပ်ပြီ။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
(ထိုသို့ အရှင့်သားသည် ထိုးထ္ငင်း၍ သိအပ်သော တရား၏အဖြစ်ကြောင့်။)
ဓမ္မောပိ၊ သည်လည်း။
အမှာကံ၊ ငါတို့၏ ဥစ္စာတည်း။
ဣတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။
သံဃ ပန၊ ကား။
အတ္တနော, ဝေရိပက္ခေ၊ ရန်သူဘက်၌။
ဌိတံ၊ တည်၏ဟူ၍။
မညမာနော၊ မှတ်ထင်သည်။
(ဟုတွာ)။
အမှာကံ သံဃောတိ၊ ဟူ၍။
န ဝဒတိ၊ မပြော။
ပန၊ ဆက်။
ဥပမံ၊ ကို။
ဝတွာ၊ ပြောဆို၍။
သံဃံ၊ ကို။
အပသာဒေတုကာမော၊ ခြိမ်းခြောက်လိုသည်။
(ဟုတွာ) သေယျတာပိ နာမာတိ အာဒိံ၊ ကို။
အာဟ၊ ပြောပြီ။
တိဏကဋ္ဌပဏ္ဏပတန္တိ၊ ကား။
တတ္ထ တတ္ထ၊ ထိုထို အရပ်၌။
ပတိတံ၊ ကျသော။
တိဏကဋ္ဌံပဏ္ဏံ၊ မြက်, ထင်း သစ်ရွက်ကို။
(ဥဿရေယျ သေယျထာပိ၊ တစ်နေရာ၌ စုဝေးရွေ့လျားစေရာသကဲ့သို့။)
အထဝါ၊ ကား။
တိဏဉ္စ၊ မြက်လည်း။
နိဿာရကံ၊ အနှစ်မရှိသော။
လဟုကံ၊ ပေါ့သော။
(လေတိုက်လျှင်ပါသွားလောက်အောင် ပေါ့သော။)
ကဋ္ဌဉ္စ၊ သစ်သားလည်း။
တိဏကဋ္ဌံ၊ မြက်သစ်သား။
ပဏ္ဏပတန္တိ၊ ကား။
ပုရာဏပဏ္ဏံ၊ ဟောင်းနွမ်းသော သစ်ရွက်ကို။
ဥဿာရေယျာတိ၊ ကား။
ရာသိံ၊ အစုကို။
ကရေယျ (သေယျထာပိ)၊ ကဲ့သို့။
[ဥ၊ တစ်နေရာ၌စုအောင်+သာရေယျ= ရွေ့လျားစေရာ၏။
ဝါ၊ စုစေရာ၏။]
ပဗ္ဗတေယျာတိ၊ ကား။
ပဗ္ဗတပ္ပဘဝါ၊ တောင်မှ စ၍ဖြစ်သော။
ဝါ၊ တောင်မှစီးဆင်းလာသော။
[ပဗ္ဗတတော+ပဘဝါ ပဗ္ဗတေယျာ၊ ဟုပြု။]
ဟိ၊ မှန်။
သာ၊ ထိုတောင်မှစ၍ ဖြစ်သောမြစ်သည်။
(တောင်ကျမြစ်သည်။)
သီဃသောတာ၊ လျင်မြန်သောရေအလျင်ရှိသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
တသ္မာ။
တမေဝ၊ ထိုတောင်မှစ၍ဖြစ်သောမြစ်ကိုသာ။
ဂဏှာတိ၊ ၏။
(ဥပမာနအဖြစ်ဖြင့်ယူ၏)။
သင်္ခသေဝါလပဏကန္တိဧတ္ထ၊ ၌။
ဒီဃမူလကော၊ ရှည်သောအမြစ်ရှိသော။
ပဏ္ဏသေဝါလော၊ အရွက်ရှိသောမှော်ကို။
သင်္ခေါတိ၊ သင်္ခဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
နီလသေဝါလော၊ စိမ်းညိုသော မှော်ကို။
သေဝါလောတိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ။
အဝသေသော၊ သင်္ခသေဝါလတို့မှ ကြွင်းသော။
ဥဒကပပ္ပဋကတိလဗီဇကာဒိ၊ ရေလွှာ, နှမ်းစေ့အတိုင်း အရှည်ရှိသော မှော် အစရှိသော။
သဗ္ဗောပိ၊ အလုံးစုံသောရေညှိသည်လည်း။
ပဏကောတိ၊ ဟူ၍။
သင်္ချံ၊ သို့။
ဂစ္ဆတိ၊ ၏။
ဧကတောဥဿာရိတာတိ၊ ကား။
ဧကဋ္ဌာနေ၊ တစ်နေရာတည်း၌။
ကေနာပိ၊ တစ်စုံတစ်ယောက်သည်လည်း။
(လေနှင့် တူသူ, တောင်ကျမြစ်ရေနှင့် တူသူတစ်စုံတစ်ယောက်သည်လည်း)။
သမ္ပိဏ္ဍိတာ၊ ပေါင်းစုအပ်ကုန်ပြီ။
ရာသိကတာ၊ အစုပြုအပ်ကုန်ပြီ။
ဣတိ၊ ဤအနက်ကို။
ဒဿေတိ၊ ၏။
["ဧကတောဥဿာရိတာ" ၌ ကတ္တားမပါ၍ "ကေနာပိ" ဟု ကတ္တားထည့်သည်။]
တိဏကဋ္ဌ ပဏ္ဏပတံ။ ။ပတသဒ္ဒေါပတိတသဒ္ဒေန သမာနတ္ထော ၊ ဝိသေသနဿစပါရနိပါတံ ကတွာ တိဏကဋ္ဌပဏ္ဏပတန္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ၊ တတ္ထ တတ္ထ ပတိတံ တိဏကဋ္ဌပဏ္ဏ ပတန္တိ၊ ပတိတ္ထ-ကြွေကျပြီ၊ ဣတိပတံ၊ ပတနှင့် ပတိတ ပရိယာယ်တည်း၊ "ပတတိဏကဋ္ဌ ပဏ္ဏံ" ဟု ဆိုလိုလျက် ဝိသေသန နောက်ကနေသည်။
ဒုဗ္ဗစဇာတိကောတိ၊ ကား။
ဒုဗ္ဗစသဘာဝေါ၊ ခဲယဥ်းစွာပြောဆိုအပ်သောစကားရှိသူ၏အဖြစ်ဟူသော သဘောရှိသည်။
ဝတ္တုံ၊ ငှာ။
အသက္ကုဏေယျော၊ မတတ်ကောင်းသည်။
ဣတိ အတ္ထော။
အဿ၊ ထိုဒုဗ္ဗစဇာတိကောဟူသောပုဒ်၏။
ပဒဘာဇာနေပိ၊ ၌လည်း။
ဒိဗ္ဗစောတိ၊ ကား။
ဒုက္ခေန၊ ဆင်းရဲသဖြင့်။
ကိစ္ဆေန၊ ငြိုငြင်ပင်ပန်းသဖြင့်။
ဝဒိတဗ္ဗော၊ ပြောထိုက်သူတည်း။
[တချို့စာအုပ်များ၌ "သြဝဒိတဗ္ဗော" ဟု ရှိ၏။
န သက္ကာ သုခေန ဝတ္တုံဟူသော နောက်ဝါကျ၌ "ဝတ္တုံ" ကိုထောက်လျှင် ဝဒိတဗ္ဗောပါဌ်က သာ၍ကောင်း၏။]
သုခေန၊ လွယ်ကူသဖြင့်။
ဝတ္တုံ န သက္ကာ။
ဣတိအတ္ထော။
ဒေါဝစဿ ကရဏေဟီတိ၊ ကား။
ဒုဗ္ဗစဘာဝကရဏီယေဟိ၊ ခဲယဥ်းစွာပြောဆိုအပ်သည်၏ အဖြစ်ကို ပြုတတ်သော တရားတို့နှင့်။
ယေ ဓမ္မာ၊ တို့သည်။
ပုဂ္ဂလံ၊ ကို။
ဒုဗ္ဗစံ၊ ခဲယဥ်းစွာပြောဆိုအပ်သော စကားရှိသူကို။
ကရောန္တိ။
တေဟိ (ဓမ္မေဟိ)၊ ထိုတရားတို့နှင့်။
သမန္နာဂတော၊ သည်။
(ဟောတိ) ဣတိ အတ္ထော။
[ယေ ဓမ္မာ၊ စသည်ကား။
ဒုဗ္ဗစ ဘာဝကရဏီယေဟိ၏ အဓိပ္ပယ်ဖွင့်။]
ပန၊ ဆက်။
တေ၊ ထိုဒေါဝစဿကရဏတရားတို့ကို။
(ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ၌စပ်)။
ကတမေ စ အာဝုသော။
ပေ။ဒုဗ္ဗ စ ဇာတိကော။ ။"ဒု+ဝစ" ဟုခွဲ၊ ဒုက္ခံ+ဝစော ဧတသ္မိံတိ ဒုဗ္ဗစော" ခဲယဥ်းသော (ဆုံးမကြောင်း) စကားရှိသူ၊ (တေရသကဏ် ဝိဂ္ဂဟ) ၊ ဇာတိသဒ္ဒါသည် သဘာဝ ဝါစက၊ ထို့ကြောင့် "ဒုဗ္ဗစ သဘာဝေါ" ဟု ဖွင့်သည် ၊ ဒုဗ္ဗစအရ ပုဂ္ဂိုလ်ရ၍ "ဇာတိ" အရ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ (အဆုံးမခက်သော) သဘောရသောကြောင့် အရမတူ၊ ထိုကြောင့်အရတူအောင် "ဒုဗ္ဗစ" ၌ ဘာဝပ္ပဓာနကြံ၍ အဆုံးအမခက်သူ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ(ဒေါသ မာန စသည်ပြဋ္ဌာန်းသော) အကုသိုလ်စိတ္တပ္ပါဒ်ကိုပင် ဇာတိ (သဘော) ဟုဆိုသည်၊ ဒုဗ္ဗစော+ဇာတိယဿာတိ ဒုဗ္ဗစဇာတိကော။
ပါပိစ္ဆတာ စသည်။ ။အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာ-မိမိမှာမရှိသော ဂုဏ်ဖြင့် ချီးမွမ်းစေလိုခြင်း, ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ အမတ္တညုတာ-ပစ္စည်း ၄ ပါးကိုခံယူရာ၌ လည်း လှူသူ၏သဒ္ဓါတရား ပစ္စည်းအင်အားနှင့် မိမိမှာ လိုသလောက် အတိုင်းအရှည်ကို မသိတတ်ဘဲအများ ကြီး ခံယူခြင်းသည် ပါပိစ္ဆတာမည်၏၊ မိမိကိုယ်ကို ပညာဂုဏ် လာဘ်ဂုဏ်ဒကာဒကာမ ဂုဏ်အားဖြင့် ကြွားဝါပြောဆိုခြင်းသည် အတ္တုက္ကံသကတာမည်၏ ၊ သူတစ်ပါးကိုပညာ စသည်ဖြင့် နှိမ်ချပြောဆိုခြင်းသည် ပရဝမ္ဘကတာမည်၏။
ပါပိစ္ဆတာ စသည်။ ။အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာ-မိမိမှာမရှိသော ဂုဏ်ဖြင့် ချီးမွမ်းစေလိုခြင်း, ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ အမတ္တညုတာ-ပစ္စည်း ၄ ပါးကိုခံယူရာ၌ လည်း လှူသူ၏သဒ္ဓါတရား ပစ္စည်းအင်အားနှင့် မိမိမှာ လိုသလောက် အတိုင်းအရှည်ကို မသိတတ်ဘဲအများ ကြီး ခံယူခြင်းသည် ပါပိစ္ဆတာမည်၏၊ မိမိကိုယ်ကို ပညာဂုဏ် လာဘ်ဂုဏ်ဒကာဒကာမ ဂုဏ်အားဖြင့် ကြွားဝါပြောဆိုခြင်းသည် အတ္တုက္ကံသကတာမည်၏ ၊ သူတစ်ပါးကိုပညာ စသည်ဖြင့် နှိမ်ချပြောဆိုခြင်းသည် ပရဝမ္ဘကတာမည်၏။
ဟောတီတိ အာဒိနာ၊ သော။
နယေန၊ ဖြင့်။
ပဋိပါဋိယာ၊ ဖြင့်။
အနုမာနသုတ္တေ၊ ၌။
[မဇ္စျိမနိကာယ်, မူလပဏ္ဏာသက, ဒုတိယသီဟနာဒဝဂ် ၅ သုတ်။]
အာဂတာ၊ န်သော။
(ဧကူနဝီသတိဓမ္မာ၊ ၌စပ်။)
ပါပိစ္ဆတာ၊ ယုတ်မာသော အလိုရှိသူ၏ အဖြစ်လည်းကောင်း။
အတ္တုက္ကံသကပရဝမ္ဘကတာ၊ မိမိကိုချီးမြှောက်တတ်သူ၏ အဖြစ်, သူတစ်ပါးကိုရှုတ်ချတတ်သူ၏အဖြစ်လည်းကောင်း။
ကောဓနတာ၊ အမျက်ထွက်လေ့ရှိသူ၏ အဖြစ်လည်းကောင်း။
ကောဓဟေတု၊ ရှေ့ဒေါသဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
ဥပနာဟိတာ၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်းရှိသူ၏ အဖြစ်လည်းကောင်း။
ကောဓဟေတု၊ ကြောင့်။
အဘိသင်္ဂိတာ၊ ဖြေ၍မရနိုင်လောက်အောင် ငြိကပ်ခြင်းရှိသူ၏အဖြစ်လည်းကောင်း။
ကောဓဟေတု၊ ကြောင့်။
ကောဓသာမန္တဝါစာနိစ္ဆာရဏတာ၊ ဒေါသ၏အနီး၌ဖြစ်သောစကားကို ပြောဆိုတတ်၍ အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း။
စောဒကံ၊ ကကို။
ပဋိပ္ဖရဏတာ၊ ဆန့်ကျင်သောအားဖြင့် ဖြန်တတ် ဖုံလွှမ်ူတတ်သူ၏အဖြစ်လည်းကောင်း။
စောဒကံ၊ ကို။
အပသာဒနတာ၊ ခြိမ်းခြောက်မောင်း မဲတတ်သူ၏အဖြစ်လည်းကောင်း။
စောဒကဿ၊ က၏အပေါ်၌။
ပစ္ဆာရောပနတာ၊ တစ်ဖန်အပြစ်ကို တင်တတ်သူ၏အဖြစ်လည်းကောင်း။
အညေန၊ အခြားအကြောင်းဖြင့်။
ဝါ၊ အခြားစကားဖြင့်။
အညံ၊ ကို။
ဝါ၊ ကို။
ပဋိစရဏတာ၊ ဖုံးလွှမ်းသောအားဖြင့်ကျင့်တတ်သူ၏ အဖြစ်လည်းကောင်း။
ဝါ၊ ဖြတ်တောက်ကြောင်းဖြစ်သောပယောဂဖြင့်။
န သမ္ပာယနတာ၊ ပြည့်စုံအောင် မဖြေနိုင်သူ၏ အဖြစ်လည်းကောင်း။
မက္ခိ, ပဠာသိတာ၊ သူတစ်ပါး ဂုဏ်ကျေးဇူးကိုချေဖျက်ခြင်း ရှိသူ၏အဖြစ်, ဂုဏ်တုဂုဏ်ပြိုင်ပြုခြင်းၕှိသူ၏အဖြစ်လည်းကောင်း။
ဣဿုကိ, မစ္ဆရိတာ၊ ငြူစူခြင်းရှိသူ၏အဖြစ်, ဝန်တိုခြင်းရှိသူ၏အဖြစ်လည်းကောင်း။
သဌ, မာယာဝိတာ၊ ကောက်ကျစ်စဥ်းလဲသူ၏ အဖြစ်, လှည့်ပတ်ခြင်းရှိသူ၏ အဖြစ်လည်းကောင်း။
ထဒ္ဓါတိမာတာ၊ ခက်ထန်ကြမ်းတမ်းသူ၏အဖြစ်, လွန်ကဲသော မာနရှိသူ၏အဖြစ်လည်းကောင်း။
သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသိအာဒါနဂ္ဂါဟိဒုပ္ပဋိနိသဂ္ဂိတာ၊ မိမိအယူကိုမှားသောအားဖြင့် သုံးသပ်ခြင်း ရှိသူ၏အဖြစ်, မြဲစွာယူခြင်း ရှိသူ၏အဖြစ်, ခဲယဥ်းသဖြင့် စွန့်လွှတ်ခြင်းရှိသူ၏ အဖြစ်လည်းကောင်း။
ဣတိ၊ သို့။
ဧကူနဝီသတိ၊ သော။
ဓမ္မာ၊ တို့ကို။
ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ကုန်၏။ကောဓနစသည်။ ။[တဿီလ အနက်၌ ယုပစ္စည်းသက်၊ နေရာတိုင်းမှာ စိတ်တိုလေ့ရှိသူကို "ကောဓန' ဟုခေါ်၏၊ ရှေ့အဖို့၌ ဒေါသအားကြီးနေသဖြင့် နောက်အဖို့၌ရန်ငြိုးဖွဲ့တတ်ခြင်းသည် ကောဓဟေတု ဥပနာဟိတာမည်၏ ၊ [ဥပနာဟော ယဿအတ္ထီတိ ဥပနာဟိီ၊ တဿ+ဘာဝေါ ဥပနာဟိတာ၊ ] ထိုကောဓကို အရင်းခံ၍ ရန်ငြိုးဖွဲ့ရာဝယ် ဖြေ၍မရနိုင်လောက်အောင် စွဲကပ်နေခြင်းသည် ကောဓဟေတုအဘိသင်္ဂိတာမည်၏ ၊ အဘိသင်္ဂေါ (ဖြေ၍မရနိုင်လောက်အောင် ငြိကပ်ခြင်းသည်) ယဿ အတ္ထီတိ အဘိသင်္ဂိ ၊ တဿ+ဘာဝေါ အဘိသင်္ဂိတာ။
ပဋိပ္ဖရဏတာ စသည်။ ။ပဋိ-ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်၍+ဖရဏာတာ-စောဒကအပေါ်၌ ဖြန့်တတ်သူ၏အဖြစ်၊ အပသာဒနတာ-"သင်လို ဗာလအဗျတ္တဖြစ်သူက ပြောလို့ဘာအကျိုးရှိမှာတုံး၊ သင်က သူတစ်ပါးကို စောဒနာရတယ်လို့များ ထင်သေးသလား" စသည်ဖြင့် ခြိမ်းခြောက်မောင်းမဲတတ်သူ၏အဖြစ်, ပစ္စာရောပနတာ-"ငါသည် အာပတ်သင့်တာမဟုတ်ဘူး, သင်လဲ မည်သည့်အာပတ်သင့်တာပဲ" ဤ သို့စသည်ဖြင့် စောဒကအပေါ်၌ပြန်၍အပြစ်တင်တတ်သူ၏ အဖြစ်။
အညေနည ပဋိစရဏတာ။ ။အခြားအကြောင်း အခြားစကားဖြင့် သူတစ်ပါး၏အကြောင်းပြကိုလည်းကောင်း, သူတစ်ပါး၏စကားကိုလည်းကောင်း ဖုံးလွှမ်းသောအားဖြင့်ကျင့်တတ်သူ၏ အဖြစ်၊ [ပဋိ-ဖုံးလွှမ်း၍+စရဏတာ၊] တစ်နည်း-ဓာတူနံ အနေကတ္ထတ္တာနှင့်အညီ ပဋိပုဗ္ဗ စရဓာတ်သည် ပဋိစ္ဆာဒန အနက်ကို ဟော၏၊ [ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထောဧဝဝါစရသဒ္ဒေါ ၊ အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနန္တိ ပဋိစ္ဆာဒနတာတိ အတ္ထော၊ [စောဒကက "သင်သည် အာပတ်သင့်၏" ဟု ဆိုလျှင် "ဘာ အာပတ်သင့်သလဲ, ဘယ်အရပ်၌သင့်သလဲ" စသည်ဖြင့် ပြော၍ စောဒက၏စကားကို မိမိစကားဖြင့် ဖုံးတတ်သည်-ဟူလို။ [ပါစိတ် မုသာဝါဒသိက္ခာပုဒ်အဖွင့် ကြည့်ပါ။]
ပဋိပ္ဖရဏတာ စသည်။ ။ပဋိ-ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်၍+ဖရဏာတာ-စောဒကအပေါ်၌ ဖြန့်တတ်သူ၏အဖြစ်၊ အပသာဒနတာ-"သင်လို ဗာလအဗျတ္တဖြစ်သူက ပြောလို့ဘာအကျိုးရှိမှာတုံး၊ သင်က သူတစ်ပါးကို စောဒနာရတယ်လို့များ ထင်သေးသလား" စသည်ဖြင့် ခြိမ်းခြောက်မောင်းမဲတတ်သူ၏အဖြစ်, ပစ္စာရောပနတာ-"ငါသည် အာပတ်သင့်တာမဟုတ်ဘူး, သင်လဲ မည်သည့်အာပတ်သင့်တာပဲ" ဤ သို့စသည်ဖြင့် စောဒကအပေါ်၌ပြန်၍အပြစ်တင်တတ်သူ၏ အဖြစ်။
အညေနည ပဋိစရဏတာ။ ။အခြားအကြောင်း အခြားစကားဖြင့် သူတစ်ပါး၏အကြောင်းပြကိုလည်းကောင်း, သူတစ်ပါး၏စကားကိုလည်းကောင်း ဖုံးလွှမ်းသောအားဖြင့်ကျင့်တတ်သူ၏ အဖြစ်၊ [ပဋိ-ဖုံးလွှမ်း၍+စရဏတာ၊] တစ်နည်း-ဓာတူနံ အနေကတ္ထတ္တာနှင့်အညီ ပဋိပုဗ္ဗ စရဓာတ်သည် ပဋိစ္ဆာဒန အနက်ကို ဟော၏၊ [ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထောဧဝဝါစရသဒ္ဒေါ ၊ အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနန္တိ ပဋိစ္ဆာဒနတာတိ အတ္ထော၊ [စောဒကက "သင်သည် အာပတ်သင့်၏" ဟု ဆိုလျှင် "ဘာ အာပတ်သင့်သလဲ, ဘယ်အရပ်၌သင့်သလဲ" စသည်ဖြင့် ပြော၍ စောဒက၏စကားကို မိမိစကားဖြင့် ဖုံးတတ်သည်-ဟူလို။ [ပါစိတ် မုသာဝါဒသိက္ခာပုဒ်အဖွင့် ကြည့်ပါ။]
သြဝါဒံ၊ အဆုံးအမကို။
န က္ခမတိ န သဟတိ၊ သည်းမခံတတ်။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
အက္ခမော၊ မည်၏။
ယထာနုသိဋ္ဌံ၊ အကြင်အကြင် ဆုံးမအပ်သည့်အတိုင်း။
အပ္ပဋိပဇ္ဇနတော၊ မကျင့်ခြင်းကြောင့်။
ပဒက္ခိဏေန၊ အမြတ်တနိုးအားဖြင့်။
အနုသာသနိံ၊ သွန်သင်ပြသခြင်းကို။
နဂဏှာတိ၊ မယူတတ်။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
အနုသာသနိံ၊ ကို။
အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ၊ အမြတ်တနိုးအားဖြင့်ယူလေ့မရှိသူမည်၏။
[နိဿယဟောင်း၌ "ဣတိ၊ ကြောင့်။
အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီအနုသာသနီ၊ နီမည်၏" ဟု ပေး၏။]အပဒါနေန န သမ္ပာယနတာ။ ။အပဒါနေနာတိ အတ္တနောစရိယာယ၊ အပဒါန်ပါဠိတော်သည် မိမိ၏ ရှေးအကျင့်ကိုပြသော ရှေးအကျင့်ကိုပြသော ပါဠိတော် ဖြစ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ မိမိအကျင့်ကို "အပဒါန" ဟု ခေါ်၏ ၊ [ဒါ-ပိုင်းဖြတ်ခြင်း, ပြတ်ခြင်းမှ+အပ-ကင်းသော အကျင့်တည်း၊ အပဒါန-ပိုင်းဖြတ်ခြင်းမရှိသော ကျင့်စဥ်၊ အပဒီယန္တိလူယန္တိ အတ္တနော ဒေါသာဧတေနာတိ အပဒါနံ-မိမိအပြစ်တို့ကို ရိတ်ဖြတ်ပယ်ရှားကြောင်းဖြစ်သော သမ္မာပယောဂမိစ္ဆာပယောဂကိုလည်း အပဒါနဟု တစ်နည်းပြသေး၏၊ ] ထိုကျင့်စဥ်ကို မေးသောအခါပြည့်စုံစွာမဖြေနိုင်ခြင်းသည် န သမ္ပာယနတာ မည်၏၊ [သံ+အပိပုဗ္ဗ အယဓာတ်,ကာရိတ်ကြေ, ယု ပစ္စည်းဖြင့် "ပြည့်စုံစေသူ" အနက်ကိုဟော၏ ၊ န သမ္ပာယနတာတိ-စရိယံ ပုဋ္ဌေန သမ္ပာဒေတွာ အကထနံ။]
မက္ခိ ပလာ သိတာစသည်။ ။သူတစ်ပါး၏ ကျေးဇူးကို (ကျေးဇူးဟု မယူဆဘဲ)ချေဖျက်ခြင်းရှိသူကို မက္ခီ, "တဝ ဝါ မမ ဝါ ကော ဝိသေသော-သင်နှင့်ငါ ဘာထူးသေးသလဲ စသည်ဖြင့် ဂုဏ်ပြိုင်လေံရှိသူကို ပဠာသီဟု ခေါ်၏ ၊ ဣဿုကီ မစ္ဆရီ, သဌ, မာယာဝီတို့ ထင်ရှားပြီ၊ ဆောင့်ကြွားကြွားနေတတ်သူ လေးစားလောက်သူကိုလည်း အောက်မချလိုသူကို ထဒ္ဓ, အလွန်တက်ကြွသော မာနရှိသူကို အတိမာနီဟု ခေါ်၏၊ မိမိအယူကို(မှားနေပါလျက် မှားသည့်အတိုင်း မသုံးသပ်ဘဲ) အမှန်ဟု သုံးသပ်သူကို သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ, ထိုအယူကို စွဲမြဲစွာ ယူလေ့ရှိသူကို အာဓာနဂ္ဂါဟီ, တော်တော်နှင့်မစွန့်နိုင်သူကို ဒုပ္ပဋိနိသဂ္ဂီဟု ခေါ်၏၊ အဓိပ္ပာယ်အကျယ်ကို ဋီကာမှာရှု ၊ ဤ ၁၉ ပါးတွင် ရှေ့၃ စုံကို ၃ပါးသာယူ၍ ၁၆ ပါးဟုလည်း အနုမာနသုတ် အဋ္ဌကထာ မိန့်သည်။
မက္ခိ ပလာ သိတာစသည်။ ။သူတစ်ပါး၏ ကျေးဇူးကို (ကျေးဇူးဟု မယူဆဘဲ)ချေဖျက်ခြင်းရှိသူကို မက္ခီ, "တဝ ဝါ မမ ဝါ ကော ဝိသေသော-သင်နှင့်ငါ ဘာထူးသေးသလဲ စသည်ဖြင့် ဂုဏ်ပြိုင်လေံရှိသူကို ပဠာသီဟု ခေါ်၏ ၊ ဣဿုကီ မစ္ဆရီ, သဌ, မာယာဝီတို့ ထင်ရှားပြီ၊ ဆောင့်ကြွားကြွားနေတတ်သူ လေးစားလောက်သူကိုလည်း အောက်မချလိုသူကို ထဒ္ဓ, အလွန်တက်ကြွသော မာနရှိသူကို အတိမာနီဟု ခေါ်၏၊ မိမိအယူကို(မှားနေပါလျက် မှားသည့်အတိုင်း မသုံးသပ်ဘဲ) အမှန်ဟု သုံးသပ်သူကို သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ, ထိုအယူကို စွဲမြဲစွာ ယူလေ့ရှိသူကို အာဓာနဂ္ဂါဟီ, တော်တော်နှင့်မစွန့်နိုင်သူကို ဒုပ္ပဋိနိသဂ္ဂီဟု ခေါ်၏၊ အဓိပ္ပာယ်အကျယ်ကို ဋီကာမှာရှု ၊ ဤ ၁၉ ပါးတွင် ရှေ့၃ စုံကို ၃ပါးသာယူ၍ ၁၆ ပါးဟုလည်း အနုမာနသုတ် အဋ္ဌကထာ မိန့်သည်။
ဥဒ္ဒေသပရိယာပန္နေသူတိ၊ ကား။
ဥဒ္ဒေသေ၊ ပါတိ မောက္ခုဒ္ဒေသ၌။
ပရိယာပန္နေသု အန္တောဂဓေသု၊ အတွင်းဝင်ကုန်သော။
(သိက္ခာပဒေသု၊ တို့၌)။
ယဿ သိယာ အာပတ္တိ, သော အာဝိကရေယျာတိ၊ ဟူ၍။
ဧဝံ၊ သို့။
သင်္ဂဟိတတ္တာ၊ အာပတ်အားလုံး သိမ်းကျုံးအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ပါတိမောက္ခဿ၊ ၏။
အန္တော၊ ၌။
ဝတ္တမာနေသု၊ န်သော။
(သိက္ခာပဒေသု၊ တို့၌)။
ဣတိ အတ္ထော၊ အနက်။
သဟဓမ္မိကံ ဝုစ္စမာနောတိ၊ ကား။
သဟဓမ္မိကေန၊ သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော သိက္ခာပုဒ်ဖြင့်။
ဝုစ္စမာနော၊ ပြောဆိုအပ်သော်။
(အတ္တာနံ အဝစနီယံကရောတိ၊ ၌စပ်)။
(ဧတံ၊ ဤသဟဓမ္မိကံဟူသော သဒ္ဒါသည်။)
ကရဏတ္ထေ၊ ၌။
ဥပယောဂဝစနံ၊ တည်း။
ပဉ္စဟိ၊ ၅ဦးကုန်သော။
သဟဓမ္မိကေဟိ၊ တို့သည်။
သိက္ခိတဗ္ဗတ္တာ၊ ကျင့်ထိုက်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
ဝါ၊ နည်း။
တေသံ၊ ထိုသီတင်းသုံးဖော်တို့၏။
သန္တကတ္တာ၊ ဥစ္စာ၏အဖြစ်ကြောင့်။
သဟဓမ္မိကန္တိ၊ ဟူ၍။
လဒ္ဓနာမေန၊ ရှိသော။
ဗုဒ္ဓပညတ္တေန၊ သော။
သိက္ခာပဒေန၊ သိက္ခာပုဒ်တော်ဖြင့်။
ဝုစ္စမာနော၊ သော်။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
ဝိရမထာယသ္မန္တော မမ ဝစနာယာတိ၊ ကား။
ယေနဝစနေန၊ ဖြင့်။
မံ၊ တပည့်တော်ကို။
ဝဒထ၊ ပြောကြကုန်၏။
မမ၊ ကို။
တတော ဝစနတော၊ ထိုပြောဆိုကြောင်း စကားမှ။
ဝိရမထ၊ ရှောင်ကြဥ်ကြပါကုန်။ဥဒ္ဒေပရိယာပန္နေသု။ ။ဥဒ္ဒိသီယတိ-သရုပ်အားဖြင့် ရွတ်ပြအပ်၏၊ ဣတိ၊ ဥဒ္ဒေသော၊ ပါတိမောက်သိက္ခာပုဒ်များ၊ ဥဒ္ဒေသေ-၌+ပရိယာပန္နာ-ထက်ဝန်းကျင်ရောက်ကုန်သော (ပါဝင်ကုန်သော) သိက္ခာပုဒ်တို့တည်း၊ ဥဒ္ဒေသပရိယာပန္နာ-တို့။
ယဿသိယာ၊ ပေ၊ အတ္ထော။ ။"ဥဒ္ဒေပရိယာပန္န" အရ၌ ဥပုသ်ပြုသောအခါ ရွတ်ပြအပ်သော ပါတိမောက်သာ ရသည် မဟုတ်လော၊ ဆုံးမသောအခါ၌ကားပါတိမောက်သာမက ခန္ဓကတို့၌ လာသော သိက္ခာပုဒ်တို့ဖြင့်လည်း ဆုံးမရသောကြောင့် ထို ခန္ဓကသိက္ခာပုဒ်များ၏ ဥဒ္ဒေသပရိယာပန္န ဟုတ်-မဟုတ်ကို အဘယ်သို့ မှတ်ရပါမည်နည်း-ဟု မေးဖွယ်ရှိ၍ "ယဿ သိယာ" စသည်မိန့်၊ ပါတိမောက် ရွတ်ပြသောအခါ နိဒါန်း၌ "ယဿ သိယာ အာပတ္တိ, သော အာဝိကရေယျ" ဟူသော စကားကိုရွတ်ပြရ၏၊ ထိုစကားတွင် အာပတ္တိအရ၌ ခန္ဓတို့မှလာသော အာပတ်များ (သိက္ခာပုဒ်များ) လည်းပါဝင်၏၊ ထို့ကြောင့် "ဥဒ္ဒေသပရိယာပန္န" ဟူရာ၌ ဝိနည်း ပိဋကတ် အရပ်ရပ်လာ သိက္ခာပုဒ်အားလုံးပင် ပါဝင်သည်-ဟူလို။
**သဟဓမ္မိကံ**။ ။သဟ+ဓမ္မံ+စရန္တီတိ သဟဓမ္မိကာ၊ အတူတကွ တရားကျင့်ဖက်ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ ဝါ-သီတင်းသုံးဖော်များ၊ သဟဓမ္မိကေဟိ+သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ သဟဓမ္မိကံ၊ (သိက္ခိတဗ္ဗတဒ္ဓိတ်)၊ (တစ်နည်း) သဟဓမ္မိကာနံ+ဣဒန္တိ သဟဓမ္မိကံ (ဣဒံတဒ္ဓိတ်)၊ ဤ ၂ မျိုးကိုပြလို၍ "ပဉ္စဟိ၊ ပေ၊ ဝုစ္စမာနောတိ အတ္ထော" ဟု မိန့်သည်။
ယဿသိယာ၊ ပေ၊ အတ္ထော။ ။"ဥဒ္ဒေပရိယာပန္န" အရ၌ ဥပုသ်ပြုသောအခါ ရွတ်ပြအပ်သော ပါတိမောက်သာ ရသည် မဟုတ်လော၊ ဆုံးမသောအခါ၌ကားပါတိမောက်သာမက ခန္ဓကတို့၌ လာသော သိက္ခာပုဒ်တို့ဖြင့်လည်း ဆုံးမရသောကြောင့် ထို ခန္ဓကသိက္ခာပုဒ်များ၏ ဥဒ္ဒေသပရိယာပန္န ဟုတ်-မဟုတ်ကို အဘယ်သို့ မှတ်ရပါမည်နည်း-ဟု မေးဖွယ်ရှိ၍ "ယဿ သိယာ" စသည်မိန့်၊ ပါတိမောက် ရွတ်ပြသောအခါ နိဒါန်း၌ "ယဿ သိယာ အာပတ္တိ, သော အာဝိကရေယျ" ဟူသော စကားကိုရွတ်ပြရ၏၊ ထိုစကားတွင် အာပတ္တိအရ၌ ခန္ဓတို့မှလာသော အာပတ်များ (သိက္ခာပုဒ်များ) လည်းပါဝင်၏၊ ထို့ကြောင့် "ဥဒ္ဒေသပရိယာပန္န" ဟူရာ၌ ဝိနည်း ပိဋကတ် အရပ်ရပ်လာ သိက္ခာပုဒ်အားလုံးပင် ပါဝင်သည်-ဟူလို။
**သဟဓမ္မိကံ**။ ။သဟ+ဓမ္မံ+စရန္တီတိ သဟဓမ္မိကာ၊ အတူတကွ တရားကျင့်ဖက်ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ ဝါ-သီတင်းသုံးဖော်များ၊ သဟဓမ္မိကေဟိ+သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ သဟဓမ္မိကံ၊ (သိက္ခိတဗ္ဗတဒ္ဓိတ်)၊ (တစ်နည်း) သဟဓမ္မိကာနံ+ဣဒန္တိ သဟဓမ္မိကံ (ဣဒံတဒ္ဓိတ်)၊ ဤ ၂ မျိုးကိုပြလို၍ "ပဉ္စဟိ၊ ပေ၊ ဝုစ္စမာနောတိ အတ္ထော" ဟု မိန့်သည်။
မံ၊ ကို။
တံဝစနံ၊ ထို ဆုံးမကြောင်း စကားကို။
မာ ဝဒေထ။
ဣတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။
ဝဒတုသဟဓမ္မေနာတိ၊ ကား။
သဟဓမ္မိကေန၊ သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော။
သိက္ခာပဒေန၊ ဖြင့်။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
သဟဓမ္မေန၊ အကြောင်းနှင့်တကွဖြစ်သော။
အညေနပိ၊ သိက္ခာပုဒ်မှ အခြားလည်းဖြစ်သော။
ပါသာဒိကဘာဝသံဝတ္တနကေန၊ ကြည်ညိုခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သည်၏ အဖြစ် အကျိုးငှာ ဖြစ်သော။
ဝစနေန၊ စကားဖြင့်။
ဝဒတု၊ လော့။
ယဒိဒန္တိ၊ ယဒိဒံသဒ္ဒါသည်။
ဝုဍ္ဎိကာရဏ နိဒဿနတ္ထေ၊ ကြီးပွားခြင်း၏အကြောင်းကို ညွှန်ပြခြင်းအနက်၌။
(ပဝတ္တော) နိပါသော။
တေန၊ ထိုယဒိဒံ အစရှိသောဝါကျဖြင့်။
[ဒဿိတံ ဟောတိ၌စပ်။]
အညမညဿ၊ တစ်ပါးတစ်ပါးကို။
(ဝုဋ္ဌာပနံ၌စပ်။)
ဝါ၊ ၏။
(အာပတ္တိတော၌စပ်။)
ယံ ဣဒံဟိတဝစနံ၊ အကြင် အစီးအပွားနှင့်စပ်သော စကားသည်လည်းကောင်း။
အာပတ္တိတော၊ မှ။
ယံ ဣဒံ ဝုဋ္ဌာပနဉ္စ၊ အကြင် ထမြောက်စေခြင်းသည်လည်းကောင်း။
(အတ္ထိ)။
တေန အညမညဝစနေန၊ ထိုအချင်းချင်း ပြောဆိုခြင်းလည်းကောင်း။
တေန အညမညဝုဋ္ဌာပနေနစ၊ ထိုအချင်းချင်းအာပတ်မှ ထမြောက်စေခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း။
ပရိသာ၊ သည်။
သံဝဍ္ဎာ၊ ကြီးပွားရ၏။
ဣတိ ဧဝံ၊ သို့။
ပရိသာယ၊ ၏။
ဝုဍ္ဎိကာရဏံ၊ သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဒဿိတံ ဟောတိ။
ပေ။မမ ဝစနာယ။ ။"ယေနဝစနေန" ကို ထောက်၍ "ဝစတိ အနေနာတိဝစနံ" ဟု ကရဏသာဓ်ပြု၊ "မံဝဒထ" ကြည့်၍ မမကိုလည်း ကံအနက်၌ ဆဋ္ဌီဟု သိ၊ "ဝစနတော" ကိုကြည့်၍ ဝစနာယ၌ စတုတ္ထီသလည်း အပါဒါန်၌သက်။
သဟဓမ္မေန။ ။"သဟဓမ္မိကေန သိက္ခာပဒေန" ဟု ပထမဖွင့်၏ ၊ ဤအဖွင့်သည် "သဟဓမ္မိကံ ဝုစ္စမာနော" ဟူသော ရှေ့စကားနှင့်လိုက်လျောအောင် ဖွင့်အပ်သောအဖွင့်တည်း၊ "သဟ+စရိတဗ္ဗော+ဓမ္မော(သိက္ခာပုဒ်သည်) ယေသံ အတ္ထီတိ သဟဓမ္မာ" ဟုစရိယတဗ္ဗအလယ်ပုဒ်ကျေသော ဗဟုဗ္ဗီဟိပြု၊ "သဟဓမ္မောနံ+ဣဒံ သဟဓမ္မံ" ဟု တဒ္ဓိတ်ဆင့်၍ ဏ ပစ္စည်းအကျေကြံ၊ (ဝုဒ္ဓိလည်း မပြု။)
သဟဓမ္နေနဝါ။ ။ဤဒုတိယနည်း၌ကား ဓမ္မသဒ္ဒါသည် ကာရဏအနက်ဟော၊ သဟ+ဓမ္မေန ယံ ဝတ္တတီတိ သဟဓမ္မံ-(ကြီးပွားခြင်း၏) အကြောင်းနှင့်တကွဖြစ်သောစကား၊ ထိုစကားဟူသည် သူတစ်ပါးတို့၏ ကြည်ညိုခြင်းကိုဖြစ်စေတတ်သော (သိက္ခာပုဒ်လည်း တိုက်ရိုက်မပါသော) စကားတည်း။ [ပါသာဒိကဘာဝါယ+သံဝတ္တတီတိပါသာဒိကဘာဝသံဝတ္တနကံ၊ "ဘေဒန သံဝတ္တနကံ" နှင့် စာသွားတူ၍ စတုတ္တီတပ္ပုရိသ်ပြုသည်။]
သဟဓမ္မေန။ ။"သဟဓမ္မိကေန သိက္ခာပဒေန" ဟု ပထမဖွင့်၏ ၊ ဤအဖွင့်သည် "သဟဓမ္မိကံ ဝုစ္စမာနော" ဟူသော ရှေ့စကားနှင့်လိုက်လျောအောင် ဖွင့်အပ်သောအဖွင့်တည်း၊ "သဟ+စရိတဗ္ဗော+ဓမ္မော(သိက္ခာပုဒ်သည်) ယေသံ အတ္ထီတိ သဟဓမ္မာ" ဟုစရိယတဗ္ဗအလယ်ပုဒ်ကျေသော ဗဟုဗ္ဗီဟိပြု၊ "သဟဓမ္မောနံ+ဣဒံ သဟဓမ္မံ" ဟု တဒ္ဓိတ်ဆင့်၍ ဏ ပစ္စည်းအကျေကြံ၊ (ဝုဒ္ဓိလည်း မပြု။)
သဟဓမ္နေနဝါ။ ။ဤဒုတိယနည်း၌ကား ဓမ္မသဒ္ဒါသည် ကာရဏအနက်ဟော၊ သဟ+ဓမ္မေန ယံ ဝတ္တတီတိ သဟဓမ္မံ-(ကြီးပွားခြင်း၏) အကြောင်းနှင့်တကွဖြစ်သောစကား၊ ထိုစကားဟူသည် သူတစ်ပါးတို့၏ ကြည်ညိုခြင်းကိုဖြစ်စေတတ်သော (သိက္ခာပုဒ်လည်း တိုက်ရိုက်မပါသော) စကားတည်း။ [ပါသာဒိကဘာဝါယ+သံဝတ္တတီတိပါသာဒိကဘာဝသံဝတ္တနကံ၊ "ဘေဒန သံဝတ္တနကံ" နှင့် စာသွားတူ၍ စတုတ္တီတပ္ပုရိသ်ပြုသည်။]
ဣတိ၊ အပြီးတည်း။ ။ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ= သည်။
နိဋ္ဌိတာ။