ရာဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထုသ္မိံ၊ ရာဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထု၌။
(အာဟ၌ စပ်။)
အာယသ္မာသာရိပုတ္တော၊ သည်။
(ဇာနာတိ၌ စပ်။)
ဘဂဝတာ၊ သည်။
ဗာရာဏသိယံ၊ ဗာရာဏသီမြို့၌။
တီဟိ သရဏဂမနေဟိ၊ သုံးပါးသောသရဏဂုံတို့ဖြင့်။
အနုညာတံ၊ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်ပြီးသော။
ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စေဝ၊ ရှင်အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း။
ဥပသမ္ပဒဉ္စ၊ မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်ကိုလည်းကောင်း။
ကိဉ္စာပိ ဇာနာတိ၊ အကယ်၍ကားသိပါပေ၏။
ပန၊ ထိုသို့သိပါသော်လည်း။
(အာဟ၌ စပ်။)
ဘဂဝါ၊ သည်။
လဟုကံ၊ ပေါ့သော။
တံ ဥပသမ္ပဒံ၊ ထိုဥပသမ္မဒကံကို။
ပဋိက္ခိပိတွာ၊ ပယ်တော်မူ၍။
ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေန၊ ဉတ္တိစတုတ္ထကံဖြင့်။
ဂရုကံ၊ ကြီးလေးသည်ကို။
ကတွာ၊ ၍။
ဥပသမ္ပဒံ၊ ကို။
အနုညာတုကာမော၊ ခွင့်ပြုခြင်းငှာ အလိုရှိတော်မူ၏။
အထ၊ ထိုအခါ၌။
ဝါ၊ ထိုသို့ ခွင့်ပြုတော်မူလိုခြင်းကြောင့်။
အဿ၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားအား။
(အာဟ၌ စပ်။)
ဝါ၊ ၏။
(အဇ္ဈာသယံ၌ စပ်။)
ထေရော၊ သည်။
အဇ္ဈာသယံ၊ အလိုတော်ကို။
ဝိဒိတွာ၊ သိ၍။
ဝါ၊ သိခြင်းကြောင့်။
ကထာဟံ။
ပေ။
ဥပသမ္မာဒေမီတိ၊ ဟူ၍။
အာဟ၊ လျှောက်ပြီ။
ဟိ၊ မှန်။
[အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာဟူသော စကားသည်မှန်၏၊ ဟူလို။]
ဗုဒ္ဓါနံ၊ တို့၏။
ပရိသာ၊ ပရိသတ်တို့သည်။
အဇ္ဈာသယကုသလာ၊ ဘုရားအလိုတော်၌ ကျွမ်းကျင်ကုန်သည်။
ဟောန္တိ၊ န်၏။
[ပရိတ်သတ်လေးပါးကိုရည်ရွယ်၍ "ပရိသာ ဟောန္တိ" ဟု ဆိုဟန်တူသည်။
နောက်၌ "ဗုဒ္ဓပရိသာယ" ကိုထောက်၍ "ပရိသာ ဟောတိ" ဟု ဧကဝုစ်ရှိလျှင် ကောင်း၏။
အယဉ္စ၊ ဤ**အရှင်သာရိပုတ္တရာ** သည်လည်း။
ဗုဒ္ဓပရိသာယ၊ ဘုရားပရိသတ်၌။
အဂ္ဂေါ၊ အမြတ်ဆုံးတည်း။]
**ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေနာ** တိ ဧတ္ထ၊ ၌။
ယဿ၊ အကြင် ရဟန်း၏။
သာဋ္ဌကထံ၊ အဋ္ဌကံထာနှင့်နကွဖြစ်သော။
ဝိနယပိဋကံ၊ ဝိနည်းပိဋကသည်။
ဝါစုဂ္ဂတံ၊ စကားလုံးအားဖြင့် တက်ရောက်သည်။
ဝါ၊ နှုတ်တက်သည်။
(ဟုတွာ) ပဝတ္တတိ၊ ဖြစ်၏။
(သော၊ ထိုရဟန်းသည်။)
ဗျတ္တော နာမ၊ ဗျတ္တမည်၏။
တသ္မိံ၊ ထိုရဟန်းသည်။
(ဝိနည်းပိဋိက နှုတ်တက်ရသော ထိုရဟန်းသည်။)
အသတိ၊ မရှိလသော်။
ယဿ၊ အကြင်ရဟန်း၏။
ဝါ၊ သည်။
အန္တမသော၊ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့်။
ဣဒံ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝါစာမတ္တမ္ပိ၊ ဤဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝါစာမျှသည်လည်း။
ဝါ၊ ကိုလည်း။
[ပိသဒ္ဒါ ဂရဟာဇောတက]
သုဂ္ဂဟိတံ၊ ဆရာ့အထံ နည်းနာခံ၍ ကောင်းမွန်စွာ သင်ယူအပ်ပြီးသည်။
ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ။ ။ ဝိပုဗ္ဗ+ အဉ္ဇ(အဉ္ဇု) ဓာတ်+ တ၊ ဝိယဉ္ဇတိ- ထိုထိုအကြောင်းအရာကို ထင်စွာပြုတတ်၏၊ ဣတိ ဗျတ္တော၊ ဤနေရာ၌ ကမ္မဝါစာအကြောင်းအရာကို ကောင်းစွာသိသောပုဂ္ဂိုလ်ကို "ဗျတ္တ" ဟု ခေါ်၏၊ "ဗျတ္တောနာမ၊ ပေ၊ ပဝတ္တတိ" ဟူသော ပထမနည်းဖြင့် အထွက်အထိပ်သို့ရောက်သော ဗျတ္တပုဂ္ဂိုလ်ကိုပြ၏၊ "တသ္မိံအသတိ၊ပေ၊ပဝတ္တတိ" ဟူသော ဒုတိယနည်းဖြင့်ကား ဤကမ္မဝါစာရွက်ဆိုရာ၌ မချွတ်ပြည့်စုံထိုက်သော ဗျတ္တပုဂ္ဂိုလ်ကို ပြသည်၊ ဥပသမ္ပဒကံအရာဝယ် ကမ္ပဝါစာဆရာဖြစ်သူသည် ဤဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝါစာမျှကို ဆရာ့အထံ နည်းနာခံ၍ ကောင်းမွန်စွာသင်ယူပြီးနောက် နှုတ်တက်ရစေရမည်၊ ထိုမျှလောက် ရသူမှာ "ဗျတ္တဘိက္ခု" ဖြစ်သည်။
ဟောတိ။
ဝါစုဂ္ဂတံ၊ စကားလုံးအားဖြင့်တက်ရောက်သည်။
ဝါ၊ နှုတ်တက်သည်။
(ဟုတွာ) ပဝတ္တတိ၊ ဖြစ်၏။
အယမ္ပ၊ ဤရဟန်းသည်လည်း။
(ဤကမ္မဝါစာမျှလောက် ကောင်းစွာသင်ယူပြီး၍ နှုတ်တက်ရသော ရဟန်းသည်လည်း။)
ဣမသ္မိံ အတ္ထေ၊ ဤဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာဟူသောပုဒ်၏အနက်၌။
**ဗျတ္တော**၊ ဗျတ္တမည်၏။
ပန၊ ကား။
(ဗျတ္တမှတစ်ပါး ပဋိဗလကား။)
ယော၊ အကြင်ရဟန်းသည်။
ကာလသောသသေမှာဒိနာ၊ ချောင်းဆိုးရောဂါ, ပန်းနာရောဂါ, သလိပ်ရောဂါအစရှိသော။
ဂေလညေန ဝါ၊ မကျန်းမာသူ၏ အဖြစ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း။
သြဋ္ဌဒန္တဇိဝှာဒီနံ၊ နှုတ်ခမ်း, သွား, လျှာ အစရှိသောအင်္ဂါတို့၏။
အသမ္ပတ္တိယာ ဝါ၊ မပြည့်စုံခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း။
ပရိသတိ၊ ပရိသတ်၌။
[ဤနေရာဝယ်စာအုပ်များ၌ "ပရိယတ္တိတယံ" ဟုရှိ၏။
ပရိယတ်၌ မကျွမ်းကျင်သူကိုကား "ဗျတ္တ" တုန်းကပင် ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း။
ပရိတ်သတ်ကို ကြောက်နေလျှင် ပီသအောင်ရွတ်ဆိုနိုင်မည်မဟုတ်၍ ပဋိဗလ မဖြစ်ရာသောကြောင့်လည်းကောာင်း "ပရိသတိ" ဟု ရှိသင့်သည်။]မှတ်ချက်။ ။ "နှုတ်တက်ရရမည်" ဟူသော စကား၌ရှေးခေတ်က စာအုပ်ပေစာမရှိသည့်အတွက် နှုတ်တက်မရလျှင် မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဆိုခြင်းတည်း၊ ယခုခေတ်၌ကားစာအုပ်ပေစာသာမက စာလုံးကြီးကြီးဖြင့် ကမ္မဝါစာကြီးတွေပင် ရှိနေရကား နှုတ်တက်မရမှုကြောင့် ကံကို မထိခိုက်ပါ၊ သို့ရာဝယ် "သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ" အရဌာန်, ကရိုဏ်းပီသစွာဖြင့် ကမ္မဝါစာ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ် သိဖို့ကား အရေးကြီးလှပါသည်။
ပဋိဗလေန။ ။ ပြခဲ့သောအင်္ဂါနှင့်ပြည့်စုံ၍ ဗျတ္တဖြစ်သော်လည်း ကာသသောသသေမှစသော ရောဂါကြောင့်ဖြစ်စေ, နှုတ်ခမ်း, သွား, လျှာ စသောပါးစပ်အင်္ဂါတို့၏မပြည့်စုံခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ ပရိသတ်၌ ပြောရေးဆိုတာ အလေ့အလာ မရသဖြင့်ကြောင့်ရွံ့နေသောကြောင့်ဖြစ်စေ, ဌာန်, ကရိုဏ်း မှန်ကန်အောင် မရွတ်ဆိုနိုင်သောရဟန်းသည်လည်းကောင်း, ထိုပြခဲ့သော အကြောင်းတို့ကြောင့် အက္ခရာ တစ်လုံးတစ်လုံးကိုဖြစ်စေ, ပုဒ်တစ်ပုဒ်လုံးကိုဖြစ်စေ မပါဝင်စေဘဲ ကျရစ်စေသော ရဟန်းသည်လည်းကောင်း၊ ပဋိဗလမဟုတ်သော ရဟန်းတည်း၊ "အညတာ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ အညထာ ဝဒတိ" ကားဓနိတဖြင့် ရွတ်ရမည်ကို သိထိလဖြင့် ရွတ်ခြင်း, ဒန္တဌာန်းဖြင့်ရွတ်ရမည့် "န" ကိုမုဒ္ဓဌာန် "ဏ" ဖြင့် ရွတ်ခြင်း ဤသို့ စသည်ဖြင့် ဌာန်, ကရိုဏ်း မှန်ကန်အောင်မရွတ်နိုင်သော ရဟန်းသည်လည်း "အပ္ပဋိဗလ" ရဟန်းပင်တည်း၊ ဤနှင့်စပ်၍မှတ်ဖွယ်ကို "ပရိဝါ- ကမ္မဝဂ်, အဋ္ဌကထာ ဋီကာ" တို့၌ ရှုပါ။
မှတ်ချက်။ ။ ပါဠိတော်၌ "ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃောဉာပေတဗ္ဗော" ဝယ် "ဘိက္ခုနာ" ဟု ဧကဝုစ်ဖြင့် ဆိုသောကြောင့် ရဟန်းခံ ကမ္မဝါစာရွတ်ရာ၌ ဗျတ္တပဋိဗလ တစ်ပါးတည်းရွတ်ခြင်းသည်သာလျှင် ပါဠိတော်နှင့် ကိုက်ညီ၏၊ ယခုအခါသုံးပါးတစ်တွဲ တွဲ၍လည်းကောင်း, ထို သုံးပါးအတွဲသည်ပင် နှစ်ထပ် သုံးထပ် လေးထပ်ထပ်၍လည်းကောင်း ရွတ်ဆို၍ ဥပသမ္ပဒကံကို ဆောင်ကြသည်မှာ အပြစ်မရှိသော်လည်းပါဠိတော်အတိုင်းကား မဟုတ်တော့ချေ၊ ထိုသို့ တွဲ၍ ထပ်၍ ရွတ်ဆိုကြရာ၌ "တစ်ပါးကမပီ၍ အခြားပုဂ္ဂိုလ်များက ပီလျှင် ကံအထမြောက်နိုင်သည်" ဟု ရည်ရွယ်ကြသည်၊ သို့သော်ထိုကဲ့သို့စိတ်မချရသောပုဂ္ဂိုလ်များ ပေါင်း၍ရွတ်ကြသောအခါလည်း အသံချင်း ညီအောင်ညှိ၍ ဆိုနေရသဖြင့် သာ၍ပင် စိတ်မချစရာ ဖြစ်ပါသေးသည်၊ အမှန်မှာ နှစ်ပါးစသည်တွဲ၍ ရွတ်ပါသော်လည်း တစ်ပါးက "ဉတ်" သာ ပီ၍ တစ်ပါးက "ကမ္မဝါစာ" သာပီလျှင်ကံအထမမြောက်၊ နှစ်ပါးစလုံး အစအဆုံး ပီသအောင် ရွတ်နိုင်မှ ကံအထမြောက်ပါသည်။ အကတပရိစယတ္တာ ဝါ၊ မပြုအပ်သောအလေ့အလာရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ အလေ့အလာ မရခဲ့ခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း။ ပရိမဏ္ဍလေဟိ၊ ထက်ဝန်းကျင် ဝန်းဝိုင်းကုန်သော။ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ၊ ပုဒ်ဗျဉ်းတို့ဖြင့်။ ကမ္မဝါစံ၊ ကမ္မဝါစာကို။ သာဝေတုံ၊ ကြားသိစေခြင်းငှာ။ န သက္ကောတိ၊ မစွမ်းနိုင်။ ဗျဉ္ဇနံ ဝါ၊ အက္ခရာစာလုံးကိုသော်လည်းကောင်း။ ပဒံဝါ၊ ပုဒ်ကိုသော်လည်းကောင်း။ ဟာပေတိ၊ ယုတ်လျော့စေ၏။ အညထာ၊ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ရွတ်ဆိုထိုက်သော အက္ခရာပုဒ်ပါဌ်ကို။ အညထာ၊ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ ဝဒတိ၊ ရွတ်ဆို၏။ အယံ၊ ဤရဟန်းသည်။ **အပ္ပဋိဗလော**၊ အပ္ပဋိဗလမည်၏။
ပဋိဗလေန။ ။ ပြခဲ့သောအင်္ဂါနှင့်ပြည့်စုံ၍ ဗျတ္တဖြစ်သော်လည်း ကာသသောသသေမှစသော ရောဂါကြောင့်ဖြစ်စေ, နှုတ်ခမ်း, သွား, လျှာ စသောပါးစပ်အင်္ဂါတို့၏မပြည့်စုံခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ ပရိသတ်၌ ပြောရေးဆိုတာ အလေ့အလာ မရသဖြင့်ကြောင့်ရွံ့နေသောကြောင့်ဖြစ်စေ, ဌာန်, ကရိုဏ်း မှန်ကန်အောင် မရွတ်ဆိုနိုင်သောရဟန်းသည်လည်းကောင်း, ထိုပြခဲ့သော အကြောင်းတို့ကြောင့် အက္ခရာ တစ်လုံးတစ်လုံးကိုဖြစ်စေ, ပုဒ်တစ်ပုဒ်လုံးကိုဖြစ်စေ မပါဝင်စေဘဲ ကျရစ်စေသော ရဟန်းသည်လည်းကောင်း၊ ပဋိဗလမဟုတ်သော ရဟန်းတည်း၊ "အညတာ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ အညထာ ဝဒတိ" ကားဓနိတဖြင့် ရွတ်ရမည်ကို သိထိလဖြင့် ရွတ်ခြင်း, ဒန္တဌာန်းဖြင့်ရွတ်ရမည့် "န" ကိုမုဒ္ဓဌာန် "ဏ" ဖြင့် ရွတ်ခြင်း ဤသို့ စသည်ဖြင့် ဌာန်, ကရိုဏ်း မှန်ကန်အောင်မရွတ်နိုင်သော ရဟန်းသည်လည်း "အပ္ပဋိဗလ" ရဟန်းပင်တည်း၊ ဤနှင့်စပ်၍မှတ်ဖွယ်ကို "ပရိဝါ- ကမ္မဝဂ်, အဋ္ဌကထာ ဋီကာ" တို့၌ ရှုပါ။
မှတ်ချက်။ ။ ပါဠိတော်၌ "ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃောဉာပေတဗ္ဗော" ဝယ် "ဘိက္ခုနာ" ဟု ဧကဝုစ်ဖြင့် ဆိုသောကြောင့် ရဟန်းခံ ကမ္မဝါစာရွတ်ရာ၌ ဗျတ္တပဋိဗလ တစ်ပါးတည်းရွတ်ခြင်းသည်သာလျှင် ပါဠိတော်နှင့် ကိုက်ညီ၏၊ ယခုအခါသုံးပါးတစ်တွဲ တွဲ၍လည်းကောင်း, ထို သုံးပါးအတွဲသည်ပင် နှစ်ထပ် သုံးထပ် လေးထပ်ထပ်၍လည်းကောင်း ရွတ်ဆို၍ ဥပသမ္ပဒကံကို ဆောင်ကြသည်မှာ အပြစ်မရှိသော်လည်းပါဠိတော်အတိုင်းကား မဟုတ်တော့ချေ၊ ထိုသို့ တွဲ၍ ထပ်၍ ရွတ်ဆိုကြရာ၌ "တစ်ပါးကမပီ၍ အခြားပုဂ္ဂိုလ်များက ပီလျှင် ကံအထမြောက်နိုင်သည်" ဟု ရည်ရွယ်ကြသည်၊ သို့သော်ထိုကဲ့သို့စိတ်မချရသောပုဂ္ဂိုလ်များ ပေါင်း၍ရွတ်ကြသောအခါလည်း အသံချင်း ညီအောင်ညှိ၍ ဆိုနေရသဖြင့် သာ၍ပင် စိတ်မချစရာ ဖြစ်ပါသေးသည်၊ အမှန်မှာ နှစ်ပါးစသည်တွဲ၍ ရွတ်ပါသော်လည်း တစ်ပါးက "ဉတ်" သာ ပီ၍ တစ်ပါးက "ကမ္မဝါစာ" သာပီလျှင်ကံအထမမြောက်၊ နှစ်ပါးစလုံး အစအဆုံး ပီသအောင် ရွတ်နိုင်မှ ကံအထမြောက်ပါသည်။ အကတပရိစယတ္တာ ဝါ၊ မပြုအပ်သောအလေ့အလာရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ အလေ့အလာ မရခဲ့ခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း။ ပရိမဏ္ဍလေဟိ၊ ထက်ဝန်းကျင် ဝန်းဝိုင်းကုန်သော။ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ၊ ပုဒ်ဗျဉ်းတို့ဖြင့်။ ကမ္မဝါစံ၊ ကမ္မဝါစာကို။ သာဝေတုံ၊ ကြားသိစေခြင်းငှာ။ န သက္ကောတိ၊ မစွမ်းနိုင်။ ဗျဉ္ဇနံ ဝါ၊ အက္ခရာစာလုံးကိုသော်လည်းကောင်း။ ပဒံဝါ၊ ပုဒ်ကိုသော်လည်းကောင်း။ ဟာပေတိ၊ ယုတ်လျော့စေ၏။ အညထာ၊ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ရွတ်ဆိုထိုက်သော အက္ခရာပုဒ်ပါဌ်ကို။ အညထာ၊ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ ဝဒတိ၊ ရွတ်ဆို၏။ အယံ၊ ဤရဟန်းသည်။ **အပ္ပဋိဗလော**၊ အပ္ပဋိဗလမည်၏။
တဗ္ဗိပရီတော၊ ထိုအပ္ပဋိဗလ၏ပြောင်းပြန်ဖြစ်သော ရဟန်းကို။
ဣမသ္မိံ အတ္ထေ၊ ဤပဋိဗလေနဟူသောပုဒ်၏အနက်၌။
ပဋိဗလောတိ၊ ဟူ၍။
ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ၏။
**သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော** တိ၊ ကား။
သံဃော၊ သံဃာကို။
ဇာနာပေတဗ္ဗော၊ သိစေထိုက်၏။
(အသိပေးထိုက်၏။)
တတော၊ ထိုသိစေရာအခါမှ။
ပရံ၊ နောက်၌။
ယံ၊ အကြင်အခြင်းအရာကို။
သံဃော၊ ကို။
ဇာနာပေတဗ္ဗော၊ ၏။
တံ၊ ထို အခြင်းအရာကို။
ဒဿေတုံ၊ ငှာ။
သုဏာတု မေဘန္တေတိအာဒိံ၊ အစရှိသော ပါဠိရပ်ကို။
အာဟ၊ မိန့်တော်မူပြီ။
**ဥပသမ္ပသမနန္တရာ** တိ၊ ကား။
ဥပသမ္ပန္နော၊ မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ပြီးသည်။
ဟုတွာ၊ ၍။
သမနန္တရာ၊ အခြားမဲ့၌။
**အနာစာရံ အာစရတီ** တိ၊ ကား။
ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ၊ ဝိနည်းပညတ်တော်ကို လွန်ကျူးခြင်းကို။
ကရောတိ၊ ၏။ဥပသမ္ပန္နော ဟုတွာ သမနန္တရာ။ ။ ဤ၌ "ဟုတွာ" သည် "အာစရတိ" ၏ ကြိယာဝိသေသနတည်း၊ သမနန္တရာ၏ ကြိယာဝိသေသန မဟုတ်၊ ယောဇနာ၌ "ဟုတွာဝ" ဟုဧဝပါ၏၊ ထိုဧဝဖြင့် ကြာမြင့်သောကာလကို ကန့်သည်၊ ရဟန်းပြု၍ မကြာမီ အခြားမဲ့၌ပင် အနာစာရကို ကျင့်သည်- ဟူလို။
မှတ်ချက်။ ။ ဤနေရာ၌ "ဟုတွာ" ထည့်၍ ဖွင့်ထားသောကြောင့် ဤသို့ဟုတွာကို အာစရတိကြိယာ၏ ဝိသေသနဟု ကြံရသော်လည်း နောက်အာစရိယဝတ္တကထာ၌ "အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဥပသမ္မန္နသမနန္တရာ နိဿယေ အာစိက္ခိတုံ" ဟု ရှိပြန်ရကားထိုနေရာ၌ "ဥပသမ္ပန္နော ဟုတွာ" ဟုထည့်လျှင် "အာစိက္ခိတုံ" ၌ စပ်၍ အဓိပ္ပာယ်မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဟုတွာပုဒ်ကို မထည့်နိုင်၊ ထိုနေရာ၌ "ဥပသမ္ပန္နဿ သမနန္တရာဥပသမ္ပန္နသမနန္တရာ" ဟုသာ ဖြစ်နိုင်၏၊ "ရဟန်းဖြစ်ပြီးသည်၏ အခြားမဲ့၌" ဟုသာအဓိပ္ပာယ်ရ၏။
မှတ်ချက်။ ။ ဤနေရာ၌ "ဟုတွာ" ထည့်၍ ဖွင့်ထားသောကြောင့် ဤသို့ဟုတွာကို အာစရတိကြိယာ၏ ဝိသေသနဟု ကြံရသော်လည်း နောက်အာစရိယဝတ္တကထာ၌ "အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဥပသမ္မန္နသမနန္တရာ နိဿယေ အာစိက္ခိတုံ" ဟု ရှိပြန်ရကားထိုနေရာ၌ "ဥပသမ္ပန္နော ဟုတွာ" ဟုထည့်လျှင် "အာစိက္ခိတုံ" ၌ စပ်၍ အဓိပ္ပာယ်မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဟုတွာပုဒ်ကို မထည့်နိုင်၊ ထိုနေရာ၌ "ဥပသမ္ပန္နဿ သမနန္တရာဥပသမ္ပန္နသမနန္တရာ" ဟုသာ ဖြစ်နိုင်၏၊ "ရဟန်းဖြစ်ပြီးသည်၏ အခြားမဲ့၌" ဟုသာအဓိပ္ပာယ်ရ၏။
**ဥလ္လုမ္ပတု မ**န္တိ၊ ကား။
မံ၊ တပည့်တော်ကို။
ဥဒ္ဓရတု၊ ထုတ်ဆောင်တော်မူပါ။
အကုသလာ၊ အကုသိုလ်မှ။
ဝုဋ္ဌာပေတွာ၊ ထစေ၍။
ကုသလေ၊ ကုသိုလ်၌။
ပတိဋ္ဌပေတု၊ ထည်စေတော်မူပါ။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
သာမဏေရဘာဝါ၊ သာမဏေအဖြစ်မှ။
ဥဒ္ဓရိတွာ၊ ထုတ်ဆောင်၍။
ဘိက္ခုဘာဝေ၊ ရဟန်းအဖြစ်၌။
ပတိဋ္ဌပေတု၊ တည်စေတော်မူပါ။
ဣတိ(အတ္ထော)။
**အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ** တိ၊ ကား။
အနုဒ္ဒယံ၊ အဖန်ဖန် စောင့်ရှောက်တတ်သော ကရုဏာကို။
ပဋိစ္စ၊ စွဲ၍။
မယိ၊ တပည့်တော်၌။
(တပည့်တော် အပေါ်၌။)
[အနုကမ္ပံ၏ အာဓာရအဖြစ်ဖြင့် "မယိ" ဟု အပိုထည့်သည်။]
အနုကမ္ပံ၊ သနားစောင့်ရှောက် ချီးမြှောက်ခြင်းကို။
ကတွာ၊ ပြု၍။
(ဥလ္လုမ္ပတု၌စပ်။)
ဣတိ အတ္ထော။ဥလ္လုမ္ပတု။ ။ ဥပုဗ္ဗ "ဒိဝါဒိ" လုပဓာတ်သည် ဝိလုမ္ပန- လုယက်ခြင်း အနက်ကို ဟောသော်လည်း "ဓာတူနံ အနေကတ္ထတ္တာ" အရ ဤနေရာ၌ ဥ- ဥပသာရကြောင့် "ဥဒ္ဓရတု" ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်သည်၊ ထိုထုတ်ဆောင်ခြင်းဟူသည်လည်း "အကုသိုလ်နယ်မှကုသိုလ်နယ်သို့ ထုတ်ဆောင်ခြင်း, သာမဏေအဖြစ်မှရဟန်းအဖြစ်သို့ထုတ်ဆောင်ခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ပြသည်၊ ထို့ကြောင့် "မံ- တပည့်တော်ကို၊ ဥလ္လုမ္ပတု- အကုသိုလ်နယ်မှထုတ်ဆောင်၍ ကုသိုလ်နယ်၌ တည်စေတော်မူပါ" တစ်နည်း "သာမဏေအဖြစ်မှထုတ်ဆောင်းရ၍ ရဟန်းအဖြစ်၌ တည်စေတော်မူပါ" ဟု အဓိပ္ပာယ်နက် ပေးရသည်၊ အချို့ကား "ရုဓာဒိ" လုပဓာတ်၏ "ဝိလုမ္ပန" - လုယက်ခြင်းအနက်ကို ယူ၍ "ဥလ္လုမ္ပတု- သာမဏေအဖြစ်မှ ထုတ်ဆောင်၍ ရဟန်းအဖြစ်၌ လုယက်ကယ်တင်တော်မူပါ" ဟုပေးကြသေး၏၊ ရဟန်းလောင်းက "ရဟန်းပြုပေးပါ" ဟု တောင်းပန်သောကြောင့်ကျေကျေနပ်နပ် ရဟန်းပြုပေးရခြင်းဖြစ်၍ လုယက်စရာ မလိုပါ။
အနုကမ္ပံ။ ။ အနု- လျော်စွာ၊ ကမ္ပ- တုန်လှုပ်တတ်သောတရားဟူသည် "ကရုဏာ" တည်း၊ မှန်၏- ကရုဏာသည် ဒုက္ခိတသတ္တဝါကို မြင်လျှင် တုန်လှုပ်ခြင်းသဘောရှိ၏၊ ဤ၌လည်း "ရဟန်းပြုပေးပါ" ဟု သုံးကြိမ်တိုင်အောင် တောင်းနေသောကြောင့်ကရုဏာ ဖြစ်စရာရှိသည်၊ ထို့ကြောင့် "အနုကမ္ပံ" ဟို "အနုဒ္ဒယံ- အဖန်ဖန်စောင့်ရှောက်တတ်သော ကရုဏာ" ဟု ဖွင့်သည်။
ဥပါဒါ။ ။ "ဥပါဒါယ" ၌ ဥပအနက်မရှိ၊ "အာဒါယ- ဉာဏ်ဖြင့်ယူ၍" ဟု အခြားနေရာ၌ ဖွင့်လေ့ရှိ၏၊ ဆိုလိုရင်းမှာ "အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ- လျော်စွာ တုန်လှုပ်တတ်သော ကရုဏာကို အကြောင်းပြု၍၊ ဝါ- သနားသမှု အကြောင်းပြု၍" ဟု ဆိုလိုသည်၊ ထို့ကြောင့် ဥပါဒါယကို "ပဋိစ္စ" ဟု အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်သည်၊ ပဋိစ္စကိုလည်း "ပဋိ+ ဣ+ တွာ၊ ရှေးရှုရောက်၍" ဟု သဒ္ဒတ္ထ၊ "စွဲမှီ၍, အကြောင်းပြု၍" ဟူသော အနက်ကားသင်္ကေတတ္ထ (ဝေါဟာရတ္ထ)တည်း။
အနုကမ္ပံ။ ။ အနု- လျော်စွာ၊ ကမ္ပ- တုန်လှုပ်တတ်သောတရားဟူသည် "ကရုဏာ" တည်း၊ မှန်၏- ကရုဏာသည် ဒုက္ခိတသတ္တဝါကို မြင်လျှင် တုန်လှုပ်ခြင်းသဘောရှိ၏၊ ဤ၌လည်း "ရဟန်းပြုပေးပါ" ဟု သုံးကြိမ်တိုင်အောင် တောင်းနေသောကြောင့်ကရုဏာ ဖြစ်စရာရှိသည်၊ ထို့ကြောင့် "အနုကမ္ပံ" ဟို "အနုဒ္ဒယံ- အဖန်ဖန်စောင့်ရှောက်တတ်သော ကရုဏာ" ဟု ဖွင့်သည်။
ဥပါဒါ။ ။ "ဥပါဒါယ" ၌ ဥပအနက်မရှိ၊ "အာဒါယ- ဉာဏ်ဖြင့်ယူ၍" ဟု အခြားနေရာ၌ ဖွင့်လေ့ရှိ၏၊ ဆိုလိုရင်းမှာ "အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ- လျော်စွာ တုန်လှုပ်တတ်သော ကရုဏာကို အကြောင်းပြု၍၊ ဝါ- သနားသမှု အကြောင်းပြု၍" ဟု ဆိုလိုသည်၊ ထို့ကြောင့် ဥပါဒါယကို "ပဋိစ္စ" ဟု အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်သည်၊ ပဋိစ္စကိုလည်း "ပဋိ+ ဣ+ တွာ၊ ရှေးရှုရောက်၍" ဟု သဒ္ဒတ္ထ၊ "စွဲမှီ၍, အကြောင်းပြု၍" ဟူသော အနက်ကားသင်္ကေတတ္ထ (ဝေါဟာရတ္ထ)တည်း။
**အဋ္ဌိတာ ဟောတီ** တိ၊ ကား။
နိစ္စပ္ပဝတ္တိနီ၊ အမြဲဖြစ်ခြင်းရှိသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
**စတ္တာရော နိဿယေ** တိ၊ ကား။
စတ္တာရော၊ ကုန်သော။
ပစ္စယေ၊ ပစ္စည်းတို့ကို။
(အာစိက္ခိတုံ အနုဇာနာမိ၌ စပ်။)
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
စတ္တာရော၊ ကုန်သော။
ပစ္စယေ၊ တို့ကို။
နိဿာယ၊ မှီ၍။
အတ္တဘာဝေါ၊ အတ္တဘောသည်။
ပဝတ္တတိ၊ ဖြစ်ရ၏။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
တေ၊ ထိုပစ္စည်းတို့ကို။
နိဿယာတိ၊ နိဿယတို့ဟူ၍။
ဝုစ္စန္တိ၊ ကုန်၏။
**ရဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထုကထာ**၊ သည်။ **နိဌိတာ**= ပြီ။အဠိတာ။ ။ "ရပ်မသွားဘူး" ဟူလို၊ ရပ်မသွားလျှင် အမြဲအားဖြင့် ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်နေ၏- ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏၊ ထို့ကြောင့် "နိစ္စပ္ပဝတ္တိနီ" ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်သည်၊ (အဋ္ဌိတာ နေရာဝယ် အဓိဋ္ဌိတာဟုလည်း မူကွဲရှိ၏၊) "အဓိ(နိစ္စဝသေန)ဌာတိ (ပဝတ္တတီ)တိ" ဟု ယောဇနာလည်း ဖွင့်၏။
နိဿယလေးပါး။ ။ အတ္တဘာဝရိဟရဏတ္ထံ- အတ္တဘောကို ရွက်ဆောင်နိုင်ခြင်းအကျိုးငှာ၊ နိဿီယန္တိ- မှီအပ်ကုန်၏၊ ဣတိ နိဿယာ(ဋီကာ)၊ ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနစသော ပစ္စည်းလေးပါးတည်း၊ ထိုပစ္စည်းလေးပါး အမှီရမှ ခန္ဓာကိုယ်သည် ကြာရှည်စွာတည်နိုင်သောကြောင့် ပစ္စည်းလေးပါးကို "နိဿယ" ဟုခေါ်သည်။
ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ။ ။ ပိဏ္ဍိသဒ္ဒါသည်(ဤနေရာ၌) ခြေသလုံးနောက်ဘက်က အသားစိုင်ကြွက်သားကို ဟော၏၊ ထိုကြွက်သားကြောင့် ခြေမှာ သွားနိုင်သောစွမ်းအားရှိ၏၊ ဤ၌ "ထိုကြွက်သား၏ အစွမ်းဖြင့် လှည့်လည်ခြင်း" တိုင်အောင် ယူပါ၊ [ပိဍိဓာတ် ဣဏ်ပစ္စည်းဖြင့် ပိဏ္ဍိဟု ဖြစ်ပြီးနောက် သွတ္ထ၌ ကပစ္စည်းဖြင့် "ပိဏ္ဍကာ" ဟုထောမနိဓိ၌ ရှိ၏၊ ကကို ယပြုလျှင် "ပိဏ္ဍယာ" ဟု ဖြစ်၏။]
အာလောပံ(တစ်လှတ်စာ)+ လဒ္ဓံ+ ဘောဇနံ အာလောပဘောဇနံ- တစ်အိမ်လျှင်တစ်လုတ်စာမျှ ရအပ်သော ဘောဇဥ်၊ ထိုဘောဇဥ်လည်း ခြေသလုံးကြွက်သား၏အစွမ်းအားဖြင့် လှည့်လည်၍ ရအပ်သောကြောင့် "ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇန" မည်၏၊ "ပိဏ္ဍိယာယ(ခြေသလုံးကြွက်သား၏)+ အာလောပဘောဇနံ ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ"။ ["ဇင်္ဃပိဏ္ဍိယဗလေန စရိတွာ စရိတွာ အာလောပမတ္တံ လဒ္ဒဘောဇနံ"- တေရသကဏ်၊ ဝိမတိ၌ "အာလောပါလောပဝသေန ပရိယိဋ္ဌဘောဇနံ" ဟု ဆို၏၊ "ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ- သလုံးကြွက်သား, အစွမ်းအားဖြင့်, သွားလာလှည့်ပတ်, ဆွမ်းခံရပ်၍၊ တစ်လုပ်စာတစ်လုပ်စာ ရအပ်သော ဘောဇဥ်ကို" ဟု ပေးပါ။]
အတိရေကလာဘော။ ။ ပိဏ္ဍိယာပဘောဇနံ နိဿာယာတိ ဧဝံဝုတ္တဘိက္ခာဟာရလာဘတော (အတိရေက၏ အပါဒါန် ထည့်သည်) အဓိကလာဘောသံဃဘတ္တာဒိ- ဋီကာ၊ ဤအဖွင့်ကိုကြည့်၍ အတိရေကအရ သံဃဘတ္တံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံစသော ဘတ်တို့ကို ရကြောင်း သိသာ၏၊ ထို့ကြောင့် "အတိရေကော+ လာဘောအတိရေကလာဘော" ဟု ကမ္မဓာရည်းတွဲ၊ "အတိရေကလာဘော- ပိယာလောပဘောဇနထက် အပိုအလွန်ဖြစ်သော လာဘ်ကား၊ သံဃဘတ္တံ- သံဃာကုန်လှူအပ်သောဘတ်လည်းကောင်း၊ ပေ၊ ပါဋိပဒိကံ- ဥပုဒ်ကျော်တက် အထွက်တစ်ရက်နေ့၌ လှူအပ်သောဘတ်လည်းကောင်းတည်း" ၊ ဤသို့ အနက်ပေးပါ။
နိဿယလေးပါး။ ။ အတ္တဘာဝရိဟရဏတ္ထံ- အတ္တဘောကို ရွက်ဆောင်နိုင်ခြင်းအကျိုးငှာ၊ နိဿီယန္တိ- မှီအပ်ကုန်၏၊ ဣတိ နိဿယာ(ဋီကာ)၊ ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနစသော ပစ္စည်းလေးပါးတည်း၊ ထိုပစ္စည်းလေးပါး အမှီရမှ ခန္ဓာကိုယ်သည် ကြာရှည်စွာတည်နိုင်သောကြောင့် ပစ္စည်းလေးပါးကို "နိဿယ" ဟုခေါ်သည်။
ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ။ ။ ပိဏ္ဍိသဒ္ဒါသည်(ဤနေရာ၌) ခြေသလုံးနောက်ဘက်က အသားစိုင်ကြွက်သားကို ဟော၏၊ ထိုကြွက်သားကြောင့် ခြေမှာ သွားနိုင်သောစွမ်းအားရှိ၏၊ ဤ၌ "ထိုကြွက်သား၏ အစွမ်းဖြင့် လှည့်လည်ခြင်း" တိုင်အောင် ယူပါ၊ [ပိဍိဓာတ် ဣဏ်ပစ္စည်းဖြင့် ပိဏ္ဍိဟု ဖြစ်ပြီးနောက် သွတ္ထ၌ ကပစ္စည်းဖြင့် "ပိဏ္ဍကာ" ဟုထောမနိဓိ၌ ရှိ၏၊ ကကို ယပြုလျှင် "ပိဏ္ဍယာ" ဟု ဖြစ်၏။]
အာလောပံ(တစ်လှတ်စာ)+ လဒ္ဓံ+ ဘောဇနံ အာလောပဘောဇနံ- တစ်အိမ်လျှင်တစ်လုတ်စာမျှ ရအပ်သော ဘောဇဥ်၊ ထိုဘောဇဥ်လည်း ခြေသလုံးကြွက်သား၏အစွမ်းအားဖြင့် လှည့်လည်၍ ရအပ်သောကြောင့် "ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇန" မည်၏၊ "ပိဏ္ဍိယာယ(ခြေသလုံးကြွက်သား၏)+ အာလောပဘောဇနံ ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ"။ ["ဇင်္ဃပိဏ္ဍိယဗလေန စရိတွာ စရိတွာ အာလောပမတ္တံ လဒ္ဒဘောဇနံ"- တေရသကဏ်၊ ဝိမတိ၌ "အာလောပါလောပဝသေန ပရိယိဋ္ဌဘောဇနံ" ဟု ဆို၏၊ "ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ- သလုံးကြွက်သား, အစွမ်းအားဖြင့်, သွားလာလှည့်ပတ်, ဆွမ်းခံရပ်၍၊ တစ်လုပ်စာတစ်လုပ်စာ ရအပ်သော ဘောဇဥ်ကို" ဟု ပေးပါ။]
အတိရေကလာဘော။ ။ ပိဏ္ဍိယာပဘောဇနံ နိဿာယာတိ ဧဝံဝုတ္တဘိက္ခာဟာရလာဘတော (အတိရေက၏ အပါဒါန် ထည့်သည်) အဓိကလာဘောသံဃဘတ္တာဒိ- ဋီကာ၊ ဤအဖွင့်ကိုကြည့်၍ အတိရေကအရ သံဃဘတ္တံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံစသော ဘတ်တို့ကို ရကြောင်း သိသာ၏၊ ထို့ကြောင့် "အတိရေကော+ လာဘောအတိရေကလာဘော" ဟု ကမ္မဓာရည်းတွဲ၊ "အတိရေကလာဘော- ပိယာလောပဘောဇနထက် အပိုအလွန်ဖြစ်သော လာဘ်ကား၊ သံဃဘတ္တံ- သံဃာကုန်လှူအပ်သောဘတ်လည်းကောင်း၊ ပေ၊ ပါဋိပဒိကံ- ဥပုဒ်ကျော်တက် အထွက်တစ်ရက်နေ့၌ လှူအပ်သောဘတ်လည်းကောင်းတည်း" ၊ ဤသို့ အနက်ပေးပါ။