ဧကံ၊ တစ်ပါးသော။
သမယံ၊ အခါ၌။
ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
ဥက္ကဋ္ဌံ၊ ဥက္ကဋ္ဌာမြို့၏။
အန္တရာ စ၊ အကြား၌လည်းကောင်း။
သေတဗျံ၊ သေတဗျမြို့၏။
အန္တ ရာ စ၊ အကြား၌လည်းကောင်း။
အဒ္ဓါနမဂ္ဂ ပဋိပန္နော၊ အဓွန့်ရှည်လျားသော ခရီးကို ကြွသွားတော်မူသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဒေါဏော၊ ဒေါဏမည်သော။
ဗြာဟ္မဏောပိ၊ ပုဏ္ဏားသည်လည်း။
[ သုဒံအနက်မရှိ။]
။ပ။
အဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နော၊ အဓွန့်ရှည်လျားသော ခရီးကို
သွားသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
ဒေါဏော၊ ဒေါဏမည်သော။
ဗြာဟ္မဏော၊ သည်။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏။
ပါဒေသု၊ ခြေတော်ရာတို့၌။
(ခြေတော်ဖြင့် နင်းထားအပ်သော နေရာတို့၌။)
သဟဿာရာနိ၊ တစ်ထောင်သော အကန့်ဒေါက်ဆန်ရှိကုန်သော။
သနေမိကာနိ၊ အကွပ်တကူနှင့် တကွဖြစ်ကုန်သော။
သနာဘိ ကာနိ၊ ပုံတောင်းနှင့် တကွဖြစ်ကုန်သော။
သဗ္ဗာကာရပရိပူရာနိ၊ အားလုံး စုံသော အခြင်းအရာတို့နှင့် ပြည့်စုံကုန်သော။
စက္ကာနိ၊ စက်လက္ခဏာတော်တို့ကို။
ဝါ၊ လှည်းဘီးအမှတ်အသားတို့ကို။
အဒ္ဒသာ ခေါ၊ မြင်ပြီးသည်သာ။
ဒိသွာန၊ မြင်ပြီး၍။
အဿ၊ ထိုဒေါဏပုဏ္ဏားမှာ။
ဧတံ၊ ဤသို့တွေးတော အံ့သြခြင်းသည်။
အဟောသိ၊ ဖြစ်ပြီ။
(ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့အံ့သြခြင်းသည်။
အဟောသိ၊ ဖြစ်သနည်းဟူမူ။)
အစ္ဆရိယံ ဝတ ဘော၊ လက်ဖျစ်ခတ်တီး အံ့ချီးထိုက်ပါကလားဟရို့။
အဗ္ဘုတံ ဝတ ဘော၊ ရှေးက မဖြစ်စဖူး, ယခုမှ အသစ်အထူး ဖြစ်ပါပေကလားဟရို့။
ဝတ၊ အမှန်တကယ်ပင်။
ဣမာနိ၊ ဤခြေရာတို့သည်။
မနုဿဘူတဿ၊ လူစင်စစ်ဖြစ်သူ၏။
ပဒါနိ၊ ခြေရာတို့သည်။
န ဘဝိဿန္တိ၊ ဖြစ်မည် မဟုတ်နိုင်ကုန်။
ဣတိ၊ ဤသို့ တွေးတောအံ့သြ ခြင်းသည်။
(အဟောသိ၊ ပြီ။)
အထ ခေါ၊ ထိုအခါ၌။
ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
မဂ္ဂါ၊ လမ်းမှ။
သြက္ကမ္မ၊ ဖဲခွာရှောင်လွှဲ၍။
အညတရသ္မိံ၊ တစ်ပင်သော။
ရုက္ခမူလေ၊ သစ်ပင်၏အနီး၌။
ဝါ၊ သစ်ပင်ရင်း, သစ်ပင်အောက်၌။
ပလ္လင်္ကံ၊ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ ခြင်းကို။
ဝါ၊ ပတ်ပတ်လည် ပေါင်နှစ်ဖက် ဖွဲ့ယှက်နေခြင်းဟူသော ပလ္လင်ကို။
အာဘုဇိတွာ၊ ဖွဲ့ခွေ၍။
ကာယံ၊ အထက်ပိုင်းကိုယ်ကို။
ဥဇုံ၊ ဖြောင့်မတ်စွာ။
( ၁၈-ချောင်းသော ကျောက်ကုန်းဆူးရိုးတို့ကို အချင်းချင်း ထိစေခြင်းအားဖြင့် ဖြောင့်ဖြောင့် စန့်စန့်။)
ပဏိဓာယ၊ ထား၍။
သတိံ၊ သတိကို။
ပရိမုခံ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းသို့ ရှေ့ရှု။
[ ကျန်အနက်များကို တိကနိပါတ် စာပိုဒ် (၆၄)ဝေနာဂပုရသုတ်၊ ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် ပထမတွဲ နိဿယစာမျက်နှာ - ၄၂၇ကြည့်။]
ဥပဋ္ဌပေတွာ၊ ထား၍။
နိသီဒိ၊ ထိုင်နေတော်မူပြီ။
အထ ခေါ၊ ထိုအခါ၌။
ဒေါဏော၊ သော။
ဗြာဟ္မဏော၊ သည်။
ဘဂဝတော၊ ၏။
ပဒါနိ၊ ခြေတော်ရာတို့ကို။
အနုဂစ္ဆန္တော၊ အစဉ်လိုက်လသော်။
အညတရသ္မိံ၊ သော။
ရုက္ခမှုလေ၊ ၌။
နိသိန္နံ၊ ထိုင်နေတော်မူသော။
ပါသာဒိကံ၊ စိတ်ကြည်လင်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သော။
ပသာဒနီယံ၊ ကြည်ညိုဖွယ်ကောင်းသော။
သန္တိန္ဒြိယံ၊ ငြိမ်သက်သော ဣန္ဒြေရှိတော်မူသော။
(ငြိမ် သက်သော စက္ခုစသော ဣန္ဒြေငါးပါးရှိတော်မူသော။)
သန္တ မာနသံ၊ ငြိမ်သက်သော စိတ်ရှိတော်မူသော။
ဝါ၊ ငြိမ်သက်သော မနိန္ဒြေရှိတော်မူသော။
ဥတ္တမ ဒမထသမထံ
၁။**ဥတ္တမဒမထ သမထံ**၊ ကိလေသာတို့ကို ဆုံးမနှိပ်ကွပ်တတ်သော မြတ်သော အရဟတ္တမဂ်နှင့် ကိလေသာတို့ကို ငြိမ်းစေတတ်သော မြတ်သောအရဟတ္တမဂ် သမာဓိသို့။ အနုပ္ပတ္တံ= ရောက်တော်ူသော။ ဤသို့ အကျယ်တဝင့် အနက်ဆိုနိုင်၏။ ကိလေသေ ဒမေတိ ဝိနေတီတိ ဒမထော= ကိလေသာတို့ကို ဆုံးမနှိပ်ကွပ် တတ်သော အရဟတ္တမဂ်၊ ကိလေသေ သမေတီတိ သမထော= ကိလေသာတို့ကို ငြိမ်းစေတတ်သော အရဟတ္တမဂ်သမာဓိဟု ဝစနတ္ထပြု။ “ဥတ္တမဒမထ+ ဥတ္တမ သမထ”ဟူ၍ ဥတ္တမပုဒ်ကို နှစ်ကြိမ်အနက်ဆို။
၊ မြတ်သော အရဟတ္တမဂ်နှင့် မြတ်သော အရဟတ္တမဂ် သမာဓိသို့။
အနုပ္ပတ္တံ၊ ရောက်တော်မူသော။
ဒန္တံ၊ မာနကင်း၍ ယဉ်ကျေး တော်မူသော။
ဝါ၊ ကိုယ်အားဖြင့် ယဉ်ကျေးတော်မူသော။
[ ဒန္တန္တိနိဗ္ဗိသေဝနံ။
ဤသုတ် အဋ္ဌကထာ၊ ၂၉၉။
ဒန္တန္တိ ....ကာယေန ဒန္တံ။
ဥဒါန၊ အဋ္ဌကထာ၊ ၇၈။]
ဂုတ္တံ၊ စောင့်စည်းထိန်းသိမ်းတော်မူသော။
[ နှုတ်အားဖြင့် စောင့်စည်းထိန်းသိမ်းတော်မူသော။ ဥဒါနဋ္ဌကထာ။]
သံယတိန္ဒြိယံ၊ စောင့်စည်းအပ်သောဣန္ဒြေရှိတော်မူသော။
[ဥဒါနဋ္ဌ၌ မနိန္ဒြေကိုသာယူ၏။]
နာဂံ
၂။**နာဂသဒ္ဒါ၏အနက်များ**။ ။ မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိတော် (၁၅၅)အတိုင်း အဋ္ဌကထာဖွင့်ပြအပ်သော အနက်များဖြစ်၏။ (၁) ဆန္ဒာဒီဟိ အဂတိံ နဂစ္ဆတိီတိ နာဂေါ၊ ချစ်ခင်ခြင်း စသည်တို့ကြောင့်အဂတိလိုက်စားတော်မမူသော မြတ်စွာဘုရား။ န+ ဂမု+ ကွိ။ နမှ အကို အာဒီဃပြု၍ နာဂဟု ရုပ်ပြီး၏။ (၂) ပဟီန ကိလေသေ န အာဂစ္ဆတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတီတိ နာဂေါ= မဂ်ဖြင့် ပယ်အပ်ပြီးသော ကိလေသာတို့သို့ တဖန်လာရောက်ချဉ်းကပ်တော် မမူသော မြတ်စွာဘုရား။ န+အာ+ဂမု+ကွိ။ (၃) အာဂုံ န ကရောတီတိ နှာဂေါ= မကောင်းမှုအကုသိုလ် ကိုပြုတော်မမူသော မြတ်စွာဘုရား”။ဤ ဝါကျကား ဝိဂြိုဟ်ပြဝါကျမျှသာတည်း။ ၎င်းကိုကြည့်၍ “န+အာဂု”ဟု ပုဒ်ခွဲပြီး “နတ္ထိ အာဂု(ပါပံ) ယဿာတိ နာဂေါ= မကောင်းမှုအကုသိုလ်ရှိတော်မမူသောမြတ်စွာဘုရား” ဟူ၍ ဗဟုဗ္ဗီဟိဝိဂြိုဟ် ပြုရသည်။ (၄) နာဂေါ ဝိယာတိ နာဂေါ= ဆင်ပြောင်ကြီးအလား ကြီးမားသော ခွန်အားရှိတော် မူသော မြတ်စွာဘုရား။ တစ်နည်းအားဖြင့် ယင်းသို့ ဥပမာတဒ္ဓိတ်ဝိဂြိုဟ်မပြုဘဲ အားကောင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသော (ဗလဝန္တ) အနက်ကိုဟောသော ရုဠှီအနိပ္ဖန္န
ပါဋိပဒိက ဖြစ်သော နာဂသဒ္ဒါဟုသော်လည်း ကြံသင့်၏။
၊ အဂတိလိုက်စားတော်မမူသော။
ဝါ၊ ပယ်အပ်ပြီးသော ကိလေသာတို့သို့ တဖန်
ကပ်ရောက်တော်မမူသော။
ဝါ၊ မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကို ပြုတော်မမူသော။
ဝါ၊ ဆင်ပြောင်ကြီးအလား, ကြီးမားသော ခွန်အားရှိတော်မူသော။
ဘဂဝန္တံ၊ မြတ်စွာဘုရားကို။
အဒ္ဒသ၊ မြင်ပြီ။
ဒိသွာန၊ မြင်ပြီး ၍။
ပ။
ဥပသင်္ကမိ၊ သွား၏။
ဥပသင်္ကမိတွာ၊ သွားပြီး၍။
ပ။
အဝေါစ (ကိန္တိအဝေါစ။)
ဘဝံ၊ အရှင်သည်။
ဒေဝေါ၊ နတ်သည်။
ဘဝိဿတိ နော၊ ဖြစ်လိမ့်မည်လော။
[ အရှင်သည် နောက်ဘဝ၌ တန်ခိုးကြီးသော နတ်ဖြစ်လိမ့်မည်လော ဟူလို။]
ဣတိ၊ ဤသို့။
( အဝေါစ၊ မေးလျှောက်ပြီ။)
ဗြာဟ္မဏ၊ ပုဏ္ဏား။
အဟံ၊ ငါသည်။
ဒေဝေါ၊ နတ်သည်။
န ဘဝိဿာမိ၊ ဖြစ်တော့မည်မဟုတ်။
ဣတိ၊ ဤသို့။
(အဝေါစ၊ မိန့်ကြားဖြေဆိုတော်မူပြီ။)
ဘဝံ၊ အရှင်သည်။
ဂန္ဓဗ္ဗော၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်သည်။
ဘဝိဿတိ နော၊ ဖြစ်လိမ့်မည်လော။
ဣတိ (အဝေါစ၊ မေး။)
ဗြာဟ္မဏ၊ ဏ္ဏား။
အဟံ၊ သည်။
ဂန္ဓဗ္ဗော၊ သည်။
န ဘဝိဿာမိ၊ ဟုတ်။
ဣတိ (အဝေါစ၊ မိန့်။)
ဘဝံ၊ သည်။
ယက္ခော၊ ဘီလူးသည် ။
ပ။
မနုဿော၊ လူသည် ။
ပ။
န ဝိဿာမိ၊ ဖြစ်တော့မည်မဟုတ်။
ဣတိ (အဝေါစ၊ မိန့်။)
ဘဝံ၊ သည်။
ဒေဝေါ၊ သည်။
ဘဝိဿတိ နောတိ၊ ဖြစ်လိမ့်မည်လောဟူ၍။ ဣတိ= ဤသို့။
( မယာ၊ အကျွန်ုပ်က။)
ပုဋ္ဌော၊ မေးအပ်သည်။
သမာနော၊ ဖြစ်လသော်။
ဗြာဟ္မဏ၊ ဏ္ဏား။
အဟံ၊ ငါသည်။
ဒေဝေါ၊ သည်။
န ဘဝိဿာမီတိ၊ ဖြစ်တော့မည်မဟုတ်ဟူ၍။
(တွံ၊ အရှင်သည်။)
ဝဒေသိ၊ ပြော၏။
ဘဝံ၊ သည်။
ဂန္ဓဗ္ဗော၊ သည်။
ဘဝိဿတိ နောတိ၊ လောဟူ၍။
ဣတိ၊ ဤသို့။
(မယာ၊ က။)
ပုဋ္ဌော၊ သည်။
သမာနော၊ သော်။
ဗြာဟ္မဏ၊ ဏ္ဏား။
အဟံ၊ သည်။
ဂန္ဓဗ္ဗော၊ သည်။
န ဘဝိဿာမီတိ၊ ဟုတ်ဟူ၍။
(တွံ၊ သည်။)
ဝဒေသိ၊ ၏။
ပ။
မနုဿော၊ သည်။
န ဘဝိဿာမီတိ၊ ဟုတ်ဟူ၍။
(တွံ၊ သည်။)
ဝဒေသိ၊ ၏။
အထ၊ အဲဒီလိုဆိုလျှင်။
ဘဝံ၊ သည်။
ကောစရဟိ၊ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်လတ္တံ့နည်း။
ဣတိ (အဝေါစ၊ လျှောက်။)
ဗြာဟ္မဏ၊ ဏ္ဏား။
အဟံ၊ ငါသည်။
ယေသံ အာသဝါနံ၊ အကြင်အာသဝတို့၏။
ဝါ၊ တို့ကို။
အပ္ပဟီနတ္တာ၊ မပယ်အပ်ကုန်သေးသည် အဖြစ်
ကြောင့်။
ဒေဝေါ၊ နတ်သည်။
ဘဝေယျံ၊ ဖြစ်ရာ၏။
တေ အာသဝါ၊ ထိုအာသဝတို့ကို။
ဝါ၊ တို့သည်။
မေ၊ ငါဘုရားသည်။
ဝါ၊ ငါဘုရားမှာ။
ပဟီနာ၊ ပယ်အပ်ပြီးကုန်ပြီ။
[ တနည်း– တေ အာသဝါ၊ တို့သည်။
မေ၊ ငါ၏။
(စိတ္တသန္တာနတော၊ စိတ်အစဉ်မှ။)
ပဟီနာ၊ ကင်းကွာကုန်ပြီ။]
ဥစ္ဆိန္နမူလာ၊ ( အရဟတ္တမဂ်ဟူသောဓားဖြင့်) ပယ်ဖြတ်အပ်ပြီးသော အဝိဇ္ဇာ , တဏှာ အမြစ်အရင်းရှိကုန်၏။
တာလာဝတ္ထုကတာ၊ (လည်ပင်းပြတ်ပြီး၍)အရွက်အသီးစသည်တို့၏တည်ရာ မဖြစ်နိုင်သောထန်းပင်ငုတ်ကဲ့သို့ ပြုအပ်ပြီးကုန်ပြီ။
ဝါ၊ ထန်းပင်ရှိခဲ့ဖူးသော မြေနေရာကဲ့သို့ ပြုအပ်ပြီးသော တည်နေရာစိတ်အစဉ် ရှိကုန်၏။
[ တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၃၅) ဟတ္ထကသုတ်လည်းကြည့်။]
အနဘာဝံကတာ၊ နောက်၌ ဖြစ်ခြင်းမရှိအောင် ပြုအပ်ပြီးကုန်ပြီ။
အာယတိံ၊ နောင်အခါ၌။
အနုပ္ပါဒဓမ္မာ၊ ဖြစ်ခြင်းသဘော မရှိကုန်။
ပ။
ဗြာဟ္မဏ၊ ဏ္ဏား။
ဥပ္ပလံ ဝါ၊ ကြာညိုသည်လည်းကောင်း။
ပဒုမံဝါ၊ ပဒုမာကြာသည်လည်းကောင်း။
ဝါ၊ ကြာဖြူသည်လည်းကောင်း။
ပုဏ္ဍရီကံ ဝါ၊ ပုဏ္ဍရိုက်ကြာသည်လည်းကောင်း။ ဝါ= ကြာနီသည် လည်းကောင်း။
ဥဒကေ၊ ရေ၌။
ဇာတံ၊ ပေါက်လျက်။
ဥဒကေ၊ ရေ၌။
သံဝဍ္ဎံ၊ ကြီးပွားလျက်။
ဥဒကာ၊ ရေမှ။
အစ္စုဂ္ဂမ္မ၊ ကျော်လွန်မြင့်တက်၍။
ဥဒကေန၊ ရေသည်။
အနုပလိတ္တံ၊ မလိမ်းကပ်အပ်ဘဲ။
တိဋ္ဌတိ သေယျထာပိ၊ တည်နေသကဲ့သို့။ ဗြာဟ္မဏ= ပုဏ္ဏား။
ဧဝမေဝံ၊ ဤအတူပင်။
အဟံ၊ ငါဘုရားသည်။
လောကေ၊ သတ္တလောက၌။
ဇာတော၊ ဖြစ်လျက်။
ဝါ၊ မွေးဖွားလျက်။
လောကေ၊ ၌။
သံဝဍ္ဎော၊ ကြီးပွားလျက်။
လောကံ၊ သတ္တလောကကို။
အဘိဘုယျ၊ လွှမ်းကျော်၍။
လောကေန၊ သင်္ခါရလောကသည်။
အနုပလိတ္တော၊ မလိမ်းကပ်အပ်ဘဲ။
ဝိဟရာမိ၊ နေတော်မူ၏။
ဗြာဟ္မဏ၊ ဏ္ဏား။
မံ၊ ငါ့ကို။
ဗုဒ္ဓေါတိ၊ သစ္စာလေးပါးတရားသိမြင် ဘုရားရှင်ဟူ၍။
ဓာရေဟိ၊ မှတ်လော။
ဣတိ၊ သို့။
(အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ။)
ယေန အာသဝေန၊ အကြင် (ကံ, ကိလေသာဟူသော) အာသဝကြောင့် [အကြင် တေဘူမက ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံနှင့် အကုသိုလ်ကံမှကြွင်းကျန် သော အကုသိုလ်တရားဟူသော အာသဝကြောင့်။]
(မယုံ၊ ငါ၏။
ဝါ၊ ငါ့မှာ။)
ဒေဝူပပတ္တိ၊ နတ်တို့၌ဖြစ်ခြင်းသည်။
အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။
( အဟံ၊ ငါသည်။)
ဝိဟင်္ဂမော၊ ကောင်းကင်၌ လှည့်လည်သွားလာသော။
ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်သည်လည်း။
အသံ၊ ဖြစ်ရာ၏။
ယေန အာသဝေန၊ ကြောင့်။
(အဟံ၊ သည်။)
ယက္ခတ္တံ၊ ဘီလူး၏ အဖြစ်သို့။
ဂစ္ဆေယျ၊ ရောက်ရာ၏။
မနုဿတ္တဉ္စ၊ လူ့အဖြစ်သို့လည်း။
အဗ္ဗဇေ၊ ရောက်ရာ၏။
[အာ+ဇ+ ဥတ္တမပုရိသ် ဧပျံ ဝိဘတ်ကို ဧပြု။]
မယုံ၊ ငါ၏။
(သန္တာနေ၊ စိတ်အစဉ်၌။)
တေ အာသဝါ၊ ထို(ကံကိလေသာဟူသော) အာသဝတို့သည်။
ခီဏာ၊ ကုန်ခန်းကုန်ပြီ။
(မယှံ၊ ငါသည်။
တေ အာသဝါ၊ တို့ကို။)
ဝိဒ္ဓသ္တာ၊ ဖျက်ဆီးအပ်ပြီးကုန်ပြီ။
ဝိနဠီကတာ
၁။ဝိနဠီကတာ။ ။ ဤသုတ် အဋ္ဌကထာ (၃၀ဝ)၌ “ဝိနဠီကတာ တိ ဝိဂတနဠာ ဝိဂတဗန္ဓနာ ကတာ”ဟု ဖွင့်၏။ တိကနိပါတ်ဋီကာ၊နှာ-၈၇ ( စာပိုဒ်-၁၆-သုတ်) တုန်းကမူ “နဠော ဝုစ္စတိ မူလံ၊ တသ္မာ ဝိနဠီကတာတိ ဝိဂတနဠာ ဝိဂတမူလာ ကတာတိ အတ္တော”ဟု ဖွင့်ခဲ့သည်။ ထိုဋီကာအတိုင်း
လည်း ဒုတိယနည်း အနက်ပေးထားပါ၏။
၊ ကင်းသော အနှောင်အဖွဲ့ ရှိအောင် ပြုအပ်ပြီးကုန်ပြီ။
ဝါ၊ ကင်းသောအမြစ်အရင်းရှိအောင် ပြုအပ်ပြီးကုန်ပြီ။
ဝဂ္ဂု၊ ကောင်းသော။
ပုဏ္ဍရီကံ၊ ပုဏ္ဍရိက်ကြာကို။
တောယေန၊ ရေသည်။
အနုပလိပ္ပတိ ယထာ၊ မလိမ်းကပ်အပ်သကဲ့သို့။
(တထာ၊ ထို့အတူ။
အဟံ၊ ငါ့ကို။)
လောကေန၊ သင်္ခါရလောကသည်။
အနုပလိပ္ပါမိ၊ မလိမ်းကပ်အပ်။
ဗြာဟ္မဏ၊ ပုဏ္ဏား။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
အဟံ၊ ငါသည်။
ဗုဒ္ဓေါ၊ သစ္စာလေးပါး တရားသိမြင် ဘုရားရှင်သည်။
အသ္မိ၊ ဖြစ်တော်မူ၏။
ဣတိ (အဝေါစ။)
ဆဋ္ဌ။