Issues
Select Version
胜嗣Jinadāyāda
中文
Bhikkhu Bodhi
English
sāsanāre-သာသနာရေး
မြန်မာဘာသာ
Catukkanipātapāḷi
Catukkanipātapāḷi

8. Attantapasuttaṃ

Author: sāsanāre-သာသနာရေး @ IAPT

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ဣဓ၊ ဤလောက၌။ ဧကစ္စော၊ သော။ ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ အတ္တန္တ ပေါ ၁။**အတ္တန္တပေါ**။ ။ အဋ္ဌကထာ၌ အတ္တန္တ ပ စသောပုဒ်တို့ကို “ အတ္တာနံ တပတိ ဒုက္ခာပေတီတိ အတ္တန္တပေါ၊ မိမိကိုယ်ကို ဆင်းရဲပူ ပန်စေတတ်သောသူ ” စသည်ဖြင့် ဝိဂြိုဟ်ပြု၏၊ ဋီကာ၌လည်း အတ္တန္တ ပပုဒ်မှ အတ္တကို “ အာဟိတော အဟံမာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ၊ ငါဟူသောမာနကို သိမ်းဆည်းဆောင်ထားအပ်ရာခန္ဓာကိုယ်အတ္တဘော ” ဟု အဓိကရဏသာဓနဝိဂြိုဟ်ပြု၏၊ ထိုပိဂြိုဟ်နှင့်အညီ အာပုဗ္ဗဓာ ဓာတ် တပစ္စည်း၊ ဓာတွန် အာကိုချေ၊ အာဥပသာရကို ရဿပြု၊ ဓကို တပြု၍အတ္တပုဒ်ရုပ်ပြီးသည်ဟု ကြံနိုင်၏၊ ထိုဋီကာဝိဂြိုဟ်ကိုပင် နည်းမှီ၍ “ အဟံမာနော အာဓီယတေ ဌပီယတေ ဧတ္ထာတိ အတ္တာ၊ အဟံမာနံ အာဒဟတိ ဌပေတိ ဧတ္ထာတိ အတ္တာ ” ဟူ၍ အာဟိတော ဟူ သော ကိတ်ပုဒ်နေရာ၌ ကမ္မရုပ်, ကတ္တုရုပ်အာချတ်ပုဒ် ပြောင်းလဲ၍ ဝိဂြိုဟ်ပြုနိုင်၏။

၊ မိမိကိုယ်ကို ဆင်းရဲပူပန်စေတတ်သည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။) အတ္တပရိတာပနာနုယောဂံ၊ မိမိကိုယ်ကို ဆင်းရဲပူပန်စေခြင်းကိစ္စကို ထပ်တစ်လဲလဲ အားထုတ်မှုဝီရိယကို။ အနုယုတ္တော၊ ကြိုးစားအားထုတ်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပန၊ ထိုမှတစ်ပါး။ ဣဓ၊ ၌။ ဧကစ္စော၊ သော။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ ပရန္တပေါ၊ သူတစ်ပါးကို ဆင်းရဲပူပန်‌ စေတတ် သည်။ (ဟုတွာ) ပရပရိတာပနာနုယောဂံ၊ သူတစ်ပါးကို ဆင်းရဲပူပန်စေ ခြင်းကိစ္စကို ထပ်တလဲလဲ အားထုတ်မှု ဝီရိယကို။ အနုယုတ္တော၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပန၊ ထိုမှတစ်ပါး။ ဣဓ၊ ၌။ ဧကစ္စော၊ သော။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ အတ္တန္တ ပေါ စ၊ သည်လည်း။ (ဟုတွာ) အတ္တပရိတာပနာ နုယောဂံ၊ ကို။ အနုယုတ္တော၊ သည်လည်းကောင်း။ ပရန္တ ပေါ စ၊ သည်လည်း။ (ဟုတွာ) ပရပရိတာပနာနုယောဂံ၊ ကို။ အနုယုတ္တော၊ သည်လည်းကောင်း။ ဟောတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပန၊ ပါး။ ဣဓ၊ ၌။ ဧကစ္စော၊ သော။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ နေဝ အတ္တန္တ ပေါ၊ မိမိကိုယ်ကို ဆင်းရဲပူပန်စေတတ်သူမဟုတ်သည်။ (ဟုတွာ) အတ္တပရိတာပနာနုယောဂံ၊ ကို။ န အနုယုတ္တော၊ ကြိုးစား အားမထုတ်သည် လည်းကောင်း။ န ပရန္တ ပေါ၊ သူတစ်ပါးကို ဆင်းရဲပူပန်စေတတ်သူမဟုတ် သည်။ (ဟုတွာ) ပရပရိတာပနာနုယောဂံ၊ ကို။ န အနုယုတ္တော၊ သည်လည်းကောင်း။ ဟောတိ၊ ၏။
နေဝ အတ္တန္တ ပေါ၊ မိမိကိုယ်ကို ဆင်းရဲပူပန်စေတတ်သူလည်း မဟုတ်သော။ န ပရန္တပေါ၊ သူတစ်ပါးကို ဆင်းရဲပူပန်စေတတ်သူလည်း မဟုတ် သော။ သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ၊ မျက်မှောက်ထင်ထင် တွေ့မြင်နေရသော ယခုအတ္တ ဘော၌ပင်လျှင်။ ဝါ၊ ယခု မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင်လျှင်။ နိစ္ဆာတော၊ ဆာလောင်တတ်သော တဏှာမရှိသည်။ နိဗ္ဗုတော၊ ကိလေသာခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းသည်။ သီတီဘူတော၊ ကိလေသာအပူမသန်း အေးချမ်းသူဖြစ်သည်။ သုခပ္ပဋိသံဝေဒီ၊ ဈာန်မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ခံစားသည်။ ( ဟုတွာ) ဗြဟ္မဘူတေန၊ မြင့်မြတ်သည်ဖြစ်၍ဖြစ်သော။ အတ္တနာ၊ အတ္တဘောဖြင့်။ ဝိဟရတိ၊ နေ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကထဉ္စ၊ အဘယ်သို့ အဘယ်ပုံအားဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ အတ္တန္တပေါ၊ သည်။ (ဟုတွာ၊ ၍။) အတ္တပရိတာပနာနုယောဂံ၊ ကို။ အနုယုတ္တော၊ သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်သနည်းဟူမူ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဓ၊ ဤလောက၌။ ဧကစ္စော၊ အချို့ သောပုဂ္ဂိုလ်သည်။ အစေလကော၊ အဝတ်မဝတ်သည်။ ( အဝတ်မဝတ်ခြင်းအကျင့်ကို လက်ခံကျင့်သုံးခြင်းအားဖြင့် ဗလာကိုယ်ချည်း အဝတ်မစည်းဘဲနေသည်။) မုတ္တာစာရော၊ စွန့်လွှတ်အပ်ပြီးသောယဉ်ကျေးသော အလေ့အကျင့်ရှိသည်။ ဝါ၊ မတ်တတ်ရပ်လျက် ကျင်ကြီးကျင်ငယ်စွန့်ခြင်း, စားစရာစားခြင်း စသည်ဖြင့် ရိုင်းစိုင်းစွာ ပြုကျင့်လျက်အမျိုးကောင်းသားတို့၏ယဉ် ကျေးမှုကို ပယ်စွန့်သည်။ ဟတ္ထာပလေခနော၊ ထမင်းစားပြီးလသော် လျှာဖြင့် လက်ကို လျက်တတ်သည်။ ဝါ၊ ကျင်ကြီးစွန့်ပြီးလသော် မစင်ကို လက်ဖြင့် သုတ်သင်တတ်သည်။ န ဧဟိဘဒ္ဒန္တိကော၊ ဆွမ်းခံကြွလာတော်မူပါဦးဘုရားဟု ပင့်လျှောက်အပ်လသော် မကြွလာသည်။ န တိဋ္ဌဘဒ္ဒန္တိကော၊ (မကြွလာလိုလျှင်) ရပ်တော်မူပါဦးဟု လျှောက် အပ်သော်လည်း မရပ်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ [ ဤပုဒ် ရုပ်ပြီးပုံကို ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် ပထမတွဲ နိဿယ၊ စာမျက် နှာ– ၆၃၀ (တိကနိပါတ်စာပိုဒ်– ၁၅၇ အစေလကဝဂ်) ကြည့်။] အဘိဟဋံ၊ မိမိ မရောက်မီကြိုတင်၍ ဆောင်ယူထားအပ်သော ထမင်းကို။ (န သာဒိယတိ၊ မခံယူ။) ဥဒ္ဒိဿကတံ၊ မိမိကိုရည်စူး၍ စီမံပြုလုပ်ထား အပ်သော ထမင်းကို။ (န သာဒိယတိ၊ မခံယူ။) နိမန္တနံ၊ ပင့်ဖိတ်လှူဒါန်းအပ်သော ထမင်းကို။ န သာဒိယတိ၊ မခံယူ။
သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ကုမ္ဘိမုခါ၊ ထမင်းထည့်စရာ အိုးအဝမှ။ ( ဥဒ္ဓရိတွာ၊ ထုတ်ဆောင်၍။ ဒီယမာန ဘိက္ခမ္ပိ၊ ပေးလှူအပ်သော ထမင်းကိုလည်း။) န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ မခံယူ။ ကဠောပိမုခါ၊ ထမင်းချက်အိုး, ထမင်းထည့်တောင်း အဝမှ။ (ဥဒ္ဓရိတွာ၊ ၍။ ဒီယမာန ဘိက္ခမ္ပိ၊ ကိုလည်း။) န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ မခံယူ။ ဧဠကံ၊ တံခါးခုံကို။ အန္တရံ၊ ဆီးတားခြားသည်ကို။ ( ကတွာ၊ ပြု၍။ ဒီယမာနဘိက္ခမ္ပိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ) ဒဏ္ဍံ၊ တုတ်ကို။ အန္တရံ၊ ကို။ ( ကတွာ ဒီယမာနဘိက္ခမ္ပိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ။) မုသလံ၊ ကျည်ပွေ့ ကို။ အန္တရံ (ကတွာ ဒီယမာနဘိက္ခမ္ပိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ။) ဒွိန္နံ၊ နှစ်ယောက်သောသူတို့သည်။ ဘုဉ္ဇမာနာနံ၊ စားနေကြကုန်စဉ်။ (ဧကသ္မိံ၊ တစ်ယောက်သည်။ ဥဋ္ဌာယ၊ ထ၍။ ဒေန္တေ၊ ပေးလှူလသော်။) န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ မခံယူ။ ဂမ္ဘိနိယာ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိန်းမသည်။ ( ဒီယမာန ဘိက္ခမ္ပိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ) ပါယမာနာယ၊ ကလေးနို့တိုက်နေသော မိန်းမသည်။ (ဒီယမာနဘိက္ခမ္ပိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ။) ပုရိသန္တ ရဂတာယ၊ ယောက်ျားအနီး၌ရောက်နေသော မိန်းမသည်။ (ဒီယမာနဘိက္ခမ္ပိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ) [ ပုရိသန္တ ရ ဂတာယာတိ ပုရိသသမီပဂတာယ။ မူလပဏ္ဏာသဋီကာ၊ ဒု၊ ၃၅။] သင်္ကိတ္တီသု၊ လူအများ ပေါင်းစုကြွေးကြော်နှိုးဆော်၍ စီမံပြုလုပ် အပ်သော ထမင်းတို့ကို။ (ဒီယမာနာသု၊ ပေးလှူအပ်ကုန်လသော်။ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ မခံယူ။) ယတ္ထ၊ အကြင်အရပ်၌။ သာ၊ ခွေးသည်။ ဥပဋ္ဌိတော၊ အနီးအပါး၌ စောင့်မျှော်တည်နေသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်အံ့။ (တတ္ထ၊ ထိုအရပ်၌။ အာဟဋံ၊ ခွေးအား မပေးဘဲ ဆောင်ယူလာခဲ့သော ထမင်းကို။ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ။) ယတ္ထ၊ အကြင်အရပ်၌။ မက္ခိကာ၊ ယင်ကောင်တို့သည်။ သဏ္ဍသဏ္ဍစာရိနီ၊ အစုလိုက်, အစုလိုက် လှည့်လည်နေကြကုန်အံ့။ (တတော၊ ထိုအရပ်မှ။ အာဟဋံ၊ ဆောင်ယူခဲ့သော ထမင်းကို။ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ) မစ္ဆံ၊ ငါးကို။ ( န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ) မံသံ၊ အသားကို။ (န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ) သုရံ၊ သေရည်ကို။ (န ပိဝတိ၊ မသောက်။) မေရယံ၊ အရက်ကို။ (န ပိဝတိ၊ မသောက်။) ထုသောဒကံ၊ ဆန်ပုံးရည်ကို။ နပိဝတိ၊ မသောက်။
သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဧကာဂါရိကောဝါ၊ တစ်အိမ်တည်းကိုသာ ဆွမ်းခံသွားသည်လည်း။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။) ဧကာလောပိကော၊ ဆွမ်းတစ်လုပ်တည်းဖြင့်သာ မျှတနေနိုင်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဒွါဂါရိကော ဝါ၊ နှစ်အိမ်ကိုသာ ဆွမ်းခံသွားသည်လည်း။ ( ဟုတွာ။) ဒွါလောပိကော၊ ဆွမ်းနှစ်လုပ်ဖြင့်သာ မျှတနေနိုင်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ သတ္တာဂါရိကော ဝါ၊ ခုနစ်အိမ်ကိုသာ ဆွမ်းခံ သွားသည်လည်း။ (ဟုတွာ) သတ္တာလောပိကော၊ ဆွမ်း(၇)လုပ်ဖြင့်သာ မျှတနေနိုင်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဧကိဿာ၊ တစ်ခုသော။ ဒတ္တိယာပိ၊ (နှစ်လုပ်သုံးလုပ်မျှသာဆံ့သော) ဆွမ်းခွက်ငယ်ဖြင့်လည်း။ ယာပေတိ၊ မျှတနေထိုင်၏။ ဒွီဟိ၊ နှစ်ခုကုန်သော။ ဒတ္တီဟိပိ၊ ဆွမ်းခွက်ငယ်တို့ဖြင့်လည်း။ ယာပေတိ၊ ၏။ ပ။ သတ္တဟိ၊ (၇)ခုကုန်သော။ ဒတ္တီဟိပိ၊ လည်း။ ယာပေတိ၊ ၏။ ဧကာဟိကမ္ပိ၊ တစ်ရက်ခြားရှိသည်လည်းဖြစ်သော ။ ဝါ၊ တစ်ရက်မစားဘဲ နေပြီးမှလည်း။ အာဟာရံ၊ အစာအာဟာရကို။ အာဟာရေတိ၊ စား၏။ ဒွါဟိကမ္ပိ၊ နှစ်ရက်ခြားရှိသည်လည်းဖြစ်သော။ အာဟာရံ၊ ကို။ အာဟာရေတိ၊ ၏။ ပ။ သတ္တာဟိကမ္ပိ၊ (၇)ရက်ခြားရှိသည်လည်းဖြစ်သော။ ဝါ၊ ( ၇)ရက်မစားဘဲ နေပြီးမှလည်း။ အာဟာရံ၊ ကို။ အာဟာရေတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ဤနည်းအားဖြင့်။ ဧဝရူပံ၊ ဤသို့သဘောရှိသော။ အဒ္ဓမာသိကမ္ပိ၊ တစ်လထက်ဝက် (၁၅)ရက် အကွာအခြားရှိသည် လည်းဖြစ်သော။ ပရိယာယဘတ္တဘောဇနာနုယောဂံ၊ ရက်အလှည့် အကြိမ် အားဖြင့် ထမင်းစားခြင်းကို ထပ်တလဲလဲအားထုတ်မှု ဝီရိယကို။ အနုယုတ္တော၊ အားထုတ်လျက်။ ဝိဟရတိ၊ နေ၏။
သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ သာကဘက္ခောပိ၊ ဟင်းရွက်စိမ်းကို စားသည်လည်း။ ဟောတိ၊ ၏။ သာမာကဘက္ခောပိ၊ လမန်းမြက်သီးဆန်ကို စားသည်လည်း။ ဟောတိ၊ ၏။ နိဝါရဘက္ခောပိ၊ ကျိတ်စပါးကို စားသည်လည်း။ ဟောတိ၊ ၏။ ဒဒ္ဒုလဘက္ခောပိ၊ သားရေဖတ် အစအနကိုစား သည်လည်း။ ပ။ ဟဋဘက္ခောပိ၊ မှော်, သစ်စေးကို စားသည်လည်း။ ပ။ ကဏဘက္ခောပိ၊ ဆန်ကွဲကိုစားသည်လည်း။ ပ။ အာစာမဘက္ခောပိ၊ ထမင်းချိုးကို စားသည်လည်း။ ဝါ၊ ထမင်းရည်ဟူသော အစာအာဟာရရှိသည်လည်း။ ဝါ၊ ထမင်းရည်ကို သောက်သည်လည်း။ [ အာစာမံ ဘက္ခတီတိ အာစာမဘက္ခော၊ ထမင်းချိုးစားသောသူ။ (တနည်း) အာစာမော ဘက္ခော ယဿာတိ အာစာမဘက္ခော၊ ထမင်းရည်ဟူသော အစာရှိသူ]။ ပ။ ဝိညာကဘက္ခောပိ၊ နှမ်းမှုန့်ညက် (နှမ်းထောင်း)ကို စားသည်လည်း။ တိဏ၊ မြက်။ ဂေါမယ၊ နွားချေး ။ ပ။ ဝနမူလ ဖလာဟာရောပိ၊ တောသစ်မြစ် သစ်သီးဟူသော အစာအာဟာရရှိသည်လည်း။ ( ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။) ပဝတ္တဖလဘောဇီ၊ အလိုလိုကြွေကျသော သစ်သီးကိုစားလျက်။ ယာပေတိ၊ မျှတတည်နေနိုင်၏။
သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ သာဏာနိပိ၊ ပိုက်ဆံလျှော်ချည် အဝတ်တို့ကိုလည်း။ ဓာရေတိ၊ ဆောင်၏။ ဝါ၊ ဝတ်ရုံ၏။ မသာဏာနိပိ၊ အခြားသောချည်တို့ဖြင့်ရောနှောသော ပိုက်ဆံလျှော်ချည်အဝတ်တို့ကိုလည်း။ ဓာရေတိ၊ ၏။ [ ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် ပထမတွဲ နိဿယ၊စာမျက်နှာ– ၅၃၃၊ တိကနိ ပါတ်စာပိုဒ်(၉၄) ပဝိဝေကသုတ်လည်းကြည့်။] ဆဝဒုဿာနိပိ၊ သူသေကောင်မှ ခွာပစ်အပ်သော အဝတ်တို့ကို လည်း။ ဝါ၊ ပြိန်းမြက်စသည်ဖြင့် သီကုံးပြုလုပ်အပ်သော ယုတ်ညံ့သော အဝတ်တို့ကိုလည်း။ ပ။ ပံသုကူလာနိပိ၊ ပံသုကူအဝတ်တို့ကိုလည်း။ တိရီဋာနိပိ၊ သစ်ခေါက်အဝတ်တို့ကိုလည်း။ ပ။ အဇိနမ္ပိ၊ သားရေကိုလည်း။ [ ရှေးက သစ်နက်ရေဟု ပြန်ဆိုကြ၏။ [ ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် ပထမတွဲ နိဿယ၊ နှာ-၄၁၇။ တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၆၄) ဝေနာဂပုရသုတ်လည်းကြည့်။] အဇိနက္ခိပမ္ပိ၊ အလယ်၌ခွဲအပ်သော သားရေကိုလည်း။ ဝါ၊ ခွာပါရှိ၍အလယ်၌ခွဲအပ်သော သားရေကိုလည်း။ ကုသစီရမ္ပိ၊ သမန်းမြက်သင်္ကန်းကိုလည်း။ ပ။ ဝါကစီရမ္ပိ၊ လျှော်တေ သင်္ကန်းကိုလည်း။ ပ။ ဖလကစီရမ္ပိ၊ ပျဉ်ချပ်သင်္ကန်းကိုလည်း။ ပ။ ကေသကမ္ဗလမ္ပိ၊ လူဆံပင်တို့ဖြင့် ရက်လုပ်အပ်သော ကမ္ဗလာကို လည်း။ ပ။ ဝါဠကမ္ဗလမ္ပိ၊ မြင်းမြီးစသည်တို့ဖြင့် ရက်လုပ်အပ်သော ကမ္ဗလာကိုလည်း။ ပ။ ဥလူကပက္ခိကမ္ပိ၊ ခပ်ပုပ်ငှက်တောင် အဝတ်ကိုလည်း။ ဓာရေတိ၊ ၏။ ကေသမဿုလောစကောပိ၊ ဆံပင်မုတ်ဆိတ် နုတ်ပယ်တတ်သူ သည်လည်း။ ( ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။) ကေသမဿုလောစနာနုယောဂံ၊ ဆံပင်မုတ်ဆိတ်နုတ်ပယ်ခြင်းကို ထပ်တလဲလဲ အားထုတ်မှု ဝီရိယကို။ အနုယုတ္တော၊ အားထုတ်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဥဗ္ဘဋ္ဌကောပိ၊ အထက်၌ မတ်မတ်ရပ်တည်နေသည်လည်း။ ( ဟုတွာ) အာသနပဋိက္ခိတ္တော၊ ထိုင်ခြင်းဣရိယာပုထ်ကို ပယ်စွန့် သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဥက္ကုဋိကောပိ၊ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်မှု ကျင့်ဝတ်ရှိသည်လည်း။ (ဟုတွာ) ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ၊ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ခြင်းအလုပ် အား ထုတ်မှု ဝီရိယကို။ အနုယုတ္တော၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ကဏ္ဋကာပဿယိကောပိ၊ ဆူးတည်းဟူသော အိပ်ရာပေါ်၌ သွားရပ်ထိုင်မှု ပြုလုပ်သည်လည်း။ ဟောတိ၊ ၏။ ကဏ္ဋကာပဿယေ၊ ဆူးတည်းဟူသော အိပ်ရာပေါ်၌။ သေယျံ၊ အိပ်ခြင်းကို။ ကပ္ပေတိ၊ ပြုလုပ်၏။ သာယတတိယကမ္ပိ၊ ညနေချမ်းဟူသော သုံးကြိမ်မြောက်ရှိသည် လည်းဖြစ်သော။ ဝါ၊ နံနက်, နေ့လယ် ညနေအားဖြင့် သုံးကြိမ်တိတိရှိသည်လည်းဖြစ်သော။ ဥဒကောရောဟနာနုယောဂံ၊ (မကောင်းမှုတို့ကိုမျှောခြင်းငှာ) ရေသို့ သက်ဆင်းခြင်းအလုပ်ကို အထပ်ထပ်အားထုတ်မှုဝီရိယကို။ အနုယုတ္တော၊ အားထုတ်လျက်။ ဝိဟရတိ၊ နေ၏။
ဣတိ၊ ဤနည်းအားဖြင့်။ ဧဝရူပံ၊ ဤသို့သဘောရှိသော။ အနေက ဝိဟိတံ၊ များသော အမျိုးအစား အကွဲအပြားရှိသော။ ကာယဿ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို။ အာတာပန ပရိတာပနာနုယောဂံ၊ ဆင်းရဲပူပန်စေခြင်း, ထပ်တလဲလဲဆင်းရဲပူပန်စေခြင်းအလုပ်ကို အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် အားထုတ်မှု ဝီရိယကို။ အနုယုတ္တော၊ လျက်။ ဝိဟရတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဧဝံ၊ ဤနည်းဤပုံအားဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ အတ္တန္တ ပေါ၊ သည်။ (ဟုတွာ) အတ္တပရိတာပနာနုယောဂံ၊ ကို။ အနုယုတ္တော၊ သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဓ၊ ၌။ ဧကစ္စော၊ အချို့သော။ သြရမ္ဘိ‌ကော၊ သိုးသတ်သမားဖြစ်သော။ ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည် လည်းကောင်း။ သူကရိကော၊ ဝက်သတ်သမားဖြစ်သော။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်လည်းကောင်း။ သာကုဏိကော၊ ငှက်တို့ကို သတ်သောသူ ဖြစ်သော။ ဝါ၊ ငှက်မုဆိုးဖြစ်သော။ ပုဂ္ဂလော၊ လည်းကောင်း။ မာဂဝိကော၊ သားကောင်တို့ကို သတ်သောသူဖြစ်သော။ ဝါ၊ သားမုဆိုးဖြစ်သော။ ပုဂ္ဂလော၊ လည်းကောင်း။ လုဒ္ဒေါ၊ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူဖြစ်သော။ [ ဟနနဃာတနာဒိနာ ပရေ ရောဒါပေတီတိ လုဒ္ဒေါ၊ ရိုက်နှက်ပုတ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခြင်းစသည်ဖြင့် သူတစ်ပါးတို့ကို ငိုကြွေးစေတတ်သူ ဖြစ်သောဟု ဝိဂြိုဟ်နက်ဆိုနိုင်၏။] ပုဂ္ဂလော၊ လည်းကောင်း။ မစ္ဆဃာတကော၊ ငါးတို့ကိုသတ်သောသူဖြစ်သော။ ဝါ၊ တံငါသည်ဖြစ်သော။ ပုဂ္ဂလော၊ လည်းကောင်း။ စောရော၊ သူခိုးဖြစ်သော။ ပုဂ္ဂလော၊ လည်းကောင်း။ စောရဃာတကော၊ သူခိုးသတ်သမား ဖြစ်သော။ ပ။ ဂေါဃာတကော၊ နွားသတ်သမား ဖြစ်သော။ ပ။ ဗန္ဓနာဂါရိကော၊ အချုပ်ထောင် နှောင်အိမ်စောင့်သမားဖြစ်သော။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်လည်းကောင်း။ ဟောတိ၊ ရှိ၏။ ဝါ ပန၊ ထိုမှတစ်ပါး။ အညေ၊ အခြားကုန်သော။ ( ပြဆိုခဲ့ပြီးသော သြရမ္ဘိကမှ ဗန္ဓနာဂါရိကတိုင်အောင်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှ တစ်ပါးတစ်ခြားကုန်သော။) ကေစိ၊ အချို့ ကုန့်သော။ ကုရူရကမ္မန္တာ၊ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အမှုလုပ်ငန်းရှိကုန်သော။ ယေ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ (သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်း။ ဟောန္တိ၊ ရှိကုန်၏။)
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဧဝံ၊ ဤနည်းဤပုံအားဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော ။ ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကထဉ္စ၊ ဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ အတ္တန္တ ပေါ စ၊ သည် လည်း။ (ဟုတွာ) အတ္တပရိတာပနာနုယောဂံ၊ ကို။ အနုယုတ္တော၊ သည်လည်း ကောင်း။ ပရန္တပေါ စ၊ လည်း။ (ဟုတွာ) ပရပရိတာပနာနုယောဂံ၊ ကို။ အနုယုတ္တော၊ သည်လည်းကောင်း။ ဟောတိ၊ ဖြစ်သနည်း ဟူမူ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဓ၊ ၌။ ဧကစ္စော၊ အချို့သော။ ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ခတ္တိယော၊ မင်းအမျိုးဇာတ်၌ဖြစ်သော။ မုဒ္ဓါဝသိတ္တော၊ မင်းမျိုးတို့၏ အဘိသိက်ရေစင်ဖြင့် ဦးထိပ်၌သွန်း ဖျန်းအပ်ပြီးသော။ ဝါ၊ အဘိသိက်သွန်း၍ မင်းမြောက်အပ်ပြီးသော။ ရာဇာ ဝါ၊ မင်းသည်သော်လည်း။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ မဟာသာလော၊ များသောဥစ္စာနှစ်ရှိသော။ ဗြာဟ္မဏောဝါ၊ ပုဏ္ဏားသည်သော်လည်း။ ဟောတိ၊ ၏။

သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ နဂရဿ၊ မြို့မှ။ ပုရတ္ထိမေန၊ အရှေ့အရပ်၌။ နဝံ၊ အသစ်ဖြစ်သော။ သန္ထာဂါရံ၊ ယဇ်စရပ်ကို။ ဝါ၊ ယဇ်တင်းကုပ်ကို။ ကာရာ ပေတွာ၊ ဆောက်လုပ်စေပြီး၍။ ကေသမဿုံ၊ ဆံပင်နှင့် မုတ်ဆိတ်ကို။ သြဟာရေတွာ၊ ရိတ်ဖြတ်ပယ်ရှား၍။ ခရာဇိနံ ၁။ခံရာဇိနံ-၌ ခရုသဒ္ဒါ။ ။ အဋ္ဌကထာ၌ ခရာဇိနံပုဒ်ကို “ သခုရံအဇိနစမ္မံ ” ဟု ဖွင့်သောကြောင့် ခွာအနက်ဟော “ ခုရ ” ပုဒ်မှ ခရပုဒ်သို့ ပြောင်းလာလေသလောဟု တွေးတောဖွယ်ရှိ၏၊ သို့သော် တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၉၄) ပဝိဝေကသုက်၌လည်း ခရသဒ္ဒါမပါသော အဇိနက္ခိပပုဒ်ကို “ သဟခုရံ ”ဟုပင်ဖွင့်၏၊ ထို့ကြောင့် “ ခရာဇိနံ ဇဋာပ‌င်္ကောတိ ခရသမ္ဖဿံ အဇိနစမ္မဉ္စေဝ ” ဟူသောသံယုတ်အဋ္ဌကထာ (တ– ၄၃) အဖွင့်နှင့်အညီ ကြမ်းတမ်းခြင်းအနက် ဟောသော ခရသဒ္ဒါကလွဲ၍ ဘာမျှ ထူးထူးထွေထွေ ကြံစရာမလိုတော့ပါ။

၊ ခွာနှင့်တကွသော ကြမ်းတမ်းသော သားကောင်ရေကို။ နိဝါသေတွာ၊ ဝတ်၍။ သပ္ပိတေလေန၊ ထောပတ်နှင့်ဆီဖြင့်။ ဝါ၊ ထောပတ်နှင့်ရောသောဆီဖြင့်။ ကာယံ၊ ကိုယ်ကို။ အဗ္ဘဉ္ဇိတွာ၊ သုတ်လိမ်း၍။ မဂဝိသာဏေန၊ သားကောင်၏ ဦးချိုဖြင့်။ ပိဋ္ဌိံ၊ ကျောက်ကုန်းကို။ ကဏ္ဍုဝမာနော၊ အယားဖျောက်လျက်။ မဟေသိယာ စ၊ မိဖုရားနှင့်လည်းကောင်း။ ပုရောဟိ‌တေန၊ ပုရောဟိတ်ဖြစ်သော။ ဗြာဟ္မဏေနစ၊ ပုဏ္ဏားနှင့်လည်းကောင်း။ သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။ နဝံ၊ သော။ သန္ထာဂါရံ၊ သို့။ ပဝိသတိ၊ ဝင်၏။

သော၊ ထိုမင်းသည်။ တတ္ထ၊ ထိုသန္ထာဂါရ၌။ အနန္တ ရဟိ တာယ၊ အခင်းမခင်းအပ်သော။ ဟရိတုပလိတ္တာယ၊ စိုသောနွားချေးဖြင့်လိမ်းကျံအပ်သော။ ဘူမိယာ၊ မြေ၌။ သေယျံ၊ အိပ်ခြင်းကို။ ကပ္ပေတိ၊ ပြု၏။
သရူပဝစ္ဆာယ၊ မိခင်နှင့် ရုပ်အဆင်းတူသော နွားငယ်ရှိသော။ ဧကိဿာ၊ တစ်ကောင်သော။ ဂါဝိယာ၊ နွားမဲ၏။ [ သမာနံ ရူပံ ယဿ ဝစ္ဆဿာတိသရူပေါ၊ မိခင်နှင့်တူသော ရုပ် အဆင်း အသွေးအရောင်ရှိသော နွားငယ်။ သရုပေါ ဝစ္ဆော ယဿာ ဂါဝိယာတိ သရူပဝစ္ဆာ၊ မိမိနှင့် ရုပ်ဆင်းတူနွားငယ်ရှိသော မိခင်နွားမ။] ဧကသ္မိံ၊ တစ်ခုသော။ ထနေ၊ နို့တိုင်၌။ ယံ ခီရံ၊ အကြင်နို့ရည်သည်။ ဟောတိ၊ ရှိ၏။ တေန၊ ထိုနို့ရည်ဖြင့်။ ရာဇာ၊ ဘုရင်သည်။ ယာပေတိ၊ မျှတနေထိုင်၏။ ဒုတိယသ္မိံ၊ နှစ်ခုမြောက်သော။ ထနေ၊ ၌။ ယံ ခီရံ၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ တေန၊ ထိုနို့ရည်ဖြင့်။ မဟေသီ၊ မိဖုရားသည်။ ယာပေတိ၊ ၏။ တတိယသ္မိံ၊ သုံးခုမြောက်သော။ ထနေ၊ ၌။ ယံ ခီရံ၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ တေန၊ ဖြင့်။ ပုရောဟိတော၊ ပုရောဟိတ်ဖြစ်သော။ ဗြာဟ္မဏော၊ သည်။ ယာပေတိ၊ ၏။ ပ။ အဂ္ဂိံ၊ မီးကို။ ဇုဟောတိ၊ ပူဇော်၏။ အဝသေသေန၊ ကြွင်းကျန်သော နို့ရည်ဖြင့်။ ဝစ္ဆကော၊ နွားငယ်သည်။ ယာပေတိ၊ ၏။
သော၊ ထိုဘုရင်သည်။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ အာဟ၊ ပြောဆို၏။ ဝါ၊ အမိန့်ပေး၏။ ( ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။ အာဟ၊ ပြောဆိုသနည်းဟူမူ။)

ဇတ္တကာ၊ ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သော။ ဥသဘာ၊ နွားလားတို့ကို။ ယညတ္ထာယ၊ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းအကျိုးငှာ။ ဟညန္တု၊ သတ်အပ်စေကုန်သတည်း။ ဧတ္တကာ၊ ကုန်သော။ ဝစ္ဆတရာ ၁။**ဝစ္ဆတရပုဒ်ရုပ်ပြီး။ ။ ဝစ္ဆတရာ၊ နွားငယ်၏ အဖြစ်ကို ကျော် လွန်၍နွားငယ်ကလေးထက်ကြီးသော နွားသိုး, နွားပေါက်, နွားလတ် များ။ မောဂ္ဂလ္လာန်ဏာဒိကဏ္ဍမှ “ ဝစ္ဆာဒီဟိ တနုတ္တေ တံရော ” ဟူ သော (၅၆) သုတ်ဖြင့် ဝစ္ဆပုဒ်နောင်တရပစ္စည်းသက်။ သို့သော် “ ဝစ္ဆ ဘာဝံ တရိတွာ ဌိတော ဝစ္ဆတရော ” ဟူသောဋီကာအလို အားဖြင့်မူ ဝစ္ဆသဒ္ဒူပပဒ, တရဓာတ်, အပစ္စည်းကြံ။ ဝစ္ဆံ ဝစ္ဆဘာဝံအတရီတိ ဝစ္ဆတရော၊ နွားငယ်၏အဖြစ်ကို ကျော်လွန်ပြီးသော နွားများ (နွား သိုးများ)။

၊ နွားသိုးနွားလတ်တို့ကို။ ပ။ ဝစ္ဆတရိယော၊ နွားမတမ်း, နွားမလတ်တို့ကို။ ပ။ အဇာ၊ ဆိတ်တို့ကို။ ပ။ ဥရမ္ဘာ၊ သိုးတို့ကို။ ပ။ အဿာ၊ မြင်းတို့ကို။ ပ။ ဧတ္တကာ၊ ကုန်သော။ ရုက္ခာ၊ သစ်ပင်တို့ကို။ ယူပတ္ထာယ၊ ယဇ်တိုင်အကျိုးငှာ။ ဆိဇ္ဇန္တု၊ ဖြတ်အပ်စေကုန်သတည်း။ ဧတ္တကာ၊ ကုန်သော။ ဒဗ္ဘာ၊ သမန်းမြက်တို့ကို။ ဗရိဟိသတ္ထာယ၂။ဗရိဟိသတ္ထာယ။ ။ ပါဠိအဘိဓာန် ( ၆ဝ၂) ဂါထာ၌ “ ကု သော ဝရဟိသံဒ‌ဗ္ဘော” ဟူ၍ သမန်း မြက်အနက်ဟော ပရိယာယ်သုံး ပုဒ်ပြထား၏။ ထိုသုံးပုဒ်တို့တွင် အ (ပ်)တေနှင့် ဆာမော်နီယာဝီလျံတို့၏ သက္ကတအင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်တို့၌ ဒဗ္ဗ(ဒရ်ဘ) သဒ္ဒါကို–
a tuft or bunch of (Sacred) grass (esp. of kusa grass; used for sacrificial purpose) တရိုတသေ အမွန်အမြတ်ထား၍ အသုံးပြုရသောမြက်ဖုတ်၊ မြက်ဆုပ် (အထူးအားဖြင့် ယဇ်ပူဇော်ဖို့အတွက်အသုံးပြုရသောသမန်းမြက်) ဟု အနက်ဖွင့်ဆို၏။ ထို့အတူ ကုသ ပုဒ်ကိုလည်း “ အများအားဖြင့်ဘာသာရေး အခမ်းအနား၌ တရိုတသေအသုံးပြုရသော မြက်”ဟူ၍ပင် ဖွင့်၏။ [ဤနိဿယ၌ “ ဒဗ္ဘ (ကုသ)၊ သမန်းမြက်” ဟု မြန်မာပြန်ထားသော် လည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဒဗ္ဘ (ကုသ)မည်သောမြက် သည် မြန်မာပြည်မှ သမန်းမြက်နှင့် ပုံစံအနည်းငယ်ကွဲလွဲ၍ အနည်းငယ် အနံ့သင်းသည်ဟု စုံစမ်းသိရှိရ၏၊ သို့သော် ထိုဣန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဒဗ္ဘသည်လည်း မြန်မာ သမန်းမြက် အမျိုး အစား၌ ပါဝင်နိုင်လောက်သောကြောင့် ရှေးရိုးအစဉ်အလာအတိုင်း “ ဒဗ္ဘ , ကုသ၊ သမန်းမြက် ”ဟုပင် မြန်မာပြန်ဆိုလိုက်ပါသည်။]
ပြခဲ့သော “ ဒဗ္ဘ , ကုသ, ဝရဟိသ ”ပုဒ်တို့တွင် ဝရဟိသပုဒ်သည် သက္ကတမှ “ ဗရ်ဟိသ် ”ပုဒ်နှင့် အသွင်သဏ္ဌာန် အတူတူပင်ဖြစ်၏။ ထို့ ကြောင့် ဤသုတ်ပါဠိတော်၌ “ဝရဟိသတ္ထာယ ” ဟုရှိလျှင် ယခင်ပါဠိအဘိဓာန် (၆ဝ၂)ဂါထာနှင့်တူညီ၏။
သို့သော် သက္ကတ၌ ရေဖနှင့်တကွသော အာရ်ယ, ပရ်ယပ္တိ ပရ်ယန္တ , ပရ်ယင်္ကဟူသော သဒ္ဒါတို့သည် ပါဠိ၌ အရိယ, ပရိယတ္တိ, ပရိယန္တ , ပရိယင်္က ( ပလ္လင်္က၊ ခုတင်ညောင်စောင်း) ဟု ဖြစ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ သက္ကတ၌ ရေဖနှင့်တကွသော “ ဗရ်ဟိသ်” သဒ္ဒါသည်လည်း ပါဠိ၌ “ ဗရိဟိသ ” ဟုဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် “ဝရဟိသ” ဟု ရှိခြင်းထက် “ ဗရိဟိသ” ဟု ရှိခြင်းက ပိုကောင်း၏၊ တောင်ပေါက်ဆရာ တော်ကြီး၏ အဘိဓာန်နိဿယ၌လည်း “ဗရိဟိသ” ဟုသာ ရှိ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် P.T.S မည်သော ပါဠိအင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်နှင့် ယခုဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူအတိုင်း ပါဠိတော်၌ “ ဗရိဟိသတ္ထာယ ” ဟု ပါဌ်ရှိသင့်၏။ ပြခဲ့သော သက္ကတအင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်တို့၌ “ ထိုဗရ်ဟိသ် ” သဒ္ဒါ၏ အနက်ဖွင့်ဆိုချက်များမှာ–
1 Sacrificial grass (kusa grass) 2 a bed or layer of kusa grass (usually strewed over the sacrificial ground and esp. Over the vedi to serve as a sacred surface on which to present the oblations, and as a seat for the gods and for the sacrificers.)
မြန်မာပြန်– (၁) ယဇ်ပူဇော်စရာမြက် (သမန်းမြက်) (၂) သမန်းမြက်အခင်း (အများအားဖြင့် ထိုသမန်း မြက်များကို ယဇ်ပူဇော်ရာမြေပြင် (ယဇ်တလင်းပြင်) ၌ကြဲဖြန့်ခင်းထားရ၏။ အထူးအားဖြင့် ယဇ်ပလ္လင်ပေါ်မှာ ကြဲဖြန့်ခင်းထားရ၏။ ယင်းသို့ ကြဲဖြန့်ရာ၌ (၁) ပူဇော် ပသဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဆက်သတင်မြှောက်ရန်အတွက် မြင့်မြတ် သောနေရာအဖြစ် စီစဉ်သတ်မှတ်ရန်နှင့် (၂) ယဇ်နတ်နှင့် ယဇ်ပူဇော်သူများအတွက်နေရာထိုင် ခင်း ပြုလုပ်ရန်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက် များဖြင့်သမန်းမြက်များကို ကြဲဖြန့်ခင်းထားရခြင်းဖြစ်၏၊ ( ထိုသမန်းမြက်အခင်းကိုလည်း “ ဗရ်ဟိသ် ” ဟု ခေါ်၏”
ထိုအဘိဓာန်အဖွင့်များသည် “ ဗရိဟိသတ္ထာယာတိ ပရိက္ခေပကရဏတ္ထာယ စေဝ ယညဘူမိယံ အတ္ထရဏတ္ထာယ စ ” ဟူသော အဋ္ဌကထာအဖွင့်များနှင့် တစ်ထပ်တည်းတူညီ၏။ ထို့ကြောင့် ယခင်က ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အစ၌ ဒန္တောဋ္ဌဇ “ဝ” (သို့မဟုတ်) သြဋ္ဌဇ တတိယက္ခရာ “ဗ”တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နိဂ္ဂဟိတ် မပါသော “ဟိ” ဖြင့်လည်းကောင်းရှိသော “ ဝရဟိသ, ဗရိဟိသ ” ပါဌ်တို့သာ မှန်ကန်ကြောင်း၊ပရိဟိံသ, ပရဟိံသ, ပရိကမ္မဟူသောပါဌ်များ မှားယွင်းကြောင်း သေချာ စွာသိနိုင်၏။
ပါဠိတော်ဆိုလိုရင်း။ ။ ပြခဲ့သော အဘိဓာန်အဖွင့်, အဋ္ဌကထာအဖွင့်တို့နှင့်အညီ “ဧတ္တကာ ဒဗ္ဘာလူယန္တု ဗရိဟိသတ္ထာယ” ဟူသော ဘုရင်အမိန့်ပေးပုံပြ ပါဠိတော် ဝါကျ၌ သမန်းမြက်ကို ရိတ်သည်ဟုဆိုရာ၌ ယဇ်ပူဇော်မည့်နေရာ၏ ပတ်ပတ်လည်၌ ထိုသမန်းမြက်တို့ဖြင့် အကာအရံ စည်းဝိုင်းပြုလုပ်ခြင်း အကျိုးငှာလည်းကောင်း, ယဇ်ပူဇော်မည့်နေရာ (ယဇ်တလင်းပြင်)၌ ထိုသမန်းမြက်များကြဲဖြန့်ခြင်းဖြင့် သမန်းမြက်အခင်း ပြုလုပ်ခြင်းအကျိုးငှာလည်းကောင်း ထိုသမန်းမြက်များကို ရိတ်ယူရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပာယ်မှန်ကို သိနိုင်ပေသည်။
နေဇာမြက်ဟု အနက်ပြန်ဆိုသင့်, မသင့်။ ။ ထို့အပြင် ဒဗ္ဘကို ( Sacred grass) ဟု အဘိဓာန်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ဣန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ယခုအချိန်တိုင်အောင်ပင် သမန်းမြက်ကို တရိုတသေ အသုံးပြုလေ့ရှိကြ၍ တရားအားထုတ်သောအခါ သမန်း မြက်ကို ဖြန့်ခင်းထိုင်၍ အားထုတ်လေ့ရှိကြသတတ်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌မူသမန်းမြက်ကို အမွန်အမြတ်မထားဘဲ နေဇာမြက် (မြေဇာမြက်)ကို အမွန်အမြတ်ထားကာရှင်လောင်းအဘိသိက်သွန်းခြင်းစသော မင်္ဂလာကိစ္စတို့၌ နေဇာမြက်ကိုအသုံးပြုလေ့ရှိကြ၏။ ပရိတ်အိုး၌လည်းနေဇာ မြက်ကို ထိုးစိုက်ကြ၏။ ဤသုတ်ပါဠိတော်နှင့် “ န ဒဗ္ဘာ လူယိံသု ” ဟူသော သီလက္ခန် ကူဋဒန္တသုတ် ပါဠိတော် ( ၁၃၄) ၌ အသဒိသဒွေဘော်ဖြင့်ရှိသော ဒဗ္ဘသဒ္ဒါကို နေဇာမြက်ဟု အနက်မှားယွင်းပြန်ဆိုကြသည်မှာလည်း ထိုမြန်မာတို့ အလေ့အထကို စိတ်စွဲနေခြင်းကြောင့်လည်းဖြစ်နိုင်၏။
သို့သော် ပါဠိတော်အနက်ပြန်ဆိုရာ၌ မြန်မာနိုင်ငံအလေ့အထနှင့် မည်သို့မျှ မသက်ဆိုင်သည်သာမက အကယ်၍ နေဇာမြက်ကို ဆိုလိုသည်မှန်ပါက နေဇာ မြက်မှာ လက်ဖြင့်နုတ်ရုံမျှဖြင့် ရနိုင်၍ တံစဉ် ဖြင့် ရိတ်နေဖွယ်မလိုသောကြောင့် “ လူယန္တုလူယိံသု ” ဟု ဆိုစရာမလိုပါ။
ထို့ပြင် နေဇာမြက်အနက်ကို ဟောရာ၌ အသဒိသ ဒွေဘော်ဖြင့် မတွေ့ ရဘဲ သဒိသဒွေးဘော်ဖြင့် “ ဒဗ္ဗ ”ဟုတွေ့ ရ၏၊ အဘယာရာမအဘိဓာန်နိဿယသစ် (၅၉၉) ဂါထာ၌ “ သဒ္ဒလ, ဒုဗ္ဗာ, ဒဗ္ဗ, တိရိယာ ” ဟူ၍ နေဇာမြက်ဟော ပရိယာယ် ငါးပုဒ်ထုတ်ပြ၏။

၊ အကာအရံစည်းဝိုင်းနှင့်ယဇ်မြေအခင်း ပြလုပ်ခြင်းငှာ။ လူယန္တု၊ ရိတ်အပ်စေကုန်သတည်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ (အာဟ၊ အမိန့်ပေး၏။)

အဿ၊ ထိုဘုရင်မင်း၏။ ယေပိ တေ၊ အကြင်သူတို့သည်။ ဒါသာတိ ဝါ၊ ကျွန်ဟူသည်တို့သည်လည်းကောင်း။ ပေဿာတိ ဝါ၊ အစေခံဟူသည် တို့သည်လည်းကောင်း။ ကမ္မကရာတိ ဝါ၊ အလုပ်သမားဟူသည်တို့သည်လည်းကောင်း။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုသူတို့သည်လည်း။ ဒဏ္ဍတဇ္ဇိတာ၊ အပြစ်ဒဏ်ဖြင့် ခြိမ်းခြောက်အပ် ကုန်သည်။ ဘယ တဇ္ဇိတာ၊ ဘေးဖြင့် ခြိမ်းခြောက်အပ်ကုန်သည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်ကြ၍။) အဿုမုခါ၊ မျက်ရည်ဖြင့် စိုစွတ်သော မျက်နှာရှိကုန်လျက်။ ရုဒမာနာ၊ ငိုကြွေးကြကုန်လျက်။ ပရိကမ္မာနိ၊ လုပ်ငန်းကိစ္စတို့ကို။ ကရောန္တိ၊ ပြုလုပ်ကြ ရကုန်၏။ ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကထဉ္စ၊ ဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ နေဝ အတ္တန္တ ပေါ၊ သည်။ ( ဟုတွာ) အတ္တပရိတာပနာနုယောဂံ၊ ကို။ န အနုယုတ္တော၊ သည်လည်းကောင်း။ န ပရန္တ ပေါ၊ သည်။ ( ဟုတွာ) ပရပရိတာပနာနုယောဂံ၊ ကို။ န အနုယုတ္တော၊ သည်လည်းကောင်း။ ဟောတိ၊ ဖြစ်သနည်း။
အနတ္တန္တ ပေါ၊ မိမိကိုယ်ကိုလည်း မဆင်းရဲ မပူပန်စေတတ်သော။ အပရန္တပေါ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မဆင်းရဲ မပူပန်စေတတ်သော။ သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ၊ လျှင်။ ပ။ အတ္တနာ၊ ဖြင့်။ ဝိဟရတိ၊ နေသနည်းဟူမူ။ [ ထို့နောက် စာပိုဒ် (၁၆၀) သုဂတဝိနယသုတ်နှင့် စာပိုဒ် (၃၃) သီဟသုတ်ကြည့်]။ ပ။
သော၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည်။ သဒေဝကံ၊ သော။ သမာရကံ၊ သော။ သဗြဟ္မကံ၊ သော။ ဣမံ လောကံ၊ ဤသြကာသလောကကိုလည်းကောင်း။ သဿမဏ ဗြာဟ္မဏိံ၊ သော။ သဒေဝမနုဿံ၊ သော။ ပဇံ၊ သတ္တဝါအပေါင်းကို လည်းကောင်း။ [ စာပိုဒ်(၁၅)ပညတ္တိသုတ်ကြည့်။] သယံ၊ ကိုယ်တိုင်။ အဘိညာ (အဘိညာယ)၊ ထူးချွန်လွန်ကဲသော သဗ္ဗညုတဉာဏ်ဖြင့်သိ၍။ သစ္ဆိကတွာ၊ မျက်မှောက်ပြု၍။ ပဝေဒေတိ၊ ဟောကြားသိစေတော်မူ၏။ ပ။
တံ ဓမ္မံ၊ (အာဒိကလျာဏ အစရှိသော ဂုဏ်တို့နှင့်ပြည့်စုံသော) ထိုတရားတော်ကို။ ဂဟပတိ ဝါ၊ အိမ်ရှင်ကုန်သည် လယ်သမား လူတန်းစားသည် လည်းကောင်း။ ဂဟပတိပုတ္တော ဝါ၊ အိမ်ရှင် ကုန်သည်လယ်သမားလူတန်းစား၏ သားသည်လည်းကောင်း။ အညတရသ္မိံ၊ အခြား တစ်မျိုးမျိုးသော။ ကုလေ၊ အမျိုး၌။ ပစ္စာဇာတော ဝါ၊ မွေးဖွားသောသူသည်လည်းကောင်း။ သုဏာတိ၊ ကြားနာ၏။
သော၊ (ဂဟပတိအစရှိသော) ထိုသူသည်။ တံ ဓမ္မံ၊ ထိုတရားကို။ သုတွာ၊ ကြားနာ၍။ တထာဂတေ၊ မြတ်စွာဘုရား၌။ သဒ္ဓံ၊ ယုံကြည်အားထား သဒ္ဓါတရားကို။ ပဋိလဘတိ၊ ရ၏။
သော၊ ထိုသူသည်။ တေန သဒ္ဓါပဋိလာဘေန၊ ထိုသဒ္ဓါတရားကို ရရှိခြင်းနှင့်။ ဝါ၊ ထိုရရှိအပ်သော သဒ္ဓါတရားနှင့်။ သမန္နာဂတော၊ ပြည့်စုံသည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။) ဣတိ၊ ဤသို့။ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ၊ ဆင်ခြင်စဉ်းစား၏။ (ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ၊ ဆင်ခြင်စဉ်းစားသနည်းဟူမူ။)
ဃရာဝါသော၊ အိမ်ဟူသော နေရာဌာနသည်။ သမ္ဗာဓော၊ ကျဉ်းမြောင်း၏။ ရဇာပထော၊ ကိလေသာမြူ ထရာအရပ်ဖြစ်၏။ ဝါ၊ ကိလေသာမြူတို့ လာရာလမ်းကြောင်းဖြစ်၏။ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ ရဟန်းအဖြစ်သည်။ ဝါ၊ ရဟန်းဘဝသည်။ အမ္ဘောကာသော၊ လွင်တီးခေါင် ဟင်းလင်းပြင်နှင့်တူ၏။ အဂါရံ၊ အိမ်၌။ (အိမ်၏ အလယ်၌။) အဇ္ဈာဝသတာ၊ နေသောသူသည်။ ဣဒံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ဤသိက္ခာသုံးရပ်ဟူသော မြတ် သောအကျင့်ကို။ ဧကန္တ ပရိပုဏ္ဏံ၊ စင်စစ် ထက်ဝန်းကျင်ပြည့်စုံအောင်။ ဧကန္တ ပရိသုဒ္ဓံ၊ စင်စစ်ထက်ဝန်းကျင် ဖြူစင်အောင်။ သင်္ခလိခိတံ၊ ဆေးကြောပွတ်တိုက်အပ်သော ခရုသင်းနှင့်တူအောင်။ စရိတုံ၊ ကျင့်ခြင်းငှာ။ န သုကရံ၊ လွယ်ကူစွာမပြုအပ်။ အဟံ၊ ငါသည်။ ကေသမဿုံ၊ ဆံပင်နှင့် မုတ်ဆိတ် ကျင်စွယ်ကို။ သြဟာရေတွာ၊ ရိတ်ပယ်၍။ ကာသာယာနိ၊ ဖန်ရည်ကို သောက်တတ်ကုန်သော။ ဝါ၊ ဖန်ရည်ဖြင့် ဆိုးအပ်ကုန်သော။ ဝတ္ထာနိ၊ အဝတ်တို့ကို။ အစ္ဆာဒေတွာ၊ ဝတ်ရုံ၍။ အဂါရသ္မာ၊ အိမ်မှ။ ( နိက္ခမိတွာ၊ ထွက်ခွာ၍။) အနဂါရိယံ၊ ရဟန်းအဖြစ်ကို။ ( အိမ်၌နေထိုင်မှု လူအဆင့်အတန်း မြင့်မားကြီးပွားရေးကို ဆောင်နိုင်သော လယ်လုပ်, နွားမွေး, ကုန်သွယ်ရေး မရှိရာ ရဟန်းအဖြစ်တည်း ဟူသော သီလ, သမာဓိ, ပညာ အကျင့်သိက္ခာကို။) ယံနူန ပဗ္ဗဇေယျံ၊ ကျင့်ရ ပါမူ ကောင်းလေစွာ့။ ဣတိ၊ ဤသို့။ (ပဋိသဉ္စိက္ခတိ၊ ၏။)
သော၊ ထိုသူသည်။ အပရေန၊ တစ်ပါးသော။ သမယေန၊ အခါ၌။ အပ္ပံ ဝါ၊ (တစ်ထောင်မပြည့်၍) နည်းသည်သော်လည်းဖြစ်သော။ ဘောဂက္ခန္ဓံ၊ စည်းစိမ်အစုအဝေးကို။ ပဟာသ၊ ပယ်စွန့်၍လည်းကောင်း။ မဟန္တံ ဝါ၊ (တစ်ထောင်မှ အစ) များလှသည်သော်လည်းဖြစ်သော။ ဘောဂက္ခန္ဓံ၊ ကို။ ပဟာယ၊ ၍လည်းကောင်း။ အပ္ပံ ဝါ၊ ( ၂ဝ– မပြည့်၍) နည်းသည်သော်လည်းဖြစ်သော။ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ၊ ဆွေမျိုးအနှောင်အဖွဲ့ကို။ ပဟာယ၊ လည်းကောင်း။ မဟန္တံ ဝါ၊ (၂၀– မှအစ)များလှသည် သော်လည်းဖြစ်သော။ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ၊ ကို။ ပဟာယ၊ လည်းကောင်း။ ကေသမဿုံ၊ ကို။ ပ။ အနဂါရိယံ၊ ကို။ ပဗ္ဗဇတိ၊ ကျင့်၏။
သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ ဝါ၊ ဤဟောတော်မူအပ်ခဲ့သည့်အတိုင်း “ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ” စသည်ဖြင့် ဆင်ခြင်စဉ်းစား၍ စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် ဆွေမျိုးအနှောင် အဖွဲ့ကို ပယ်စွန့်ကာ ရဟန်းအဖြစ်ကို ကျင့်ခြင်းအားဖြင့်။ ပဗ္ဗဇိတော၊ ရဟန်းအဖြစ်ကိုကျင့်သည်။ သမာနော၊ ဖြစ်လသော်။ ဘိက္ခူနံ၊ ရဟန်းတို့၏။ သိက္ခာ+ သာဇီဝ+ သမာပန္နော၊ အဓိသီလသိက္ခာနှင့်+ အတူတကွ အသက်ရှည်နေထိုင်ရာ သိက္ခာပုဒ်ပညတ်တော်သို့+ ကောင်းစွာ ရောက်လျက်။ ပါဏာတိပါတံ၊ သတ္တဝါ, အသက်ကိုသတ်ခြင်းကို။ ဝါ၊ သတ္တဝါ, အသက်ကို လျင်မြန်စွာ လျောကျစေခြင်းဟူသော စေတနာကို။ ဝါ၊ သတ္တဝါ,အသက်ကို လျင်မြန်စွာလျောကျစေကြောင်း စေတနာကို။ ဝါ၊ သတ္တဝါ,အသက်ကို ဓားလက်နက်စသည်တို့ဖြင့် လွှမ်းမိုးနှိပ် စက်၍ လျောကျစေကြောင်းစေတနာကို။ ပဟာယ၊ ပယ်စွန့်ပြီး၍။ ဝါ၊ ပယ်စွန့်ပြီးသည်မှစ၍။ ပါဏာတိ ပါတာ၊ သတ္တဝါ, အသက်ကိုသတ်ခြင်းမှ။ ဝါ၊ စေတနာမှ။ ပဋိဝိရတော၊ အမြဲအစဉ် ရှောင်ကြဉ်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ [ ရှင်းလင်း ချက်များကို တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၇၁) ဥပေါသထသုတ်၊ ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် နိဿယပထမတွဲ၊ နှာ– ၄၇၄ ကြည့်။] နိဟိတဒဏ္ဍော၊ ချထားအပ်သော တုတ်ရှိလျက်။ ဝါ၊ သူတစ်ပါးကိုညှဉ်းဆဲသတ်ဖြတ်ခြင်းငှာ တုတ်မကိုင်ဆောင်ဘဲ။ နိဟိတသတ္တော၊ ချထားအပ်သော (တုတ်မှတစ်ပါး) အခြားသော လက်နက်ရှိလျက်။ လဇ္ဇီ၊ မကောင်းမှုမှ ရှက်လျက်။ ဒယာပန္နော၊ သတ္တဝါတို့ကို စောင့်ရှောက်တတ်သော မေတ္တာသို့ ဆိုက်ရောက်လျက်။ သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီ၊ အားလုံးသော သတ္တဝါဖြစ်သူ မှန်သမျှတို့ကို အစီးအပွားဖြင့် ငဲ့ညှာထောက်ထား သနားလျက်။ ဝိဟရတိ၊ နေ၏။
အဒိန္နာဒါနံ၊ ပိုင်ရှင် မပေးအပ်သော သူတစ်ပါးပစ္စည်းဥစ္စာကို ခိုးယူလုယက်ခြင်းကို။ ဝါ၊ လုယက်ကြောင်းစေတနာကို။ ပဟာယ၊ ပယ်ပြီး၍။ ဝါ၊ ပယ်ပြီးသည်မှစ၍။ အဒိန္နာဒါနာ၊ မှ။ ပဋိဝိရတော၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဒိန္နာဒါယီ၊ ပိုင်ရှင်ပေးအပ်သော ပစ္စည်းဥစ္စာကိုသာ ယူလျက်။ ဒိန္နပါဋိကင်္ခီ၊ ပိုင်ရှင်ပေးအပ်သော ပစ္စည်းဥစ္စာကိုသာ အလိုရှိလျက်။ အထေနေန၊ မခိုးမဝှက်တတ်သော။ ( အထေနတ္တာ၊ မခိုးမဝှက်တတ်သည် အဖြစ်ကြောင့်။) သုစိဘူတေန၊ စင်ကြယ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်သော။ အတ္တနာ၊ အတ္တဘောဖြင့်။ ဝိဟရတိ၊ နေ၏။
အဗြဟ္မစရိယံ၊ မမြင့်မြတ်သောသူတို့၏ မေထုန်အကျင့်ကို။ ဝါ၊ မမြင့် မြတ်သော မေထုန်အကျင့်ကို။ ဝါ၊ မမြင့်မြတ်သော မေထုန်အကျင့်ကိုကျင့်ခြင်းဟူသော စေတနာကို။ ပဟာယ၊ ၍။ ဗြဟ္မစာရီ၊ ( မေထုန်မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းဟူသော) မြတ်သောအကျင့်ကိုကျင့်သည်။ အာရာစာရီ၊ မေထုန်မှဝေးစွာကျင့်သည်။ အသဒ္ဓမ္မာ၊ သူယုတ်မာတို့၏ အကျင့်တရားဖြစ်သော။ ဂါမဓမ္မာ၊ ရွာသူရွာသားတို့၏ မေထုန်အကျင့်မှ။ ဝိရတော၊ ရှောင်ကြဉ်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။
မုသာဝါဒံ၊ မဟုတ်မမှန်သောစကားကို ပြောဆိုခြင်းကို။ ဝါ၊ သူတစ်ပါးကို လွဲမှားသွားစေတတ်သော ကိုယ်နှုတ်ပယောဂကို ပြောကြားသိစေကြောင်းစေတနာ ကို။ ဝါ၊ သူတစ်ပါးကို လွဲမှားသွားစေတတ်သော ကိုယ်နှုတ်ပယောဂကိုဖြစ်စေကြောင်း စေတနာကို။ ဝါ၊ မဟုတ်မမှန်သော အကြောင်းအရာကိုဟုတ်မှန်သောအားဖြင့် ပြောဆိုကြောင်း စေတနာကို။ ပဟာယ၊ ၍။ မုသာဝါဒါ၊ မှ။ ပဋိဝိရတော၊ သည်။ သစ္စဝါဒီ၊ မှန်ကန်သော စကားကိုသာ ပြောဆိုသည်။ သစ္စသန္ဓော၊ မှန်ကန်သော ရှေ့စကားနှင့် မှန်ကန်သော နောက်စကားကိုအကြားမလပ် ဆက်စပ်တတ်သည်။ ထေတော၊ စကားအားဖြင့် ခိုင်မြဲတည်တံ့သည်။ ဝါ၊ ခိုင်မြဲတည်တံ့သောစကားရှိသည်။ ပစ္စယိကော၊ ယုံကြည်သင့်ယုံကြည်ထိုက်သည်။ လောကဿ၊ သတ္တဝါ အပေါင်းကို။ အဝိသံဝါဒကော၊ မလွဲချော်စေတတ်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ပိသုဏံ၊ ညီညွတ်နေသူတို့ကို စိတ်ဝမ်းကွဲပြားအောင် ပြုတတ်သော။ ဝါ၊ မိမိကို ချစ်မြတ်နိုးခံရအောင်, သူတစ်ပါးကို အချစ်ဆိတ်သုဉ်း အမုန်းခံရအောင် ပြုကြောင်းဖြစ်သော။ [ တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၁၁၈) ဝိပတ္တိသမ္ပဒါသုတ်ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် ပထမတွဲ နိဿယ၊ နှာ–၅၈၀– လည်းကြည့်။] ဝါစံ၊ ကုန်းတိုက်စကားကို။ ဝါ၊ ကုန်းတိုက်စကား၏ အကြောင်းရင်းစေတနာကို။ ပဟာယ၊ ၍။ ပိသုဏာယ၊ သော။ ဝါစာယ၊ ကုန်းတိုက်စကားမှ။ ဝါ၊ မှ။ ပဋိဝိရတော၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဣတော၊ ဤသူနှစ်ဦးထံ၌။ ဝါ၊ ဤသူနှစ်ဦးထံက။ ( ဤမောင်ဖြူနှင့် မောင်မဲ နှစ်ဦးတို့ထံက) သုတွာ၊ အပြစ်အတင်းအဖျင်း ပြောစကား ကြားခဲ့ပြီး၍။ ( မောင်လှနှင့် မောင်ဝတို့ နှစ်ဦး၏အပြစ်အတင်း အဖျင်းစကား ကြားခဲ့ပြီး၍။) ဣမေသံ၊ ဤသူနှစ်ဦးတို့၏။ ( ဤမောင်ဖြူ, မောင်မဲ နှစ်ဦးတို့၏။) ဘေဒါယ၊ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားခြင်းငှာ။ ( မောင်လှ မောင်ဝတို့နှင့် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားခြင်းငှာ။) အမုတြ၊ ထိုသူတို့ထံ၌။ ( ထိုမောင်လှ မောင်ဝတို့ ထံ၌။) န အက္ခာတာ၊ မပြောဆို။ [ မောင်လှနှင့် မောင်ဝတို့၏ အတင်းအဖျင်းစကားများကို မောင်ဖြူ နှင့် မောင်မဲတို့နှစ်ဦး တီးတိုးပြောနေသည်ကို ကြားခဲ့ပြီးနောက် အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲပြားစေရန် မောင်လှနှင့်မောင်ဝတို့ထံသွား၍ “ မင်းတို့မကောင်းကြောင်းကို မောင်ဖြူနှင့် မောင်မဲတို့တီးတိုးတီး တိုး ပြောနေတယ် ” ဟူ၍ ကတုန်းကတိုက် မလုပ်ဟူလို။] အမုတြ ဝါ၊ ထိုသူတို့ထံ၌သော်လည်း။ ဝါ၊ ထိုသူတို့ထံကသော်လည်း။ ( ထိုမောင်လှနှင့် မောင်ဝတို့ထံကသော်လည်း) သုတွာ၊ အပြစ်အတင်းအဖျင်းစကား ကြားခဲ့ပြီး၍။ (မောင်ဖြူနှင့် မောင်မဲတို့ မကောင်းကြောင်းအတင်းအဖျင်းစကား ကြားခဲ့ပြီး၍။) အမူသံ၊ ထိုသူတို့၏။ ( ထိုမောင်လှ, မောင်ဝတို့၏။) ဘေဒါယ၊ (မောင်ဖြူ , မောင်မဲတို့နှင့်) စိတ်ဝမ်းကွဲပြားခြင်းငှာ။ ဣမေသံ၊ ဤသူတို့ကို။ ( ဤမောင်ဖြူ၊ မောင်မဲတို့ကို။) န အက္ခာတာ၊ မပြောဆို။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်ပင်။ ( ထိုသို့ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားအောင် မပြောဆိုတတ်သည်အဖြစ်ကြောင့်ပင်။) ဘိန္နာနံ ဝါ၊ စိတ်ဝမ်းကွဲနေသူတို့ကိုလည်း။ သန္ဓာတာ၊ စေ့စပ်ပေးတတ်၏။ သဟိတာနံ ဝါ၊ ညီညီညွတ်ညွတ် အတူတကွဖြစ်နေသူတို့အားလည်း။ [ သဟ+ ဣတ။] အနုပ္ပဒါတာ၊ ထပ်လောင်းအားဖြည့် ဆက်သွယ်ပေးတတ်၏။ ဝါ၊ အစဉ်လိုက်ကာ ခိုင်မြဲအောင် ဆက်သွယ်မှုပြုလုပ်ပေးတတ်၏။ သမဂ္ဂါရာမော၊ ညီညွတ်သောသူဟူသော ပျော်မွေ့ ရာဌာနရှိ၏။ သမဂ္ဂရတော၊ ညီညွတ်သောသူတို့၌ ပျော်မွေ့ တတ်၏။ သမဂ္ဂနန္ဒီ၊ ညီညွတ်သောသူတို့ကို မြင်ရကြားရသော် နှစ်သက်တတ်၏။ သမဂ္ဂကရဏိံ၊ ညီညွတ်အောင် ပြုတတ်သော။။ ဝါစံ၊ စကားကို။ ဘာသိတာ၊ ပြောဆိုတတ်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဖရုသံ၊ ကြမ်းတမ်းသော။ ဝါ၊ မိမိနှင့် သူတစ်ပါးကို ကြမ်းတမ်းအောင်ပြုကြောင်းဖြစ်သော။ ဝါစံ၊ စကားကို။ ဝါ၊ စကား၏ အကြောင်းရင်း စေတနာကို။ ပဟာယ၊ ၍။ ဖရုသာယ၊ သော။ ဝါစာယ၊ မှ။ ဝါ၊ မှ။ ပဋိဝိရတော၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ယာ သာ ဝါစာ၊ အကြင်စကားသည်။ နေလာ၊ အပြစ်မရှိ။ ကဏ္ဏသုခါ၊ ကြားရသူတို့၏ နားကို ချမ်းသာစေတတ်၏။ ပေမနီယာ၊ ချစ်ခင်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်၏။ ဟဒယင်္ဂမာ၊ (မထိုးမနှက်, ချောညက်စွာ) စိတ်နှလုံးသို့ ဝင်ရောက်လာ၏။ ပေါရီ၊ မြို့ကြီးသူသဖွယ် နုနယ်သိမ်မွေ့၏။ ဝါ၊ ကောင်းခြင်းဂုဏ်အင် ပြည့်စုံလင်သည်အဖြစ်၌ ဖြစ်၏။ ဝါ၊ မြို့သူမြို့သားတို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော အသုံးအနှုန်းဖြစ်၏။ ဗဟုဇနကန္တာ၊ များစွာသောလူအပေါင်းသည် နှစ်သက်အပ်၏။ ဗဟုဇနမနာပါ၊ များစွာသော လူအပေါင်း၏ စိတ်နှလုံးကို တိုးပွားစေတတ်၏။ တထာရူပိံ၊ ထိုသို့သဘောရှိသော။ ဝါစံ၊ စကားကို။ ဘာသိတာ၊ ပြောဆိုတတ်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ [ နေလာ, ကဏ္ဏသုခါအစရှိသည်တို့၏ ပုဒ်နက်ရှင်းလင်းချက်တို့ကို တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၂၈) ဂူထဘာဏီသုတ် (ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် ပထမတွဲ နိဿယ၊ နှာ– ၂၇၂) ကြည့်။]
သမ္ဖပ္ပလာပံ၊ ပြိန်ဖျင်းသောစကားကို။ ဝါ၊ စီးပွားချမ်းသာကို ဖျက်ဆီးတတ်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကင်းမဲ့ သော အကြောင်းအရာကို ပြောဆိုကြောင်း စေတနာကို။ ပ။ ဟောတိ၊ ၏။ ကာလဝါဒီ၊ ပြောဆိုသင့်ရာအခါ၌ပြောဆိုတတ် ၏။ ဘူတဝါဒီ၊ ဟုတ်မှန်သော သဘောကိုသာ ပြောဆိုတတ်၏။ အတ္ထဝါဒိ၊ မျက်မှောက်, တမလွန်၊ နှစ်တန်သော အကျိုးစီးပွားကိုသာ ပြောဆိုတတ်၏။ ဝါ၊ မျက်မှောက်, တမလွန်၊ နှစ်တန်သော အကျိုး စီးပွားနှင့်စပ် သောစကားကိုသာ ပြောဆိုတတ်၏။ ဓမ္မဝါဒီ၊ လောကုတ္တရာတရားကိုးပါးနှင့်စပ်သော စကားကိုသာ ပြောဆိုတတ်၏။ ဝိနယဝါဒီ၊ သံဝရဝိနည်း, ပဟာနဝိနည်းနှင့်စပ်သော စကားကို ပြောဆိုတတ်၏။ [ တဒင်္ဂပဟာန်, ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်, သမုစ္ဆေဒပဟာန်, ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပဟာန်, နိဿရဏပဟာန် ဟူသော ပဟာန်ငါးမျိုးကို ပဟာနဝိနည်းဟုခေါ်၏။ စာပိုဒ်(၂၂) ဒုတိယဥရုဝေလသုတ်လည်းကြည့်။] နိဓာနဝတိံ၊ သိုမှီးသိမ်းဆည်းထားရာ စိတ်နှလုံးရှိသော။ ဝါ၊ စိတ်နှလုံး၌ သိုမှီး သိမ်းဆည်းထားထိုက်သော။ သာပဒေသံ၊ ညွှန်ပြပြောဆိုဖွယ်ရာဥပမာ အကြောင်းယုတ္တိနှင့်တကွ ဖြစ်သော။ ပရိယန္တ ဝတိံ၊ အပိုင်းအခြားအကန့်အသတ်ရှိသော။ အတ္ထသံဟိတံ၊ မကုန်ခန်းနိုင်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်နှင့်ပြည့်စုံသော။ ဝါ၊ ဦးစွာပဌမ သတ်မှတ် ပြောဆိုထားအပ်ပြီးသော အနက်အဓိပ္ပာယ် အကြောင်းအရာနှင့် သက်ဆိုင်သော။ ဝါစံ၊ စကားကို။ ကာလေန၊ ပြောဆိုသင့်ရာအခါ၌။ ဘာသိတာ၊ ပြောဆိုတတ်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ (တနည်း) နိဓာနဝတိံ၊ သော။ ဝါ၊ သော။ ဝါစံ၊ စကားကို။ သာပဒေသံ၊ ညွှန်ပြဖွယ်ရာ ဥပမာ အကြောင်းယုတ္တိနှင့်တကွဖြစ် အောင်။ ဝါ၊ ညွှန်ပြ ဖွယ်ရာ ဥပမာ အကြောင်းယုတ္တိ ပါရှိစေလျက်။ ပရိယန္တ ဝတိံ၊ အပိုင်းအခြား အကန့်အသတ်ထားလျက်။ အတ္ထသံဟိတံ၊ မကုန်ခန်းနိုင်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပြည့်စုံအောင်။ ဝါ၊ ဦးစွာပဌမ သတ်မှတ်ပြောဆိုထားအပ်ပြီးသော အနက်အဓိပ္ပာယ် အကြောင်းအရာနှင့်သာ သက်ဆိုင်အောင်။ ကာလေန၊ ပြောဆိုသင့်ရာအခါ၌။ ဘာသိတာ၊ ပြောဆိုတတ်သည်။ ဟောတိ။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။ ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာ၊ မျိုးစေ့အပေါင်းနှင့်+ စိမ်းရှင်သော မြက်သစ်ပင်အပေါင်းကို+ ဖျက်ဆီးခြင်းမှ။ ပဋိဝိရတော၊ ရှောင်ကြဉ်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။
ဧကဘတ္တိကော၊ တစ်ထပ်တည်းသော နံနက်စာဆွမ်းရှိသည်။ ဝါ၊ နေမွန်းမလွဲမီအတွင်း နံနက်စာဆွမ်းတစ်ထပ်သာ ဘုဉ်းပေး သည်။ ရတ္တူပရတော၊ ညဉ့်၌စားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သည်။ ဝိကာလ ဘောဇနာ၊ နေမွန်းလွဲချိန်၌ စားခြင်းမှ။ ( နေမဝင်မီအတွင်း နေမွန်းလွဲချိန်၌ ယာဝကာလိက ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကိုစားခြင်းမှ။) ဝိရတော၊ ရှောင်ကြဉ်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။
နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ၊ ကိုယ်တိုင်ကခြင်း, သူတစ်ပါးကိုအကခိုင်းခြင်း၊ ကိုယ်တိုင် သီချင်းဆိုခြင်း, သူတစ်ပါးကို သီချင်းအဆိုခိုင်းခြင်း၊ကိုယ်တိုင် တီးမှုတ်ခြင်း, သူတစ်ပါးကို တီးမှုတ်ခိုင်းခြင်း၊ သူတစ်ပါးတို့အလိုအလျောက် ကပြသီဆိုတီးမှုတ်မှုတို့ကို မြတ်စွာဘုရား အဆုံးအမတော်၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဆူးငြောင့်တံကျင်သဖွယ်ဖြစ်သော ကြည့်ရှု့နား ထောင်ခြင်းမှ။ ပဋိဝိရတော၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။
မာလာဂန္ဓ ဝိလေပန ဓာရဏမဏ္ဍနဝိဘူသနဋ္ဌာနာ၊ ပန်းပန်ခြင်း, နံ့ သာနှင့် နံ့သာပျောင်းတို့ဖြင့် နိမ့်သောနေရာကိုဖို့သိပ်ပြုပြင်ခြင်း, အသားအရေလှပမွှေးကြိုင်အောင် လိမ်းကျံခြယ်လှယ်ခြင်းတို့၏ အကြောင်း ရင်းစေတနာမှ။ [ တိကနိပါတ် စာပိုဒ် (၇၁) ဥပေါသထသုတ် (ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် ပထမတွဲ နိဿယ၊ နှာ– ၄၈၁) ၌ ရှင်းလင်းချက်ရေးခဲ့ပြီ။] ပဋိဝိရတော၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။
ဥစ္စာသယနမဟာသယနာ၊ မြင့်သောနေရာနှင့် အလျားအနံ ကြီးမား ခမ်းနားဆန်းကြယ်သော အိပ်ရာခင်းမှ။ ဝါ၊ မြင့်သောနေရာ, အလျားအနံ ကြီးမား ခမ်းနားဆန်းကြယ်သော အိပ်ရာခင်းနှင့် ၎င်းတို့အပေါ်၌ ထိုင်ခြင်းလျောင်းစက်ခြင်းမှ။ ပ။
ဇာတရူပရဇတပဋိဂ္ဂဟဏာ၁။ပဋိဂ္ဂဟဏသဒ္ဒါ၏အနက်။ ။ ပဋိဂ္ဂဟဏ သဒ္ဒါသည် (ရွှေငွေကို) ကိုယ်တိုင် ခံယူကိုင်တွယ်ခြင်း အနက်ကိုသာမက သူတစ်ပါးကို ခံယူကိုင်တွယ်စေခြင်းအနက်နှင့် မိမိ၏အနီး မျက်မှောက်မှာ ချထား၍သော်လည်းကောင်း, အဝေးမျက်ကွယ်မှာ ရှိသည်ကို ညွှန်ပြ၍သော်လည်းကောင်း အပ်နှံလှူဒါန်းသည်ကို မငြင်းပယ်ဘဲ စိတ်ဖြင့် လက်ခံ သာယာကျေနပ်နေခြင်း အနက်ကိုလည်းဟော၏။
တနည်း– (၁) ပဋိဂ္ဂဟဏ- ကိုယ်ဖြင့်ခံယူခြင်း၊ (၂) ပဋိဂ္ဂဟဏ- နှုတ်ဖြင့်ခံယူခြင်း၊ (၃) ပဋိဂ္ဂဟဏ- စိတ်ဖြင့်ခံယူခြင်းဟူ၍ ပဋိဂ္ဂဟဏသဒ္ဒါသုံးမျိုးဖြင့် “ ဇာတရူပရဇတပဋိဂ္ဂဟဏ ပဋိဂ္ဂဟဏ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ” ဟု ဆိုလိုလျက် သာမည နိဒ္ဒေသနည်းအား ဖြင့် သဒ္ဒါချင်းတူရာပေါင်း၍ “ ဇာတရူပရဇတပဋိဂ္ဂဟဏာ ” ဟူ၍ ပဋိဂ္ဂဟဏသဒ္ဒါတစ်ခုကိုသာ ဟောတော်မူသည်။ သို့မဟုတ်–
“ ပဋိဂ္ဂဟဏဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟဏဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟဏဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ” ဟု ဧကသေသ်သော်လည်း ကြံရ၏၊ ထို၌ (၁) ပဋိဂ္ဂဟဏ- ကိုယ်ဖြင့်ခံယူခြင်းဟူသည် ကိုယ်တိုင်ခံယူကိုင်တွယ်ခြင်းတည်း၊ (၂) ပဋိဂ္ဂဟဏ- နှုတ်ဖြင့်ခံယူခြင်းဟူသည် သူတစ်ပါးကို ခံယူခိုင်းခြင်းတည်း၊ (၃) ပဋိဂ္ဂဟဏ- စိတ်ဖြင့် ခံယူခြင်းဟူသည် မျက်မှောက် မျက်ကွယ် နှစ်သွယ်အပ်နှံလှူဒါန်းအပ်သည်ကို သာယာနေခြင်းတည်း။
၊ ရွှေငွေကို ခံယူခြင်းမှ။ [ အလွယ်တကူ သာမညမျှ ပြန်ဆိုအပ်သော အနက်တည်း။] ဝါ၊ ရွှေငွေကိုကိုယ်တိုင် ခံယူခြင်း, သူတစ်ပါးကို ခံယူစေခြင်း, နီးဝေးနှစ်တန် အပ်နှံလှူဒါန်းအပ်သည်ကို သာယာခြင်းမှ။ ဝါ၊ ရွှေငွေကို ကိုယ်နှုတ်စိတ်တို့ဖြင့်ခံယူခြင်းမှ။ ပ။
အာမကဓညပဋိဂ္ဂဟဏာ၊ စပါးစိမ်းကို ခံယူခြင်းမှ။ ဝါ၊ စပါးစိမ်းကို ကိုယ်တိုင်ခံယူခြင်း, သူတစ်ပါးကို ခံယူခိုင်းခြင်း, နီးဝေးနှစ်တန်အပ်နှံလှူဒါန်းအပ်သည်ကို သာယာခြင်းမှ။ ဝါ၊ စပါးစိမ်းကို ကိုယ်ဖြင့် ခံယူခြင်း, နှုတ်ဖြင့်ခံယူခြင်း, စိတ်ဖြင့် ခံယူခြင်းမှ။ ပ။
အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏာ၊ အသားစိမ်းကို ခံယူခြင်းမှ။ ဝါ၊ အသားစိမ်းကို ကိုယ်တိုင်ခံယူခြင်း, သူတစ်ပါးကို ခံယူစေခြင်း, နီးဝေးနှစ်တန်အပ်နှံလှူဒါန်းအပ်သည်ကို သာယာခြင်းမှ။ ဝါ၊ အသားစိမ်းကို ကိုယ်ဖြင့်ခံယူ ခြင်း, နှုတ်ဖြင့် ခံယူခြင်း, စိတ်ဖြင့် ခံယူခြင်းမှ။ [ နောက်ပုဒ်များကို ဤအတိုင်း အနက်သုံးမျိုးဆိုနိုင်၏]။ ပ။
ဣတ္ထိကုမာရိကပဋိဂ္ဂဟဏာ၊ မိန်းမအို, မိန်းမပျိုတို့ကို ခံယူခြင်းမှ။ ဝါ၊ မှ။ ဝါ၊ မှ။ ပ။
ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာ၊ ကျွန်မိန်းမ,ကျွန်ယောက်ျားတို့ကို ခံယူခြင်းမှ။ ဝါ၊ မှ။ ဝါ၊ မှ။ ပ။
အဇ၊ ဆိတ်+ ဧဠက၊ သိုး။
ကုက္ကုဋ၊ ကြက်+ သူကရ၊ ဝက်။
ဟတ္ထီ၊ ဆင်+ ဂဝ (ဂေါ)၊ နွား+ အဿ၊ မြင်း+ ဝဠဝ၊ မြည်း။ ပ။
ခေတ္တဝတ္ထုပဋိဂ္ဂဟဏာ၊ လယ်ယာတို့ကိုခံယူခြင်းမှ။ ဝါ၊ လယ်ယာတို့ကို ကိုယ်တိုင်ခံယူခြင်း, သူတစ်ပါးကို ခံယူစေခြင်း, မျက်မှောက် မျက်ကွယ် နှစ်သွယ်အပ်နှံ လှူဒါန်းအပ်သည်ကို လက်ခံသာယာခြင်းမှ။ ဝါ၊ လယ်ယာတို့ကို ကိုယ်နှုတ်စိတ်တို့ဖြင့် ခံယူခြင်းမှ။ ပ။

ဒူတေယျပဟိဏဂမနာနုယောဂါ ၁။ဒူတေယျဗဟိဏဂမနာနုယောဂ။ ။ ဒူတာနံ- တမန်တို့၏။ ကမ္မံ- လုပ်ငန်းဖြစ်သော သတင်းအပို့သွားခြင်းတည်း။ ဒူတေယျံ- ခြင်း။ ပဟိဏဿ (ပေသိတဿ)- စေခိုင်းခံရ၍။ ဂမနံ- တစ်အိမ်မှ တစ်အိမ်သို့ ခရီးတိုသွားခြင်း တည်း၊ ပဟိဏဂမနံ- ခြင်း။ အနုယောဂ- ပြုလုပ်အားထုတ်ခြင်း။ ဒူတေယျဉ္စ ပဟိဏဂမနဉ္စ ဒူတေယျပဟိဏဂမနာနိ၊ တေသံ အနုယောဂေါ ဒူတေယျ ပဟိဏဂမနာနုယောဂေါ။

၊ စေတမန်တို့၏ လုပ်ငန်းဖြစ်သောအရပ်ဝေးသို့ သဝဏ်စာလွှာ နှုတ်မှာစကား အပို့သွားခြင်း, စေခိုင်းခံရသည်ဖြစ်၍ တစ်အိမ်မှ တအိမ်သို့ ခရီးတိုသွားခြင်းတို့ကို ပြု လုပ်အားထုတ်ခြင်းမှ။ ပ။

ကယဝိက္ကယာ၊ ဝယ်ခြင်း, ရောင်းခြင်းမှ။ ပ။

တုလာကူဋ၂။**တုလာကူဋ ကံသကူဋ မာနကူဋာ** ။ ။ တုလာယ၊ ချိန်ခွင်, ချိန်ခွက်, ချိန်လေးဖြင့်၊ ကူဋံ(ဝဉ္စနံ)= လိမ်လည်လှည့်စားခြင်း။ ထိုတုလာကူဋသည် ရူပကူဋ, အင်္ဂကုဋ , ဂဟဏကူဋ , ပဋိစ္ဆန္နကူဋဟူ၍ လေးမျိုးရှိ၏၊ ထိုလေးမျိုးတို့တွင်–
(၁) ချိန်ခွင် ချိန်ခွက်, အလေးတို့ကို ပုံသဏ္ဌာန်တူ အကြီးအသေး အရွယ်အစားနှစ်မျိုး ပြုလုပ်ထားပြီးလျှင် မိမိက ကုန်ပစ္စည်းဝယ်ယူသောအခါအကြီးဖြင့် ချိန်တွယ်ဝယ်ယူ၍ မိမိက ကုန်ပစ္စည်းရောင်းသောအခါ အသေးဖြင့် ချိန်တွယ်ပေး၏။ ယင်းသို့ ပြုလုပ်ခြင်းကို ရူပကူဋ (အသွင်သဏ္ဌာန်ဖြင့်လှည့်စားခြင်း) ဟု ခေါ်၏။ (၂) မိမိက ကုန်ပစ္စည်းဝယ်ယူသောအခါ အလေးရှိရာဘက်ကချိန်ခွင်ကို လက်ဖြင့်ဖိနှိပ်၍ ပစ္စည်းများများထည့်ယူ၏၊ မိမိက ကုန်ပစ္စည်းပေးရသောအခါ ပစ္စည်းရှိရာဘက်က ချိန်ခွင်ကို လက်ဖြင့်ဖိနှိပ်၍ ပေး၏၊ ရောင်း၏၊ ယင်းသို့ လှည့်စားခြင်းကို အင်္ဂကူဋ (ကိုယ်အင်္ဂါဖြင့် လိမ်လည်လှည့်စားခြင်း)ဟုခေါ်၏၊ (၃) မိမိက ပစ္စည်းယူသောအခါ ချိန်ခွင်၏ အရင်းဘက်က ကြိုးကို ဆုပ်ကိုင်ယူ၏၊ မိမိက ပစ္စည်းပေးရသောအခါ အဖျားဘက်ကကြိုးကို ဆုပ်ကိုင်ပေး၏၊ ယင်းသို့လည့်စားခြင်းကို ဂဟဏကူဋ (မသမာသော ယူပုံယူနည်းဖြင့် လှည့်စားခြင်း) ဟုခေါ်၏။ (၄) ချိန်ခွင်ကို အခေါင်းရှိအောင်ပြုလုပ်လျက် ထိုအခေါင်းအတွင်း၌သံမှုန့်ထည့်ပြီးလျှင် မိမိက ပစ္စည်းဝယ်ယူသောအခါ သံမှုန့်ရှိရာဘက်၌ အလေးထည့်၍ ပစ္စည်းများများထည့်ယူ၏၊ မိမိက ပစ္စည်းရောင်းသောအခါ၌ကား သံမှုန့်ရှိရာဘက်၌ ကုန်ပစ္စည်းထည့်ကာ ပစ္စည်းကိုလျှော့ချိန်ပေး၏။ ၎င်းကို ပဋိစ္ဆန္နကူဋ (ဖုံးကွယ်၍ လှည့်စားခြင်း)ဟု ခေါ်၏၊ ဤကား တုလာကူဋတည်း။
**ကံသကူဋ**။ ။ ကံသေန ( သုဝဏ္ဏပါတိယာ)၊ ရွှေခွက်ဖြင့်၊ ကူဋံ= လှည့်စား ခြင်း။ ရွှေခွက်အစစ် တစ်လုံးနှင့် ရွှေခွက်အတု (ရွှေရည်စိမ်ကြေးခွက်) နှစ်လုံးသုံးလုံးတို့ကိုယူ၍ ကျေးလက်ဇနပုဒ်သို့သွားပြီးရောင်းသောအခါ ရွှေခွက်အစစ်ကိုသာ မှတ်ကျောက်ဖြင့် ပွတ်တိုက်ပြ၍ ခွက်အားလုံးကိုရောင်းစားခြင်းတည်း။
**မာနကူဋ**။ ။ မာနေန၊ ချင့်ခွက်, ချင့်တောင်း, တိုင်းတာကြိုးဖြင့်၊ ကူဋံ= လှည့် စားခြင်း၊ ထိုမာနကူဋသည် ဟဒယဘေဒ, သိခါဘေဒ, ရဇ္ဇုဘေဒဟု သုံးမျိုးရှိ၏။ ထိုတွင်–
(၁) ချင့်ခွက်ချင့်တောင်းတို့၏ အတွင်းဘက် (အဗ္ဘန္တရ) ကို ဟဒယဟု ခေါ်၍ ထိုဟဒယကို အပေါက်ဖောက်ခြင်းကို ဟဒယ‌ဘေဒ ဟု ဆိုလို၏။ မိမိကဝယ်ယူလို၍ ဆီထောပတ်စသည်တို့ကို ချင့်သောအခါ ထိုအပေါက်ရှိသော ချင့်ခွက်ထဲ၌ ဆီကိုဖြည်းဖြည်းလောင်းထည့်ပြီး အောက်ခံခွက်ကြီးထဲ၌ ဆီကိုယိုကျစေကာဝယ်ယူ၏။ မိမိက ရောင်းသောအခါ၌ကား ထိုအပေါက်ကို လက်ဖြင့်ပိတ်၍ဆီကိုမြန်မြန်ပြည့်အောင် လောင်းထည့်ရောင်းချ ၏။ (၂) အဦးအဖျားချွန်ကို သိခါဟုခေါ်၍ ထိုသိခါကို ဖြတ်ချခြင်း (လျော့ကျသွားအောင်စတုတ်တိုက်ချခြင်း) ကို သိခါဘေဒ ဟု ခေါ်၏။ ဆန်စပါးစသည်ကို မိမိကဝယ်ယူသောအခါ အောက်ခံတောင်းထဲ၌ လေမခိုအောင် စပါးကို ဖြည်းဖြည်းလောင်းထည့်ပြီး အဖျားချွန် (သိခါ)ကို ထောင်တက်စေကာ ဝယ်ယူ၏၊ မိမိက စပါးရောင်းသော အခါ၌ကား စပါးကို မြန်မြန်လောင်းထည့်၍ အဖျားချွန်ကို လျော့ကျသွားအောင် စတုတ်တိုက်ချ၏။(၃) လယ်ယာစသည်ကို ကြိုးဖြင့် တိုင်းတာသောအခါ လာဘ်ပေးလာဘ်ယူ ပြုလုပ်၍ ကျဉ်းငယ်သောလယ်ကို ကြီးကျယ် အောင်တိုင်းတာခြင်းစသည်ကို ရဇ္ဇုဘေဒ (ကြိုးတိုင်းတာမှုကို ဖောက်ဖျက်ခြင်း၊ မမှန်မကန် တိုင်းတာခြင်း) ဟု ခေါ်၏။

+ ကံသကူဋ+ မာနကူဋာ၊ ချိန်ခွင်ဖြင့် လိမ်လည်လှည့်စားခြင်း+ ရွှေခွက်ဖြင့် လိမ် လည်လှည့်စားခြင်း+ ချင့်ခွက်, ချင့်တောင်း, တိုင်းတာကြိုးဖြင့် လိမ်လည်လှည့်စား ခြင်းမှ။ [ ကုဋ၊ လိမ်လည်လှည့်စားခြင်း]။ ပ။

ဥက္ကောဋန, ဝဉ္စန, နိကတိ, သာစိယောဂါ၁။**ဥက္ကောဋန (လဉ္ဇဂ္ဂဟဏ)၊ တံစိုးလက်ဆောင်ယူခြင်း၊ လာဘ်စားခြင်း၊ ဝဉ္စန= ( မမှန်ကန်သောအကြောင်း ပရိယာယ်အသွယ်သွယ်တို့ဖြင့်) လိမ်လည်လှည့် စားခြင်း။ နိကတိ=အတုအပဖြင့် လိမ်လည်လှည့်စားခြင်း၊ (မန္တန်စုပ်, မျက်လှည့်လည်းပြ၍ အတုအပပြုလုပ်လျက် လိမ်လည်လှည့်စားခြင်း) “ နိကတီတိ ယောဂဝသေန ဝါမာယာဝသေန ဝါ ။ပ။ အသုဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏန္တိ ကတွာ ပတိရူပကေန ဝဉ္စနံ ” ဟူသော အဋ္ဌကထာ၌ “ ယောဂဝသေနာတိ ဝိဇ္ဇာဇပ္ပနာဒိပယောဂ ဝသေန” ဟု သီလက္ခန်ဋီကာသစ် (ပ– ၃၅၃)ဖွင့်၏၊ ထိုအတိုင်း အနက်ပေးထားပါသည်။
သာစိယောဂ၌ တာလုဇ ပဌမက္ခရာနှင့် “ သာစိ ” ပုဒ်ကို အမရ ကောသ, ထောမနိမိစသော သက္ကတအဘိဓာန်တို့၌ အဗျယပုဒ်၌ ထည့်သွင်းထားသောကြောင့် ထိုသာစိပုဒ်ကို ဝိဂြိုဟ်ပြုနေဖွယ်မလိုပါ။ သီလက္ခန်ဋီကာသစ်၌မူ “ သစနံ သထနံ သာစိ၊ ကောက်ကျစ်ခြင်း ” ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြုထား၏။
ထို့အပြင် သာစိယောဂ၌ ယောဂသဒ္ဒါကို ဆလ (စဉ်းလဲခြင်း)အနက်ဟောဟု ဝိသုဒ္ဓါရုံစည်ရှင် အဘိဓာန်၌ဆို၏၊ သို့သော် ဤမျှလောက် ထူးဆန်းခက်ခဲသော အနက်ဟောဖြစ်လျှင် အဋ္ဌကထာဆရာကိုယ်တိုင် ဖွင့်ပြခဲ့လေရာ၏၊ မဖွင့်ပြခဲ့သည်ကို ထောက် သောအားဖြင့် လွယ်ကူသော တွေ့ နေကျ အနက်သာ ဖြစ်သင့်ပါ၏။ ထို့ကြောင့် ယောဂသဒ္ဒါကို အားထုတ်ခြင်း အနက်ဟောကြံကာ ယခင် အနုယောဂပုဒ်၏ ကိုယ်စား လှယ်ဟုသာ ဆိုသင့်ပါ သည်။
သာစိ (ကုဋိလော) ယောဂေါ အနုယောဂေါ သာစိယောဂေါ၊ စဉ်းလဲကောက်ကျစ် သော (စဉ်းလဲကောက်ကျစ်စွာ) ပြုလုပ်အားထုတ်ခြင်း၊ (တနည်း)သာစိ (ကုဋိလဿ) ယောဂေါ အနုယောဂေါ သာစိယောဂေါ၊ စဉ်းလဲကောက်ကျစ်သူ၏ (ဝါ= စဉ်းလဲ ကောက်ကျစ်လျက်) ပြုလုပ်အားထုတ်ခြင်း။ ထို့နောက် ဥက္ကောဋန ဝဉ္စန, နိကတိပုဒ်တို့ကို သာစိယောဂနှင့်–
(၁) **ဥက္ကောဋနသာစိယောဂ**၊ လာဘ်စားခြင်းတည်းဟူသော စဉ်းလဲကောက်ကျစ်စွာ ပြုလုပ်အားထုတ်ခြင်း၊ (၂) **ဝဉ္စနသာစိယောဂ** = ( အကြောင်းဥပါယ် နည်းလမ်းအသွယ်သွယ်ဖြင့်) လိမ်လည် လှည့်စားခြင်းတည်းဟူသောစဉ်းလဲကောက်ကျစ်စွာ ပြုလုပ်အားထုတ်ခြင်း၊ (၃) **နိကတိသာစိယောဂ** = မန္တန်စုပ်ခြင်းစသော လုံ့လပယောဂ တစ်ခုခုဖြင့်သော်လည်းကောင်း, မျက်လှည့်ပြခြင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း အတုအပပြုလုပ်၍ လိမ်လည်လှည့်စားခြင်းတည်းဟူသောစဉ်းလဲကောက်ကျစ်စွာ ပြုလုပ်အားထုတ်ခြင်း၊ ဤသို့ တွဲစပ်၍ အနက်မှတ်ပါ။

၊ လာဘ်စားခြင်း၊ အကြောင်းဥပါယ် နည်းလမ်းအသွယ်သွယ်ဖြင့်လိမ်လည်လှည့်စားခြင်း၊ မန္တန်ကိုစုပ်, မျက်လှည့်လည်းပြ၍ အတုအပပြုလုပ်လျက် လိမ်လည်လှည့်စားခြင်း တည်းဟူသော စဉ်းလဲကောက်ကျစ်စွာပြုလုပ်အားထုတ်ခြင်းမှ။ ပ။

ဆေဒန+ ဝဓ+ ဗန္ဓန+ ဝိပရာ မောသ+ အာလောပ+ သဟသာကာရာ၁။**ဝိပရာမောသပုဒ်ကို “ ဝိ+ ပရိ+ အာ+မုသ+ ဏ” ဟု ခွဲပါ၊ ဝိ (ဝိသေသေန)၊ အထူးအားဖြင့်+ ပရိ(သမန္တ တော)- ထက်ဝန်းကျင်မှ+ အာ (ဘုသံ)- ပြင်း ထန်စွာ+ မောသော- မေ့မျောသွားစေခြင်း၊ ဝါ- ခိုးဝှက်လုယက်ခြင်း ” ဤသို့ သီလက္ခန်ဋီကာသစ်၌ ဥပသာရပုဒ်တို့ကိုပါ အနက်ဖွင့်ထား၏။ သို့သော် မြန်မာပြန်အနက်ရှုပ် ထွေး၍ အကျိုးမများလှသောကြောင့် အဋ္ဌကထာနှင့် ရှေးဋီကာတို့အထူးမဖွင့်သော ထိုဥပသာရအနက်များကို ချန်လှပ်ထားခဲ့သည်။
**သဟသာကာရ**။ ။ သဟသာ ဗလေန ကာရော သဟသာကာရော- ခွန်အားဖြင့် (ဝါ၊ အနိုင်အထက်) ပြုလုပ်ခြင်း၊ (တနည်း) ဗလက္ကာရေပိ သာဟသံ။ အဘိဓာန်ဂါထာ (၁၁၃၀)၊ သဟသာ ဗလေန ပဝတ္တိတော သာဟသော၊ သာဟသောကာရော သာဟသကာရော။ ဤသို့လည်း ပဌမ “သ” ၌ ဒီဃဖြင့် ရှိနိုင်၏။
၊ လက်စသည်ကိုဖြတ်ခြင်း+ ညှဉ်းဆဲနှိပ်စက်ခြင်း+ ဖွဲ့တုပ်ချည်နှောင်ခြင်း+ (ဆီး နှင်း, ခြုံပိတ်ပေါင်းတို့ဖြင့် ဖုံးကွယ်လျက်) ခရီးသွားတို့ကို လုယက်ခြင်း+ ရွာနိဂုံးစ သည်တို့ကို လုယက်ဖျက်ဆီးခြင်း+နိုင်ထက်စီးနင်း ဓားပြတိုက် အနုကြမ်းစီးခြင်းတို့မှ။ ပ။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။ ကာယပရိဟာရိကေန၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို မွေးမြူနိုင်ရုံသာရှိသော။ စီဝရေန၊ သင်္ကန်းဖြင့်လည်းကောင်း။ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကေန၊ ဝမ်းဗိုက်ကို မွေးမြူနိုင်ရုံသာရှိသော။ ပိဏ္ဍပါတေန၊ ဆွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း။ သန္တုဋ္ဌော၊ ရောင့်ရဲသည်။ ဟောတိ၊ ၏။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။ ယေန ယေနေဝ၊ အကြင် အကြင်အရပ်ဖြင့်။ ဝါ၊ အကြင် အကြင်အရပ်သို့။ ပက္ကမတိ၊ ဖဲသွား၏။ ( တေန တေန၊ ထိုထိုအရပ်ဖြင့်။ ဝါ၊ သို့။) သမာဒါယေဝ၊ ပရိက္ခရာရှစ်ပါးကိုယူ၍သာလျှင်။ ပက္ကမတိ၊ ၏။
ပက္ခီ၊ အတောင်ရှိသော။ သကုဏော၊ ငှက်သည်။ ယေန ယေနေဝ၊ အကြင် အကြင်အရပ်ဖြင့်။ ဝါ၊ သို့။ ဍေတိ၊ ပျံသွား၏။ (တေန တေန၊ ထိုထိုအရပ်ဖြင့်။ ဝါ၊ သို့။) သပတ္တဘာရောဝ၊ မိမိ၏ အတောင်ဟူသောဝန်ရှိသည်သာလျှင်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။) ဍေတိ သေယျထာပိ နာမ၊ ပျံသွားသကဲ့သို့။ ဧဝမေဝံ၊ ဤအတူပင်။ ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။ ပ။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။ အရိယေန၊ အပြစ်ကင်းဝေးသော။ ဣမိနာ သီလက္ခန္ဓေန၊ ဤသီလဂုဏ်နှင့်။ သမန္နာဂတော၊ ပြည့်စုံသည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။) အဇ္ဈတ္တံ၊ မိမိခန္ဓာ အတ္တဘော၌။ အနဝဇ္ဇသုခံ၊ ကိလေသာဟူသောအပြစ် မရှိသော ချမ်းသာကို။ ပဋိသံဝေဒေတိ၊ ခံစား၏။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။ ( အပြစ်ကင်းသော သီလဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော ထိုရဟန်းသည်။) စက္ခုနာ၊ ဖြင့်။ [ စာပိုဒ် (၁၄) သံဝရသုတ်ကြည့်]။ ပ။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။ အရိယေန၊ သော။ ဣမိနာ ဣန္ဒြိယသံဝရေန၊ ဤဣန္ဒြိယသံဝရသီလနှင့်။ ဝါ၊ ဤဣန္ဒြေတို့ကို ပိတ်ဆီးစောင့်ရှောက်မှုဟူသော သီလနှင့်။ သမန္နာဂတော၊ သည်။ (ဟုတွာ) အဇ္ဈတ္တံ၊ ၌။ အဗျာသေကသုခံ၊ ကိလေသာတို့ မသွန်းလောင်းအပ်သော ချမ်းသာကို။ ဝါ၊ ကိလေသာတို့ဖြင့် မရှုပ်ထွေးသောချမ်းသာကို။ ပဋိသံဝေဒေတိ၊ ၏။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။ ( ထိုဣန္ဒြိယသံဝရသီလနှင့် ပြည့်စုံသောရဟန်းသည်။) အဘိက္ကန္တေ၊ ရှေ့သို့သွားခြင်း၌လည်းကောင်း။ ပဋိက္ကန္တေ၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း၌လည်းကောင်း။ သမ္ပဇာနကာရီ၁။**သမ္ပဇည (၄)ပါး**။ ။ သမ္မာ ပဇာနနံ သမ္ပဇာနံ၊ ကောင်းစွာ ခွဲခြားသိခြင်း တည်းဟူသောဉာဏ်၊ ထိုဉာဏ်သည် လေးမျိုးရှိ၏၊ ထိုလေးမျိုးမှာ–
(၁) တစ်နေရာရာသို့ သွားလိုသောအခါ (သို့မဟုတ် အဘိက္ကန္တ , ပဋိက္ကန္တ စသော အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ချင်စိတ်ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ) တရားသဘောအားဖြင့် တိုးတက်ကြီးပွားမှု ရှိမရှိ ( သွားခြင်းကြောင့် အကျိုးရှိမရှိ) ကောင်းစွာခွဲခြားသိသော သာတ္ထကသမ္ပဇည မည်သောဉာဏ်။
(၂) ဘုရားဖူးသွားခြင်းစသောကိစ္စသည် အကျိုးရှိသော်လည်း ယခုသွားဖို့ရာသင့် လျော်သည် မလျော်သည်ကို ကောင်းစွာခွဲခြားသိသော သပ္ပါယသမ္ပဇညမည်သော ဉာဏ်။
(၃) သင့်လျော်သည်ဟု ကောင်းစွာသိ၍ သွားသောအခါ မိမိကြိုက်နှစ်သက်ရာ ကမ္မ ဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းသွားခြင်းအားဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံ၌ ကောင်းစွာခွဲခြားသိသော ဂေါစရသမ္ပဇညမည်သောဉာဏ်။
(၄) အသက်ရှင်အတ္တကောင်က သွားသည်မဟုတ်၊ ငါဆိုသောသူကသွားနေသည်မဟုတ်၊ သွားလိုစိတ်ဖြစ်ပေါ်လာသည်နှင့် တပြိုင်နက် ထိုသွားလိုစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇဝါယောဓာတ်သည် ဝိညတ်ရုပ်ကို ဖြစ်စေလျက် လှုပ်ရှားခြင်း, တွန်းကန်ခြင်းသဘောအားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ် အနှံ့အပြား (အထူးအားဖြင့်ခြေထောက်၌) ပေါ်ကြွလာ၏၊ ထိုစိတ္တဇဝါယောဓာတ်၏ ပေါ်ကြွဖြစ်လာခြင်းကြောင့် ဤကိုယ်ကောင်ဟု သမုတ်အပ်သော ရုပ်အစုအဝေးကြီးသည် ခြေကြွကာလှမ်းကာ သွားခြင်းအမူအရာကို ပေါ်ပေါက်လာစေသည်ဟု မတွေမဝေ ခွဲခြားသိသော အသမ္မောဟသမ္ပဇညမည်သောဉာဏ်။ ထိုသို့ကောင်းစွာခွဲခြားသိသော သာတ္ထကသမ္ပဇညစသော ဉာဏ်လေးမျိုးကို သမ္ပဇာနပုဒ်အရယူရ၏၊ သမ္ပဇာနေန ကာရီ သမ္မဇာနကာရီ၊ ကောင်းစွာခွဲခြားသိသောဉာဏ်ဖြင့် (ရှေ့သို့သွားခြင်း, နောက် သို့ဆုတ်ခြင်း စသောကိစ္စကို) ပြုလေ့ရှိသူ။
(တနည်း) သမ္ပဇာနံ ကာရီ သမ္မဇာနကာရီ၊ ( ရှေ့သွားခြင်း, နောက်ဆုတ်ခြင်းစသော ကိစ္စတို့၌ အကျိုးရှိမရှိ , လျော်မလျော်စသည်ကို) ကောင်းစွာခွဲခြားသိသောဉာဏ်ကို ပြု လေ့ဖြစ်စေလေ့ရှိသူ၊ (တနည်း) သမ္ပဇာနဿ ကာရော သမ္ပဇာနကာရော၊ ကောင်းစွာခွဲ ခြားသိသောဉာဏ်ကို ပြုခြင်းဖြစ်စေခြင်း၊ သောအဿ အတ္ထီတိ သမ္ပဇာနကာရီ၊ ကောင်းစွာခွဲခြားသိသောဉာဏ်ကို ပြုခြင်းဖြစ်စေခြင်းရှိသူ။
၊ ကောင်းစွာခွဲခြားသိသောဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိသည်။ ( ကောင်းစွာ ခွဲခြားသိသောဉာဏ်ဖြင့် ရှေ့သွားခြင်း, နောက်ဆုတ်ခြင်းကိစ္စကို ပြုလေ့ရှိသည်။) ဝါ၊ ကောင်းစွာခွဲခြားသိသောဉာဏ်ကို ပြုလေ့ဖြစ်စေလေ့ရှိသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ အာလောကိတေ၊ မိမိ၏ရှေ့တည့်တည့်ကြည့်ခြင်း၌လည်းကောင်း။ ဝိလောကိတေ၊ စောင်းငဲ့ကြည့်ခြင်း၌ လည်းကောင်း။ ဝါ၊ မိမိ၏ ဝဲယာဘက်ကို ကြည့်ခြင်း၌ လည်းကောင်း။ သမ္ပဇာနကာရီ၊ ကောင်းစွာ ခွဲခြားသိသောဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိသည်။ ( ကောင်းစွာ ခွဲခြားသိသောဉာဏ်ဖြင့် ရှေ့တည့်တည့်ကြည့်ခြင်း, စောင်းငဲ့ကြည့်ခြင်းကိုပြုလေ့ရှိသည်။) ဝါ၊ ကောင်းစွာ ခွဲခြားသိသောဉာဏ်ကို ပြုလေ့ဖြစ်စေလေ့ရှိသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ သမိဉ္ဇိတေ၊ လက်ခြေ စသည်တို့ကို ကွေးခြင်း၌ လည်းကောင်း။ ပသာ ရိတေ၊ လက်ခြေစသည်တို့ကို ဆန့်တန်းခြင်း၌လည်းကောင်း။ သမ္ပဇာနကာရီ၊ ကောင်းစွာခွဲခြားသိသော ဉာဏ်ဖြင့် ကွေးခြင်းဆန့်ခြင်းတို့ကို ပြုလေ့ရှိသည်။ ဝါ၊ ကောင်းစွာ ခွဲခြားသိသော ဉာဏ်ကို ပြုလေ့ဖြစ်စေလေ့ရှိသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေ၊ နှစ်ထပ်သင်္ကန်းနှင့် သပိတ်သင်္ကန်းတို့ကို ကိုင်ဆောင် သုံးစွဲခြင်း၌။ သမ္ပဇာနကာရီ၊ ကောင်းစွာခွဲခြားသိသောဉာဏ်ဖြင့် (ကိုင်ဆောင်သုံးစွဲမှုကို) ပြုလေ့ရှိ သည်။ ဝါ၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ အသိတေ၊ ဆွမ်းစားခြင်း၌လည်းကောင်း။ ပီတေ၊ ယာဂုစသည် သောက်ခြင်း၌ လည်းကောင်း။ ခါယိတေ၊ ခဲဖွယ် ခဲစားခြင်း၌ လည်းကောင်း။ သာယိတေ၊ ပျားရည်စသည်လျက်ခြင်း၌ လည်းကောင်း။ သမ္ပဇာနကာရီ၊ ကောင်းစွာ ခွဲခြားသိသောဉာဏ်ဖြင့် (စားသောက်ခဲမှုနှင့် လျက်မှုကို) ပြုလေ့ရှိသည်။ ဝါ၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေ၊ ကျင်ကြီးကျင်ငယ် စွန့်ခြင်း၌။ သမ္ပဇာနကာရီ၊ ကောင်းစွာ ခွဲခြားသိသောဉာဏ်ဖြင့် ( ကျင်ကြီးကျင်ငယ်စွန့်မှု) ပြုလေ့ရှိသည်။ ဝါ၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဂတေ၊ သွားခြင်း၌လည်းကောင်း။ ဌိတေ၊ ရပ်ခြင်း၌လည်းကောင်း။ နိသိန္နေ၊ ထိုင်ခြင်း၌လည်းကောင်း။ သုတ္တေ၊ အိပ်ပျော်ခြင်း၌လည်းကောင်း။ ဇာဂရိတေ၊ နိုးခြင်း၌လည်းကောင်း။ ဘာသိတေ၊ စကားပြောခြင်း၌လည်းကောင်း။ တုဏှိဘာဝေ၊ ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်း၌ လည်း ကောင်း။ သမ္ပဇာနကာရီ၊ ကောင်းစွာ ခွဲခြားသိသောဉာဏ်ဖြင့် (သွားရပ်ထိုင်ခြင်းစသည်ကို) ပြုလေ့ရှိသည်။ ဝါ၊ ကောင်းစွာ ခွဲခြားသိသောဉာဏ်ကိုပြုလေ့ဖြစ်စေလေ့ရှိသည်။ ဟောတိ၊ ၏။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။ အရိယေန၊ အပြစ်ကင်းဝေးသော။ ဣမိနာ သီလက္ခန္ဓေန၊ ဤသီလဂုဏ်နှင့်။ သမန္နာဂတော စ၊ ပြည့်စုံသည် လည်းကောင်း။ အရိယာယ၊ အပြစ်ကင်းဝေးသော။ ဣမာယ သန္တုဋ္ဌိယာ၊ ဤရောင့်ရဲလွယ်ခြင်းနှင့်။ သမန္နာဂတော စ၊ သည်လည်းကောင်း။ အရိယေန၊ သော။ ဣမိနာ ဣန္ဒြိယသံဝရေန၊ နှင့်။ သမန္နာဂတောစ၊ လည်းကောင်း။ အရိယေန၊ သော။ ဣမိနာ သတိသမ္ပဇညေန၊ ဤသတိတရား , သမ္ပ ဇဉ်ဉာဏ် ပညာ တရားနှင့်။ သမန္နာဂတော စ၊ လည်းကောင်း။ (ဟုတွာ) ဝိဝိတ္တံ၊ လူသံ တိတ်ဆိတ်သော။ သေနာသနံ၊ အပ်ရာနေရာဌာနသို့။ ဘဇတိ၊ ချဉ်းကပ်၏။ အရညံ၊ တောသို့လည်းကောင်း။ ( မြို့ရွာမှ ကုပ်လုပ်လေးတာ အပြန်ငါးရာ ဝေးကွာသောတောသို့လည်းကောင်း။) ရုက္ခမူလံ၊ သစ်ပင်အနီးသို့ လည်းကောင်း။ ပဗ္ဗတံ၊ တောင်သို့်လည်းကောင်း။ ကန္ဒရံ၊ ရေအယဉ် တိုက်စား ထွင်းဖောက်ထား အပ်သော တောင်ဝှမ်းမြစ်ကွေ့ အရပ်သို့လည်းကောင်း။ [ တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၉၆) ပရိသာသုတ် (ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် ပထမတွဲ နိဿယ၊ နှာ-၅၃၈)လည်းကြည့်။] ဂိရိဂုဟံ၊ တောင်ဂူသို့ လည်းကောင်း။ [ အလွယ်အနှက်ပေးခြင်းတည်း။] ဝါ၊ တောင်နှစ်လုံးတို့၏ အကြားအရပ်တည်း ဟူသောဂူသို့လည်းကောင်း။ [ ဂိရီနံ ဒွိန္နံ ပဗ္ဗတာနံ ဂုဟာ အန္တ ရံ ဂိရိဂုဟာ။] ဝါ၊ တစ်လုံးတည်းသောတောင်၏ ဥမင်လိုဏ်ဂူသို့ လည်းကောင်း။ [ ဂိရိဿဧကဿေဝ ပဗ္ဗတဿ ဂုဟာ ဂိရိဂုဟာ။] သုသာနံ၊ သုသာန်သင်္ချိုင်းသို့လည်းကောင်း။ ဝနပတ္ထံ၊ လူသူအရောက်နည်းသော တောသို့လည်းကောင်း။ [ ဒုကနိပါတ်စာပိုဒ် (၃၁) ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် ပထမတွဲ နိဿယ၊ နှာ– ၁၅၃)လည်းကြည့်။] အမ္ဘောကာသံ၊ ဟင်းလင်းပြင်သို့ လည်းကောင်း။ ပလာလပုဉ္ဇံ၊ ကောက်ရိုးပုံ လိုဏ်ခေါင်းသို့လည်းကောင်း။ ဘဇတိ၊ ၏။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။ ပစ္ဆာဘတ္တံ၊ ဆွမ်းစားပြီးရာကာလမှ နောက်၌။ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော၊ ဆွမ်းခံရာအရပ်မှ ဖဲခွာခဲ့သည်။ ( သမာနော၊ ဖြစ်လသော်။) ပလ္လင်္ကံ၊ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေခြင်းကို။ ဝါ၊ တင်ပျဉ်ခွေခြင်းကို။ ဝါ၊ ပတ်ပတ်လည် ပေါင်နှစ်ဖက် ဖွဲ့ယှက်နေခြင်းဟူသော ပလ္လင်ကို။ အာဘု ဇိတွာ၊ ဖွဲ့ခွေ၍။ ကာယံ၊ အထက်ပိုင်းကိုယ်ကို။ ဥဇုံ၊ ဖြောင့်မတ်စွာ။ ( ၁၈– ချောင်းသော ကျောကုန်းဆူးရိုးတို့ကို အချင်းချင်း ထိစေခြင်းအားဖြင့် ဖြောင့် ဖြောင့်စန့်စန့်။) ပဏိဓာယ၊ ထား၍။ သတိံ၊ သတိကို။ ပရိမုခံ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းသို့ရှေ့ရှု။ [ အဘိမုခံနှင့် အနက်တူ၏။] ဝါ၊ ပါးစပ်ပေါက်၏ အနီးဖြစ်သော နှာသီးဖျားနှင့် အထက်နှုတ်ခမ်းအလယ်၌။ ဥပဋ္ဌပေတွာ၊ ကပ်ထား၍။ နိသီဒတိ၊ ထိုင်နေ၏။ [ နောက်တနည်းကို တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၆၄) ဝေနာဂပုရသုတ်၊ ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် ပထမတွဲ နိဿယ၊ နှာ-၄၂၇)ကြည့်။]
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။ လောကေ၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာဟူသော လောက၌။ အဘိဇ္ဈံ၊ အဘိဇ္ဈာကို။ ဝါ၊ အလွန် လိုလား တပ်မက်ကြောင်း ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏကို။ ပဟာယ၊ ပယ်ရှား၍။ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေန၊ ကင်းသော အဘိဇ္ဈာရှိသော။ စေတသာ၊ စိတ်ဖြင့်။ ဝိဟရတိ၊ နေ၏။ အဘိဇ္ဈာယ၊ အဘိဇ္ဈာမှ။ စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။ ပရိသော ဓေတီ၊ သုတ်သင်၏။
ဗျာပါဒ ပဒေါသံ၊ ဗျာပါဒနှင့် ပဒေါသကို။ ဝါ၊ စိတ်၏ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ ရောက်ကြောင်း ဒေါသ, မိမိလည်းပျက်စီး၍ သူတစ် ပါးကိုလည်း ပျက်စီးစေတတ်သော ဒေါသကို။ ပဟာယ၊ ၍။ အဗျာပန္နစိတ္တော၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ရောက်သော ဒေါသမူစိတ်မရှိသည်။ သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီ၊ အားလုံးသော သတ္တဝါမှန်သမျှတို့ကို စီးပွားဖြင့် ငဲ့ညှာထောက်ထားသနားသည်။ ( ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။) ဝိဟရတိ၊ နေ၏။ ဗျာပါဒပဒေါသာ၊ မှ။ ပ။
ထိန မိဒ္ဓံ၊ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏကို။ ဝါ၊ စိတ်၏ထိုင်းမှိုင်းခြင်း, စေတသိက်၏ထိုင်းမှိုင်းခြင်းသဘောကို။ ပဟာယ၊ ပယ်ရှား၍။ ဝိဂတထိနမိဒ္ဓေါ၊ ကင်းပြီးသော ထိနမိဒ္ဓရှိသည်။ အာလောကသညီ၊ အရောင်အလင်းကို မှတ်သားနိုင်သော သညာရှိသည်။ သတော၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံကို စွဲကပ် အမှတ်ရနေသည်။ ဝါ၊ သတိရှိသည်။ သမ္ပဇာနော၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံကို ကောင်းစွာ ခွဲခြားသိသည်။ ဝါ၊ သမ္ပဇဉ်ဉာဏ်ပညာရှိသည်။ (ဟုတွာ) ဝိဟရတိ၊ နေ၏။ ထိနမိဒ္ဓါ၊ ထိနနှင့်မိဒ္ဓမှ။ ပ။
ဥဒ္ဓစ္စ ကုက္ကုစ္စံ၊ ဥဒ္ဓစ္စ ကုက္ကုစ္စ နီဝရဏကို။ ဝါ၊ စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောနှင့် နောင်တ တဖန်ပူပန်ခြင်းသဘောကို။ ပဟာယ၊ ၍။ အနုဒ္ဓတော၊ မငြိမ်မသက် လွင့်တတ်သောစိတ် မရှိသည်။ ဝါ၊ မပျံ့လွင့်သည်။ အဇ္ဈတ္တံ၊ မိမိခန္ဓာအစဉ်၌။ ဝူပသန္တ စိတ္တော၊ ငြိမ်သက်သော စိတ်ရှိသည်။ ( ဟုတွာ) ဝိဟရတိ၊ နေ၏။ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာ၊ မှ။ ပ။
ဝိစိကိစ္ဆံ၊ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏကို။ ဝါ၊ ရတနာသုံးဖြာ အကျင့်သိက္ခာစသည်တို့၌ မဝေခွဲနိုင်ခြင်းသဘောကို။ ပဟာယ၊ ၍။ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော၊ လွန်မြောက်အပ်ပြီးသော ဝိစိကိစ္ဆာရှိသည်။ ကုသလေသု၊ ကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော။ ဝါ၊ အပြစ်ကင်းစင်ကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ တရားတို့၌။ အကထံကထီ၊ သို့လောသို့လော တွေးတောယုံမှားခြင်းမရှိသည်။ (ဟုတွာ) ဝိဟရတိ၊ ၏။ ဝိစိကိစ္ဆာယ၊ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏမှ။ ပ။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။ စေတသော၊ စိတ်ကို။ ဥပက္ကိလေသေ၊ ညစ်နွမ်းစေတတ်ကုန်သော။ ပညာယ၊ လောကီလောကုတ္တရာ ပညာကို။ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ၊ (ဖြစ်ခွင့်တားဆီး) အားနည်းအောင်ပြုတတ်ကုန်သော။ ပဉ္စ၊ ငါးမျိုးကုန်သော။ ဣမေ နီဝရဏေ၊ ဤနီဝရဏတရားတို့ကို။ ပဟာယ၊ ၍။ ကာမေဟိ၊ တို့မှ။ ဝိဝိစ္စေဝ၊ လျှင်။ ပ။ ဝိဟရတိ၊ ၏။ [ စာပိုဒ် (၁၆၃)အသုဘသုတ်ကြည့်။]
သော၊ ထိုစတုတ္ထဈာန်ရရှိပြီးသော ရဟန်းသည်။ ဧဝံ၊ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အစီအစဉ်အတိုင်း။ ဝါ၊ ဤ ပဌမဈာန်ရခြင်းစသော အစဉ်အားဖြင့်စတုတ္ထဈာန်ကိုရပြီး၍။ စိတ္တေ၊ အဘိညာဉ်၏ အခြေခံ စတုတ္ထဈာန်စိတ် သည်။ သမာဟိတေ၊ စတုတ္ထဈာန်သမာဓိဖြင့် တည်ကြည်လသော်။ ပရိသုဒ္ဓေ၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ ဖြူစင်လသော်။ [ အကျဉ်းချုပ်မျှသာ အနက်ပြန်ဆိုတော့မည်။ အကျယ်တဝင့် အနက်အမျိုးမျိုးကို တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၅၉) တိကဏ္ဏသုတ်ကြည့် လေ။] ပရိယောဒါတေ၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ ဖြူစင်လသော်။ အနင်္ဂဏေ၊ ရာဂဒေါသ အညစ်အကြေး မရှိလသော်။ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ၊ စိတ်ကို ပူးကပ်နှိပ်စက်တတ်သော ရာဂဒေါသကင်းကွာပြီးလ သော်။ မုဒုဘူတေ၊ နူးညံ့စွာဖြစ်လသော်။ ကမ္မနိယေ၊ တန်ခိုးဖန်ဆင်းခြင်း အမှုကိစ္စ၌ ခိုင်ခံ့ လျောက် ပတ်လသော်။ ဌိတေ၊ ခိုင်မြဲတည်တံ့လသော်။ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ၊ တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိသည်အဖြစ်သို့ ရောက်လသော်။ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏာယ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ ဉာဏ်အကျိုးငှာ။ ဝါ၊ ရှေးဘဝက နေခဲ့ဖူးသော ခန္ဓာ အစဉ်ကိုအစဉ်လျှောက်၍ အောက်မေ့ကြောင်း သတိနှင့်ယှဉ်သော ဉာဏ် အကျိုးငှာ။ စိတ္တံ၊ ပရိကမ်စိတ်ကို။ ဝါ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်၏ ရှေ့ပြေး ဖြစ်သောကြိုတင်စီစဉ်ပြုလုပ်တတ် သော စိတ်ကို။ အဘိနိန္နာမေတိ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသသို့ရှေ့ရှုညွတ်စေ၏။ ပ။ သတ္တာနံ၊ သတ္တဝါတို့၏။ စုတူပပါတဉာဏာယ၊ စုတိနှင့် ပဋိသန္ဓေကို သိမြင်သော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အကျိုးငှာ။ ဝါ၊ စုတေခါနီးနှင့် ပဋိသန္ဓေနေပြီးစ သတ္တဝါတို့ကို သိမြင်တတ်သော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အကျိုးငှာ။ ပ။ အာသဝါနံ၊ အာသဝတရားတို့၏။ ခယဉာဏာယ၊ အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်ခန်းကြောင်းအရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်အကျိုးငှာ။ စိတ္တံ၊ ဝိပဿနာစိတ်ကို။ အဘိနိန္နာမေတိ၊ (အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်သို့) ရှေ့ရှုညွတ်စေ၏။ သော၊ ထိုရဟန်းသည်။ [ထို့နောက် စာပိုဒ် (၁၀၂) ဤစာအုပ်စာမျက်နှာ (၂၂၆) ဒုတိယဝလာဟကသုတ်ကြည့်]။ ပ။
ဣမေ၊ ဤလောဘ ဒိဋ္ဌိ မောဟတို့သည်သာ။ အာသဝါ၊ အာသဝတို့မည်၏။ ဣတိ၊ ဤသို့။ ( အာသဝေ၊ အာသဝတရားတို့ကို။) ယထာဘူတံ၊ အဖြစ်မှန် သဘောအတိုင်း။ ပဇာနာတိ၊ ထိုးထွင်း၍သိ၏။ ( သဘောလက္ခဏာကို မတွေမဝေ ထိုးထွင်းသိခြင်းဖြင့် သိ၏။) အယံ၊ ဤတဏှာသည်သာ။ အာသဝ သမုဒယော၊ အာသဝတို့၏ ဖြစ်ကြောင်းသမုဒယသစ္စာမည်၏။ ဣတိ၊ ဤသို့။ (တဏှံ၊ အာသဝတို့ကို ဖြစ်စေတတ်သော တဏှာကို။) ယထာဘူတံ၊ တိုင်း။ ပဇာနာတိ၊ ထိုးထွင်း၍သိ၏။ ( သဘောလက္ခဏာကို မတွေမဝေ ထိုးထွင်းသိခြင်းဖြင့်သိ၏။) အယံ၊ ဤနိဗ္ဗာန်သည်သာ။ အာသဝနိရောဓော၊ အာသဝတို့၏ချုပ်ကြောင်း (ချုပ်ရာ) နိရောဓသစ္စာမည်၏။ ဣတိ၊ သို့။ ( နိဗ္ဗာနံ၊ အာသဝနှင့်တဏှာသမုဒယတို့ မဖြစ် ကြောင်း နိဗ္ဗာန်ကို။) ယထာဘူတံ၊ တိုင်း။ ပ။ အယံ၊ ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်သာ။ အာသဝနိရောဓဂါမိနီ၊ အာသဝတို့၏ ချုပ်ကြောင်းနိဗ္ဗာန်သို့ သွားရောက်ကြောင်းဖြစ်သော။ ပဋိပဒါ၊ အကျင့်ဖြစ်သော မဂ္ဂသစ္စာမည်၏။ ဣတိ၊ သို့။ ( အရိယမဂ္ဂံ၊ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အရိယမဂ်ကို။) ယထာဘူတံ၊ တိုင်း။ ပဇာနာတိ၊ ၏။ ( သဘော......၏)
ဧဝံ၊ ဤသို့။ ဇာနတော၊ သစ္စာလေးပါးကိုသိသော။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ ပဿတော၊ သစ္စာလေးပါးကိုမြင်သော။ တဿ၊ ထိုရဟန်း၏။ ဝါ၊ ထိုရဟန်းမှာ။ [ တနည်း– တဿ၊ ထိုရဟန်း၏။ ဝါ၊ ထိုရဟန်းသည်။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ ဇာနတော၊ သစ္စာလေးပါးကို သိသည်အဖြစ်ကြောင့်။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ ပဿတော၊ သစ္စာလေးပါးကိုမြင်သည် အဖြစ်ကြောင့်။] ကာမာသဝါပိ၊ ကာမာသဝမှလည်း။ စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။ ဝိမုစ္စတိ၊ လွတ်ကင်း၏။ ဘဝါသဝါပိ၊ ဘဝါသဝမှလည်း။ ပ။ အဝိဇ္ဇာသဝါပိ၊ အဝိဇ္ဇာသဝမှလည်း။ စိတ္တံ၊ သည်။ ဝိမုစ္စတိ၊ ၏။ ဝိမုတ္တသ္မိံ၊ အာသဝကိလေသာတို့မှ လွတ်ကင်းပြီးသောစိတ်၌။ ( စိတ္တံ၊ ငါ၏စိတ်သည်။) ဝိမုတ္တံ၊ အာသဝကိလေသာတို့မှ လွတ်ကင်းပြီ။ ဣတိ၊ ဤသို့။ ဉာဏံ၊ ပြန်၍ ဆင်ခြင်သိမြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာ ဉာဏ်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ [ တနည်း– အဝိဇ္ဇာသဝါပိ၊ မှလည်း။ စိတ္တံ၊ သည်။ ဝိမုစ္စတိ၊ ၏။ ( စိတ္တေ၊ စိတ်သည်။) ဝိမုတ္တသ္မိံ၊ အာသဝ ကိလေသာတို့မှ လွတ်ကင်းပြီးလသော်။ (စိတ္တံ၊ ငါ၏စိတ်သည်။) ဝိမုတ္တံ၊ အာသဝကိလေသာတို့မှ လွတ်ကင်းပြီ။ ဣတိ၊ သို့၊ ဉာဏံ၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။]
ဇာတိ၊ ပဋိသန္ဓေသည်။ ခီဏာ၊ ကုန်ပြီ။ ဗြဟ္မစရိယံ၊ မြတ်သောအရိယမဂ်အကျင့်ကို။ ဝါ၊ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယကို။ ဝုသိတံ၊ ကျင့်သုံးအပ်ပြီ။ ကရဏီယံ၊ ပြုသင့်ပြုထိုက်သော (၁၆)ပါးသော မဂ်ကိစ္စကို။ ကတံ၊ ပြုအပ်ပြီးပြီ။ ဣတ္ထတ္တာယ၊ ဤ (၁၆)ပါး ကွဲပြားသော မဂ်ကိစ္စ၏ အဖြစ်ဟူသောအကျိုးငှာ။ ဝါ၊ ဤထူးထွေ ကွဲပြားခြားနားသော ကိလေသာကုန်ခန်း စေခြင်းကိစ္စ၏ အဖြစ်ဟူသောအကျိုးငှာ။ အပရံ၊ နောက်ထပ်တစ်မျိုးတခြား မဂ်ဖြစ်ပွားစေခြင်းကိစ္စသည်။ န (အတ္ထိ)၊ ငါ့မှာမရှိတော့ပြီ။ ဣတိ၊ ဤသို့။ ပဇာနာတိ၊ သိ၏။ [ နောက်တစ်နည်း အနက်ပေးပုံနှင့်တကွ ရှင်းလင်း ချက်အားလုံးကို ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် ပထမတွဲနိဿယ (နှာ–၃၇၁) တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၅၉) တိကဏ္ဏသုတ်ကြည့်။]
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဧဝံ၊ ဤနည်းဤပုံအားဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ ပ။
အဋ္ဌမံ။