Issues
Select Version
sāsanāre-သာသနာရေး
မြန်မာဘာသာ
Bhikkhu Bodhi
English
Catukkanipātapāḷi
Catukkanipātapāḷi

တတိယံ။ ၄– သံဝရသုတ်

Author: sāsanāre-သာသနာရေး @ IAPT

တတိယံ။ ၄– သံဝရသုတ်

ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပဓာနာနိ၊ ကြိုးစားအားထုတ်ကြောင်း ဝီရိယတို့သည်။ ပ။
သံဝရပ္ပဓာနံ၊ စောင့်စည်းခြင်းကိစ္စကို ပြီးစီးစေတတ်သော ဝီရိယလည်းကောင်း။ [ နောက်၌ အကျယ်တစ်ဝင့် ဟောတော်မူဦးမည်ဖြစ်သောကြောင့် ဘာကိုစောင့်စည်းသည်ဟု ဖော်၍ အနက်ပေးဖို့မလိုသေး။ သံဝရဿ သာဓနံ ပဓာနံ သံဝရပ္ပဓာနံ။] ပဟာနပ္ပဓာနံ၊ ပယ်ခြင်းကိစ္စကို ပြီးစီးစေတတ်သော ဝီရိယလည်းကောင်း။ ဘာဝနာပ္ပဓာနံ၊ တိုးပွားစေခြင်းကိစ္စကို ပြီးစီးစေတတ်သောဝီရိယလည်းကောင်း။ အနုရက္ခဏာပ္ပဓာနံ၊ စောင့်ရှောက်ခြင်း ကိစ္စကိုပြီးစီးစေ တတ်သော ဝီရိယလည်းကောင်းတည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ သံဝရပ္ပဓာနံ၊ စောင့်စည်းခြင်းကိစ္စကို ပြီးစီးစေတတ်သောဝီရိယဟူသည်။ ကတမဉ္စ၊ အဘယ်နည်းဟူမူ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဓ၊ ဤသာသနာတော်၌။ ဘိက္ခု၊ သည်။ စက္ခုနာ၊ မျက်စိဖြင့်။ ဝါ၊ စက္ခုဝိညာဏ်ဖြင့်။ ရူပံ၊ အဆင်းရူပါရုံကို။ ဒိသွာ၊ မြင်၍။ ဝါ၊ မြင်လျှင်။ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ၊ ဣတ္ထိနိမိတ်, ပုရိသနိမိတ်, သုဘနိမိတ် အစရှိသော အာရုံနိမိတ်ကို ဆန္ဒရာဂဖြင့် မှတ်ယူလေ့ရှိသည်။ ဝါ၊ မိန်းမယောက်ျား ပုံသဏ္ဌာန်နှင့်လှပသော အခြင်းအရာစသော ကိလေသာပွားကြောင်း တစ်ပေါင်းတစ်ခုတည်းသော အာရုံကို ဆန္ဒရာဂဖြင့် မှတ်ယူလေ့ရှိသည်။ န ဟောတိ၊ မဖြစ်။ အနဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ၊ ကိလေသာတို့ကို ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ ထင်ရှားပေါ်ကြွလာစေတတ်သော လက်ခြေသဏ္ဌာန်ပြုံးရယ်ဟန်စသော အသေးစိတ် အမူအရာကို ဆန္ဒရာဂဖြင့် မှတ်ယူလေ့ရှိသည်။ န ဟောတိ၊ မဖြစ်။ [ အနု၊ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ်။ ဝါ၊ ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ+ ဗျဉ္ဇန= ကိလေသာတို့ကို ထင်ရှားပေါ်ကြွလာစေတတ်သော လက်ခြေသဏ္ဌာန် ပြုံးရယ်ဟန်စသော အသေးစိတ်အမူအရာ။ အနု အနု ဗျဉ္ဇယန္တိ ပါကဋဘာဝံ ကရောန္တီတိ အနုဗျဉ္ဇနာ။]
ယတွာဓိကရဏံ ( ‌ယတော အဓိကရဏံ)၊ အကြင်စက္ခုန္ဒြေကို မပိတ်ဆီး မစောင့်ရှောက်ခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်။ ဝါ၊ အကြင် မပိတ်ဆီးမစောင့်ရှောက်အပ်သော စက္ခုန္ဒြေဟူသောအကြောင်းကြောင့်။ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ စက္ခုန္ဒြေကို။ အသံဝုတံ၊ ( သတိဟူသော တံခါးရွက်ဖြင့်) မပိတ်ဆီး မစောင့်ရှောက်မစောင့်ရှောက်ဘဲ။ ဝိဟရန္တံ၊ နေသော။ ဧနံ ( ဘိက္ခုံ)၊ ဤရဟန်းကို။ အဘိဇ္ဈာ ဒေါမနဿာ၊ အဘိဇ္ဈာနှင့် ဒေါမနဿဟူကုန်သော။ ဝါ၊ မတရားလိုချင်ခြင်းနှင့် စိတ်ဆင်းရဲခြင်းဟူကုန်သော။ ပါပကာ၊ ယုတ်မာကုန်သော။ အကုသလာ၊ အကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော။ ဓမ္မာ၊ တရားတို့သည်။ အနွာဿဝေယျုံ၊ အစဉ်လိုက်ကုန်ရာ၏။ ဝါ၊ ဖိစီးလွှမ်းမိုးကုန်ရာ၏။ တဿ၊ ထိုစက္ခုန္ဒြေကို။ သံဝရာယ၊ ( သတိတံခါးရွက်ဖြင့်) ပိတ်ဆီးစောင့်ရှောက်ခြင်းငှာ။ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ကျင့်၏။ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ စက္ခုန္ဒြေကို။ ရက္ခတိ၊ စောင့်ရှောက်၏။ စက္ခုန္ဒြိယေ၊ ၌။ သံဝရံ၊ ပိတ်ဆီးစောင့်ရှောက်ခြင်း သို့။ အာပဇ္ဇတိ၊ ရောက်၏။
သောတေန၊ နားဖြင့်။ ဝါ၊ သောတဝိညာဏ်ဖြင့်။ သဒ္ဒံ၊ အသံသဒ္ဒါရုံကို။ သုတွာ၊ ကြားရ၍။ ဝါ၊ ကြားရလျှင်။ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ၊ သည်။ န ဟောတိ။ ပ။ ယတွာဓိကရဏံ၊ အကြင် သောတိန္ဒြေကိုမပိတ်ဆီး မစောင့်ရှောက်ခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်။ သောတိန္ဒြိယံ၊ သောတိ‌န္ဒြေကို။ အသံဝုတံ၊ ဘဲ။ ပ။ တဿ၊ ထိုသောတိန္ဒြေကို။ သံဝရာယ၊ ငှာ။ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ၏။ ဃာနေန၊ နှာခေါင်းဖြင့်။ ဝါ၊ ဃာနဝိညာဏ်ဖြင့်။ ဂန္ဓံ၊ အနံ့ဂန္ဓာရုံကို။ ဃာယိတွာ၊ နမ်း၍။ ပ။ ဇိဝှါယ၊ လျှာဖြင့်။ ဝါ၊ ဇိဝှါဝိညာဏ်ဖြင့်။ ရသံ၊ အရသာ ရသာရုံကို။ သာယိတွာ၊ လျက်၍။ ပ။ ကာယေန၊ ကိုယ်ဖြင့်။ ဝါ၊ ကာယဝိညာဏ်ဖြင့်။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ၊ အတွေ့အထိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို။ ဖုသိတွာ၊ တွေ့ထိ၍။ ပ။ မနသာ၊ မနောဝိညာဏ်ဖြင့်။ ဓမ္မံ၊ သဘောဓမ္မာရုံကို။ ဝိညာယ၊ သိ၍။ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ။ ပ။ ယတွာဓိကရဏံ၊ အကြင်မနိန္ဒြေကို မပိတ်ဆီး မစောင့်ရှောက်ခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်။ ဝါ၊ အကြင်မပိတ်ဆီး မစောင့်ရှောက်အပ်သော မနိန္ဒြေဟူသော အကြောင်းကြောင့်။ မနိန္ဒြိယံ၊ မနိန္ဒြေကို။ ပ။ တဿ၊ ထိုမနိန္ဒြေကို။ ပ။ သံဝရံ၊ သို့။ အာပဇ္ဇတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဒံ၊ ဤစက္ခုန္ဒြေစသည်ကို စောင့်စည်းခြင်း ကိစ္စကို ပြီးစီးစေတတ်သော ဝီရိယကို။ သံဝရပ္ပဓာနံ၊ သံဝရပ္ပမာနမည်၏ဟူ၍။ ဝုစ္စတိ၊ ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ပ။
ဥပ္ပန္နံ၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော။ ကာမဝိတက္ကံ၊ ကာမဝိတက်ကို။ န အဓိဝါသေတိ၊ မိမိ စိတ်အထက်သို့ တက်စီး၍ မနေစေ။ ဝါ၊ မိမိစိတ်အတွင်း၌ လက်ခံမထား။ ပဇဟတိ၊ ပယ်စွန့်၏။ ဝိနောဒေတိ၊ ထုတ်ပယ်၏။ ဗျန္တီ ကရောတိ၊ ၏။ ဝါ၊ ၏။ အနဘာဝံ၊ သို့။ ဝါ၊ သို့။ ဂမေတိ၊ ရောက်စေ၏။ ပ။ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်, ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော။ ပါပကေ၊ ယုတ်မာကုန်သော။ အကုသလေ၊ အကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော။ ဓမ္မေ၊ တရားတို့ကို။ ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဒံ၊ ဤကာမဝိတက်စသည်ကို ပယ်ရှားခြင်းကိစ္စကို ပြီးစီးစေတတ်သော ဝီရိယကို။ ပဟာနပ္ပဓာနံ၊ ပဟာနပ္ပဓာန မည်၏ ဟူ၍။ ဝုစ္စတိ။ ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဓ၊ ၌။ ဘိက္ခု၊ သည်။ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ၊ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို။ ဝိဝေကနိဿိတံ၊ ( ခန္ဓာစသော) ဥပဓိတို့မှ ကင်းဆိတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို အမှီတကဲပြုနေအောင်။ ဝိရာဂနိဿိတံ၊ ရာဂစသည်တို့ ကင်းပျောက်ပျက်စီးရာနိဗ္ဗာန်ကို အမှီတကဲပြုနေအောင်။ ဝိရာဂနိဿိတံ၊ ရာဂစသည်တို့ ကင်းပျောက်ပျက်စီးရာနိဗ္ဗာန်ကို အမှီတကဲပြုနေအောင်။ နိရောဓနိဿိတံ၊ ရာဂစသည်တို့ချုပ်ရာနိ‌ဗ္ဗာန်ကို အမှီတကဲပြုနအောင်။ ဝေါသဂ္ဂပရိဏာမိံ၁။**ဝေါသဂ္ဂပရိဏာမီ**။ ။ ဝေါသဇ္ဇတိ ပရိစ္စဇတီတိ ဝေါသဂ္ဂေါ၊ ကိလေသာနှင့် ခန္ဓာတို့ကိုတဒင်္ဂအားဖြင့် ပယ်စွန့်တတ်သော ဝိပဿနာ ( ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာတည်း) ထိုဝိပဿနာကို ပရိစ္စာဟဝေါသဂ္ဂဟုခေါ်၏။ ဝေါသဇ္ဇတိ ပက္ခန္ဒတီတိဝေါသဂ္ဂေါ= နိဗ္ဗာန်သို့ အာရုံပြုပြေးဝင်တတ်သော အရိယမဂ်တည်း။ ထိုအရိယမဂ်ကို ပက္ခန္ဒနဝေါသဂ္ဂဟုခေါ်၏။
ထို့နောက် ဝေါသဂ္ဂ တစ်ပုဒ်တည်း၌ ပရိစ္စာဂ, ပက္ခန္ဒနဝေါသဂ္ဂ နှစ်မျိုးလုံးပါဝင်နိုင်အောင် ဝေါသဂ္ဂေါစ ဝေါသဂ္ဂေါစ ဝေါသဂ္ဂေစ ဟု ဧကသေသ်ပြု၊ ပရိဏမတိပရိပစ္စတီတိ ပရိဏာမီ၊ ဝေါသဂ္ဂါယ ပရိဏာမီ ဝေါသဂ္ဂပရိဏာမီ– ဟု ဝစနတ္ထပြု၊ ဤသုတ်ဋီကာ၌ ပရိဏမတီတိ ပရိစ္စဇတိ– ဟုပါဌ်ပျက်နေ၏။
ဋီကာတို့ တစ်နည်းဖွင့်ပြချက်။ ဝိပဿနာသည် ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ အဆင့်အတန်းသို့ရောက်သောအခါ နိဗ္ဗာန်သို့ ညွတ်ယိမ်းကိုင်းရှိုင်းသောအားဖြင့် အာရုံပြုပြေးဝင်၏။ ထို့ကြောင့် ဝိပဿနာသည် ပက္ခန္ဒနဝေါသဂ္ဂမည်၏။ မဂ်သည် ကိလေသာနှင့် ခန္ဓာတို့ကို အကြွင်းအကျန်မရှိအောင် ပယ်တတ်သောကြောင့် ပရိစ္စာဂဝေါသဂ္ဂမည်၏ဟု အဋ္ဌကထာနှင့်ပြောင်းပြန်ဖွင့်၏။ ထိုအဖွင့်အလို အနက်ပြန်ဆိုလျှင်–
ဝေါသဂ္ဂပရိဏာမိံ၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ညွတ်ကိုင်းသောအားဖြင့် အာရုံပြုပြေးဝင်တတ်သော ဝိပဿနာ၊ ကိလေသာနှင့် ခန္ဓာတို့ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်စွန့်တတ်သောအရိယမဂ်အကျိုးငှာ ရင့်သန်လာအောင်၊ ဘာဝေတိ= ၏။ ဤသို့ အနက်ဆိုပါ။ ခန္ဓာတို့ကို ပယ်စွန့်သည်ဟု ဆိုလိုကြောင်း ဖွင့်ဆို၏။ ( ဤသုတ်ဋီကာနှင့် ဒီ, ပါထိကဝဂ်အဋ္ဌကထာ ၂၀၂။ ၎င်းဋီကာ ၂၂၃။)
ဝိဝေကနိဿိတံ အစရှိသောပုဒ်တို့သည် ဒုကနိပါတ်စာပိုဒ် (၁၂) သုတ်၌ လည်းပါခဲ့၏။ ဤသံဝရသုတ် အဋ္ဌကထာအဖွင့်သည် ထိုဒုကနိပါတ် အဋ္ဌကထာအဖွင့်နှင့် အဓိပ္ပာယ်အတူတူပင်ဖြစ်သော်လည်း ဝိဂြိုဟ်ဝစနတ်မတူသောကြောင့် ဤနေရာ၌ တစ်ဖန်ထပ်၍ အကျယ်တစ်ဝင့် ရေးသားခြင်းဖြစ်သည်။
၊ ကိလေသာနှင့်ခန္ဓာတို့ကို တဒင်္ဂအားဖြင့် ပယ်စွန့်တတ်သော ဝိပဿနာ။ နိ‌ဗ္ဗာန်သို့အာရုံပြုပြေးဝင်တတ်သော အရိယမဂ်အကျိုးငှာ ရင့်သန်လာအောင်။ ဘာဝေတိ၊ ဖြစ်ပွားစေ၏။ [ “ ဝေါသဂ္ဂ၊ ဝိပဿနာနှင့် အရိယမဂ်အကျိုးငှာ။ ပရိဏာမိံ၊ ရင့်သန်လာအောင်” ဟု အကျဉ်းချုပ် အနက်ဖြစ်၏။ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီမည်သော ဝိပဿနာနှင့် အရိယမဂ်အဖြစ်သို့ ရောက်သည်တိုင်အောင် ( သတိသမ္ဗောဇ္ဈင် ကို) ဖြစ်ပွားစေ၏” ဟုဆိုလိုသည်။] ဓမ္မဝိစယသ‌မ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ၊ ဓမ္မဝိစယသ‌‌မ္ဗောဇ္ဈင်ကို။ ဝိဝေကနိဿိတံ၊ အောင်။ ဝိရာဂနိဿိတံ၊ အောင်။ နိရောဓနိဿိတံ၊ အောင်။ ဝေါသဂ္ဂပရိဏာမိံ၊ အောင်။ ဘာဝေတိ၊ ၏။ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ၊ ကို။ ဝိဝေကနိဿိတံ၊ အောင်။ ပ။ ဝေါသဂ္ဂပရိဏာမိံ၊ အောင်။ ဘာဝေတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဒံ၊ ဤဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးဖြစ်ပွားစေခြင်းကိစ္စကို ပြီးစီးတတ်သော ဝီရိယကို။ ဘာဝနာပ္ပဓာနံ၊ ဘာဝနာပ္ပဓာနမည်၏ ဟူ၍။ ဝုစ္စတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ အနုရက္ခဏာပ္ပဓာနံ၊ စောင့်ရှောက်ခြင်းကိစ္စကို ပြီးစီးစေတတ်သော ဝီရိယဟူသည်။ ကတမဉ္စ၊ အဘယ်နည်းဟူမူ။ ပ။
ဘိက္ခု၊ သည်။ ဥပ္ပန္နံ၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော။ ဘဒ္ဒကံ၊ ကောင်းသော။ သမာဓိနိမိတ္တံ၊ ( အဋ္ဌိကသညာစသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ရအပ်သော်။) သမာဓိဟူသော အကြောင်းတရားကို။ ဝါ၊ နောက်နောက်သမာဓိ၏အကြောင်းဖြစ်သော ရှေးရှေးသမာ‌ဓိကို။ အနုရက္ခတိ၊ စောင့်ရှောက်၏။ ( သမာဓိ၏ ဘေးရန်ဖြစ်သော ရာဂ, ဒေါသ, မောဟတို့ကို သုတ်သင်လျက် စောင့်ရှောက်၏။) ဝါ၊ မဆုတ်ယုတ်အောင် ကျင့်၏။ အဋ္ဌိကသညံ၊ အဋ္ဌိကဈာန်သညာကိုလည်းကောင်း။ ဝါ၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်အရိုးစု ပဋိဘာဂနိမိတ်၌ ဖြစ်သော ဈာန်သညာကိုလည်းကောင်း။ [ အဋ္ဌိကအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ ဝိဂြိုဟ်ကိုဧကကနိပါတ် စာပိုဒါ (၄၆၃) ၌ရေးခဲ့ပြီ။] ပုဠာဝကသညံ၊ ပုဠဝကဈာန်သညာကိုလည်းကောင်း။ ဝါ၊ ပိုးလောက်ကောင်တွေထွက်, တရွရွတက်နေသော အသေကောင် ပဋိဘာဂနိမိတ်၌ ဖြစ်သော ဈာန်သညာကိုလည်းကောင်း။ ဝိနီလကသညံ၊ ဝိနီလကဈာန်သညာကိုလည်းကောင်း။ ဝါ၊ ဖြူနီရောယှက်, ညိုနက်မဲပုပ်, စက်ဆုပ်ဖွယ် အသေကောင် ပဋိဘာဂနိမိတ်၌ဖြစ်သောဈာန်သညာကိုလည်းကောင်း။ ဝိစ္ဆိဒ္ဒကသညံ၊ ဝိစ္ဆိဒ္ဒဈာန် သညာကိုလည်းကောင်း။ ဝါ၊ အလယ်၌ ဖြတ်ပိုင်းထားအပ်သော စက်ဆုပ်ဖွယ်အသေကောင်ပဋိဘာဂနိမိတ်၌ ဖြစ်သော ဈာန်သညာကိုလည်းကောင်း။ ဥဒ္ဓုမာတကသညံ၊ ဥဒ္ဓုမာတကဈာန်သညာကို လည်းကောင်း။ ဝါ၊ သေပြီးသည့်အထက်, နောက်နောက်ရက်၌, ကြွတက်ဖူးရောင်, စက်ဆုပ်ဖွယ် အသေကောင် ပဋိဘာဂနိမိတ်၌ဖြစ်သော ဈာန်သညာကိုလည်းကောင်း။ အနုရက္ခတိ၊ ၏။ ဝါ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဒံ၊ ဤသမာဓိနိမိတ်ကို စောင့်ရှောက်တတ်သော ဝီရိယကို။ အနုရက္ခဏာပ္ပဓာနံ၊ အနုရက္ခဏာပ္ပဓာနမည်၏ဟူ၍။ ဝုစ္စတိ၊ ၏။ ပ။
သံဝရော စ၊ ဣန္ဒြေစောင့်စည်းခြင်းကိစ္စကို ပြီးစီးစေတတ်သော ဝီရိယကိုလည်းကောင်း။ [ သံဝရဿ နိပ္ဖါဒကံ သံဝရော။ နောက်ပုဒ်ကျေ၏။] ပဟာနဉ္စ၊ ကာမဝိတက်စသည်ကို ပယ်ခြင်းကိစ္စကို ပြီးစီးတတ်သော ဝီရိယကိုလည်းကောင်း။ ဘာဝနာ စ၊ ဗောဇ္ဈင် (၇) ပါးတိုးပွားစေခြင်းကိစ္စကို ပြီးစေတတ်သော ဝီရိယကိုလည်းကောင်း။ အနုရက္ခဏာ စ၊ သမာဓိနိမိတ်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းကိစ္စကို ပြီးစီးစေတတ်သော ဝီရိယကိုလည်းကောင်း။ စတ္တာရော၊ လေးပါးကုန်သော။ ဧတေ ပဓာနာ၊ ဤဝီရိယတို့ကို။ အာဒိစ္စဗန္ဓုနာ၊ နေမင်း၏ ဆွေမျိုးဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဒေသိတာ၊ ဟောတော်မူအပ်ကုန်ပြီ။ ယေဟိ၊ ယင်းဝီရိယလေးပါးတို့ဖြင့်။ ဣဓ၊ ဤသာသနာတော်၌။ အာတာပီ၊ ကိလေသာတို့ကို ပူပန်လောင်ကျွမ်းစေတတ်သော ဝီရိယရှိသော။ ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။ ဒုက္ခဿ၊ ဝဋ်ဒုက္ခ၏။ ခယံ၊ ကုန်ရာအရဟတ္တဖိုလ်သို့။ ပါပုဏေ၊ ရောက်နိုင်၏။ ဣတိ ( အဝေါစ) ။