မှတ်ချက်။ ။ဆိုင်ရာသီလကို ဖြည့်ကျင့်သောအားဖြင့် ဝိရတိ ဖြစ်ခိုက်၌သာ သိက္ခာသမာပန္န ဖြစ်၏၊ သာဇီဝသမာပန္နကား ဝိရတိစေတနာ ဖြစ်ခိုက်၌လည်းကောင်း, တစ်စုံတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခိုက်- အိပ်ပျော်နေခိုက်၌လည်းကောင်း ဖြစ်သည်ဟု မှတ်။ ဥပမာနှင့်တကွ ဆောင်ပုဒ်ကို ပါတိမောက် ဘာသာဋီကာ၌ ပြထားသည်။]
တတ္ထ၊ ထိုပုဒ်တို့တွင်။ ဝဏ္ဏပဋ္ဌာနေ `` ဝဏ္ဏပဠာနေ။ ။ မဟာသံဃိကဂိုဏ်း (မြောက်ပိုင်း ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်) ရဟန်းတို့၏ . ဘုရားဂုဏ်တော်ကို ပြသောသုတ်ကို “ဝဏ္ဏပဋ္ဌာန” ဟု ခေါ်သတတ်၊ “ပကာရေန တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ပဋ္ဌာနံ၊ ဝဏ္ဏာနံ-ဘုရားဂုဏ်တော်တို့၏ပဋ္ဌာနံ-အပြားအားဖြင့် တည်ရာသုတ်တည်း၊ ဝဏ္ဏပဋ္ဌာနံ-သုတ်။ ဥပါလိဂါထာတို့ကား မဇ္ဈိမပံ-ဥပါလိသုတ်၌ ပါ၏။]
`` ၊ ဝဏ္ဏ ပဋ္ဌာန်းသုတ်၌။ အာဂတံ၊ သော။ နာမသဟဿံ၊ နာမည်တော် တစ်ထောင်ကို လည်းကောင်း။ ဥပါလိဂါထာသု၊ ဥပါလိဂါထာတို့၌။ (အာဂတံ၊ သော။ နာမသတံ၊ ကိုလည်းကောင်း။ အညာနိ၊ န်သော။ ဂုဏတော၊ အားဖြင့်။ လဗ္ဘမာနာနိ၊ ရအပ်ကုန်သော။ နာမာနိစ၊ တော်တို့ကိုလည်းကောင်း။ ဗုဒ္ဓဝေဝစနာနီတိ၊ ဗုဒ္ဓဝေဝစနတို့ဟူ၍။ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။
မှတ်ချက်။ ။ “အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ” ဟူသော သံဃာ့ဂုဏ်တော်၌ “သံဃော” ဟု ပုလ္လိင်အနက်ကို အရကောက်ရပါလျက်“ပုညခေတ္တံ” ဟု နပုလ္လိင်ရှိသောကြောင့် ပုညခေတ္တံ၌ ခေတ္တံကို သဒိသူပစာရပုဒ်ဟု ကြံပါဥပစာသဒ္ဒါဟူသမျှ၌ မူလလိင်ဝုစ် မပျက်စေရဥပစာမကြံဘဲ ဥပမာတဒိတ်ကြံလျှင်ကား “ ပုညခေတ္တာ” ဟု သံဃောနှင့် အရတူရလိမ့်မည်၊ သက္ကတ၌ “သ္ကေတ္တ”ဟု ရှိသောကြောင့် ပါဠိ၌ရှေ့ပုဒ်နှင့်တွဲသောအခါ ကကို ခပြု၍ (က်) လာစေရသည်။ ၊ အတူမရှိမြတ်သော။ ပုညက္ခေတ္တံ၊ ကောင်းမှ မျိုးစေ့တို့၏ စိုက်ပျိုးကြဲချရာ လယ်ယာမြေကောင်းဖြစ်တော်မူသော။ သံဃံ၊ အရိယာ သံဃာတော်ကို။ ပစ္စက္ခာမိ၊ ၏။ ဣတိ ဧဝံ၊ ဤသို့ သိက္ခာချခြင်းသည်။ သံဃဝေဝစနေန၊ ဖြင့်။ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။
မှတ်ချက်။ ။ ဤစကားကို ထောက်၍ ပုဒ်တစ်ပါးကို ငဲ့သောပုဒ်သည် ဂမကသတ္တိရှိမှ နောက်ပုဒ်နှင့် သမာသ်ဖြစ်သကဲ့သို့, တဒ္ဓိတ်လည်း ထိုကဲ့သိုဂမကသတ္တိရှိမှ ဖြစ်နိုင်သည်၊ ထို့ကြောင့် “ဂမကတ္တာ သမာသော” ကဲ့သို့ “ဂမကတ္တာတဒိတော” ဟု လည်း ပရိဘာသာပြုရမည်ဟု မှတ်။ [ မူလသဒ္ဒဿ သာပေက္ခဘာဝေပိ နိစ္စသာပေက္ခတာယ ဂမကတ္တာ တဒ္ဓိတဝုတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊-ဋီကာ။] ၊ ၏။ မူလိကာ၊ မူလပဋ္ဌာနရှိ၏။ (တံ အဟံ ပစ္စက္ခာမိ။) မယှံ၊ ၏။ ဥပသမ္ပဒါ၊ သည်။ ယဿ၊ ၏။ မူလိကာ၊ ရှိ၏။ တံ၊ ကို။ အဟံ၊ သည်။ ပစ္စက္ခာမိ။ ဣတိ ဧဝံ၊ သည်။ ဥပဇ္ဈာယဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။
မှတ်ချက်။ စာအုပ်ပေစာ မရှိသော ရှေးခေတ်၌ (၁)ဆရာကို ပါဠိသက်သက် ရွတ်ပြဖို့ တောင်းပန်ရ၏၊ (၂)ထိုသို့တောင်းပန်သဖြင့် ဆရာက ရွတ်ပြရ၏(၃)ထိုပါဠိ၏အနက် အဓိပ္ပာယ်ကို မေးရ(၄) အဓိပ္ပာယ်ပြောပြသော ဆရာကလည်း မေးစေရ (အမေးခိုင်းရ) ၏၊ ထို့ကြောင့် ဓမ္မာစရိယ နှင့်စပ်၍ ဥဒ္ဒိသတိစသောကြိယာ ၄ရပ် ရှိရသည်။ “ယာဟံ ပဗ္ဗာဇေသိ ” စသော သဒ္ဓိဝိဟာရိကဝေဝစန တို့၏အဓိပ္ပာယ်ကို ဥပဇ္ဈာယ်မှ ပြောင်းပြန်-ပြန်၍ သိနိုင်လောက်ပြီ။ ၊ ရှင်ဖြစ်စေပြီ။ ဝါ၊ ရှင်ပြုပေးပြီ။ (တံ၊ ထို သရဏဂုံ ဆရာကို။ အဟံ၊ သည်။ ပစ္စက္ခာမိ)။ ယော၊ သည်။ မံ၊ ကို။ အနုဿာဝေသိ၊ ကမ္မဝါစာကို ကြားသိစေပြီ။ (တံ၊ ထိုကမ္မဝါစာဆရာကို။ အဟံ ပစ္စက္ခာမိ။) ယံ, အဟံ, နိဿာယ၊ မှီ၍။ ဝသာမိ၊ နေ၏။ (တံ၊ ထိုနိဿရည်းဆရာကို။ အဟံ ပစ္စက္ခာမိ။) ယံ, အဟံ ဥဒ္ဒိသာပေမိ၊ ပါဠိကို ရွတ်ပြစေ၏။ (တံ၊ ထိုပါဠိရွတ်ပြစေအပ်သောဆရာကို။ အဟံ ပစ္စက္ခာမိ။) ယံ, အဟံ, ပရိပုစ္ဆာမိ၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အဖန်ဖန်မေးမြန်း၏။ တံ၊ ထိုအနက်အဓိပ္ပာယ် ပြောပေးသောဆရာကို။ ပေ။ ယော, မံ၊ ကို။ ဥဒ္ဒိသတိ၊ ပါဠိကို ရွတ်ပြ၏။ တံ၊ ထိုပါဠိကို ရွတ်ပြပေးသောဆရာကို။ ပေ။ ယော မံ, ပရိပုစ္ဆာပေတိ၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အဖန်ဖန် မေးမြန်းစေ၏။ တံ၊ ထိုအနက်အဓိပ္ပာယ် မေးစေသော ဆရာကို။ အဟံ ပစ္စက္ခာမိ။ ဣတိ ဧဝံ၊ သည်။ အာစရိယဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။