ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အထ ခေါ၊ ထိုအခါ၌။
ဇိဏ္ဏာ၊ ဇရာစီးနင်းအိုမင်းကုန်သော။
( ဗျာဓိမပါ, ဇရာသက်သက်, နှိပ်စက်ယိုယွင်း, အိုမင်းကုန်သော။)
ဝုဒ္ဓါ၊ အရွယ်အားဖြင့် ကြီးရင့်ကုန်သော။
မဟလ္လကာ၊ မွေးဖွားခဲ့ရာ, ကာလကြည့်ပြီး, အဘိုးကြီးဖြစ်ကုန်သော။
[ မွေးဖွားချိန်မှ စ၍ရေတွက်, ညဉ့်ရက်တိုးပွားများသည်အဖြစ်ကို ယူကုန်သော။
ဤသို့လည်း ဝိဂြိုဟ်နက်စွက်၍ဆိုနိုင်၏။
ဒုကနိပါတ် စာပိုဒ် (၃၉) ၌စုံလင်စွာရေးခဲ့ပြီ။]
အဒ္ဓဂတာ၊ ကာလရှည်လျား, အရွယ်သုံပါးကို ကျော်လွန်ကုန်သော။
ဝယောအနုပ္ပတ္တာ၊ (၆၇ နှစ်, စလစ်ချိန်ထောက်) နောက်ဆုံး အရွယ်သို့ရောက်ကုန်သော။
သမ္ဗဟုလာ၊ များစွာကုန်သော။
ဗြာဟ္မဏာ၊ ပုဏ္ဏားတို့သည်။
ယေန၊ အကြင်အရပ်၌။
အဟံ၊ ငါသည်။
( အတ္ထိ၊ ရှိ၏။)
တေန၊ ထိုငါရှိရာအရပ်၌။
ဝါ၊ ရပ်သို့။
ဥပသင်္ကမိံသု၊ ရောက်လာကြကုန်၏။
ဝါ၊ ရောက်လာကြကုန်ပြီ။
ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ရောက်လာကြပြီး၍။
မယာ၊ ငါဘုရားနှင့်။
သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။
သမ္မောဒိံသူ၊ တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း နှီးနှောမိကြကုန်ပြီ။
( ကျန်းမာသာရေး စသည်မေးကာ, ညီညာဆိုပြော နှီးနှောမိကြကုန်ပြီ။)
သမ္မောဒနီယံ၊ ဝမ်းမြောက်သင့်, ဝမ်းမြောက်ထိုက်သော။
( တစ်နည်း– သမ္မောဒနိယံ၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်းကိုဖြစ်စေတတ်သော။)
သာရဏီယံ၊ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် အမှတ်ရသင့်သော။
ဝါ၊ အမြဲမသွေ ကြာမြင့်စွာ ဖြစ်တည်နေစေသင့်သော။
ကထံ၊ စကားကို။
ဝီတိသာရေတွာ၊ ပြီးဆုံးစေကြပြီး၍။
ဧကမန္တံ၊ သင့်လျော်သည့် တစ်ခုသောနေရာ၌။
( ဝေး, နီး, ရှေ့, နောက်၊ မြင့်မောက်, လေညာ, ဤခြောက်ဖြာဟု၊ ထိုင်မှုအပြစ်၊ ကင်းလစ်စင်ကွာ၊ တစ်ခုသောနေရာ၌။)
ဝါ၊ သင့်လျော်သည့်တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်ရာရောက်အောင်။
ဝါ၊ သင့်လျော်လျောက်ပတ်စွာ။
နိသီဒိံ သု၊ ထိုင်နေကြကုန်ပြီ။
[ သမ္မောဒိံ သု စသည်တို့၏ ပုဒ်နက်ရှင်းလင်းချက်ကို ဒုကနိပါတ်စာပိုဒ်– ၁၆ ( ဒုအကြိမ်ရိုက်နိဿယ၊ ပတွဲ၊ နှာ – ၁၄၃) ၌ ရေးခဲ့ပြီ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဧကမန္တံ၊ ၌။
ဝါ၊ အောင်။
ဝါ၊ စွာ။
နိသိန္နာ၊ ထိုင်နေကြကုန်ပြီးသော။
တေ ဗြဟ္မဏာ၊ ထိုပုဏ္ဏားတို့သည်။
မံ၊ ငါ့ကို။
ဧတံ၊ ဤစကားကို။
အဝေါစုံ၊ လျှောက်ထားကြကုန်ပြီ။
( ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။
အဝေါစုံ၊ လျှောက်ထားကြကုန်သနည်းဟူမူ။)
ဘောဂေါတမ၊ အရှင်ဂေါတမ။
[ နေတံ၊ နော+ ဧတံ။]
နော၊ အကျွန်ုပ်တို့သည်။
ဧတံ၊ ဤအကြောင်းကို။
သုတံ၊ ကြားအပ်ဖူးပါပြီ။
( ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။
သုတံ၊ ကြားအပ်ဖူးသနည်းဟူမူ။)
သမဏော ဂေါတမော၊ ရဟန်းတော် ရှင်ဂေါတမသည်။
ဇိဏ္ဏော၊ ဇရာစီးနင်း အိုမင်းကုန်သော။
ဝုဒ္ဓေ၊ ကုန်သော။
ပ။
ဝယောအနုပ္ပတ္တေ၊ ကုန်သော။
ဗြာဟ္မဏေ၊ ပုဏ္ဏားတို့ကို။
န အဘိဝါဒေတိဝါ၊ ရှိခိုးထိုက်၏ဟု မမှတ်ထင်။
ဝါ၊ ရှိခိုးထိုက်၏ဟု မမှတ်ထင် မယူဆသည့်ပင်ကို သဘာဝရှိ၏။
( ဒိသွာ၊ တွေ့မြင်၍။
ဝါ၊ တွေ့မြင်လသော်။)
န ပစ္စုဋ္ဌေတိဝါ၊ နေရာမှ ထပေးထိုက်၏ဟု မမှတ်ထင်။
ဝါ၊ နေရာမှထပေးထိုက်၏ဟုမမှတ်ထင် မယူဆသည့် ပင်ကိုသဘာဝရှိ၏။
[ တစ်နည်း– ဝယောအနုပ္ပတ္တေ၊ ကုန်သော။
ဗြာဟ္မဏေ၊ တို့ကို။
န အဘိဝါဒေတိ ဝါ၊ ထင်။
ဝါ၊ ရှိ၏။
န ပစ္စုဋ္ဌေတိဝါ၊ ထ၍ ခရီးဦးကြိုဆိုထိုက်၏ဟု မမှတ်ထင်။
ဝါ၊ ထ၍ ခရီးဦးကြိုဆိုထိုက်၏ဟု မမှတ်ထင် မယူဆသည့် ပင်ကိုသဘာဝရှိ၏။
ဤနည်း၌ ဒိသွာပုဒ် ထည့်စပ်ဖို့မလို၊ ဒုကနိပါတ်စာပိုဒ် (၃၉) ဒုအကြိမ်ရိုက် နိဿယ၊ ပ–တွဲ၊ နှာ (၁၇၂) လည်းကြည့်။]
အာသနေန၊ နေရာဖြင့်။
န နိမန္တေတိဝါ၊ ဖိတ်မန်ထိုက်၏ဟု မမှတ်ထင်။
ဝါ၊ ဖိတ်မန်ထိုက်၏ဟု မမှတ်ထင်မယူဆသည့် ပင်ကိုသဘာဝရှိ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
( သုတံ၊ ကြားအပ်ဖူးပါပြီ။)
ဘောဂေါတမ၊ အရှင်ဂေါတမ။
တယိဒံ ( တံ ဣဒံ)၊ ထိုအကျွန်ုပ်တို့ ကြားအပ်ဖူးသော အကြောင်းအရာသည်။
တထေဝ၊ ထိုကြားဖူးသည့်အတိုင်းမလွဲဧကန် အမှန်ချည်းသာတည်း။
( ကသ္မာ၊ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ။)
ဟိ၊ အကြင့်ကြောင့်။
ဘဝံဂေါတမော၊ အရှင်ဂေါတမသည်။
ဇိဏ္ဏော၊ ကုန်သော။
ပ။
ဝယောအနုပ္ပတ္တေ၊ ကုန်သော။
ဗြာဟ္မဏေ၊ တို့ကို။
န အဘိဝါဒေတိ ဝါ၊ ရှိလည်းမခိုး။
( ဒိသွာ၊ ၍။
ဝါ၊ သော်။)
နပစ္စုဋ္ဌေတိဝါ၊ နေရာမှလည်းမထ။
အာသနေန၊ နေရာဖြင့်။
နနိမန္တေတိဝါ၊ မဖိတ်မန်လည်း မဖိတ်မန်။
( ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ထတေဝ၊ ထိုကြားဖူးသည့်အတိုင်း ဟုတ်မှန်သည်သာတည်း။)
ဘောဂေါတမ၊ မ။
တယိဒံ၊ ထိုရှိခိုးမှု စသည်ကို မပြုခြင်းသည်။
န သမ္ပန္နမေဝ၊ မသင့်လျော်သည်သာတည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
( အဝေါစုံ၊ လျှောက်ကြကုန်ပြီ။)
[ ဧတဒဝေါစုံသို့ပြန်လှည့်စပ်သည်။]
။ပ။
[ နယိမေ၊ န+ ဣမေ။]
ဣမေ အာယသ္မန္တော၊ ဤအရှင် ပုဏ္ဏားတို့သည်။
ထေရံ ဝါ၊ ထေရ်ကိုလည်းကောင်း။
ဝါ၊ ခိုင်မြဲတည်တံ့သည်အဖြစ်သို့ ရောက်သောပုဂ္ဂိုလ်ကိုလည်းကောင်း။
ထေရကရဏေ၊ ထေရ်၏ အဖြစ်ကို ပြုတတ်ကုန်သော။
ဝါ၊ ထေရ်ဖြစ်အောင် ပြုတတ်ကုန်သော။
ဓမ္မေ ဝါ၊ တရားတို့ကိုလည်းကောင်း။
န ဇာနန္တိ၊ မသိကြကုန်။
ဣတိ၊ ဤသို့ကြံစည်စဉ်းစားမိခြင်းသည်။
( အဟောသိ၊ ဖြစ်ပြီ။)
ဘိက္ခေဝေ၊ တို့။
ဝုဒ္ဓေါ၊ အသက်အရွယ်ကြီးသူသည်။
ဇာတိယာ၊ အမိဝမ်းမှ မွေးဖွားခြင်းအားဖြင့်။
အာသီတိကော ဝါ၊ အနှစ်ရှစ်ဆယ် အသက်အရွယ်ရှိသည်သော်လည်းကောင်း။
နာဝုတိကော ဝါ၊ အနှစ်ကိုးဆယ် အသက်အရွယ်ရှိသည်သော်လည်းကောင်း။
ဝဿသတိကော ဝါ၊ အနှစ်တစ်ရာ အသက်အရွယ်ရှိသည်သော်လည်းကောင်း။
စေပိ ဟောတိ၊ အကယ်၍ကား ဖြစ်နေပေ၏။
စ၊ ထိုသို့ပင် ဖြစ်နေပါသော်လည်း။
သော၊ ထိုအသက်ကြီးသူသည်။
အကာလဝါဒီ၊ မပြောသင့်ရာအခါ၌ ပြောဆိုသည်။
အဘူတဝါဒီ၊ အဖြစ်မှန်သဘောမဟုတ်သော အကြောင်းအရာကိုပြောဆိုသည်။
အနတ္ထဝါဒီ၊ အကြောင်းကင်းဘိ, အကျိုးမရှိသော စကားကို ပြောဆိုသည်။
အဓမ္မဝါဒီ၊ အမှန်သဘော မဟုတ်သည်ကို ပြောဆိုသည်။
အဝိနယဝါဒီ၊ သံဝရဝိနည်းကို မပြောဆိုသည်။
( ပါတိမောက္ခသံဝရ, သတိသံဝရ, ဉာဏသံဝရ, ခန္တိသံဝရ, ဝိရိယသံဝရဟူသော သံဝရဝိနည်းကို မပြောဆိုသည်။)
အနိဓာနဝတိံ၊ သိုမှီးသိမ်းဆည်းထားရာ စိတ်နှလုံးတည်းဟူသော ဘဏ္ဍာတိုက်မရှိသော။
ဝါ၊ စိတ်နှလုံးတည်းဟူသော ဘဏ္ဍာတိုက်၌ သိုမှီးသိမ်းဆည်းမထားထိုက်သော။
[ နိဓေတိ သန္နိဓာနံ ကရောတိ ဧတ္ထာတိ နိဓာနံ၊ သိုမှီးသိမ်းဆည်းထားရာ ( စိတ်နှလုံးတည်းဟူသော) ဘာဏ္ဍာတိုက်၊ သေတ္တာ။]
အနပဒေသံ၊ ( ဘုရားဟောပါဠိတော်ဟူသော) ညွှန်ပြပြောဆိုအပ်သော အာဂုံသာဓက အကြောင်းပြမပါရှိသော။
[ အပဒိသိတဗ္ဗောတိ အပဒေသော၊ ညွှန်ပြအပ်သော အာဂုံသာဓကအကြောင်း၊ ဘုရားဟောပါဠိ။]
နတ္ထိ အပဒေသော ဧတိဿာ ဝါ စာယာတိ အနပဒေသာ။]
အပရိယန္တဝတိံ၊ အပိုင်းအခြား အကန့်အသတ် မရှိသော။
အနတ္ထသံဟိတံ၊ လောကီ လောကုတ္တရာ အကျိုးစီးပွားနှင့် မစပ်ဆိုင်သော။
ဝါစံ၊ စကားကို။
အကာလေန၊ မပြောဆို သင့်ရာအခါ၌။
ဘာသိတာ၊ ပြောဆိုတတ်သည်။
စေ ဟောတိ၊ အကယ်၍ ဖြစ်ငြားအံ့။
အထ၊ ထိုသို့ဖြစ်လသော်။
သော၊ ထိုအသက်ကြီးသောသူကို။
ဗာလော၊ ဖျင်းအ နားမလည်သော။
ထေရောတွေဝ ( ထေရော+ ဣတိ+ ဧဝ)၊ ထေရ်ဟူ၍ သာလျှင်။
သင်္ခံ၊ ထည့်သွင်းရေတွက်အပ်သည်အဖြစ်သို့။
ဂစ္ဆတိ၊ ရောက်၏။
( တစ်နည်း) အနိဓာနဝတိံ၊ မရှိသော။
ဝါ၊ ထိုက်သော။
ဝါစံ၊ ကို။
အနပဒေသံ၊ ( ဘုရားဟောပါဠိတော်ဟူသော) ညွှန်ပြပြောဆိုအပ်သော အာဂုံသာဓက အကြောင်းပြ မပါရှိဘဲ။
အပရိယန္တဝတိံ၊ မရှိဘဲ။
အနတ္ထသံဟိတံ၊ ဆိုင်ဘဲ။
အကာလေန၊ ၌။
ဘာသိတာ၊ သည်။
စေ ဟောတိ၊ အံ့။
အထ၊ သော်။
ပ။
သင်္ခံ၊ သို့။
ဂစ္ဆတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဒဟရော၊ အသက်အရွယ်ငယ်သူသည်။
ယုဝါ၊ ပျိုမျစ်သည်။
သုသု၊ နုနယ်သည်။
ကာဠကေသော၊ ကောင်းစွာ မည်းနက်သော ဆံပင်ရှိသည်။
[ ဒုကနိပါတ် စာပိုဒ် (၃၉) လည်းကြည့်။]
ဘဒြေန၊ ကောင်းသော။
ယောဗ္ဗနေန၊ နုပျိုသူ၏ အဖြစ်နှင့်။
ပဌမေန၊ ပထမဖြစ်သော။
ဝယသာ၊ အရွယ်နှင့်။
သမန္နာဂတော၊ ပြည့်စုံသည်။
စေပိ ဟောတိ၊ အကယ်၍ကား ဖြစ်နေသေး၏။
စ၊ ထိုသို့ပင် ဖြစ်နေသေးပါသော်လည်း။
သော၊ ထိုအသက်အရွယ် ငယ်သူသည်။
ကာလဝါဒီ၊ ပြောသင့်ရာအခါ၌ ပြောဆိုသည်။
ဘူတဝါဒီ၊ အဖြစ်မှန် သဘောကိုပြောဆိုသည်။
အတ္ထဝါဒီ၊ အကြောင်းမှီစပ်, အကျိုးအမြတ်ရှိသော စကားကို ပြောဆိုသည်။
ဓမ္မဝါဒီ၊ အမှန်သဘောကို ပြောဆိုသည်။
ဝိနယဝါဒီ၊ သံဝရဝိနည်း ကိုပြောဆိုသည်။
ဝါ၊ သံဝရဝိနည်းနှင့်စပ်သော စကားကို ပြောဆိုသည်။
နိဓာနဝတိံ၊ သိုမှီးသိမ်းဆည်းထားရာ စိတ်နှလုံးတည်းဟူသော ဘဏ္ဍာတိုက်ရှိသော။
ဝါ၊ စိတ်နှလုံးတည်းဟူသော ဘဏ္ဍာတိုက်၌ သိုမှီးသိမ်းဆည်းထားထိုက်သော။
သာပဒေသံ၊ ( ဘုရားဟော ပါဠိတော်ဟူသော) ညွှန်ပြပြောဆိုအပ်သော အာဂုံသာဓက အကြောင်းပြနှင့်တကွဖြစ်သော။
ပရိယန္တဝတိံ၊ အပိုင်းအခြားအကန့်အသတ်ရှိသော။
အတ္ထသံဟိတံ၊ လောကီ လောကုတ္တရာအကျိုးစီးပွားနှင့်စပ်ဆိုင်သော။
ဝါစံ၊ စကားကို။
ကာလေန၊ ပြောဆိုသင့်ရာ အခါ၌။
ဘာသိတာ၊ ပြောဆိုတတ်သည်။
စေဟောတိ၊ အကယ်၍ဖြစ်အံ့။
အထ၊ ထိုသို့ဖြစ်လသော်။
သော၊ ထိုအသက်အရွယ် ငယ်သူကို။
ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသော။
ထေရောတွေဝ၊ တေရ်ဟူ၍သာလျှင်။
ဝါ၊ ခိုင်မြဲတည်တံ့သည်အဖြစ်သို့ ရောက်သောသူ ဟူ၍သာလျှင်။
သင်္ခံ၊ သို့။
ဂစ္ဆတိ၊ ၏။
[ ထိရံ ထိရဘာဝံ အာပဇ္ဇတီတိ ထေရော။]
( တစ်နည်း) နိဓာနဝတိံ၊ ရှိသော။
ဝါ၊ ထိုက်သော။
ဝါစံ၊ စကားကို။
သာပဒေသံ၊ ( ဘုရားဟောပါဠိတော် တည်းဟူသော) ညွှန်ပြအပ်သော အာဂုံသာဓကအကြောင်းပြနှင့်တကွဖြစ်အောင်။
ဝါ၊ အကြောင်းပြ ပါရှိစေလျေက်။
( အကြောင်းပြချက်ထည့်သွင်းလျက်။)
ယရိယန္တဝတိံ၊ အပိုင်းအခြား အကန့်အသတ်ထားလျက်။
အတ္တသံဟိတံ၊ လောကီလောကုတ္တရာ အကျိူးစီးပွားနှင့် ဆက်သွယ်လျက်။
ကာလေန၊ ပြောဆိုသင့်ရာအခါ၌။
ဘာသိတာ၊ သည်။
စေ ဟောတိ။
ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ထေရကရဏာ၊ ထေရ်၏အဖြစ်ကို အဖြစ်ကို ပြုတတ်ကုန်သော။
ဝါ၊ ခိုင်မြဲတည်တံ့သည်အဖြစ်သို့ ရောက်သူဖြစ်အောင် ပြုတတ်ကုန်သော။
ဓမ္မာ၊ တရားတို့သည်။
ဣမေ စတ္တာရော၊ ဤလေးမျိုးတို့တည်း။
စတ္တာရော၊ လေးမျိုးတို့ဟူသည်။
ကတမေ၊ အဘယ်တို့နည်းဟူမူ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဣဓ၊ ဤသာသနာတော်၌။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
သီလဝါ၊ ပါတိမောက္ခ သံဝရသီလရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ပါတိမောက္ခသံတရသံဝုတော၊ ပါတိ မောက်သီလဟူသောအပိတ်အဆီးဖြင့် ကာယဒွါရ ဝစီဒွါရတို့ကို ပိတ်ဆို့စောင့်စည်းလျက်။
ဝါ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလနှင့် ပြည့်စုံလျက်။
အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော၊ နှင့်ပြည့်စုံလျက်။
[ ဤ စတုက္ကနိပါတ် စာပိုဒ် (၁၂) သုတ်ကြည့်။
ဤ၌ ဧကဝုစ်အနက်ပြောင်းလဲဆိုပါ။]
ဝိဟရတိ၊ နေ၏။
အဏုမတ္တေသု၊ ကုန်သော။
ဝဇ္ဇေသု၊ တို့၌။
ဘယဒဿာဝီ၊ လေ့ရှိလျက်။
ပ။
သိက္ခတိ၊ ဖြည့်ကျင့်၏။
ဗဟုဿုတော၊ များစွာသော ပရိယတ္တိဓမ္မဟူသော သုတရှိသည်။
ဝါ၊ များစွာကြားနာ သင်မှတ်ထားအပ်သော သုံးဖြာပိဋကတ်ပရိယတ်ရှိသည်။
သုတဓရော၊ ပရိယတ္တိဓမ္မဟူသော သုတကို မမေ့မပျောက် နှုတ်ရောက်အောင်ထားမှတ်သားနိုင်သည်။
သုတသန္နိစယော
၁။**သုတသန္နိစယော**။ ။ ဝဋ္ဋဒုက္ခနိဿရဏတ္ထိကေဟိ သောတဗ္ဗန္တိ သုတံ၊ ဝဋ်ဒုက္ခမှ ထွက်မြောက်ခြင်းငှာ အလိုရှိသောသူတို့သည် ကြားနာမှတ်သားထိုက်သော ပရိယတ္တိတရားတော်။
သန္နိစီယတီတိ သန္နိစယော၊ သိုလှောင် သိမ်းဆည်းထားအပ်သော ပရိယတ္တိတရားတော် ( ပုဒ်အက္ခရာ တစ်ခုတစ်လေမျှ မပျက်ယွင်းအောင်စိတ်နှလုံးတည်းဟူသော သေတ္တာအတွင်း၌ ထည့်သွင်းသိုမှီး သိမ်းဆည်းထားအပ်သော ပရိယတ္တိတရားတော်)။
သုတံ သန္နိစယော ဧတသ္မိန္တိ သုတသန္နိစယော၊ သိုလှောင်သိမ်းဆည်းထားအပ်သော ပရိယတ်တရားတော် (သုတ) ရှိရာဖြစ်သော ရဟန်း။
ဋီကာ၌ဤအတိုင်းပင် သန္နိစယပုဒ်ကို ကမ္မသာဓနဝစနတ္ထပြု၍ သုတပုဒ်နှင့် သတ္တမီဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် တွဲစပ်ထား၏။
အဋ္ဌကထာ၌မူ “ သုတသန္နိစယောတိ သုတဿ သန္နိစယဘူတော” ဟူ၍ ဖွင့်ထား၏။
ထို့ကြောင့် သန္နိစီယတိ ဧတ္ထာတိသန္နိ စယော၊ သိုလှောင်သိမ်းဆည်းထားရာဖြစ်သော ရဟန်း။
သုတဿ သန္နိစယောသုတသန္နိစယော၊ ပရိယတ္တိတရားတော် (သုတ) ကို သိုလှောင်သိမ်းဆည်းထားရာရဟန်း။
ဤသို့လည်း သန္နိစယပုဒ်ကို အဓိကရဏဿဓန ဝစနတ္ထပြု၍ သုတပုဒ်နှင့် ကမ္မတ္ထဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသ်တွဲ နိုင်သည်ဟု ယူဆ၏။
၊ ( စိတ်နှလုံးဟူသော သေတ္တာအတွင်း၌) မပျက်မယွင်း ထည့်သွင်းသိုမှီး သိမ်းဆည်းထားအပ်သော ပရိယတ္တိဓမ္မသုတရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ယေတေဓမ္မာ၊ အကြင်ပရိယတ္တိ တရားတော်တို့သည်။
အာဒိကလျာဏာ၊ အစ၌ ကောင်းမွန်ကုန်သည်။
မဇ္ဈေကလျာဏာ၊ အလယ်၌ ကောင်းမွန်ကုန်သည်။
ပရိယောသာနကလျာဏာ၊ အဆုံး၌ ကောင်းမွန်ကုန်သည်။
သာတ္ထာ၁။သာတ္ထာ စသော ပုဒ်လေးပုဒ် စာမူစိစစ်ချက်။ ။ ဤသုတ်ပါဠိတော်မြန်မာစာမူနှင့် ဩဝါဒသိက္ခာပုဒ်အစရှိသော ဝိနည်းပါဠိတော်တို့၌ သာတ္ထ, သဗျဉ္ဇန စသော ပုဒ်လေးပုဒ်တို့ကို ဗြဟ္မစရိယံ၏ ဝိသေသနအဖြစ်ဖြင့် ( သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ) ဟူ၍ ဒုတိယာ အံဝိဘတ်နှင့်ချည်းတွေ့ရ၏။ ယင်းသို့ အံဝိဘတ်နှင့်ရှိသော ပါဌ်များ သင့်မသင့် စိစစ်ပြဦးအံ့–
“ သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ။ပ။ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ” ဟူသော အခြားနေရာတို့၌ ကတ္တားမှာ သော ( ဘဂဝါ) ဖြစ်သောကြောင့် ဓမ္မံအရ ယူထားအပ်ပြီးသော ပရိယတ္တိဓမ္မ ( တန္တိဓမ္မ) ကိုပင် ဗြဟ္မစရိယံပုဒ်အရ ထပ်၍ယူနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် သာတ္ထ, ကေဝလပရိပုဏ္ဏ, ပရိသုဒ္ဓပုဒ်တို့သာမက သဗျဉ္ဇနပုဒ်သည်ပင် ဗြဟ္မစရိယံ၏ ဝိသေသနဖြစ်နိုင်၏။
သို့သော် “ ယေ တေ ဓမ္မာ။ ပ။ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ” ဟူသော ဤနေရာပါဠိတော်၌ကား ကတ္တားမှာ ‘ ယေ တေ ဓမ္မာ’ ဖြစ်သောကြောင့် ထို ‘ယေ တေ ဓမ္မာ’ အရ ယူထားပြီးသော ပရိယတ္တိဓမ္မကိုပင် ဗြဟ္မစရိယံပုဒ်၌ ထပ်၍မယူသင့်တော့ပေ၊ အကယ်၍ ထပ်မံယူခဲ့လျှင်လည်း “ ယေ တေ ဓမ္မာဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ၊ အကြင် ပရိယတ္တိဓမ္မတို့သည် ပရိယတ္တိဓမ္မဖြစ်သောဗြဟ္မစရိယကို ဟောဖော်ညွှန်ပြကုန်၏” ဟူ၍ မဆီလျော်သော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏
ထို့ကြောင့် ဗြဟ္မစရိယံပုဒ်၌ ပရိယတ္တိဓမ္မ မပါဝင်နိုင်ကြောင်းမှာ သိသာထင်ရှားလှပါ၏။ ယင်းသို့ မပါဝင်နိုင်သောကြောင့်ပင် ပရိယတ္တိဓမ္မတစ်မျိုးနှင့်သာ သက်ဆိုင်သော သဗျဉ္ဇနသဒ္ဒါသည်လည်း ( ထိုပရိယတ္တိဓမ္မမပါဝင်နိုင်သော) ဗြဟ္မစရိယံပုဒ်၏ ဝိသေသနမဖြစ်နိုင်။ “ သဗျဉ္ဇနံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ သဒ္ဒါနှင့်ပြည့်စုံသော သိက္ခာသုံးရပ် မြတ်သောအကျင့်” ဟူ၍ ဝိသေသန ဝိသေယျ မဖြစ်နိုင်ဟူလို။
ထို့ကြောင့် သဗျသဉ္ဇနသဒ္ဒါကိုလည်းကောင်း, ၎င်းနှင့်တွဲဖက် ( သဟစရဏ) ဖြစ်သော သာတ္ထအစရှိသော ကျန်သော ဝိသေသနသုံးပုဒ်ကိုလည်းကောင်း ‘ယေ တေ ဓမ္မာ’ ၏ ဝိသေသနအဖြစ်ဖြင့် ( သာတ္ထာ သဗျဉ္ဇနာ ကေဝလပရိပုဏ္ဏာ ပရိသုဒ္ဓါ– ဟူ၍) ပဌမာဗဟုဝုစ် ယောဝိဘတ်နှင့်ချည်း ရှိစေသင့်ပါသည်။
ယင်းသို့ယောဝိဘတ်နှင့်ချည်း ပါဠိရှိမှသာလျှင် “ ယေ တေ ဓမ္မာအာဒိကလျာဏာ။ပ။ ပရိသုဒ္ဓါ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ၊ အကြင် ပရိယတ္တိတရားတော်တို့သည် အစ, အလယ်, အဆုံး သုံးပါးလုံး၌ ကောင်းမွန်ကြကုန် လျက်, သာတ္ထ သဗျဉ္ဇန ကေဝလပရိပုဏ္ဏ ပရိသုဒ္ဓဖြစ်ကြကုန်လျက် သိက္ခာသုံးရပ် အကျင့်မြတ် ( ဗြဟ္မစရိယ) ကိုဟောဖော်ညွှန်ပြကုန်၏” ဟူ၍ မှန်ကန်သော အနက်အဓိပ္ပာယ် ရရှိနိုင်သည်။ ၊ ( သတိပဋ္ဌာန်, သမ္မပ္ပဓာန်စသော) အနက်သဘောနှင့်ပြည့်စုံကုန်သည်။ သဗျဉ္ဇနာ၊ ( အက္ခရာ, ပုဒ်, ဝါကျစသော) သဒ္ဒါနှင့် ပြည့်စုံကုန်သည်။ ဝါ၊ သိထိလ, ဓနိတစသော အက္ခရာနှင့်ပြည့်စုံကုန်သည်။ [ သိထိလ, ဓနိတ အစရှိသော အက္ခရာအသံနှင့် ပြည့်စုံပီသစွာ ဟောကြားအပ်ကုန်သည်ဟူလို။] ကေဝလပရိပုဏ္ဏာ၊ အားလုံးစုံ ထက်ဝန်းကျင် ပြည့်စုံကုန်သည်။ ပရိသုဒ္ဓါ၊ ထက်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ကုန်သည်။ ( ဟုတွာ၊ ဖြစ်ကုန်၍။) ဗြဟ္မစရိယံ၊ သိက္ခာသုံးရပ်ဖြင့် သိမ်းယူအပ်သော မြတ်သောအကျင့်ကို။ အဘိဝဒန္တိ၊ ဟောဖော်ညွှန်ပြကုန်၏။ အဿ၊ ထိုရဟန်းသည်။ တထာရူပါ၊ ထိုသို့သဘောရှိကုန်သော။ ( ထိုသို့ အာဒိကလျာဏာစသော ဂုဏ်တို့နှင့်ပြည့်စုံ၍ သိက္ခာသုံးရပ်ဖြင့် သိမ်းယူအပ်သည့် မြတ်သောအကျင့်ကို ဟောဖော်တရားတော်တို့ကို။ ဝါ၊ တို့သည်။ ဗဟုဿုတာ၊ များစွာကြားနာသင်ယူထားအပ်ပြီးကုန်သည်။ ဓတာ ၁။ဓာတာဟူသော စာမူစိစစ်ချက်။ ။ ယခု မြန်မာပါဠိတော်စာအုပ်၌ ဓာဓာတ် တုအစ္စည်းဖြင့် ရုပ်ပြီးသော “ဓာတာ” ဟူသော ( ရှေ့နောက်ဒီဃသရ နှစ်ခုရှိသော) ပါဌ်ကိုတွေ့နေရသော်လည်း အောက်ခြေ ( သီ၊ သျာ၊ ကံ၊ ဣ) စာမူတို့၌ ကား ရဿသရရှိသော “ဓ” အက္ခရာဖြင့် “ဓတာ” ဟုရှိကြောင်းပြထား၏။ ဤနေရာ၌ တုပစ္စယန္တ ပုဒ်ဖြင့် ကတ္တားအနက်ကို ဆိုလိုသည်မဟုတ်၊ တပစ္စယန္တပုဒ်ဖြင့်ကံအနက်ကိုသာ ဆိုလို၏။ ထို့ကြောင့် “ရကာရောစ” ဟူသော ကစ္စည်းသုတ်ဖြင့်စီရင်သော “ကတ, ဘတ, ဥဒ္ဓတ” ပုဒ်တို့ကဲ့သို့ ဓရဓာတ် တပစ္စည်းဖြင့် ဓာတွန်ရ်ကိုချေလျက် ရုပ်ပြီးသော “ဓတာ” ဟူသော ပုရိသာဒိဂုဏ်ဝင်ပုဒ် ( သီ၊ သျာ၊ ကံ၊ ဣ စာမူ) သာလျှင် ပါဌ်မှန်ဖြစ်သင့်ပါသည်။ ၊ အာဂုံနှုတ်တက်, အရကျက်မှတ်, ဆောင်ထားအပ်ကုန်သည်။ ဝစသာ၊ နှုတ်ဖြင့်။ ပရိစိတာ၊ ဆည်းပူးရွတ်အံအပ်ကုန်သည်။ မနသာ၊ စိတ်ဖြင့်။ အနုပေက္ခိတာ၊ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုဆင်ခြင်အပ်ကုန်သည်။ ဒိဋ္ဌိယာ၊ ပညာဖြင့်။ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ၊ ( အကျိုးအကြောင်းအားဖြင့်) ကောင်းစွာထိုးထွင်း သိအပ်ကုန်သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ အာဘိစေတသိကာနံ ၂။**အာဘိစေတသိကာနံ**။ ။ အဓိကံ စေတော အဘိစေတော၊ ထူးချွန်လွန်ကဲသော ဥပစာရဈာန်စိတ်၊ ဝါ= ထူးချွန်လွန်ကဲသော ဥပစာရသမာဓိ။ ထိုစိတ်, ထိုသမာဓိသည် ပကတိရိုးရိုးကာမာဝစရစိတ် ( ကာမာဝစရသမာဓိ) တို့ထက် ကောင်း၏။ ဆန့်ကျင့်ဘက် နီဝရဏကိလေသာ အညစ်အကြေးကင်းဝေး၍ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၏။ ထို့ကြောင့် ထူးချွန်လွန်ကဲသော ဥပစာရဈာန်စိတ် ( ဥပစာရသမာဓိ) ဟုခေါ်ဆိုရသည်။ အဘိစေတသိ ဇာတာနိ, အဘိစေတော ဝါ သန္နိဿိတာနီတိ အာဘိစေတသိကာနိ= ( ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏကိလေသာ အညစ်အကြေးကင်း၍ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ကောင်းမွန်သောကြောင့်) ထူးချွန်လွန်ကဲသော ဥပစာရဈာန်စိတ်, ဥပစာရသမာဓိ၌ ဖြစ်ကုန်သော ရူပါဝစရဈာန်လေးပါးတို့၊ ဝါ= ထူးချွန်လွန်ကဲသော ထိုစိတ် ထိုသမာဓိကို မှီတည်နေကုန်သော ရူပါဝစရဈာန် လေးပါးတို့။ ထိုဈာန်လေးပါးကို အာဘိစေတသိက ခေါ်သည်ဟူလို။ ၊ ထူးချွန်လွန်ကဲသော ဥပစာရဈာန်စိတ်၌ ဖြစ်ကုန်, မှီတည်ကုန်သော။ ဝါ၊ ထူးချွန်လွန်ကဲသော ဥပစာရ သမာဓိစိတ်၌ ဖြစ်ကုန်, မှီတည်ကုန်သော။ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ၊ ယခုမျက်မှောက် အတ္တဘော၌ ချမ်းသာစွာနေထိုင်ရကြောင်းဖြစ်ကုန်သော။ စတုန္နံ၊ လေးပါးကုန်သော။ ဈာနာနံ၊ ရူပါဝစရဈာန်တို့ကို။ နိကာမလာဘီ၊ မိမိအလိုဆန္ဒအားဖြင့် ရနိုင်ခြင်းရှိသည်။ ဝါ၊ အလိုရှိရာခဏ၌ပင် ဝင်စားနိုင်သည်။ အကိစ္ဆလာဘီ၊ မပင်မပန်း ချမ်းသာစွာရနိုင်ခြင်းရှိသည်။ ဝါ၊ လွယ်ကူစွာ ဆန့်ကျင်ဘက်တို့ကို ပယ်ရှား၍ ဝင်စားနိုင်သည်။ အကသိရလာဘီ၊ ပြန့်ပြောပေါများစွာရနိုင်ခြင်းရှိသည်။ ဝါ၊ သတ်မှတ်ထားသည့် အချိန်ပိုင်း၌ ထနိုင် ရပ်တန့်နိုင်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ [ အာသဝါနံ ခယာ စသည်ကို စာပိုဒ် (၅) သုတ်ကြည့်။]
“ သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ။ပ။ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ” ဟူသော အခြားနေရာတို့၌ ကတ္တားမှာ သော ( ဘဂဝါ) ဖြစ်သောကြောင့် ဓမ္မံအရ ယူထားအပ်ပြီးသော ပရိယတ္တိဓမ္မ ( တန္တိဓမ္မ) ကိုပင် ဗြဟ္မစရိယံပုဒ်အရ ထပ်၍ယူနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် သာတ္ထ, ကေဝလပရိပုဏ္ဏ, ပရိသုဒ္ဓပုဒ်တို့သာမက သဗျဉ္ဇနပုဒ်သည်ပင် ဗြဟ္မစရိယံ၏ ဝိသေသနဖြစ်နိုင်၏။
သို့သော် “ ယေ တေ ဓမ္မာ။ ပ။ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ” ဟူသော ဤနေရာပါဠိတော်၌ကား ကတ္တားမှာ ‘ ယေ တေ ဓမ္မာ’ ဖြစ်သောကြောင့် ထို ‘ယေ တေ ဓမ္မာ’ အရ ယူထားပြီးသော ပရိယတ္တိဓမ္မကိုပင် ဗြဟ္မစရိယံပုဒ်၌ ထပ်၍မယူသင့်တော့ပေ၊ အကယ်၍ ထပ်မံယူခဲ့လျှင်လည်း “ ယေ တေ ဓမ္မာဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ၊ အကြင် ပရိယတ္တိဓမ္မတို့သည် ပရိယတ္တိဓမ္မဖြစ်သောဗြဟ္မစရိယကို ဟောဖော်ညွှန်ပြကုန်၏” ဟူ၍ မဆီလျော်သော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏
ထို့ကြောင့် ဗြဟ္မစရိယံပုဒ်၌ ပရိယတ္တိဓမ္မ မပါဝင်နိုင်ကြောင်းမှာ သိသာထင်ရှားလှပါ၏။ ယင်းသို့ မပါဝင်နိုင်သောကြောင့်ပင် ပရိယတ္တိဓမ္မတစ်မျိုးနှင့်သာ သက်ဆိုင်သော သဗျဉ္ဇနသဒ္ဒါသည်လည်း ( ထိုပရိယတ္တိဓမ္မမပါဝင်နိုင်သော) ဗြဟ္မစရိယံပုဒ်၏ ဝိသေသနမဖြစ်နိုင်။ “ သဗျဉ္ဇနံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ သဒ္ဒါနှင့်ပြည့်စုံသော သိက္ခာသုံးရပ် မြတ်သောအကျင့်” ဟူ၍ ဝိသေသန ဝိသေယျ မဖြစ်နိုင်ဟူလို။
ထို့ကြောင့် သဗျသဉ္ဇနသဒ္ဒါကိုလည်းကောင်း, ၎င်းနှင့်တွဲဖက် ( သဟစရဏ) ဖြစ်သော သာတ္ထအစရှိသော ကျန်သော ဝိသေသနသုံးပုဒ်ကိုလည်းကောင်း ‘ယေ တေ ဓမ္မာ’ ၏ ဝိသေသနအဖြစ်ဖြင့် ( သာတ္ထာ သဗျဉ္ဇနာ ကေဝလပရိပုဏ္ဏာ ပရိသုဒ္ဓါ– ဟူ၍) ပဌမာဗဟုဝုစ် ယောဝိဘတ်နှင့်ချည်း ရှိစေသင့်ပါသည်။
ယင်းသို့ယောဝိဘတ်နှင့်ချည်း ပါဠိရှိမှသာလျှင် “ ယေ တေ ဓမ္မာအာဒိကလျာဏာ။ပ။ ပရိသုဒ္ဓါ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ၊ အကြင် ပရိယတ္တိတရားတော်တို့သည် အစ, အလယ်, အဆုံး သုံးပါးလုံး၌ ကောင်းမွန်ကြကုန် လျက်, သာတ္ထ သဗျဉ္ဇန ကေဝလပရိပုဏ္ဏ ပရိသုဒ္ဓဖြစ်ကြကုန်လျက် သိက္ခာသုံးရပ် အကျင့်မြတ် ( ဗြဟ္မစရိယ) ကိုဟောဖော်ညွှန်ပြကုန်၏” ဟူ၍ မှန်ကန်သော အနက်အဓိပ္ပာယ် ရရှိနိုင်သည်။ ၊ ( သတိပဋ္ဌာန်, သမ္မပ္ပဓာန်စသော) အနက်သဘောနှင့်ပြည့်စုံကုန်သည်။ သဗျဉ္ဇနာ၊ ( အက္ခရာ, ပုဒ်, ဝါကျစသော) သဒ္ဒါနှင့် ပြည့်စုံကုန်သည်။ ဝါ၊ သိထိလ, ဓနိတစသော အက္ခရာနှင့်ပြည့်စုံကုန်သည်။ [ သိထိလ, ဓနိတ အစရှိသော အက္ခရာအသံနှင့် ပြည့်စုံပီသစွာ ဟောကြားအပ်ကုန်သည်ဟူလို။] ကေဝလပရိပုဏ္ဏာ၊ အားလုံးစုံ ထက်ဝန်းကျင် ပြည့်စုံကုန်သည်။ ပရိသုဒ္ဓါ၊ ထက်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ကုန်သည်။ ( ဟုတွာ၊ ဖြစ်ကုန်၍။) ဗြဟ္မစရိယံ၊ သိက္ခာသုံးရပ်ဖြင့် သိမ်းယူအပ်သော မြတ်သောအကျင့်ကို။ အဘိဝဒန္တိ၊ ဟောဖော်ညွှန်ပြကုန်၏။ အဿ၊ ထိုရဟန်းသည်။ တထာရူပါ၊ ထိုသို့သဘောရှိကုန်သော။ ( ထိုသို့ အာဒိကလျာဏာစသော ဂုဏ်တို့နှင့်ပြည့်စုံ၍ သိက္ခာသုံးရပ်ဖြင့် သိမ်းယူအပ်သည့် မြတ်သောအကျင့်ကို ဟောဖော်တရားတော်တို့ကို။ ဝါ၊ တို့သည်။ ဗဟုဿုတာ၊ များစွာကြားနာသင်ယူထားအပ်ပြီးကုန်သည်။ ဓတာ ၁။ဓာတာဟူသော စာမူစိစစ်ချက်။ ။ ယခု မြန်မာပါဠိတော်စာအုပ်၌ ဓာဓာတ် တုအစ္စည်းဖြင့် ရုပ်ပြီးသော “ဓာတာ” ဟူသော ( ရှေ့နောက်ဒီဃသရ နှစ်ခုရှိသော) ပါဌ်ကိုတွေ့နေရသော်လည်း အောက်ခြေ ( သီ၊ သျာ၊ ကံ၊ ဣ) စာမူတို့၌ ကား ရဿသရရှိသော “ဓ” အက္ခရာဖြင့် “ဓတာ” ဟုရှိကြောင်းပြထား၏။ ဤနေရာ၌ တုပစ္စယန္တ ပုဒ်ဖြင့် ကတ္တားအနက်ကို ဆိုလိုသည်မဟုတ်၊ တပစ္စယန္တပုဒ်ဖြင့်ကံအနက်ကိုသာ ဆိုလို၏။ ထို့ကြောင့် “ရကာရောစ” ဟူသော ကစ္စည်းသုတ်ဖြင့်စီရင်သော “ကတ, ဘတ, ဥဒ္ဓတ” ပုဒ်တို့ကဲ့သို့ ဓရဓာတ် တပစ္စည်းဖြင့် ဓာတွန်ရ်ကိုချေလျက် ရုပ်ပြီးသော “ဓတာ” ဟူသော ပုရိသာဒိဂုဏ်ဝင်ပုဒ် ( သီ၊ သျာ၊ ကံ၊ ဣ စာမူ) သာလျှင် ပါဌ်မှန်ဖြစ်သင့်ပါသည်။ ၊ အာဂုံနှုတ်တက်, အရကျက်မှတ်, ဆောင်ထားအပ်ကုန်သည်။ ဝစသာ၊ နှုတ်ဖြင့်။ ပရိစိတာ၊ ဆည်းပူးရွတ်အံအပ်ကုန်သည်။ မနသာ၊ စိတ်ဖြင့်။ အနုပေက္ခိတာ၊ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုဆင်ခြင်အပ်ကုန်သည်။ ဒိဋ္ဌိယာ၊ ပညာဖြင့်။ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ၊ ( အကျိုးအကြောင်းအားဖြင့်) ကောင်းစွာထိုးထွင်း သိအပ်ကုန်သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ အာဘိစေတသိကာနံ ၂။**အာဘိစေတသိကာနံ**။ ။ အဓိကံ စေတော အဘိစေတော၊ ထူးချွန်လွန်ကဲသော ဥပစာရဈာန်စိတ်၊ ဝါ= ထူးချွန်လွန်ကဲသော ဥပစာရသမာဓိ။ ထိုစိတ်, ထိုသမာဓိသည် ပကတိရိုးရိုးကာမာဝစရစိတ် ( ကာမာဝစရသမာဓိ) တို့ထက် ကောင်း၏။ ဆန့်ကျင့်ဘက် နီဝရဏကိလေသာ အညစ်အကြေးကင်းဝေး၍ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၏။ ထို့ကြောင့် ထူးချွန်လွန်ကဲသော ဥပစာရဈာန်စိတ် ( ဥပစာရသမာဓိ) ဟုခေါ်ဆိုရသည်။ အဘိစေတသိ ဇာတာနိ, အဘိစေတော ဝါ သန္နိဿိတာနီတိ အာဘိစေတသိကာနိ= ( ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏကိလေသာ အညစ်အကြေးကင်း၍ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ကောင်းမွန်သောကြောင့်) ထူးချွန်လွန်ကဲသော ဥပစာရဈာန်စိတ်, ဥပစာရသမာဓိ၌ ဖြစ်ကုန်သော ရူပါဝစရဈာန်လေးပါးတို့၊ ဝါ= ထူးချွန်လွန်ကဲသော ထိုစိတ် ထိုသမာဓိကို မှီတည်နေကုန်သော ရူပါဝစရဈာန် လေးပါးတို့။ ထိုဈာန်လေးပါးကို အာဘိစေတသိက ခေါ်သည်ဟူလို။ ၊ ထူးချွန်လွန်ကဲသော ဥပစာရဈာန်စိတ်၌ ဖြစ်ကုန်, မှီတည်ကုန်သော။ ဝါ၊ ထူးချွန်လွန်ကဲသော ဥပစာရ သမာဓိစိတ်၌ ဖြစ်ကုန်, မှီတည်ကုန်သော။ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ၊ ယခုမျက်မှောက် အတ္တဘော၌ ချမ်းသာစွာနေထိုင်ရကြောင်းဖြစ်ကုန်သော။ စတုန္နံ၊ လေးပါးကုန်သော။ ဈာနာနံ၊ ရူပါဝစရဈာန်တို့ကို။ နိကာမလာဘီ၊ မိမိအလိုဆန္ဒအားဖြင့် ရနိုင်ခြင်းရှိသည်။ ဝါ၊ အလိုရှိရာခဏ၌ပင် ဝင်စားနိုင်သည်။ အကိစ္ဆလာဘီ၊ မပင်မပန်း ချမ်းသာစွာရနိုင်ခြင်းရှိသည်။ ဝါ၊ လွယ်ကူစွာ ဆန့်ကျင်ဘက်တို့ကို ပယ်ရှား၍ ဝင်စားနိုင်သည်။ အကသိရလာဘီ၊ ပြန့်ပြောပေါများစွာရနိုင်ခြင်းရှိသည်။ ဝါ၊ သတ်မှတ်ထားသည့် အချိန်ပိုင်း၌ ထနိုင် ရပ်တန့်နိုင်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ [ အာသဝါနံ ခယာ စသည်ကို စာပိုဒ် (၅) သုတ်ကြည့်။]
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ထေရကရဏာ၊ ကုန်သော။
ဓမ္မာ၊ တို့သည်။
ဣမေ စတ္တာရော၊ တည်း။
ဣတိ ( အဝေါစ)။
ယော၊ အကြင်သူသည်။
ဥဒ္ဓတေန၊ ပျံ့လွင့်သော။
စိတ္တေန၊ စိတ်ဖြင့်။
သမ္ဖဉ္စ၊ ပြိန်ဖျင်းသောစကားကိုလည်း။
ဗဟု ( ဗဟုံ)၊ များစွာ။
ဘာသတိ၊ ပြောဆို၏။
အသမာဟိတသင်္ကပ္ပေါ၊ ကောင်းမွန်တည်တံ့စွာ ထားအပ်သော အကြံအစည်မရှိသည်။
အသဒ္ဓမ္မရတော၊ သူယုတ်မာတို့၏ အကျင့်တရား၌မွေ့လျော်သည်။
မဂေါ၊ သားသမင်နှင့်တူသည်။
( ဟောတိ၊ ၏။)
ပါပဒိဋ္ဌိ၊ ယုတ်မာသော အယူမှားရှိသော။
အနာဒရော၊ ပုဂ္ဂလ, ဓမ္မ၌ ရိုသေခြင်းမရှိသော။
သော၊ ထိုသူသည်။
ထာဝရေယျမှာ၊ ခိုင်မြဲတည်တံ့သူ၏ အဖြစ်မှ။
အာရာ၊ ဝေးကွာ၏။
ယောစ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား။
သီလေန၊ သီလနှင့်။
သမ္ပန္နော၊ ပြည့်စုံသည်။
သုတဝါ၊ ကြားနာသင်ယူထားအပ်သော ပရိယတ်တရားရှိသည်။
ပဋိဘာနဝါ၊ ဉာဏ်အားရှေ့ရှု ထင်ပေါ်လာသော စကားရှိသည်။
( မှန်ကန် သင့်မြတ်, ဖျတ်လတ်လျင်မြန် နှစ်တန်စုံငြား ဉာဏ်အားထင်ပေါ်လာသော စကားရှိသည်။)
[ ယုတ္တပဋိဘာန, မုတ္တပဋိဘာနဟူသော ပဋိဘာန်နှစ်မျိုးနှင့် ပြည့်စုံသည်ဟူလို။
ဤစတုက္ကနိပါတ်စာပိုဒ် (၁၃၂) ကြည့်။]
သညတော၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်တို့ကို စောင့်စည်းသည်။
ဓီရော၊ လုံ့လဝီရိယရှိသည်။
ဝါ၊ ပညာရှိသည်။
( ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။)
ဓမ္မေသု၊ သစ္စာလေးပါး တရားတို့၌။
ပညာယ၊ ဝိပဿနာနှင့်တကွသော မဂ်ပညာဖြင့်။
အတ္ထံ၊ အနက်သဘောကို။
ဝိပဿတိ၊ ထွင်းဖောက်သိမြင်၏။
သဗ္ဗဓမ္မာနံ၊ အားလုံးစုံသော ခန္ဓာအစရှိသော တရားတို့၏။
ပါရဂူ၊ အပြီးအဆုံးသို့ ရောက်သည်။
( အဘိညာအစထား, ခြောက်ပါးပြီးမြောက်, အဆုံးသို့ရောက်သည်။) ၁။သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပါရဂူ။ ။ ခန္ဓာအစရှိသော တရားအားလုံးတို့၏ အပြီးအဆုံး ( အထွတ်အထိပ်) သို့ရောက်သူဟုဆိုရာ၌–
(၁) အဘိညာပါရဂူ၊ လောကီလောကုတ္တရာ တရားအားလုံးကို ထူးခြားသောအရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သိပြီး၍လည်း အပြီးအဆုံးသို့ရောက်သူဖြစ်၏။
(၂) ပရိညာပါရဂူ၊ ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ပိုင်းခြားသိပြီး၍လည်း အပြီးအဆုံးသို့ရောက်သူဖြစ်၏။
(၃) ဘာဝနာပါရဂူ၊ မဂ်လေးပါးတို့ကို ဖြစ်ပွားစေပြီး၍လည်း အပြီးအဆုံးသို့ ရောက်သူဖြစ်၏။
(၄) ပဟာနပါရဂူ၊ ကိလေသာအားလုံးတို့ကို ပယ်သတ်ပြီး၍လည်း အပြီးအဆုံးသို့ရောက်သူဖြစ်၏။
(၅) သစ္ဆိကိရိယာပါရဂူ၊ နိဗ္ဗာန်ကိုမျက်မှောက်ပြုပြီး၍လည်း အပြီးအဆုံးသို့ရောက်သူဖြစ်၏။
(၆) သမာပတ္တိပါရဂူ၊ သမာပတ်အားလုံးတို့ကို ဝင်စားပြီး၍လည်း အပြီးအဆုံးသို့ရောက်သူဖြစ်၏။ အခိလော၊ ရာဂအစရှိသော ငြောင့်တံကျင် မရှိသည်။ ပဋိဘာနဝါ၊ သည်။ ဝါ၊ ရှေ့ရှုထင်ပေါ်လာသော ဉာဏ်ရှိသည်။ ပဟီနဇာတိမရဏော၊ ပယ်အပ်ပြီးသော ပဋိသန္ဓေနေခြင်း သေခြင်းရှိသည်။ ဗြဟ္မစရိယဿ၊ မြတ်သော မဂ်အကျင့်၏။ ဝါ၊ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယ၏။ ကေဝလီ၊ လေးပါးကုံလုံပြည့်စုံသည်အဖြစ်ရှိသည်။ ဝါ၊ လေးပါးကုံလုံ အပြည့်အစုံကျင့်သုံးပြီးသည်။ ( ဟောတိ၊ ၏။) [ တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၅၈) လည်းကြည့်။]
(၁) အဘိညာပါရဂူ၊ လောကီလောကုတ္တရာ တရားအားလုံးကို ထူးခြားသောအရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သိပြီး၍လည်း အပြီးအဆုံးသို့ရောက်သူဖြစ်၏။
(၂) ပရိညာပါရဂူ၊ ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ပိုင်းခြားသိပြီး၍လည်း အပြီးအဆုံးသို့ရောက်သူဖြစ်၏။
(၃) ဘာဝနာပါရဂူ၊ မဂ်လေးပါးတို့ကို ဖြစ်ပွားစေပြီး၍လည်း အပြီးအဆုံးသို့ ရောက်သူဖြစ်၏။
(၄) ပဟာနပါရဂူ၊ ကိလေသာအားလုံးတို့ကို ပယ်သတ်ပြီး၍လည်း အပြီးအဆုံးသို့ရောက်သူဖြစ်၏။
(၅) သစ္ဆိကိရိယာပါရဂူ၊ နိဗ္ဗာန်ကိုမျက်မှောက်ပြုပြီး၍လည်း အပြီးအဆုံးသို့ရောက်သူဖြစ်၏။
(၆) သမာပတ္တိပါရဂူ၊ သမာပတ်အားလုံးတို့ကို ဝင်စားပြီး၍လည်း အပြီးအဆုံးသို့ရောက်သူဖြစ်၏။ အခိလော၊ ရာဂအစရှိသော ငြောင့်တံကျင် မရှိသည်။ ပဋိဘာနဝါ၊ သည်။ ဝါ၊ ရှေ့ရှုထင်ပေါ်လာသော ဉာဏ်ရှိသည်။ ပဟီနဇာတိမရဏော၊ ပယ်အပ်ပြီးသော ပဋိသန္ဓေနေခြင်း သေခြင်းရှိသည်။ ဗြဟ္မစရိယဿ၊ မြတ်သော မဂ်အကျင့်၏။ ဝါ၊ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယ၏။ ကေဝလီ၊ လေးပါးကုံလုံပြည့်စုံသည်အဖြစ်ရှိသည်။ ဝါ၊ လေးပါးကုံလုံ အပြည့်အစုံကျင့်သုံးပြီးသည်။ ( ဟောတိ၊ ၏။) [ တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၅၈) လည်းကြည့်။]
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ယဿ၊ ယင်းသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ။
အာသဝါ၊ အာသဝကိလေသာတို့သည်။
နော သန္တိ၊ မရှိကုန်။
တံ၊ ထိုသို့သောပုဂ္ဂိုလ်ကို။
ထေရောတိ၊ ထေရ်ဟူ၍။
ဝါ၊ ခိုင်မြဲတည်တံ့သူ၏ ဖြစ်ကြောင်းတရားကောင်းရှိသူဟူ၍။
အဟံ၊ ငါသည်။
ဝဒါမိ၊ ဟောတော်မူ၏။
[ ထိရံ ထိရဘာဝေါ ယဿ အတ္ထီတိ ထေရော] သော ဘိက္ခု၊ ထိုရဟန်းကို။
အာသဝါနံ၊ အာသဝတရားတို့၏။
ခယာ၊ ကုန်ခန်းခြင်းကြောင့်။
ထေရောတိ၊ ထေရ်ဟူ၍။
ဝါ၊ ၍။
ပဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
( အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ။)
ဒုတိယံ။