၂၉၀။**တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ**တိ၊ သည်။
အတ္တကာမသိက္ခာပဒံ၊ တည်း။
[ရှေ့အတိုင်း ၂နည်းပေး၊]
တတ္ထ၊ ထိုသိက္ခာပုဒ်၌။
**ကုလုပကော**တိ၊ ကား။
ကုလပယိရုပါသနကော၊ အမျိုးအိမ်သို့ ချဉ်းကပ်တတ်သော ရဟန်းတည်း။
စတုန္နံ၊ န်သော။
ပစ္စယာနံ၊ တို့၏။
အတ္ထာယ၊ ငှာ။
ကုလုပသင်္ကမနေ၊ အမျိုးသို့ကပ်ခြင်း၌။
နိစ္စပ္ပယုတ္တော၊ အမြဲ အားထုတ်သော ရဟန်းတည်း။
ကုလုပကော။ ။ပယိရုပါသကောသည် ကုလုပကော၌ ဥပကော၏ အဖွင့်တည်း။ “ပရိ+ဥပါသကော”မှ (ယ်)လာ, ရ်+ ယ်ကို ရှေ့နောက်ပြန်၍ “ပယိရုပါသကော”ဟု ဖြစ်၏။ “ကုလ”အရ အမျိုးကိုရသော်လည်း ဌာနျူပစာရအားဖြင့် အမျိုး၏တည်ရာ အိမ်ကိုယူ၊ ကုလံ-အမျိုးသို့(ဝါ-အိမ်သို့)+ဥပဂစ္ဆတိ (ပယိရုပါသတိ) ချဉ်းကပ်တတ်၏၊ ဣတိ ကုလုပဂေါ၊ ဂ ကို ကပြု၍ “ကုလုပကော”ဟု ဖြစ်၏။ “ဥပဂေါ၌လည်း ဥပ+ဂမု-ကွိ။]
**စီဝရ၊ ပေ၊ ပေ၊ ပရိက္ခာရံ**တိ၊ ကား။
စီဝရဉ္စ၊ သည်လည်းကောင်း။
ပိဏ္ဍပါဉ္စ၊ သည်လည်းကောင်း။
သေသနာသနဉ္စ၊ သည်လည်းကောင်း။
ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရဉ္ဇ၊ ဂိလာန၏ ရောဂါအတွက် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်၍ အသက်၏ အရံအကာအဆောက်အအုံဖြစ်သော ဆေးသည်လည်းကောင်း၊(အတ္ထိ)။
စ၊ ဆက်။
ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရန္တိမံဧတ္ထ၊ ၌။
ပတိကရဏတ္ထေန၊ ကုစားကြောင်း၏ အဖြစ်ဟူသော အနက်ကြောင့်။
ပစ္စယော၊ ယမည်၏။
ဧတံ၊ ဤပစ္စယဟူသော အမည်သည်။
ယဿကဿစိ၊ သော။စီဝရဉ္စ၊ ပေ၊ ပရိက္ခာရဉ္စ။ ။ပါဠိတော်၌ “ယဒိဒံ၊ပေ၊ ပရိက္ခာရံ”ဟု ပဌမပုဒ်၌ သမာဟာရဒွန်ဖြစ်၍ ဧကပုစ်ထား၏၊ ဒုတိယပုဒ်၌ကား အသမာရဒွန်လည်းရှိ၏ -ဟု သဘောထား၍ “ယဒိဒံ၊ ပေ၊ ပရိက္ခာရာ”ဟု ဗဟုဝုစ်ထားသည်၊ အဋ္ဌကထာ၌ "စီဝရဉ္စ၊ ပေ၊ ပရိက္ခာရဉ္စ”သည် ဒွန်သမာသ်ဖြစ်ကြောင်းကိုပြသော အဖွင့်တည်း၊ ထိုသို့ဖွင့်ရာ၌ “စီဝရံ သေနာသနံ”တို့သည် နပုလ္လိင်ဖြစ်၍ "စိဝရဉ္စ+သေနာသနဉ္စ”ဟု ရှိသင့်ပေ၏၊ ပိဏ္ဍပါတော ပရိက္ခာရောတို့ကား ပုလ္လိင်ဖြစ်သောကြောင့်"ပိဏ္ဍပါတောစ+ပရိက္ခာရောစ”ဟု ရှိသင့်၏၊ ပါဌ်ပျက်ဟန်တူသည်၊ သို့မဟုတ် လိင်္ဂဝိပလ္လာသ လုပ်ထားသည်ဟုသော်လည်း ကြံပါး [စီဝရန္တိ-နိဝါသနာဒိ (သင်းပိုင်အစရှိသော) ယံကိဉ္စိ စီဝရံ သင်္ကန်း ၉ မျိုးလုံး။]
ပိဏ္ဍပါတံ။ ။ယော ကာစိ အာဟာရော၊ ဆွမ်းတစ်မျိုးသာမက, - အာဟာရ အားလုံးပင် ပိဏ္ဍပါတမည်၏၊ သော ဟိ (ထိုအာဟာရအားလုံးကိုပိဏ္ဍောလျေန(ဆွမ်းခံလှည့်လည်ခြင်းအားဖြင့်) ဘိက္ခုနော ပတ္တေ ပတနတော တတ္ထ တတ္ထ (ထိုထိုအိမ်၌) လဒ္ဓဘိက္ခ ပိဏ္ဍာနံ(ရအပ်သော တောင်းခံအပ်သော ပိဏ္ဍတို့၏) ပါတော သန္နိ ပါတောတိဝါ ပိဏ္ဍ ပါတောတိ ဝုစ္စတိ၊ ["ပိဏ္ဍာနံ-တောင်းခံ၍ ရအပ်သော အာဟာရတို့၏+ပါတော သပိတ်၌ကျခြင်းတည်း၊ ဝါ-သပိတ်၌ ပေါင်းစုမိခြင်းတည်း၊ ပိဏ္ဍပါတော- ခြင်း” ဟု ဝိဂ္ဂဟပြု၊“ကျခြင်း”ဟူရာ၌ အရင်းစစ်လျှင် ကျသော အာဟာရပင်ဖြစ်ရကား ဌာနီကျခြင်း၏ ပိဏ္ဍပါတအမည်ကို ဌာနအာဟာရပေါ် တင်စား၍ ဌာနျူပစာရအားဖြင့် သပိတ်ထဲ၌ အာဟာရကို “ပိဏ္ဍပါတ”ဟု ခေါ်ရသည်၊ ဆွမ်းမခံဘဲရအပ်သော ရဟန်းများ၏ စားဖွယ် ဟူသမျှကား သဒိသူပစာရအားဖြင့် ပိဏ္ဍပါတ အမည်ရ၏ဟု ဝိမတိဖွင့်သည်။
သေနာသနံ။ ။ယတ္ထ ဟိ ဝိဟာရာဒိကေ (ကျောင်းအစရှိသော အကြင်အရပ်၌) သေတိ နိပဇ္ဇတိ (အိပ်ရ၏)၊ အာသတိ နိသီဒတိ (ထိုင်ရ၏၊ တံ သေနာသနံ၊ သေတိ ဧတ္ထာတိ သေနံ-အိပ်ရာကျောင်း စသော အရပ်၊ အာသတိ ဧတ္ထာတိ အာသနံ- နေထိုင်ရာ ကျောင်းစသောအရပ်၊ ဋီကာ၌ "သယနဉ္စ အာသနဉ္စ”ဟု ဖွင့်၍ ဒွန်ဟု ထင်ရသော် လည်း အကျယ်ပြရာ၌ “ယတ္ထ ဝိဟာရာဒိကေ”ဟု ဝိဟာရစသည်ကိုချည်း အရကောက်သောကြောင့် “သေနဉ္စ+တံ+အာသနဉ္စာတိ သေနာသနံ"ဟု အရတူ ကမ္မဓာရည်းပြုစေလိုဟန် တူသည်။ သပ္ပာယဿ၊ လျောက်ပတ်သောဆေး၏။ အဓိဝစနံ၊ တည်း။
ပိဏ္ဍပါတံ။ ။ယော ကာစိ အာဟာရော၊ ဆွမ်းတစ်မျိုးသာမက, - အာဟာရ အားလုံးပင် ပိဏ္ဍပါတမည်၏၊ သော ဟိ (ထိုအာဟာရအားလုံးကိုပိဏ္ဍောလျေန(ဆွမ်းခံလှည့်လည်ခြင်းအားဖြင့်) ဘိက္ခုနော ပတ္တေ ပတနတော တတ္ထ တတ္ထ (ထိုထိုအိမ်၌) လဒ္ဓဘိက္ခ ပိဏ္ဍာနံ(ရအပ်သော တောင်းခံအပ်သော ပိဏ္ဍတို့၏) ပါတော သန္နိ ပါတောတိဝါ ပိဏ္ဍ ပါတောတိ ဝုစ္စတိ၊ ["ပိဏ္ဍာနံ-တောင်းခံ၍ ရအပ်သော အာဟာရတို့၏+ပါတော သပိတ်၌ကျခြင်းတည်း၊ ဝါ-သပိတ်၌ ပေါင်းစုမိခြင်းတည်း၊ ပိဏ္ဍပါတော- ခြင်း” ဟု ဝိဂ္ဂဟပြု၊“ကျခြင်း”ဟူရာ၌ အရင်းစစ်လျှင် ကျသော အာဟာရပင်ဖြစ်ရကား ဌာနီကျခြင်း၏ ပိဏ္ဍပါတအမည်ကို ဌာနအာဟာရပေါ် တင်စား၍ ဌာနျူပစာရအားဖြင့် သပိတ်ထဲ၌ အာဟာရကို “ပိဏ္ဍပါတ”ဟု ခေါ်ရသည်၊ ဆွမ်းမခံဘဲရအပ်သော ရဟန်းများ၏ စားဖွယ် ဟူသမျှကား သဒိသူပစာရအားဖြင့် ပိဏ္ဍပါတ အမည်ရ၏ဟု ဝိမတိဖွင့်သည်။
သေနာသနံ။ ။ယတ္ထ ဟိ ဝိဟာရာဒိကေ (ကျောင်းအစရှိသော အကြင်အရပ်၌) သေတိ နိပဇ္ဇတိ (အိပ်ရ၏)၊ အာသတိ နိသီဒတိ (ထိုင်ရ၏၊ တံ သေနာသနံ၊ သေတိ ဧတ္ထာတိ သေနံ-အိပ်ရာကျောင်း စသော အရပ်၊ အာသတိ ဧတ္ထာတိ အာသနံ- နေထိုင်ရာ ကျောင်းစသောအရပ်၊ ဋီကာ၌ "သယနဉ္စ အာသနဉ္စ”ဟု ဖွင့်၍ ဒွန်ဟု ထင်ရသော် လည်း အကျယ်ပြရာ၌ “ယတ္ထ ဝိဟာရာဒိကေ”ဟု ဝိဟာရစသည်ကိုချည်း အရကောက်သောကြောင့် “သေနဉ္စ+တံ+အာသနဉ္စာတိ သေနာသနံ"ဟု အရတူ ကမ္မဓာရည်းပြုစေလိုဟန် တူသည်။ သပ္ပာယဿ၊ လျောက်ပတ်သောဆေး၏။ အဓိဝစနံ၊ တည်း။
ဘိသက္ကဿ၊ ဆေးဆရာ၏။
ကမ္မံ၊ အလုပ်တည်း။
(ကသ္မာ- နည်း)၊
တေန၊ ထိုဆေးဆရာသည်။
အနုညာတတ္တာ၊ ခွင့်ပြုအပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဘေသဇ္ဇံ၊ မည်၏။
ဂိလာနပစ္စယောဝ၊ ဂိလာန၏ ရောဂါ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်သည်ပင်။
ဘေသဇ္ဇံ၊ ဆေးဆရာ၏အလုပ်ဖြစ်သော ဆေးတည်း။
ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇံ၊ ဂိလာန၏ရောဂါ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဆေး။
ယံကိဉ္စိ၊ သော။
ဂိလာနဿ၊ အား။
သပ္ပာယံ၊ သော။
ဘိသဂ္ဂကမ္မံ၊ ဆေးဆရာ၏အလုပ်ဖြစ်သော။
တေလမဓုဖာဏိတာဒိ၊ ဆီ, ပျားရည်, တင်လဲ အစရှိသော ဆေးတည်း။
ဣတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊
ပန၊ ဆက်။
သတ္တဟိ၊ န်သော။
နဂရပရိက္ခာရေဟိ၊ မြို့၏အကာအရံတို့ဖြင့်။
သုပရိက္ခိတ္တံ၊ ကောင်းစွာ ကာရံအပ်သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
ဣတိ အာဒီသု၊ ပါဠိရပ်တို့၌။
ပရိဝါရော၊ အကာအရံကို။
**ပရိက္ခာရော**တိ၊ ဟူ၍။ဂိလာနပစ္စယ။ ။ဂိလာယတိ-ပင်ပန်း၏၊ ဣတိ ဂိလာနော၊ “ဂိလေ-ကိလမေ” ဟူသော ဓာတ်နောင် ယု ပစ္စည်းသက်၊ “ပတိ+ဧတိ ဧတသ္မာတိ ပစ္စယော၊ ရောဂါ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ခဲ့ရာ ဆေး” ဟု သဒ္ဒတ္ထဖြစ်၏၊ ရောဂါ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဟူသည် ပျောက်အောင် ဆေးကုခြင်းတည်း၊ ထို့ကြောင့် “ပတိကရဏတ္ထေန”ဟု အဓိပ္ပာယတ္ထ ပြသည်။ [ပတိ ဧတိ ဧတသ္မာတိ ပစ္စယောတိ အာဟ-ပဟိကရဏတ္ထေန ပစ္စယောတိ။]
တစ်နည်း။ ။ရောဂဿ+ပတိအယနတ္ထေနဝါ ပစ္စယော၊ ပစ္စနီကဂမနတ္ထေနာတိ အတ္ထော“ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်တတ်”ဟု သဒ္ဒတ္ထမှတ်၊ ဂူပသမနတ္ထေနာတိ ဝုတ္တံဟောတိ “ငြိမ်းစေတတ်”ဟု ဥဇုကတ္ထ အဓိပ္ပာယတ္ထမှတ်၊ ဤအလို “ပတိအယတိ-ရောဂါ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်တတ်၏၊ ဣတိ ပစ္စယော”ဟု ကတ္တုသာဓပြု၊ ရောဂါဟူသည် ဓာတ် ၄ ပါး၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းတည်း၊ ထို ဖောက်ပြန်ခြင်းကို ဆေးသည် ငြိမ်းစေတတ်၏။ ဓာတ် ၄ ပါးကို မဖောက်ပြန်အောင် ညီညွတ်အောင် ညှိပေးတတ်၏။ ထို့ကြောင့် ဆေးသည် ရောဂါ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်၏။ [ဓာတုက္ခောဘလက္ခဏဿ(ဟိ) တံ ဟေတုကဒုက္ခဝေဒနာလက္ခဏဿဝါ (ဓာတ်ချောက်ချားခြင်း လက္ခဏာရှိသော, တစ်နည်း ထိုဓာတ် ချောက်ချားခြင်းအကြောင်းခံရှိသော ဒုက္ခဝေဒနာလက္ခဏာရှိသော) ရောဂဿ ပတိပက္ခဘာဝေါ ပတိအယနဋ္ဌော။]
ဘေသဇ္ဇ။ ။ဆေးဆရာအနက်ကိုဟောရာ၌“ဘိသက္က-ဘိသဂ္ဂ”ဟု ပါဌ် ၂ မျိုး တွေ့ ရ၏၊ ထောမနိမိ၌ ထိုပုဒ်ကိုမတွေ့ ရ၊ ဘိသဓာတ် အဇိက်ပစ္စည်းဖြင့် ဣက်ကိုချေ၍ “ဘိသဇ်”ဟု တွေ့ ရ၏၊ ထိုဘိသဇ်မှ ဇ်ကို ဂ္ဂပြု၍ ဘိသဂ္ဂဖြစ်လာဟန်တူ၏၊ ဘိသတိ- ဆေးကုတတ်၏၊ ဣတိ ဘိသဂ္ဂေါ၊ [ဂ္ဂကို က္ကပြုလျှင် “ဘိသက္ကော”ဟု ဖြစ်၏။] ဘိသဂ္ဂဿ+ကမ္မံ -အလုပ်ဖြစ်သောဆေးတည်း၊ ဘေသဇ္ဇံ-ဆေး၊ ဏျပစ္စည်း၊ ထို့နောက် အဋ္ဌကထာအတိုင်း ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇံဖြစ်အောင် သမာသ်တွဲ။ ဝုစ္စတိ၊ ရထော၊ အရိယာမဂ်ရထားသည်။
တစ်နည်း။ ။ရောဂဿ+ပတိအယနတ္ထေနဝါ ပစ္စယော၊ ပစ္စနီကဂမနတ္ထေနာတိ အတ္ထော“ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်တတ်”ဟု သဒ္ဒတ္ထမှတ်၊ ဂူပသမနတ္ထေနာတိ ဝုတ္တံဟောတိ “ငြိမ်းစေတတ်”ဟု ဥဇုကတ္ထ အဓိပ္ပာယတ္ထမှတ်၊ ဤအလို “ပတိအယတိ-ရောဂါ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်တတ်၏၊ ဣတိ ပစ္စယော”ဟု ကတ္တုသာဓပြု၊ ရောဂါဟူသည် ဓာတ် ၄ ပါး၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းတည်း၊ ထို ဖောက်ပြန်ခြင်းကို ဆေးသည် ငြိမ်းစေတတ်၏။ ဓာတ် ၄ ပါးကို မဖောက်ပြန်အောင် ညီညွတ်အောင် ညှိပေးတတ်၏။ ထို့ကြောင့် ဆေးသည် ရောဂါ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်၏။ [ဓာတုက္ခောဘလက္ခဏဿ(ဟိ) တံ ဟေတုကဒုက္ခဝေဒနာလက္ခဏဿဝါ (ဓာတ်ချောက်ချားခြင်း လက္ခဏာရှိသော, တစ်နည်း ထိုဓာတ် ချောက်ချားခြင်းအကြောင်းခံရှိသော ဒုက္ခဝေဒနာလက္ခဏာရှိသော) ရောဂဿ ပတိပက္ခဘာဝေါ ပတိအယနဋ္ဌော။]
ဘေသဇ္ဇ။ ။ဆေးဆရာအနက်ကိုဟောရာ၌“ဘိသက္က-ဘိသဂ္ဂ”ဟု ပါဌ် ၂ မျိုး တွေ့ ရ၏၊ ထောမနိမိ၌ ထိုပုဒ်ကိုမတွေ့ ရ၊ ဘိသဓာတ် အဇိက်ပစ္စည်းဖြင့် ဣက်ကိုချေ၍ “ဘိသဇ်”ဟု တွေ့ ရ၏၊ ထိုဘိသဇ်မှ ဇ်ကို ဂ္ဂပြု၍ ဘိသဂ္ဂဖြစ်လာဟန်တူ၏၊ ဘိသတိ- ဆေးကုတတ်၏၊ ဣတိ ဘိသဂ္ဂေါ၊ [ဂ္ဂကို က္ကပြုလျှင် “ဘိသက္ကော”ဟု ဖြစ်၏။] ဘိသဂ္ဂဿ+ကမ္မံ -အလုပ်ဖြစ်သောဆေးတည်း၊ ဘေသဇ္ဇံ-ဆေး၊ ဏျပစ္စည်း၊ ထို့နောက် အဋ္ဌကထာအတိုင်း ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇံဖြစ်အောင် သမာသ်တွဲ။ ဝုစ္စတိ၊ ရထော၊ အရိယာမဂ်ရထားသည်။
သေတပရိက္ခာရော၊ သီလတည်းဟူသော ဖြူစင်သော တန်ဆာရှိ၏။
ဈာနက္ခော၊ ဈာန်တည်းဟူသော ဝင်ရိုးရှိ၏။
စက္ကဝီရိယော၊ ဝီရိယတည်းဟူသော စက်ဘီးရှိ၏။
ဣတိ အာဒီသု၊ တို့၌။
အလင်္ကာရော၊ တန်ဆာကို။
(ပရိက္ခာရောတိ ဝုစ္စတိ၊ ပဗ္ဗဇိတေန၊ ရသေ့ရဟန်းသည်။
ယေဣမေ ဇီဝိတပရိက္ခာရာ၊ အကြင်အသက်၏ အဆောက်အအုံတို့ကို။
သမုဒါနေတဗ္ဗာ၊ ကောင်းစွာအထက်အထက်၌ ဆောင်ထိုက်ကုန်၏။
ဣတိအာဒီသု၊ တို့၌။
သမ္ဘာရော၊ အကျိုးကိုကောင်းစွာ ဆောင်တတ်သော အကြောင်း အဆောက်အဦးကို။
(ပရိက္ခာရောတိ ဝုစ္စတိ)၊ ပန၊ အတ္ထုဒ္ဓါရသာမညမှတစ်ပါး, အတ္ထုဒ္ဒေသဝိသေသကိုဆိုဦးအံ့။
ဣဓ၊ ဤ ဂိလာန။
ပေ၊ ပရိက္ခာရံဟူသော ပါဌ်၌။
သမ္ဘာရောပိ၊ အဆောက်အဦးသည်လည်းကောင်း။
ပရိဝါရောပိ၊ အကာအရံသည်လည်းကောင်း။
ဝဋ္ဋတိ၊ သင့်၏။
ဟိ၊ မှန်။
တံ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇံ၊ ထိုဂိလာန၏ ရောဂါ၏ဆန့်ကျင်ဘက်ဆေးသည်။
ဇီဝိတဿ၊ ၏။
ပရိဝါရောပိ၊ အကာအရံသည်လည်း။
ဟောတိ၊ ၏။**ပရိက္ခရ**။ ။ပရိကရောတိ- မြို့ကို ထက်ဝန်းကျင်စောင့်ရှောက်မှုပြုတတ်၏၊ ဣတိပရိက္ခာရော၊ နဂရပရိက္ခာရ ၇ပါးကား- ပရိက္ခေပ (နန်းတော်ဝင်းအကာ၊ ဝါ၊ အတွင်းမြို့ရိုး), ပရိခါ(ကျုံး), ဥဒ္ဒါပ (မြို့ရိုးအခြေ၌ ခိုင်မြဲအောင် ဖို့ထားအပ်သောမြေခုံတစ်မျိုး), ပါကာရော( အပြင်မြို့ရိုး), ဧသိကာ(တံခါးတိုင်- မြို့တံခါးပေါက်၌ ခိုင်မြဲစွာစိုက်ထားအပ်သောတိုင်), ပလိဃ (တံခါးမပွင့်အောင် လျှိုထားအပ်သော တံခါးချင်ဟု ရှေးကခေါ်ဝေါ်အပ်သော မင်းတုပ်) , အဋ္ဋ (ပြအိုး- ပစ္စင်- သေနတ်ပစ်ရာစင်) တို့တည်း၊ (ဝိမတိ)။
သေတပရိက္ခာရော။ ။ဝိသုဒ္ဓသီလာလင်္ကာရော-စင်ကြယ်သော သီလတည်း ဟူသော တန်ဆာရှိ၏၊ အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ ဣဓ ရထောတိ အဓိပ္ပေတော၊ တဿစ သမ္မာ ဝါစာဒယော အလင်္ကရဏတ္ထေန ပရိက္ခာရောတိ ဝုတ္တာ၊ “ပရိကရောတိ-ပတ်ဝန်းကျင် ပြုတတ် တန်ဆာဆင်တတ်၏၊ ဣတိ ပရိက္ခာရော”ဟု ပြု။
ဇီဝိတပရိက္ခာရာ။ ။ဇီဝိတဿ ပဝတ္တိကာရဏာနိ၊ သမုဒါနေတဗ္ဗာတိ သမ္မာ+ ဥဒ္ဓံ+အာနေတဗ္ဗာ, ပရိယေသိတဗ္ဗာ၊ ပရိဝါရောပိ ဟောတိ၊ အန္တရာယာနံ ပရိတော ဝါရဏတော၊ တေနာဟ-ဇီဝိတ၊ ပေ၊ ရက္ခဏတောတိ၊ တတ္ထ အန္တရန္တိ ဝိဝရံ၊ ဩကာ သောတိ အတ္တော၊ ရုက္ခဏတောတိ ဝေရိကာနံ အန္တရံအဒတွာ အတ္တနော သာမီနံ (အရှင်သခင်ကို) ပရိဝါရေတွာ ဌိတသေ၀ကောဝိယ ရုက္ခဏတော၊ ရသာယနဘူတံ ဟိ ဘေသဇ္ဇံ သုစိရံပိ ကာလံ ဇီဝိတံ ပဝတ္တေတိယေဝ၊ -သာရတ္ထ၊ ဤအဖွင့်အတိုင်း အနက်ပေးထားသည်၊ သမ္ဘရိယတိ ဧတေနာတိ သမ္ဘာရော-အကျိုးတရားကို ကောင်းစွာ ဆောင်တတ်သောအကြောင်း (အဆောက်အအုံ)၊ အဝုတ္တကတ္တုသာဓနဖြစ်၍ “ဧတေန" ဟူသော ကတ္တားကို အရကောက်ရသည်။ (တသ္မာ- နည်း၊) ဇီဝိတဝိနာသကာဗာဓုပ္ပတ္တိယာ၊ အသက်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ရောဂါဖြစ်ခြင်းအား။ အန္တရံ၊ အကြားကို။ ဝါ၊ အခွင့်ကို။ အဒတွာ၊ ၍။ ရက္ခဏတော၊ စောင့်ရှောက်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ (ဇီဝိတဿ၊ ၏၊) သမ္ဘာရောပိ(ဟောတိ)၊ (ကသ္မာ- နည်း၊) ယထာ၊ အကြင်အခြင်းအရာအားဖြင့် အကြောင်းဖြစ်လသော်။ (ဇိဝိတံ- သည်၊) စိရံ, ပဝတ္တတိ၊ ဖြစ်တည်၏။ ဧဝံ၊ ဤကြာမြင့်စွာ ဖြစ်တည်နိုင်လောက်အောင်သော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ အဿ၊ ထိုအသက်၏။ ကာရဏဘာဝတော၊ အကြောင်း၏အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ တသ္မာ ပရိက္ခာရောတိ ဝုစ္စတံ၊ ဧဝံ၊ သို့။ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇဉ္စ၊ ဂိလာန၏ ရောဂါ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဆေးလည်းဟုတ်၏။ တံ၊ ထိုဆေးဟူသည်။ ပရိက္ခာရောစ၊ အသက်၏ အကာအရံ အဆောက်အဦးလည်း ဟုတ်၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။
သေတပရိက္ခာရော။ ။ဝိသုဒ္ဓသီလာလင်္ကာရော-စင်ကြယ်သော သီလတည်း ဟူသော တန်ဆာရှိ၏၊ အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ ဣဓ ရထောတိ အဓိပ္ပေတော၊ တဿစ သမ္မာ ဝါစာဒယော အလင်္ကရဏတ္ထေန ပရိက္ခာရောတိ ဝုတ္တာ၊ “ပရိကရောတိ-ပတ်ဝန်းကျင် ပြုတတ် တန်ဆာဆင်တတ်၏၊ ဣတိ ပရိက္ခာရော”ဟု ပြု။
ဇီဝိတပရိက္ခာရာ။ ။ဇီဝိတဿ ပဝတ္တိကာရဏာနိ၊ သမုဒါနေတဗ္ဗာတိ သမ္မာ+ ဥဒ္ဓံ+အာနေတဗ္ဗာ, ပရိယေသိတဗ္ဗာ၊ ပရိဝါရောပိ ဟောတိ၊ အန္တရာယာနံ ပရိတော ဝါရဏတော၊ တေနာဟ-ဇီဝိတ၊ ပေ၊ ရက္ခဏတောတိ၊ တတ္ထ အန္တရန္တိ ဝိဝရံ၊ ဩကာ သောတိ အတ္တော၊ ရုက္ခဏတောတိ ဝေရိကာနံ အန္တရံအဒတွာ အတ္တနော သာမီနံ (အရှင်သခင်ကို) ပရိဝါရေတွာ ဌိတသေ၀ကောဝိယ ရုက္ခဏတော၊ ရသာယနဘူတံ ဟိ ဘေသဇ္ဇံ သုစိရံပိ ကာလံ ဇီဝိတံ ပဝတ္တေတိယေဝ၊ -သာရတ္ထ၊ ဤအဖွင့်အတိုင်း အနက်ပေးထားသည်၊ သမ္ဘရိယတိ ဧတေနာတိ သမ္ဘာရော-အကျိုးတရားကို ကောင်းစွာ ဆောင်တတ်သောအကြောင်း (အဆောက်အအုံ)၊ အဝုတ္တကတ္တုသာဓနဖြစ်၍ “ဧတေန" ဟူသော ကတ္တားကို အရကောက်ရသည်။ (တသ္မာ- နည်း၊) ဇီဝိတဝိနာသကာဗာဓုပ္ပတ္တိယာ၊ အသက်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ရောဂါဖြစ်ခြင်းအား။ အန္တရံ၊ အကြားကို။ ဝါ၊ အခွင့်ကို။ အဒတွာ၊ ၍။ ရက္ခဏတော၊ စောင့်ရှောက်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ (ဇီဝိတဿ၊ ၏၊) သမ္ဘာရောပိ(ဟောတိ)၊ (ကသ္မာ- နည်း၊) ယထာ၊ အကြင်အခြင်းအရာအားဖြင့် အကြောင်းဖြစ်လသော်။ (ဇိဝိတံ- သည်၊) စိရံ, ပဝတ္တတိ၊ ဖြစ်တည်၏။ ဧဝံ၊ ဤကြာမြင့်စွာ ဖြစ်တည်နိုင်လောက်အောင်သော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ အဿ၊ ထိုအသက်၏။ ကာရဏဘာဝတော၊ အကြောင်း၏အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ တသ္မာ ပရိက္ခာရောတိ ဝုစ္စတံ၊ ဧဝံ၊ သို့။ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇဉ္စ၊ ဂိလာန၏ ရောဂါ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဆေးလည်းဟုတ်၏။ တံ၊ ထိုဆေးဟူသည်။ ပရိက္ခာရောစ၊ အသက်၏ အကာအရံ အဆောက်အဦးလည်း ဟုတ်၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရော၊ မည်၏။
တံ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇ ပရိက္ခာရံ၊ ထို ဂိလာန၏ ရောဂါ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်၍ အသက်၏ အကာအရံအဆောက်အဦးဖြစ်သော ဆေးသည်။
(အတ္ထိ)၊ ဣတိ ဧဝံ၊ သို့။
အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊
**ဝသလန္တိ**၊ ကား။
ဟီနံ၊ ယုတ်ညံ့၏။
လာမကံ၊ ယုတ်မာ၏။
အထဝါ၊ ကာ။
ဝသတိ၊ ယိုချတတ်၏။
ဣတိ, ဝသလော၊ မည်၏။
ပဂ္ဃရတိ၊ ယိုချတတ်၏။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
တံ၊ ထိုသို့ သဘောရှိသော။
ဝသလံ၊ ယုတ်ညံ့သော။
ဝါ၊ ယိုချတတ်သော။
အသုစိပဂ္ဃရဏကံ၊ မစင် မကြယ် ရွံစဖွယ် ယိုချတတ်သော။
("ဣမံ- ဤဟာကို၊ အာမသိဿတိ- သုံးသပ်ချင်အံ့နည်း"ဟု ပါဠိတော်၌စပ်၊)
ဣတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊
**နိဋ္ဌုဟိတွာ**တိ၊ ကား။
ခေဠံ၊ တံတွေးကို။
ပါတေတွာ၊ ကျစေ၍။
[ဌုယဓာတ်သာ တံတွေးထွေးခြင်းအနက်ကို ဟော၏၊ ထို့ကြောင့် "နိဋ္ဌုဘိတွာ" ဟု ရှိစေ၊]
**ကဿာဟံ ကေန ဟာယာမီ**တိ၊ ကား။
အဟံ၊ သည်။
အညိဿာ၊ အခြားသော။
ကဿာ ဣတ္ထိယာ၊ မှ။
(ပရိဟာယာမိ၌ စပ်၊) ကေန ဘောဂေနဝါ၊ အဘယ်စည်းစိမ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း။
ကေနအလင်္ကာရေနဝါ၊ အဘယ်တန်ဆာဖြင့် သော်လည်းကောင်း။
ကေနရူပေနဝါ၊ အဘယ်ရုပ်အဆင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း။
ပရိဟာယာမိ၊ ယုတ်လျော့သတဲ့နည်း။
ကာနာမ၊ အဘယ်မည်သော မိန်းမသည်။
မယာ၊ ငါ့ထက်။
ဥတ္တရိတရာ၊ သာလွန်သေးသနည်း။
ဣတိ၊ ဤအဓိပ္ပာယ်ကို။
ဒီပေတိ၊ ပြ၏။
ဝသလံ။ ။"ဝသလသဒ္ဒါသည် ဟီန(ယုတ်ညံ့) အနက်ဟောအနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကတည်း"ဟု သိစေလို၍ "ဟီနံ, လာမကံ" ဟု ပဌမဖွင့်၏၊ ဝသ- သူဒနေ (ယိုချခြင်း) ဟူသော ဓာတ်နက်အရ ဝသဓာတ်- အလပစ္စည်းဖြင့် ပြီးစေအပ်သော "နိပ္ဖန္နပါဋိပဒိက" ဟု တစ်နည်းပြလို၍ "အထဝါ ဝသတိ" စသည်ကို မိန့်သည်။
၂၉၁။**သန္တိကေ**တိ၊ ကား။
ဥပစာရေ၊ ၌။
ဌတွာ၊ တည်၍။
သာမန္တာ၊ အနီး၌။
အဝိဒူရေ၊ အနီး၌။
[ပြောစကားကို နားလည်လောက်ရာ အရပ်ကို "ဥပစာရ" ဟုခေါ်၊ ဥပစာရေတိ- ယတ္ထ ဌိတော (တည်သူသည်) ဝိညာပေတုံ သက္ကောတိ, တာဒိသေ ဌာနေ]
ပဒဘာဇနေပိ၊ ၌လည်း။
အယမေဝ အတ္ထော၊ ဤသာမန္တာ အဝိဒူရေ အနက်ကိုပင်။
ဒီပိတော၊ ပြတော်မူအပ်ပြီ။
**အတ္တကာမပါရိယာယာ**တိ၊ ကား။
မေထုနဓမ္မသင်္ခါတေန၊ မေထုန်အကျင့်ဟု ဆိုအပ်သော။
ကာမေန၊ ဝတ္ထုကာမဖြင့်။
ပါရိစရိယာ၊ ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်းတည်း။
ကာမပါရိစရိယာ၊ ကာမဂုဏ်ဟု မေထုန်မှုဖြင့် ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်း။
အတ္တနော၊ ၏။
အတ္ထာယ၊ ငှာ။
ကာမပါရိစရိယာ၊ ခြင်းတည်း။
အတ္တကာမပါရိစရိယာ၊ မိမိအကျိုးငှာ ကာမဂုဏ်ဟု မေထုန်မှုဖြင့် ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်း။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
အတ္တနာ၊ သည်။
ကာမိတာ ဣစ္ဆိတာ၊ လိုလားအပ်သော ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်းတည်း။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
အတ္တကာမာ၊ မာမည်၏။
သယံ၊ ကိုယ်တိုင်။
မေထုနရာဂဝသေန၊ ဖြင့်။
ပတ္ထိတာ၊ တောင့်တအပ်သော ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်း။
ဣတိ အတ္ထော၊
အတ္တကာမာစ၊ မိမိသည် လိုလားအပ်သောအရာလည်း ဟုတ်၏။
သာ၊ ထိုမိမိလိုလားအပ်သောအရာဟူသည်
ပါရိစရိယာစ၊ ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်းလည်းဟုတ်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
အတ္တကာမပါရိစရိယာ၊ ယာမည်၏။
တဿာ အတ္တကာမ ပါရိစရိယာယ၊ ထိုမိမိအကျိုးငှာ ကာမဂုဏ်ဟု မေထုန်မှုဖြင့် ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်း၏။
ဝါ၊ ထိုမိမိသည် လိုလားအပ်သော ပြုစု လုပ်ကျွေးခြင်း၏။
**ဝဏ္ဏံ ဘာသေယျာ**တိ၊ ကား။
ဂုဏံ၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို။
အာနိသံသံ၊ အကျိုးကို။
ပကာသေယျ၊ ထင်ရှားပြအံ့။
တတြ၊ ထို အတ္တကာမပါရိစရိယာယဟူသော ပါဌ်၌။
ယသ္မာ, အတ္တနော၊ အတ္ထာယ။
ပေ၊ ဣမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ၊ အတ္တနော အတ္ထာယ ကာမပါရိစရိယာဟူသော ဤပဌမ အတ္ထဝိကပ်၌။
ကာမောစ၊ ဝတ္ထုကာမသည်လည်းကောင်း။
ဟေတုစ၊ အကြောင်းသည်လည်းကောင်း။
ပါရိစရိယာစ၊ သည်လည်းကောင်း။
အတ္ထော၊ အလိုရှိအပ်သော အနက်တည်း။
သေသံ၊ ကြွင်းသော ဝိဂြိုဟ်ဝါကျသည်။
ဗျဉ္စနံ၊ သဒ္ဒါမျှသာတည်း။
(လိုရင်းအနက်မဟုတ်- ဟူလို၊)
အတ္တကာမာစ၊ ပေ၊ ဣမသ္မိံ အတ္တဝိကပ္ပေ၊ အတ္တကာမာစ။
ပေ၊ ဟူသော ဤဒုတိယအတ္ထဝိကပ်၌။အတ္ထော, သေသံ ဗျဉ္ဇနံ။ ။ပါဠိတော်၌ “အတ္တကာမန္တိ-အတ္တနော ကာမံ, အတ္တနော ဟေတုံ, အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ, အတ္တနော ပါရိစရိယံ”ဟု ၄ နက်ဖွင့်ပြ၏၊ ထိုတွင် “အတ္တနော အတ္တာယ ပါရိစရိယာ”ဟူသော ပဌမဝိဂ္ဂဟ၌ ကာမ, ဟေတု, ပါရိစရိယ, ၃ပုဒ်သာ ထိုဝိဂြိုဟ်၏အနက်ပြဖြစ်၏၊ ကြွင်းသော “အဓိပ္ပာယံ” တစ်ပုဒ်ကား ပဌမဝိကပ်အတွက် အနက်မရှိသောကြောင့် သဒ္ဒါသက်သက်သာဖြစ်၏။ “အတ္တကာမာစ+ သာ+ပါရိစရိယာစ”ဟူသော ဒုတိယဝိဂ္ဂဟ၌ကား (ကာမ-အလိုရှိအပ်ဟု ဆိုသောကြောင့်အဓိပ္ပာယနှင့် အနက်တူရကား) အဓိပ္ပာယနှင့် ပါရိစရိယာ ၂ပုဒ်သာ အနက်ပြဖြစ်၏၊ ကြွင်းသော "ကာမ, ဟေတု" ၂ ပုဒ်ကားအနက်မရှိသော သဒ္ဒါ သက်သက်သာဖြစ်သည်၊ -ဤကား ဂဏ္ဌိပုဒ်များ၏ အဖွင့်တည်း၊ ဤဝါဒကို ကေစိဝါဒ-ဟုဆို၍ သာရတ္ထ၌ ဒုတိယ တစ်နည်းပြသေး၏။
``
အဓိပ္ပာယောစ၊ အလိုဆန္ဒသည်လည်းကောင်း။
ပါရိစရိယာစ၊ သည်လည်းကောင်း။
အတ္ထော၊ တည်း။
သေသံ ဗျဉ္ဇနံ၊
တသ္မာ, ဗျဉ္ဇနေ၊ ဝိဂြိုဟ်ဝါကျဟူသော သဒ္ဒါ၌။
အာဒရံ အကတွာ, အတ္ထမတ္တမေဝ၊ လိုရင်း အနက်မျှကိုသာ။
ဒဿေတုံ၊ ငှာ။
အတ္တနောကာမံ ၊ ပေ၊ အတ္တနော ပါရိစရိယန္တိ၊ ဟူ၍။
ပဒဘာဇနံ(ဘဂဝတာ) ဝုတ္တံ၊
ဟိ၊ ချဲ့။
အတ္တနော ကာမံ အတ္တနော ဟေတုံ အတ္တနော ပါရိစရိယန္တိ၊ ဟူ၍။
ဝုတ္တေ၊ ဟောတော်မူအပ်သော်။
ဝါ၊ ပဒဘာဇနီဝယ် ဟောတော်မူအပ်ရာ၌။
ပဏ္ဍိတာ၊ ဉာဏ်ရှိသူတို့သည်။
ဇာနိဿန္တိ၊ သိကုန်လတ္တံ့။
(ကိံ) ဧတ္တာဝတာ၊ ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော။
အတ္တနောကာမံ အတ္တနောဟေတုံ အတ္တနောပါရိစရိယံ၊ ဟူသောစကားဖြင့်။
အတ္တနော၊ ၏။
အတ္ထာယ၊ ငှာ။
ကာမပါရိစရိယာ၊ ကာမဖြင့် ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်းကို။
ဝုတ္တာ၊ ပြီ။
ဣတိ၊ ဤသို့။ဒုတိယတစ်နည်း။ ။ ပဌမဝိဂ္ဂဟ၌ ကာမ, ဟေတု, ပါရိစရိယ ၃ မျိုးသည် အလိုရှိအပ်သောအနက်(အတ္ထ)တည်း၊ “မေထုနဓမ္မာ သင်္ခါတေန ကာမေန ပါရိစရိယာ” ဟူသော ဝိဂြိုဟ်ဝါကျမှာ သဒ္ဒါနည်းအရ ဝိဂြိုဟ်လုပ်၍ပြအပ်သော သဒ္ဒါသာဖြစ်၏၊ ဒုတိယဝိဂ္ဂဟ ၌ “အဓိပ္ပာယနှင့် ပါရိစရိယ”သည် အလိုရှိအပ်သောအနက် (အတ္ထ)တည်း၊ “အတ္တနာ ကာမိတာ ဣစ္ဆိတာ အတ္တကာမာ”စသော ဝိဂြိုဟ်ဝါကျမှာ သဒ္ဒါနည်းအရ ဝိဂြိုဟ်လုပ်၍ ပြအပ်သော သဒ္ဒါသာဖြစ်သည်- ဟူလို၊ ဤကား စူဠ၊ မဇ္ဈိမ, မဟာဂဏ္ဌိပုဒ်တို့၏ ဝါဒ တည်း"တသ္မာ ဗျဉ္ဇနေ အာဒရံ အကတွာ”စသော ဖလဝါကျကိုကြည့်လျှင် ဤနောက်ဝါဒ သာ သင့်သကဲ့သို့ထင်၏၊ ဘာကြောင့်နည်း-“ဗျဉ္ဇနေအာဒရံ”ဟု လာသမျှ၌ “အဋ္ဌကထာ ပြအပ်သော ဝိဂြိုဟ်သဒ္ဒါနည်းကို ဂရုမစိုက်ဘဲ လိုရင်းအနက်ကိုသာ ပါဠိတော်ပြသည်” ဟု ဆိုလိုသည်ချည်းဖြစ်သောကြောင့်တည်း။
အတ္တနော၊ ပေ၊ ဝုတ္တာ။ ။ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝ အတ္ထံ ပဒဘာဇနေန သံသန္ဒိတွာ ဒဿေတုံ (မိမိဆိုအပ်ပြီးသော အဓိပ္ပာယ်ကို “အတ္တကာမန္တိ-အတ္တနော ကာမံ”စသော ပဒဘာဇနီ စကားနှင့် နှီးနှော၍ပြခြင်းငှာ)အတ္တနော ကာမံ၊ ပေ၊ ပဏ္ဍိတာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ၊ ချဲ့ဦးအံ့-"အတ္တနော ဟေတု-မိမိ၏အကြောင်းကြောင့်”ဟူသော ပဒဘာဇနီ စကားသည် “အတ္တနော အတ္ထာယ-မိမိအတွက်” ဟူသော အဋ္ဌကထာစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူ၏၊ “အတ္တနောကာမံ-မိမိဖို့ ကာမ၊ အတ္တနော ပါရိစရိယာ-မိမိကိုပြုစုခြင်း"ဟူသော ပဒဘာဇနီ စကားသည် “ကာမေန+ပါရိစရိယာ"ဟူသော အဋ္ဌကထာနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူ၏၊ ဤအဓိပ္ပာယ်ကို ဉာဏ်ရှိသူများ သိနိုင်ကြသည်-ဟူလို။ (ဇာနိဿန္တိ)၊ အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ အတ္တနော ပါရိစရိယန္တိ၊ ဟူ၍။ ဝုတ္တေပိ၊ ဟောတော်မူအပ်သော်လည်း။ ဝါ၊ ၌လည်း။ ဇာနိဿန္တိ၊ (ကိံ)၊ ဧတ္တာဝတာ၊ ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ အတ္တနော ပါရိစရိယံ ဟူသော စကားဖြင့်။ အတ္တနာ၊ သည်။ ဣစ္ဆိတကာမိတဋ္ဌေန၊ အလိုရှိအပ်သည်၏အဖြစ်ဟူသော အနက်ကြောင့်။ အတ္တကာမပါရိစရိယာ၊ ယာကို။
အတ္တနော၊ ပေ၊ ဝုတ္တာ။ ။ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝ အတ္ထံ ပဒဘာဇနေန သံသန္ဒိတွာ ဒဿေတုံ (မိမိဆိုအပ်ပြီးသော အဓိပ္ပာယ်ကို “အတ္တကာမန္တိ-အတ္တနော ကာမံ”စသော ပဒဘာဇနီ စကားနှင့် နှီးနှော၍ပြခြင်းငှာ)အတ္တနော ကာမံ၊ ပေ၊ ပဏ္ဍိတာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ၊ ချဲ့ဦးအံ့-"အတ္တနော ဟေတု-မိမိ၏အကြောင်းကြောင့်”ဟူသော ပဒဘာဇနီ စကားသည် “အတ္တနော အတ္ထာယ-မိမိအတွက်” ဟူသော အဋ္ဌကထာစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူ၏၊ “အတ္တနောကာမံ-မိမိဖို့ ကာမ၊ အတ္တနော ပါရိစရိယာ-မိမိကိုပြုစုခြင်း"ဟူသော ပဒဘာဇနီ စကားသည် “ကာမေန+ပါရိစရိယာ"ဟူသော အဋ္ဌကထာနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူ၏၊ ဤအဓိပ္ပာယ်ကို ဉာဏ်ရှိသူများ သိနိုင်ကြသည်-ဟူလို။ (ဇာနိဿန္တိ)၊ အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ အတ္တနော ပါရိစရိယန္တိ၊ ဟူ၍။ ဝုတ္တေပိ၊ ဟောတော်မူအပ်သော်လည်း။ ဝါ၊ ၌လည်း။ ဇာနိဿန္တိ၊ (ကိံ)၊ ဧတ္တာဝတာ၊ ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ အတ္တနော ပါရိစရိယံ ဟူသော စကားဖြင့်။ အတ္တနာ၊ သည်။ ဣစ္ဆိတကာမိတဋ္ဌေန၊ အလိုရှိအပ်သည်၏အဖြစ်ဟူသော အနက်ကြောင့်။ အတ္တကာမပါရိစရိယာ၊ ယာကို။
ဝုတ္တာ၊ ပြီ။
ဣတိ၊ သို့။
(ဇာနိဿန္တိ)၊ ဣဒါနိ၊ ၌။
တတဿ အတ္တကာမ ပါရိစရိယာယ၊ ယာ၏။
ဝဏ္ဏဘာသနာကာရံ၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆိုပုံအခြင်းအရာကို။
ဒဿေန္တော(ဟုတွာ)၊ **ဧတဒဂ္ဂန္တိ**အာဒိံအာဟ၊
တံ၊ ထို ဧတဒဂ္ဂံ အစရှိသောစကားသည်။
ဥဒ္ဒေသတောပိ၊ မာတိကာအားဖြင့်လည်းကောင်း။
နိဒ္ဒေသတောပိ၊ ပဒဘာဇနီိအားဖြင့်လည်းကောင်း။
ဥတ္တာနတ္ထမေဝ၊
ပန၊ ဆက်။
အယံ၊ ဤဆိုအပ်လတ္တံ့ကား။
ဧတ္ထ၊ ဤဧတဒဂ္ဂံ အစရှိသောစကားရပ်၌။
ပဒသမ္ဗန္ဓော စ၊ ပုဒ်တို့၌ စပ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။
အာပတ္တိ ဝိနိစ္ဆယောစ၊ အာပတ်ကို ဆုံးဖြတ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။
(ဟောတိ)၊ **ဧတဒဂ္ဂံ၊ ပေ၊ ပရိစရေယျာ**တိ၊ ကား။
ယာ၊ အကြင်မိန်းမသည်။
မာဒိသံ၊ ငါကဲ့သို့ ရှုအပ်သော။
သီလဝန္တံ၊ သီလရှိသော။
ကလျာဏဓမ္မံ၊ ကောင်းသောကိုယ်ကျင့်တရားရှိသော။
ဗြဟ္မာစာရိံ၊ မေထုနဝိရတိဟူသော မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်လေ့ရှိသူကို။
ဧတေန ဓမ္မေန၊ ဤမေထုန်အကျင့်ဖြင့်။
ပရိစရေယျ၊ ပြုစုလုပ်ကျွေးရာ၏။
ဧဝံ၊ သို့။
မာဒိသံ၊ ငါကဲ့သို့ ရှုအပ်သူကို။
ပရိစရန္တိယာ၊ ပြုစုလုပ်ကျွေးသော။
(တဿာ၊ ထိုမိန်းမ၏၊)
ယာအယံပါရိစရိယာနာမ၊ အကြင်ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်းမည်သည်။
(အတ္ထိ)၊ ဧတံ (ဧသာ)၊ ဤပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်းသည်။
ပါရိစရိယာနံ၊ တို့တွင်။
အဂ္ဂံ(အဂ္ဂါ)၊ အမြတ်ဆုံးတည်း။
ဣတိ၊ ဤကား ပဒသမ္ဗန္ဓတည်း။အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ၊ ပေ၊ ဝုတ္တာ။ ။ဤဒုတိယဝိကပ်၌ အဓိပ္ပာယသဒ္ဒါနှင့် ကာမ (ကာမိတ)သဒ္ဒါသည် အနက်အားဖြင့်တူ၏၊ ထို့ကြောင့် “အတ္တနော ကာမံ”ဟူသော ပဒဘာဇနီသည် “အတ္တနာ+ကာမိတာဣစ္ဆိတာ”နှင့် အဓိပ္ပာယ်တူ၏၊ ပါရိစရိယာအတွက်ကား ဝိကပ် ၂ မျိုးလုံး၌အနက်တစ်မျိုးတည်းသာ၊ ထို့ကြောင့် “အတ္တနော ကာမံ အတ္တနော ပါရိစရိယံ”ဟူသော ပဒဘာဇနီသည် “အတ္တကာမ-မိမိအလိုရှိအပ်သော+ပါရိစရိယာ ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကိုပြ၏”ဟု ဉာဏ်ရှိသူများ သိနိုင်ကြသည်-ဟူလို။
**ပဒသမ္ဗန္ဓော အာပတ္တိဝိနိစ္ဆယော။ “ယာ၊ ပေ၊ ပါရိစရိယာနံ"တိုင်အောင် သိက္ခာ ပုဒ်ပါဠိတော်ဝယ် နောက်မှာနေသော “ယာ မာဒိသံ”စသော အနိယမဝါကျကို ရှေ့က ထား၍ “ဧတဒဂ္ဂံ”ဟူသော နိယာမဝါကျကို နောက်၌ထားပြီးလျှင် ပုဒ်ချင်းဝါကျချင်း ဆက်သွယ်ပုံ ပဒသမ္ဗန္ဓကိုသာပြ၏၊ အာပတ္တိဝိနိစ္ဆယကို မပြရသေး၊ ထို့ကြောင့် “ပါရိစရိယာ နန္တိ"ဟု ဣတိမလိုသေး၊ သို့သော် စာအုပ်အားလုံး၌ရှိနေသောကြောင့် “ဣတိ-ဤကားပဒသမ္ဗန္ဓတည်း" ဟု ပေးလိုက်ရသည်၊ “ဧဝံ၊ ပေ၊ သံဃာဒိသေသော”ကား အာပတ္တိ ဝိနိစ္ဆယတည်းအဆုံးအဖြတ်ပြုပုံ ထင်ရှားအောင် “ပဋိသံယုတ္တေနေဝ”ဟု သန္နိဋ္ဌာန ဧဝသဒ္ဒါဖြင့်ဆိုသည်၊ မေထုန်နှင့်စပ်၍ ပြောမှသာ သံဃာဒိသေသ်သင့်၏၊ မေထုန်နှင့် မစပ်ဘဲပြောလျှင် သံဃာဒိသေသ်မသင့်ဟု ဆုံးဖြတ်ပါ-ဟူလို၊ ထို့ကြောင့် “သံဃာဒိသေသော တိ"ဟု ဤနေရာကျမှ ပဒသမ္ဗန္ဓဝိနိစ္ဆယ ၂ မျိုးလုံးပြီးပုံကိုပြသော ဣတိသဒ္ဒါ ပါသင့် သည်၊ ထို့ပြင် “ဘာသန္တောစ”ဟု စာအများရှိ၏၊ အနိယမဝါကျ၏ ပြင်ဘက်က ပုဒ်သည် နိယမဝါကျတွင်း၌သာ စာစပ်ရှိရိုးတည်း၊ ထို့ကြောင့် တဿ၌ စပ်ဖို့ရန် “ဘာသတော စ ” ဟုရှိသော ပါဌ်သာ သဘာဝကျသည်။
**ပဒသမ္ဗန္ဓော အာပတ္တိဝိနိစ္ဆယော။ “ယာ၊ ပေ၊ ပါရိစရိယာနံ"တိုင်အောင် သိက္ခာ ပုဒ်ပါဠိတော်ဝယ် နောက်မှာနေသော “ယာ မာဒိသံ”စသော အနိယမဝါကျကို ရှေ့က ထား၍ “ဧတဒဂ္ဂံ”ဟူသော နိယာမဝါကျကို နောက်၌ထားပြီးလျှင် ပုဒ်ချင်းဝါကျချင်း ဆက်သွယ်ပုံ ပဒသမ္ဗန္ဓကိုသာပြ၏၊ အာပတ္တိဝိနိစ္ဆယကို မပြရသေး၊ ထို့ကြောင့် “ပါရိစရိယာ နန္တိ"ဟု ဣတိမလိုသေး၊ သို့သော် စာအုပ်အားလုံး၌ရှိနေသောကြောင့် “ဣတိ-ဤကားပဒသမ္ဗန္ဓတည်း" ဟု ပေးလိုက်ရသည်၊ “ဧဝံ၊ ပေ၊ သံဃာဒိသေသော”ကား အာပတ္တိ ဝိနိစ္ဆယတည်းအဆုံးအဖြတ်ပြုပုံ ထင်ရှားအောင် “ပဋိသံယုတ္တေနေဝ”ဟု သန္နိဋ္ဌာန ဧဝသဒ္ဒါဖြင့်ဆိုသည်၊ မေထုန်နှင့်စပ်၍ ပြောမှသာ သံဃာဒိသေသ်သင့်၏၊ မေထုန်နှင့် မစပ်ဘဲပြောလျှင် သံဃာဒိသေသ်မသင့်ဟု ဆုံးဖြတ်ပါ-ဟူလို၊ ထို့ကြောင့် “သံဃာဒိသေသော တိ"ဟု ဤနေရာကျမှ ပဒသမ္ဗန္ဓဝိနိစ္ဆယ ၂ မျိုးလုံးပြီးပုံကိုပြသော ဣတိသဒ္ဒါ ပါသင့် သည်၊ ထို့ပြင် “ဘာသန္တောစ”ဟု စာအများရှိ၏၊ အနိယမဝါကျ၏ ပြင်ဘက်က ပုဒ်သည် နိယမဝါကျတွင်း၌သာ စာစပ်ရှိရိုးတည်း၊ ထို့ကြောင့် တဿ၌ စပ်ဖို့ရန် “ဘာသတော စ ” ဟုရှိသော ပါဌ်သာ သဘာဝကျသည်။
**မေထုနုပသံဟိတေန သံဃာဒိသေသော**တိ၊ ကား။
ဧဝံ၊ သို့။
အတ္တကာမပါရိစရိယာယ၊ ယာ၏။
ဝဏ္ဏံ၊ ကို။
ဘာသတောစ၊ ပြောသော်လည်း။
ဝါ၊ ပြောသည် လည်းဖြစ်သော။
(တဿ၌စပ်၊)
မေထုနုပသံဟိတေန မေထုန ဓမ္မပဋိသံ ယုတ္တေနေဝ၊ မေထုန်နှင့် စပ်ယှဉ်သည်သာလျှင်ဖြစ်သော။
ဝစနေန၊ ဖြင့်။
ယော၊ အကြင်ရဟန်းသည်။
ဘာသေယျ၊ ပြောဆိုရာ၏။
တဿ၊ ၏။
သံဃာဒိသေသော(ဟောတိ)၊ ဣတိ၊ ဤကား အာပတ္တိဝိနိစ္ဆယတည်း။
ဣဓာပိ၊ ဤသိက္ခာပုဒ်၌လည်း။
[ပိသဒ္ဒါဖြင့် ရှေ့ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာ သိက္ခာပုဒ်ကို ပေါင်းသည်၊]
ယသ္မာ, မေထုနုပသံဟိတေနေဝ၊ မေထုန်နှင့်စပ်သောစကားဖြင့်သာလျှင်။
ဘာသန္တဿ၊ ၏။
သံဃာဒိသေသော၊ ကို။
ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
တသ္မာ, အဟမ္ပိ၊ သည်လည်း။
ခတ္တိယော၊ ခတ္တိယတည်း။
တွမ္ပိ၊ သင် နှမသည်လည်း။
ခတ္တိယာ၊ တည်း။
ခတ္တိယာ၊ ခတ္တိယမိန်းမသည်။
ခတ္တိယဿ၊ ခတ္တိယ ယောက်ျားအား။
ဒါတုံ၊ ငှာ။
သမဇာတိကတ္တာ၊ တူမျှသောဇာတ်ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
အရဟတိ၊ ထိုက်၏။
ဣတိ ဧဝမာဒီဟိ၊ န်သော။
ဝစနေဟိ၊ မေထုန်မပါသော စကားတို့ဖြင့်။
ပါရိစရိယာယ၊ ၏။
ဝဏ္ဏံ၊ ကို။
ဘာသမာနဿပိ၊ ပြောပါသော်လည်း။
သံဃာဒိသေသောနတ္ထိ၊
ပန၊ အနွယကား။
အဟမ္ပိ, ခတ္တိယော၊ တည်း။
ဣတိအာဒိကေ၊ န်သော။
ဗဟူပိ၊ န်သော။
ပရိယာယေ၊ ပရိယာယ်စကားတို့ကို။
ဝတွာ၊ ပြောပြီး၍။
တွံ၊ သင်နှမသည်။
မယှံ၊ အား။
မေထုနဓမ္မံ၊ ကို။
ဒါတုံ အရဟသိ၊ ဣတိ ဧဝံ၊ သို့။
မေထုနပဋိသံ ယုတ္တေနေဝ၊ ဖြင့်သာလျှင်။
(ဝဏ္ဏံ- ကို)၊
ဘာသမာနဿ၊ ပြောသောရဟန်း၏။
သံဃာဒိသေသော(ဟောတိ)၊
ဣတိ၊ ဤသို့မှတ်အပ်၏။
**ဣတ္ထီစဟောတီ**တိ အာဒိ၊ သည်။
ပေ၊ ဣတိ၊ အပြီးတည်း။
... အတ္ထကာမပါရိစရိယ သိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ၊ သည်။
နိဋ္ဌိတာ၊