Issues
Select Version
Bhāsāṭīkā-ဘာသာဋီကာ
မြန်မာဘာသာ
(SP) Mahāvagga-aṭṭhakathā
(SP) Mahāvagga-aṭṭhakathā

Upasampadāvidhikathā

Author: Bhāsāṭīkā-ဘာသာဋီကာ @ IAPT

**ပဌမံ ဥပဇ္ဈံ ဂါဟာပေတဗ္ဗော** တိ ဧတ္ထ၊ ၌။ ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇံ၊ အပြစ်ငယ်,အပြစ်ကြီးကို။ ဥပနိဇ္ဈာယတိ၊ ဂရုတစိုက် ကြည့်ရှုတတ်၏။ (ကပ်၍ ရှုတတ်၏။) ဣတိ၊ ကြောင့်။ ဥပဇ္ဈာ၊ မည်၏။ တံ ဥပဇ္ဈံ၊ ထိုဥပဇ္ဈာယ်ကို။
ဥပဇ္ဈယော မေဘန္တေ ဟောတီတိ၊ ဟူ၍။ ဧဝံ၊ သို့။ ဝဒါပေတွာ၊ ဆိုစေ၍။ (ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော၊ ရဟန်းလောင်းကို။) ဂါဟာပေတဗ္ဗော၊ ယူစေထိုက်၏။
**ဝိတ္ထာယန္တီ** တိ၊ ကား။ ဝိတ္ထဒ္ဓဂတ္တာ၊ အထူးသဖြင့် တောင့်တင်းသောကိုယ်ရှိကြကုန်သည်။ ဟောန္တိ။
**ယံ ဇာတ** န္တိ၊ ကား။ ယံ၊ အကြင်အရာဝတ္ထုသည်။ တဝ၊ သင်၏။ သရီရေ၊ ကိုယ်၌။ ဇာတံ၊ ဖြစ်၏။ နိဗ္ဗတ္တံ၊ ဖြစ်၏။ ဝိဇ္ဇမာနံ၊ ထင်ရှားရှိ၏။ တံ၊ ထိုအရာဝတ္ထုကို။ (ဝတ္တဗ္ဗံ၌ စပ်။) သံဃမဇ္ဈေ၊ သံဃာအလယ်၌။ (သမ္မတေ၊ သမုတ်အပ်သောရဟန်းသည်။ ဝါ၊ သမ္မုတိရသော ရဟန်းသည်။) ပုစ္ဆန္တေ၊ မေးလသော်။ သန္တံ၊ ထင်ရှားရှိသော အရာဝတ္ထုကို။ အတ္ထီတိ၊ အတ္ထိဟူ၍။ (ရှိပါသည်ဘုရား, ဟုတ်ပါသည်ဘုရားဟူ၍။) ဝတ္တဗ္ဗံ၊ လျှောက်ရာ၏။ ဝါ၊ လျှောက်ပါလေ။ ဣတိအာဒိ၊ ဤသို့အစရှိသည်တည်း။

**ဥလုမ္ပတု မ**န္တိ၊ ကား။ မံ၊ တည့်‌တော်ကို။ ဥဒ္ဓရတု၊ ထုတ်ဆယ်တော်မူပါ။ [ရှေ့ရာဓဝတ္ထု၌ ဖွင့်ခဲ့ပြီ။]ဥပဇ္ဈာ။ ။ "ပဌမံ ဥပဇ္ဈံ ဂါဟာပေတဗ္ဗော" ၌ "ဥပဇ္ဈာ" ပုဒ်ကို "အာကရန္တပုဒ်" ဟုလည်းကောင်း, "ပဌမာ ဒုတိယာတို့ နှောင်းရာ၌ ဥပဇ္ဈာယပုဒ်မှ ယကို ချေထားသောပုဒ်" ဟုလည်းကောင်း ဝိမတိဖွင့်၏၊ မိဘသည် သားသမီး၏ အပြစ်ငယ်, အပြစ်ကြီးကို သတိပြု၍ ကြည့်ရှုကာ အမြဲသွန်သင်ပြသ ဆုံးမသကဲ့သို့ သဒ္ဓိဝိဟာရိကတပည့်၏ အပြစ်အသီးသီးကို သတိပြု၍ကြည့်ရှုကာ သွန်သင်ပြသ ဆုံးမသောဆရာကို "ဥပဇ္ဈာယ်" ဟု ခေါ်သည်။
ဝိတ္ထာယန္တိ။ ။ သက္ကတ၌ "သ္တျဲ" ဓာတ်သည် ပါဠိ၌ "ထေ" ဓာတ်ဖြစ်၏ ဟုမောဂ္ဂလ္လာန်နိဿယ တျာဒိကဏ္ဍ၌ ဆရာတို့ မိန့်တော်မူကြသည်၊ သဒ္ဒ, သင်္ဃာတနှစ်နက်ကို ဟော၏၊ ဘူဝါဒိတည်း၊ ဧကို အာယပြု၊ ဝိရှေးရှိသောကြောင့် ပျောက်သော(သ်) အစား ဒွေဘော်လာ၍ "ဝိတ္ထာယထိ, ဝိတ္ထာယန္တိ" ဟုဖြစ်၏၊ ထိုကြောင့် "ဝတ္ထာယန္တိ- အသံမထွက်ကြကုန်၏၊" ဟု သဒ္ဒတ္ထဖြစ်၏၊ "ဝိတ္ထဒ္ဓကတ္တာ ဟောန္တိ" ကား အဓိပ္ပာယတ္ထတည်း၊ "အန္တရာယိကဓမ္မတို့ကို မေးသောအခါဖြေဖို့ရန် အသံမထွက်ကြ, ကြောက်ရွံ့၍ကိုယ်လက်တွေ တောင့်တင်းနေသကဲ့သို့ ဖြစ်ကြသည်" ဟူလို။
ယံ ဇာတံ။ ။ "ဇာတံ" ၌ မွေးဖွားခြင်းစသော အနက်ကို ယူမည်စိုး၍ "နိဗ္ဗတ္တံ" ဟုဖွင့်သည်၊ နိဗ္ဗတ္တံ အရလည်း ရှေးကဖြစ်ပြီးကို ယူမည်စိုး၍ "ဝိဇ္ဇမာနံ- ယခုထင်ရှားရှိနေ၏" ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်သည်၊ "ဇာတံ, နိဗ္ဗတ္တံ" တို့၌ တပစ္စည်းကို "အတိတ်အနက်ဟောတု မယူလင့်" ဟူလို၊ [ယောဇနာ၌ "ယံ" ကို "အန္တရာယဇာတံ" ဟု ဖွင့်၏၊ ဖြစ်သမျှကို ရှိသည့်အတိုင်း လျှောက်ရမည်ဖြစ်သောကြောင့် သာမညပေးလိုက်သည်။]
အမှာ။ ။ ဥပသမ္ပဒကမ္မဝါစာ၏ အနက် အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်ဖို့ရာ ဤနေရာ၌ထို ကမ္မဝါစာ၏ နိဿယအဓိပ္ပာယ်ကို အပိုအဖြစ်ဖြင့် ထည့်သွင်းပါဦးမည်။

**ဉတ်**။ ။ ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရားတို့။ သံဃော၊ သံဃာတော်သည်။ မေ၊ တပည့်တော်၏။ (ဝစနံ၊ စကားကို။) သုဏာတု၊ နားစိုက်တော်မူပါ။ အယံ နာဂေါ၊ ဤနာဂသည်။ အာယသ္မတော တိဿဿ၊ အရှင်တိဿ၏။ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော၊ မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်ကို ရှုငဲ့သူပါတည်း။ ဝါ၊ ရဟန်းလောင်းပါတည်း။ အန္တရာယိကေဟိ၊ အန္တရာယ်ကိုပြုတတ်ကုန်သော။ ဓမ္မေဟိ၊ သဘောတရားတို့မှ။ ပရိသုဒ္ဓေါ၊ စင်ကြယ်ပါပြီ။ အဿ၊ ထိုရဟန်းလောင်း၏။ ပတ္တစီဝရံ၊ သပိတ်, သင်္ကန်းသည်။ ပရိပုဏ္ဏံ၊ ပြည့်စုံပါပြီ။ နာဂေါ၊ နာဂသည်။ အာယသ္မတာ တိဿေန၊ အရှင်တိဿ မည်သော။ ဥပဇ္ဈာယေန၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဖြင့်။ သံဃံ၊ သံဃာတော်ကို။ ဥပသမ္ပဒံ၊ မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်ကို။ ယာစတိ၊ တောင်းပါ၏။ သံဃဿ၊ သံဃာတော်၏။ (ကမ္မံ၊ ဥပသမ္ပဒါကံသည်။) ပတ္တကလ္လံ၊ လျောက်ပတ်သောအခါရှိသည်။ ယဒိ(သိယာ)၊ အကယ်၍ ဖြစ်အံ့။ (ဧဝံသတိ၊ ဤသို့ဖြစ်လသော်။) သံဃော၊ သံဃာတော်သည်။ နာဂံ၊ နာဂကို။ အာယသ္မတာ တိဿေန၊ အရှင်တိဿမည်သော။ ဥပဇ္ဈာယေန၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဖြင့်။ ဥပသမ္ပာဒေယျ၊ မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်သို့ ရောက်စေရာပါ၏။ ဝါ၊ ရဟန်းပြုပေးရာပါ၏။ ဧသာ၊ ဤသည်ကား။ ဉတ္တိ၊ ဉတ်တည်း။ ဝါ၊ သံဃာတော်ကို သိစေခြင်းတည်း။သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော။ ။ သုဏာတု သဒ္ဒါသည် ကြားနာဖို့ရန် (နားထောင်ဖို့ရန်) တိုက်တွန်းခြင်းအနက်ကို ဟောဟော ပဌမပုရိသ် ဧကဝုစ်ရှိသော သဒ္ဒါတည်း၊ သံဃသဒ္ဒါ, အာယသ္မန္တုသဒ္ဒါ, ဘန္တေသဒ္ဒါဟူသော အာလုပ်သဒ္ဒါ အနီးရှိရာ၌ ရိုသေလေးစားသောအားဖြင့် ပဌမပုရိသ်ဖြင့် တိုက်တွန်းမှုကို ပြုလေ့ရှိကြသည်၊ ကမ္မဝါစာရွတ်ဆိုသော ပုဂ္ဂိုလ်က သံဃာထဲတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်လျှင် "ဘန္တေ" နေရာ၌ "အာဝုသော" ပုဒ်ကို လဲလှယ်၍ ရွတ်ဆိုပါ၊ မေသဒ္ဒါသည် သမ္ဗန္ဓီပုဒ်ကို ငဲ့သော သာမီသဒ္ဒါတည်း၊ ထို့ကြောင့် "မေ- တပည့်တော်၏၊ ဝစနံ- ကမ္မဝါစာ စကားကို" ဟု ထည့်၍ အနက်ပေးရသည်၊ [တတြာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော- ဘန္တေ သံဃော မမ ဝစနံ သုဏာတူတိ၊- ဝိမတိ။]
အယံ နာဂေါ။ ။ အယံသဒ္ဒါသည် ရဟန်းလောင်း၏ နှစ်တောင့်ထွာ ဟတ္ထပါသ်အတွင်း၌ တည်ရှိကြောင်းကို ပြနိုင်သော အနီးအနက်ဟော သဒ္ဒါတည်း၊ ထို့ကြောင့်ကမ္မဝါစာ ရွတ်ဖတ်ချိန်၌ ရဟန်းလောင်းသည် သံဃာ၏ ဟတ္ထပါသ်၌ တည်ရှိရသည်၊ နာဂေါကား ကမ္မဝါစာ ရွတ်ဆိုရာ၌ လွယ်ကူဖို့ရန် ရဟန်းလောင်း၏ နာမည်သစ်တည်း၊ ထိုနာဂဟု နာမည်သစ် မမှည့်ဘဲ မူလနာမည်အတိုင်း ရွတ်ဆိုလျှင် အများသိပြီဖြစ်သောကြောင့် သာ၍ကောင်း၏၊ နာဂစသည်ဖြင့် နာမည်သစ် မှည့်ရာ၌ကား ရဟန်းလောင်းကိုယ်တိုင် သူ၏နာမည်သစ်ဖြစ်ကြောင်း သံဃာအများကလည်း ရဟန်းလောင်း၏ နာမည်သစ်ဖြစ်ကြောင်း ကောင်းကောင်း သိထားဖို့ လိုပါသည်။
ဝိမတိ။ ။ ဥပသမ္ပဒါ‌ပေက္ခဿ ပကတိနာမံ ပရိဝတ္တေတွာ အပုဗ္ဗေန နာဂါဒိနာမေနအနုဿဝေတုကာမေန တွံ နာဂေါတိအာဒိနာ (သင်သည် နာဂမည်သူတည်း၊ ဤသို့ အစရှိသည်ဖြင့်) ဝိညာပေတွာ အနုသာသနအန္တရာယိကဓမ္မပုစ္ဆနက္ခဏေသုပိ (ရဟန်းလောင်းကို သွန်သင်ရာခဏ, အန္တရာယိကဓမ္မကိုမေးရာခဏတို့၌လည်း) တဿ စ သံဃဿ စ ယထာ ပါကဋံ ဟောတိ၊ တထာ ပကာသေတွာဝ နာဂါဒိနာမေန အနုသာဝေတဗ္ဗ။
တင်ကြို၍ နာမည်မှည့်ပါ။ ။ နာမည်ဟူသည် နောက်၌ခေါ်ဝေါ်ဖို့ရန် မှည့်အပ်သော ပညတ်တစ်မျိုးတည်း၊ ထို့ကြောင့် နာမည်သစ်ကို မှည့်လိုလျှင် အနုဿသကသမ္မုတိဉတ် (အဟံ နာဂံ အနုသာသေယျံ- ဟူသောဉတ်) မရွတ်ဆိုခင် မှည့်ရသည်၊ ထိုသို့ မှည့်ပြီးနောက်လည်း သွန်သင်နည်းပေးရာအခါ၌ "ကိံ နာမောသိ" ဟုမေးလျှင်(နာဂဟု မှည့်သူအတွက် "အဟံ ဘန္တေ နာဂေါ နာမ" ဟုဖြစ်စေ, "တပည့်တော် နာဂမည်ပါ၏ဘုရား" ဟုမြန်မာလိုဖြစ်စေ ဖြေနည်းကိုသင်ပြရသည်၊ ထို့နောက် အန္တရာယိကဓမ္မပုစ္ဆနဉတ်ထားသောအခါ မေးဖြေသောအခါတို့၌လည်း ထိုနာမည်ကိုပင် အသုံးပြုရသည်။
ဝိမတိ။ ။ တသ္မိံပိ ခဏေ အယံ တိဿောတိ ဝါ နာဂေါတိ ဝါ နာမံ ကရောန္တေဟိအနုသာသက သမ္မုတိတော ပဌမမေဝ ကာတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ကတွာပိ အန္တရာယိကဓမ္မာ‌နုသာကန ပုစ္ဆနကာလေသု "ကိံ နာမောသိ, အဟံ ဘန္တေ နာဂေါနာမ,ကော နာမော တေ ဥပဇ္ဈာယော, ဥပဇ္ဈာယော မေ ဘန္တေ တိဿောနာမာ" တိအာဒိနာ ဝိညာပေန္တေန ဥဘိန္နံပိ စိတ္တေ ‌မမေဒံ နာမန္တိ ယထာသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ ဝိညာပေတဗ္ဗံ၊ [မိမိနာမည်သစ်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ကာရကသံဃာနှင့် ရဟန်းလောင်းပါ နားလည်အောင် အသိပေးပါ။]
နာမည် ထပ်တူကျစေရခြင်း။ ။ ဥပဇ္ဈာယ်, ရဟန်းလောင်းတို့၌ နာမည်အမျိုးမျိုးရှိလျှင် ထိုနာမည်ထဲမှာ တစ်ခုခုကို ဉတ်ကမ္မဝါစာတွင်းသို့ ယူ၍ ရွတ်ဆိုခြင်းငှာ အပ်၏၊ သို့ရာတွင် ဉတ်၌ ရွတ်ဆိုအပ်သောနာမည်နှင့် ကမ္မဝါစာ၌ ရွတ်ဆိုအပ်သော နာမည်သည်လည်းကောင်း, အနုသာသနခဏ, အန္တရာယိကဓမ္မတို့ကိုမေးရာခဏတို့၌ ရွတ်ဆိုအပ်သောနာမည်နှင့် ဉတ်ကမ္မဝါစာဝယ် ရွတ်ဆိုအပ်သော နာမည်သည်လည်းကောင်း, တစ်ထပ်တည်း ကျစေရမည်၊ ထိုသို့ မကျလျှင်လည်း ကံပျက်၏ဟု ဝိမတိဆို၏။
ဝိမတိ။ ။ ယံ ပန ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဥပဇ္ဈာယာနံ ဧကတ္ထ ဂဟိတံ နာမံ၊ တဒေဝဉတ္တိယာ သဗ္ဗတ္ထ (ဉတ်ဟူသမျှတို့၌လည်းကောင်း) အနုသာဝနာသု စ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဂဟိတတော ဟိ အညသ္မိံ ဂဟိတေ ဗျဉ္ဇနံ ဘိန္နံနာမ ဟောတိ၊ ကမ္မံ ဝိပဇ္ဇတိ၊ အတ္ထတော ဟိ ဗျဉ္ဇနတော စ အဘိန္နာ ဧဝ ဉတ္တိအနုဿာဝနာ စ ဝတ္တန္တိ။
အာယသ္မတော တိဿဿ။ ။ တိဿဟူသော နာမည်သည်း ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာကို ရိုသေလေးစားသောအားဖြင့် မှည့်အပ်သော နာမည်သစ်တည်း၊ အရှင်အာနန္ဒာ သည် အရှင်မဟာကဿပ ၏ သဒ္ဓိဝိဟာရိကတပည့်ကို ရဟန်းခံပေးရာ၌ အရှင်မဟာကဿပ ၏ ပိပ္ပလိ ဟူသော နာမည်ကို မရွတ်ဆိုဝံ့သောကြောင့် အနွယ်နာမည်စသည်ဖြင့် ရွတ်ဆိုနိုင်ကြောင်း ခွင့်ပြုတော်မူရသည်၊ အနွယ်နာမည် မဟုတ်စေကာမူ ထိုခဏ၌ မှည့်အပ်သောနာမည်သစ်ဖြင့် ကမ္မဝါစာတွင်း၌ ရွတ်ဆိုကောင်း၏။
ဝိမတိ။ ။ တသ္မာ (ထိုသို့ အနွယ်နာမည်ဖြင့်လည်း ရွတ်ဆိုကောင်းသည်၏အဖြစ်ကြောင့်) အညမ္ပိ ကိဉ္စိ တဿ နာမံ ပသိဒ္ဓံ၊ တသ္မိံ ဝါ ခဏေသုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ နာမ ပညပိတံ၊ တံ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာပိ အနုဿာဝနာကတဗ္ဗာ၊ ယထာ ဥပဇ္ဈာယဿ, ဧဝံ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿာပိ ဂေါတ္တာဒိနာမေန တင်္ခဏိကနာမေန စ အနုဿာဝနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။
မှတ်ချက်။ ။ ရဟန်းလောင်းနာမည်ကို ပြရာ၌ အယံ နာဂေါဟု ဣမသဒ္ဒါနှင့်တွဲဖက်၍ ပြသကဲ့သို့ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ၏ နာမည်ကို ပြရာ၌ "ဣမဿ အာယသ္မတောတိဿဿ" ဟု ဣမသဒ္ဒါ မပါသောကြောင့် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာသည် ဤသံဃာအတွင်း၌ မပါဘဲ သိမ်၏ပြင်ဘက် အခြားတစ်နေရာ၌ ရောက်နေစေကာမှု ကံမပျက်ဟု မှတ်ပါ၊ မှန်၏- ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ လုံးဝမရှိစေကာမူ "အာယသ္မတော တိဿဿ" ဟု ဥပဇ္ဈာယ်နာမည်ကို ထည့်၍ ရွတ်ဆိုလျှင်ပင် ကမ္မဝါစာ၌ ယုတ်လျော့မှု မရှိသောကြောင့်ကံ အထမြောက်ပါသည်။
ဝိမတိ။ ။ ကိဉ္စာပိ ဥပဇ္ဈာယဿေဝ နာမံ အဂ္ဂဟေတွာ ယေန ကေနစိ နာမေနတိဿဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခောတိအာဒိနာပိ ပုဂ္ဂလေ ပရာမဋ္ဌေ ကမ္မံ သုကတမေဝ ဟောတိ၊ အနုပဇ္ဈာယကာဒီနံ ဥပသမ္ပဒါကမ္မံဝိယ ဥပဇ္ဈာယဿ အဘာဝေပိအဘဗ္ဗတ္တေပိ ကမ္မဝါစာယပုဂ္ဂလေ ပရာမဋ္ဌေ ကမ္မဿ သိဇ္ဈနတော။
ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော။ ။ ဥပသမ္ပဒံ- မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်သို့ ကောင်းစွာရောက်ခြင်းကို၊ အပက္ခော- ရှုင့်သူတည်း၊ (ရှုငဲ့သော ရဟန်းလောင်းတည်း။) ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော၊ ဝိမတိ၌ "ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿ ပန ယထာသကံ နာမံ ဝိနာ အညေန နာမေနအနုဿာဝိတေ ကမ္မံ ကုပ္ပတိ" ဟု ဆိုသောကြောင့် ရဟန်းလောင်း၏ နာမည်ကိုရွတ်ဆိုရာ၌ "ယထာသကံ နာမံ- သူ၏ဥစ္စာဖြစ်သော နာမည်ရင်းကို ရွတ်ဆိုရမည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ယူ၍ နာမည်သစ် မမှည့်ကောင်းဟု ထင်မှားစရာ ရှိ၏၊ အယံ နာဂေါ၌ပြခဲ့သောစကားအရ နာမည်သစ်သည်ပင် ရဟန်းလောင်း၏ "ယထာသကံ နာမံ" ပင်တည်း။
ပရိသုဒ္ဓေါ အန္တရာယိကေဟိ။ ။ ရဟန်းဖြစ်ခြင်း၏အန္တရာယ်ကို ပြုတတ်သောအန္တရာယိကဓမ္မဟူသည် ရဟန်းမဖြစ်ထိုက်သော အဘဗ္ဗပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်နေခြင်း, အနာကြီးငါးမျိုး စွဲနေခြင်းစသော အနုသာသနအခန်းတွင် ပါဝင်သော အပြစ်တို့မှ မလွတ်ခြင်းတည်း၊ ထိုအပြစ်တို့မှ လွတ်သူကို "အန္တရာယိကေဟိ ဓမ္မေဟိ ပရိသုဒ္ဓေါ" ဟု ဆိုသည်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ပဏ်- ထေ- ပက်- ဆန်, ဒူသံ- ဥဘောဗျည်း" ဟူသောအဘဗ္ဗပုဂ္ဂိုလ် တစ်ကျိပ်တစ်ယောက်နှင့် အသက်နှစ်ဆယ် မပြည့်သေးသူတို့သည်သူတို့ကိုယ်တိုင် ရဟန်းမဖြစ်နိုင်ရုံသာမက, သိလျက် ရဟန်းပြုပေးသော ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာကာရကသံဃာတို့မှာလည်း အာပတ်သင့်ခြင်းဟူသော အပြစ်မှ မလွတ်ကြ၊ အနာကြီးငါးမျိုးရှိသူ စသည်တို့ကို ရဟန်းပြုပေးရာ၌ကား အာပတ်မှ မလွတ်သော်လည်း သူတို့ကိုယ်တိုင်မှာ ရဟန်းဖြစ်ကြသေး၏၊ ထိုကြောင့် ရဟန်းလောင်းက အန္တရာယိကဓမ္မတို့မှမစင်ကြယ်သော်လည်း "ပရိသုဒ္ဓေါ အန္တရာယိကေဟိ ဓမ္မေဟိ" ဟု ဉတ်ကမ္မဝါစာ၌ထည့်၍ ရွတ်ဆိုအပ်လျှင် "အနာကြီး ငါးမျိုး နှိပ်စက်အပ်သူ စသည်တို့မှာ ရဟန်းအဖြစ်အထမြောက်သည်" ဟု မှတ်ပါ။
ဝိမတိ။ ။ အန္တရာယိကေဟိ ဓမ္မေဟိ အဘဗ္ဗတာဒိကေဟိ ဥပသမ္ပဒါယ အဝတ္ထုတ္တကရေဟိ စေဝ ပဉ္စာဗာဓဟတ္ထစ္ဆိန္နဒီဟိ စ အာပတ္ထိမတ္တကရေဟိ ( မတ္တဖြင့်ရဟန်းဖြစ်နိုင်သေး၏ဟု ပြသည်) အန္တရာယိကေဟိ သဘာဝေဟိ ပရိမုတ္တော၊ (ဓမ္မေဟိ ကို သဘာဝေဟိ ဟု ဖွင့်သည်) ဧဝံ ဝုတ္တောဧဝ စ အာပတ္တိမတ္တကရေဟိပဉ္စာဗာဓာဒီဟိ အပရိမုတ္တဿပိ ဥပသမ္ပဒါ ရုဟတိ။
ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရံ။ ။ ဉတ်ကမ္မဝါစာ၌ ဤပါဠိကို ထည့်၍ ရွတ်ဆိုလျှင်ကိုယ်တိုင် သပိတ်, သင်္ကန်း မရှိသော်လည်း ဥပသမ္ပဒကံ အထမြောက်၏၊ ဤဝါကျကိုထည့်၍မရွတ်လျှင်ကား "သာဝနံ ဟာပေတိ" အရ ကမ္မဝါစာကို ယုတ်လျော့စေသောကြောင့်ကံ အထမြောက်၊ [ပရိပုဏ္ဏဿ ပတ္တစီဝရန္တိ ပရိပုဏ္ဏမဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿပတ္တစီဝရံ၊ ဧဝံ ဝုတ္တေဧဝ အပတ္တစီဝရဿာပိ ဥပသမ္ပဒါ ရုဟတိ။]
ဥပသမ္ပဒံ ယာစတိ။ ။ "သံဃံ ဘန္တေ ဥပသမ္ပဒံ ယာစာမိ" စသည်ဖြင့် ရဟန်းပြုပေးပါရန် တောင်းပန်မှု ပြုခဲ့သည်ကို ရည်ရွယ်၍ "ဥပသမ္ပဒံ ယာစတိ" ဟူသောဤစကားကို ဆိုသည်၊ ဉတ်ကမ္မဝါစာအတွင်း၌ ဤစကားကို ထည့်၍ဆိုလျှင် ရဟန်းလောင်းက မတောင်းပန်ခဲ့သော်လည်း ကံမပျက်ပါ၊ [ဧဝံ တေန သံဃေ ‌အယာစိတေပိဣတ္ထန္နာမော သံဃံ ဥပသမ္ပဒံ ယဦစတီတိ ဝုတ္တေဧဝ ကမ္မံ အဝိပန္နံ ဟောတိ။]
အာယသ္ခတာ တိဿေန ဥပဇ္ဈာယေန။ ။ ဥပဇ္ဈာယေနပုဒ်ကို ဝိမတိ၌"ဥပဇ္ဈာယေန ကရဏဘူတေန" ဟု တွေ့ရ၏၊ မိမိကား ကြိယာဝိသေသန ထင်သည်၊ အရှင်တိဿ ဟူသော ဥပဇ္ဈာယ်အားဖြင့် သံဃာတော်ကို ရဟန်းပြုပေးပါရန် ခွင့်တောင်းသည်- ဟူလို၊ [ယာစဓာတ်က ဒွိကမ္မက ဖြစ်သောကြောင့် "သံဃံ, ဥသမ္ပဒံ" ဟုကံနှစ်ပုဒ် ရှိရသည်။]
ဥပသမ္ပဒံ ယာစတိ။ ။ ဥပသမ္ပဒါအဖွင့်ကို "ဥပရိဘူတာ, အဂ္ဂဘူတာ သမ္ပဒါတိ ဥပသမ္ပဒါ- မြင့်မြတ်သော ပြည့်စုံခြင်း" ဟု ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်၌ သာရတ္ထဋီကာဖွင့်ပြခဲ့၏၊ ထို့ကြောင့် "ဥပသမ္ပဒံ- မြင့်မြတ်သော ပြည့်စုံခြင်းကို" ဟု သဒ္ဒတ္ထဖြစ်၏၊ "ရဟန်းအဖြစ်ကို" ဟူသော အနက်ကား ဝေါဟာရတ္ထသာတည်း၊ "ယာစတိ- တောင်းပန်ပါ၏" ဟု အနက်မပေးရ၊ တောင်းပန်ဟူသော စကားသည် အပြစ်ရှိရာ၌ ခွင့်လွှတ်ဖို့ရန်တောင်းပန်ခြင်းတည်း၊ ဤနေရာ၌ကား "ဗြာဟ္မဏံ ကမ္မံလံ ယာစတိ" ကဲ့သို့ ဥပသမ္ပဒါကိုပေးနိုင်သော သံဃာကို တောင်းခြင် ဖြစ်၍ "ယာစတိ- တောင်း၏" ဟုသာ ပေးပါ၊ "သံဃာကို ဥပသမ္ပဒါကို တောင်းနေပါသည်" ဟူလို။
ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ။ ။ ပတ္တော ကာလော ဣမဿ (ကမ္မဿာ) တိပတ္တကာလံ၊ ရောက်လာသော အခါရှိသောကံ, ပြဖို့ရန် အချိန်တန်သောကံ၊ ဤသို့အချိန်တန်သော ကံကိုပင် "သင့်လျော် လျောက်ပတ်သော အခါရှိသောကံ" ဟု ဆိုကြ၏၊ ပတ္တကာလောပုဒ်နောင် သွတ္ထ၌ ယပစ္စည်းသက်၍ လျကို လပြုပြီးလျှင် ဒွေဘော်လာသောအားဖြင့် "ပတ္တကလ္လ" ဟု ဖြစ်ရသည်၊ [တဒေဝ သကတ္ထေ ယပစ္စယေန ပတ္တကလ္လန္တိဝုစ္စတိ၊- ဝိမတိ၊] ဤအဓိပ္ပာယ်အတိုင်း နိဿယ၌ အနက်ပေးထားသည်။]
ပတ္တကလ္လအင်္ဂါ။ ။ ဤဥပသမ္ပဒကံအရာ၌ ဝတ္ထုသမ္ပဒါ အန္တရာယိကေဟိ ဓမ္မေဟိပရိသုဒ္ဓတာ သီမာသမ္ပဒါ ပရီသသမ္ပဒါ ပုဗ္ဗကိစ္စနိဋ္ဌာပန ဟု အင်္ဂါငါးပါး ရှိ၏၊ ထိုတွင်အဘဗ္ဗပုဂ္ဂိုလ် တစ်ကျိပ်တစ်ယောက်တွင် မပါဝင်ခြင်း, အန္တိမဝတ္ထု ပါရာဇိကသို့မရောက်ဖူးခြင်း, အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်ခြင်းသည် ရဟန်းမဟုတ်သော လူဇာတ်ရှိသောဝတ္ထုသမ္ပဒါ- ရဟန်းလောင်းတည်းဟူသော ဝတ္ထု၏ပြည့်စုံခြင်း မည်၊ အန္တရာယိကဓမ္မတို့မှ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းသည် ပရိသုဒ္ဓတာ မည်၏၊ သိမ်၏ပြည့်စုံခြင်း( အပြစ်ကင်းသော သိမ်ဖြစ်ခြင်းသည်) သီမာသမ္ပဒါ မည်၏။
ပရိသသမ္ပဒါ။ ။ ဥပုသ်ကံပြုရာဝယ် "ဥပေါသထော ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူကမ္မပ္ပတ္တာ" စသည်ဖြင့် ‌လာသကဲ့သို့ ပါရာဇိကလည်း မကျ, ဥက္ခိတ္တကလည်း မဟုတ်သောရဟန်းစစ်စစ်၏ မဇ္ဈိမဒေသ အိန္ဒိယ၌ဆယ်ပါးရှိ၍ မြန်မာနိုင်ငံစသော ပစ္စန္တ၌ ငါးပါးရှိ၍ ထိုရဟန်းတို့၏ တစ်သိမ်တည်း၌ ဟတ္ထပါသ်ကို မစွန့်မူ၍ တည်ခြင်းဟူသော အင်္ဂါတစ်ပါး, ဆန္ဒထိုက်သူ၏ ဆန္ဒဆောင်ခြင်းဟူသော အင်္ဂါတစ်ပါး, မျာက်မှောက်ပါဝင်သောရဟန်းတို့၏ ထိုကံကို မတားမြစ်ခြင်းဟူသော အင်္ဂါတစ်ပါး, ရဟန်းလောင်းမှတစ်ပါးလူစသော ဝဇ္ဇနီယပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဟတ္ထပါသ်၌ မရှိခြင်းတည်းဟူသော အင်္ဂါတစ်ပါး, ဤအင်္ဂါလေးပါးနှင့်ပြည့်စုံခြင်းကို ပုရိသသမ္ပဒါဟု ဆိုသည်၊ [ဣမေဟိ စတူဟိ သင်္ဂဟိတာ၊ ဧဝရူပါယ ပရိသသမ္ပဒါယ သတိ ဧဝ ဣဒံ ပတ္တကလ္လံ နာမ ဟောတိ၊- ဝိမတိ။]
မှတ်ချက်။ ။ ထိုအင်္ဂလေးပါးတို့တွင် ရှေ့သုံးပါးသာ အရေးကြီး၏၊ ဝဇ္ဇနီယပုဂ္ဂိုလ်၏ ဟတ္ထပါသ်၌ မရှိခြင်းဟူသော အင်္ဂါမှာ ကံပျက်ကြောင်းအင်္ဂါ မဟုတ်ဟုဝိမတိဆို၏၊ [တတ္ထ ပရိမာနံ တိဏ္ဏံ အင်္ဂါနံ အညတရဿပိ အဘာဝေ ကတံ ကမ္မံ ဝိပ္ပဇ္ဇတိ၊ န ပစ္ဆိမဿ။]
ပုဗ္ဗကိစ္စနုဋ္ဌာပန။ ။ ၁-ဥပဇ္ဈာယ်ကို ယူစေရခြင်း၊ ၂- သပိတ်သင်္ကန်းကို ပြောပြရခြင်း၊ ၃- ရဟန်းလောင်းကို သံဃာ့ဟတ္ထပါသ်မှ အပြင်ဘက်၌ထား၍ နည်းပေးလမ်းပြပြုမည့်ရဟန်းကို သမုတ်ခြင်း၊ ၄- သမုတ်အပ်သော (သမ္မုတိရသော) ရဟန်းက အပြင်ဘက်သို့ လိုက်၍ သွန်သင်ပြသ နည်းပေးရခြင်း၊ ၅- ထိုသမ္မုတိရ ရဟန်းက ရှေးဦးစွာ သံဃာ့ထံ ပြန်သာခဲ့၍ သံဃာအား သွန်သင်ပြပြီး‌ကြောင်းကို ဉတ်ဖြင့် အသိပေးရခြင်း၊ ၆- ပဉ္စင်းလောင်းကို ဟတ္ထပါသ်သို့ ခေါ်ယူရခြင်း၊ ထိုပဉ္စင်းလောင်းက ရဟန်းတော်တို့အားဝတ်ချ၍ မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်ကို တောင်းစေရခြင်း၊ ၇- အန္တရာယိကဓမ္မတို့ကိုမေးဖို့ရန် သမ္မုတိပေးရခြင်း၊ ၈- ထိုသမ္မုတိရသော ရဟန်းတော်က အန္တရာယိကဓမ္မတို့ကိုမေးရခြင်း ဤရှစ်ပါးကို "ပုဗ္ဗကိစ္စရှစ်ပါး" ဟု ခေါ်၏၊ ကမ္မဝါစာမရွတ်ဆိုမီ ထိုပုဗ္ဗကိစ္စကို ပြီးစီးပြီးမှ ဤဥပသမ္ပဒကံသည် ပတ္တကလ္လဖြစ်သည်။
မှတ်ချက်။ ။ ဤပုဗ္ဗကိစ္စကို မပြုဘဲ ဝတ္ထု, သီမာ, ပရိသာနှင့် အနုဿာဝန, ဉတ္တိဤငါးမျိုး အပြည့်အစုံရှိလျှင် ကံကား အထမြောက်ပါ၏၊ [ဧတေသု ပန ပုဗ္ဗကမ္မေသုအကတေသုပိ ကတံ ကမ္မံ ယတာဝုတ္တဝတ္ထုသမ္ပတ္တိအာဒီသု ဝိဇ္ဇမာနေသု အကုပ္ပမေဝဟောတိ၊- ဝိမတိ။]
သံဃော၊ပေ၊ ဥပသမ္ပာဒေယျ။ ။ ဥပသမ္ပာဒေယျ၌ ဥပ- သံရှေးရှိသော ပဒဓာတ်ကာရိတ် ဏေပစ္စည်း ဧယျဝိဘတ်တည်း၊ ထိုဧယျဝိဘတ်ကို ပတ္တကာလအနက်ဟောဟုမောဂ္ဂလ္လာန်ဆို၏၊ "သံဃာတော်သည် ရဟန်းလောင်းကို မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်သို့ရောက်စေချိန်တန်ပါပြီ" ဟူရာ၌ "မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်သို့ ရောက်ဖို့ရန် ကံပြုချိန်တန်ပါပြီ" ဟုဆိုလိုသည်။
**ကမ္မဝါစာ**။ ။ ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရားတို့။ သံဃော၊ သံဃာတော်သည်။ မေ၊ တပည့်တော်၏။ (ဝစနံ၊ စကားကို။) သုဏာတု၊ နားစိုက်တော်မူပါ။ အယံ နာဂေါ၊ ဤနာဂသည်။ အာယသ္ခတော တိဿဿ၊ အရှင်တိဿ၏။ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော၊ မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်ကို ရှုငဲ့သူပါတည်း။ ဝါ၊ ရဟန်းလောင်းပါတည်း။ အန္တရာယိကေဟိ၊ အန္တရာယ်ကို ပြုတတ်ကုန်သော။ ဓမ္မေဟိ၊ သဘောတရားတို့မှ။ ပရိသုဒ္ဓေါ၊ စင်ကြယ်ပါပြီ။ အဿ၊ ထိုရဟန်းလောင်း၏။ ပတ္တစီဝရံ၊ သပိတ်, သင်္ကန်းသည်။ ပရိပုဏ္ဏံ၊ ပြည့်စုံပါပြီ။ နာဂေါ၊ နာဂသည်။ အာယသ္မတာ တိဿေန၊ အရှင်တိဿဟူသော။ ဥပဇ္ဈာယေန၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဖြင့်။ သံဃံ၊ သံဃာတော်ကို။ ဥပသမ္ပဒံ၊ မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်ကို။ ယာစတိ၊ တောင်းပါ၏။ သံဃော၊ သံဃာတော်သည်။ နာဂံ၊ နာဂကို။ အာယသ္မတာ တိဿေန၊ အရှင်တိဿဟူသော။ ဥပဇ္ဈာယေန၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဖြင့်။ ဥပသမ္ပာဒေတိ၊ မြင့်မြတ်သောပဉ္စင်းအဖြစ်သို့ ရောက်စေပါ၏။ ဝါ၊ ရဟန်းပြုပေးပါ၏။ အာယသ္မတာ တိဿေန၊ အရှင်တိဿဟူသော။ ဥပဇ္ဈာယေန၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဖြင့်။ နာဂသာ၊ နာဂ၏။ ဥပသမ္ပဒါ၊ မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်သို့ရောက်ခြင်းသည်။ဧသာ ဉတ္တိ။ ။ ဤ ဝါကျကိုကလေးကား ပါဠိတော်ရင်းဝယ် "သံဃောဉာပေတဗ္ဗော" ဟု ရှေး၌ ပါခဲ့သောကြောင့် ထို ဉာပေတဗ္ဗောအရ သိစေပုံစကားဖြစ်ကြောင်းကို ပြသော နိဂုံးဝါကျတိုကလေးတည်း၊ နောက်၌ ကမ္မဝါစာပါရှိသောဉတ်ဟူသမျှ၌ "ဧသာဉတ္တိ" ဟု ပါရသည်၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသော စကားကား ကမ္မဝါစာရွတ်ဆိုတော့မည်ဟု အသိပေးသော ရှေ့ပြေးစကားတည်း၊ နောက်၌ ကမ္မဝါစာ မပါဘဲဉတ်ကို ရွတ်ဆိုရုံမျှဖြင့်ပြီးသော ဉတ္တိကံဟူသမျှ၌ "ဧသာ ဉတ္တိ" ဟု ရွတ်ဆိုဖွယ်မလို၊ နောက်ဝယ် ကမ္မဝါစာ တစ်ဆက်တည်းလာမည့် နေရာ၌သာ "ဧသာ ဉတ္တိ- ဤကားသံဃာတော်ကို အသိပေးခြင်းသာ ဖြစ်ပါသေးသည်၊ နောက်၌ ကမ္မဝါစာ လာပါတော့မည်" ဟုဆိုလိုသည်၊ [ဧသာ ဉတ္တီတိ သံဃော ဉာပေတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တဉာပနာ ဧသ၊ ဣဒဉ္စ အနုဿာဝနာနမ္ပိ သဗ္ဘာဝသူစနတ္ထံ ဝုစ္စတိ၊- ဝိမတိ။]
ကမ္မဝါစာ။ ။ ဉတ်၏နောက်၌ "သုဏာတု မေ" စသော စကားရပ်ကို ကမ္မဝါစာဟု ခေါ်၏၊ ကမ္မဿ- ကံ၏၊ ဝါ- ကံကို၊ ဝါစာ- ပြောဆိုကြောင်း စကားတည်း၊ ကမ္မဝါစာ၊ ဤ ကမ္မဝါစာကိုပင် အနုဿာဝနဟုလည်း ခေါ်သေး၏၊ အနု- ဉတ်၏နောက်၌၊ ဝါ- အဖန်ဖန် (သုံးကြိမ်တိုင်အောင်)၊ သာဝနံ- သံဃာကို ကြားသိစေခြင်းတည်း၊ အနုဿာဝနံ၊ [ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာ၌ ဉတ်နောက်ဝယ် ကမ္မဝါစာတစ်ကြိမ်သာရှိသောကြောင့် အနု- အဖန်ဖန်ဟူသောအနက် မရနိုင်၊ "အနု- ဉတ်၏နောက်၌" ဟူသောအနက်သာ ရနိုင်သည်။]
အနက်ပေးပုံ။ ။ သုဏာတု မေ စသော အနက်တို့မှာ ရှေးနည်းအတိုင်းတည်း၊ ဥပသမ္ပာဒေယျ၏နေရာ၌ "ဥပသမ္ပာဒေတိ- မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်သို့ ရောက်စေပါ၏" ဟု တကယ် ရောက်စေနေခြင်းအနက်ဟော ဝတ္တမာန်ဝိဘတ်ဖြင့် သုံးစွဲခြင်းသာထူး၏၊ နောက်၌လာမည့် စကားအသုံးများလည်း ထူးပေသေး၏။
ယဿာယသ္မတော၊ အကြင်အရှင်အား။ ခမတိ၊ နှစ်သက်၏။ သော၊ ထို နှစ်သက်သော အရှင်သည်။ တုဏှီ၊ ဆတ်ဆိတ်။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ဝါ၊ ဖြစ်ပါလော။ ယဿ အာယသ္မတော၊ အကြင် အရှင်အား။ အာယသ္မတာတိဿေန၊ သော။ ဥပဇ္ဈာယေန၊ ဖြင့်။ နာဂဿ၊ နာဂ၏။ ဥပသမ္ပဒါ၊ မြင့်မြတ်သောပဉ္စင်းအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းသည်။ နက္ခမတိ၊ မနှစ်သက်။ သော၊ ထိုမနှစ်သက်သောအရှင်သည်။ ဘာသေယျ၊ ပြောဆိုရာပါ၏။ ဝါ၊ ပြောဆိုပါလော။ ဒုတိယမ္ပိ၊ နှစ်ကြိမ်မြောက်လည်း။ ဧတမတ္ထံ၊ ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို။ ဝဒါမိ၊ လျှောက်ပါ၏။ [သုဏာတု မေ စသည်အနက်ပေး၊] တတိယမ္ပိ၊ လည်း။ ဧတမတ္ထံ၊ ကို။ ဝဒါမိ၊ ၏။ [သုဏာတု မေ စသည် အနက်ပေး။] သံဃေန၊ သံဃာတော်သည်။ အာယသ္မတာ တိဿေန၊ အရှင်တိဿဟူသော။ ဥပဇ္ဈာယေန၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဖြင့်။ နာဂေါ၊ နာဂကို။ ဥပသမ္ပန္နော၊ မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်သို့ ရောက်စေအပ်ပါပြီ။ အာယသ္မတာ တိဿေန၊ သော။ ဥပဇ္ဈာယေန၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဖြင့်။ နာဂဿ၊ ၏။ ဥပသမ္ပဒါ၊ သည်။ သံဃဿ၊ သံဃာတော်အား။ ခမတိ၊ နှစ်သက်၏။ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။ တုဏှီ၊ ဆိတ်ဆိတ်။ (အာသိ၊ ဖြစ်ပြီ။) ဧဝံ၊ ဤသို့ ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းကြောင့်။ ဧတံ၊ ဤနှစ်သက်သည်၏ အဖြစ်ကို။ (နှစ်သက်ကြောင်းကို။) ဓာရယာမိ၊ သိမှတ်ရပါ၏။ခမတိ ဥပသမ္ပဒါ။ ။ ခမတိကို ရုစ္စတိဟု ဝိမတိဖွင့်၏၊ "ယဿ ဒါတုကာ‌မောရောစတေ" သုတ်အရ ခမုဓာတ်၏ ရုစ္စနအနက်ကို ယူစေလိုသည်၊ "ခမတိ- သည်းခံ၏" ဟု ခန္တိ အနက်ကို မယူပါနှင့်- ဟူလို၊ ထိုရုစ္စနအနက်က သမ္ပဒါန်ကို ငဲ့သောကြောင့် ယဿယသ္မတောဟု သမ္ပဒါန်ပုဒ်လည်း ရှိရသည်၊ ထိုခမတိ၏ ကတ္တားမှာ ဥပသမ္ပဒါပုဒ်တည်း၊ ထိုဥပသမ္ပဒါကို ဝိမတိဋီကာ၌ "သံဃေန ဒီယျမာနာ နိပ္ဖာဒီယျမာနာဥပသမ္ပဒါ" ဟု ဖွင့်၏၊ "သံဃာသည် ပေးအပ် ပြီးစေအပ်သော ဥပသမ္ပဒါသည်အကြင်အရှင်အား နှစ်သက်၏" ဟူလို၊ ယခုကာလ၌ ဥပသမ္ပဒါကို ကာရိတ်အကျေကြံ၍ "မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်သို့ ရောက်စေခြင်း" ဟု ပေးကြသည်မှာ ထိုဋီကာဖွင့်နှင့်မညီပါ၊ ထိုကြောင့် "နာဂဿ- နာဂကို၊ ဥပသမ္ပဒါ- မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ရောက်စေခြင်းသည်" ဟု မပေးပါနှင့်, ဤနိဿယအတိုင်းသာ ပေးပါ။
သော တုဏှဿ။ ။ တုဏှီ+ အဿဟု ပုဒ်ဖြတ်၍ တုဏှီကို "အကထနတ္ထေ- စကားမပြော တုဏှီဘောနေခြင်းအနက်၌၊ နိပါတော" ဟု ဝိမတိဖွင့်၏၊ အဿကို ဘဝေယျဟုလည်းဖွင့်၏၊ [အဘိဓာန်(၄၂၉) ၌လည်း မောနမဘာသံ တုဏှီဟု နိပါတ်ပင်ဆို၏၊ သက္ကတ၌ တုဏှီဟု ဤကာရန္တ၏၊ ထို့ကြောင့် ဤပါဠိ၌ ဤကာရန္တပင် ရှိရမည်။]
ယဿ နက္ခမတိ သော ဘာသေယျ။ ။ ဤဝါကျကား "ယဿာယသ္မတောခမတိ သောတုဏှဿ" ၏ ပြောင်းပြန်အနက်ကိုပြသော ဝါကျတည်း၊ ထို့ကြောင့် ယဿအာယသ္မတောဟု ရှေ့က အာယသ္မတောပုဒ်ကိုလည်းကောင်း, နာဂဿ ဥပသမ္ပဒါအာယသ္မတာ တိဿေန ဥပဇ္ဈာယေနပုဒ်များကိုလည်းကောင်း လိုက်စေ၍ ယဿ နက္ခမတိဝါကျ၌ အနက်ပေးရသည်၊ သော ဘာသေယျ၌ ဘာသေယျကား ထိုမနှစ်သက်သောအရှင်သည် ဆိတ်ဆိတ်မနေဘဲ ရဟန်းလောင်းကိုဖြစ်စေ, သံဃပရိသတ်ကိုဖြစ်စေ, သိမ်- ဉတ်- ကမ္မဝါစာကိုဖြစ်စေ မိမိမနှစ်သက်သော မကျေနပ်သော အားရသောအရာကို "မနှစ်သက်ကြောင်း ပြောပါ" ဟု တိုက်တွန်းသောစကားတည်း။
ဥပသမ္ပန္နော သံဃေန။ ။ ဤဝါကျကား ကမ္မဝါစာသုံးကြိမ် ရွတ်ဆိုပြီးနောက်နိဂုံးအုပ်သော ဝါကျတည်း၊ ဥပသမ္ပန္နော၌ ဥပ- သံပုဗ္ဗ ပဒဓာတ် အတိတ်ဟော တ- ပစ္စည်းတည်း၊ ထို့ကြောင့် ကာရိတ်အကျေကြံ၍ ပြီးဆုံးသံ အတိတအနက်ပါအောင် "ဥပသမ္ပန္နော- မြင့်မြတ်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်သို့ ရောက်စေအပ်ပါပြီ" ဟု ပေးရာသည်။
ခမတိ သံဃဿ၊ တသ္မာ တုဏှီ။ ။ ကမ္မဝါစာအတွင်း၌ "ယဿာယသ္မတော" နေရာဝယ် "သံဃဿ" ဟု သုံးစွဲထား၏၊ ထို့ကြောင့် ခမတိဆိုင်ရာ စပ်ပုဒ်များကို "နာဂဿ ဥပသမ္မဒါ အာယသ္မတာ တိဿေန ဥပဇ္ဈာယေန" ဟု ထည့်စွက်၍ အနက်ပေးရသည်၊ ကမ္မဝါစာအတွင်းတုန်းက "မနှစ်သက်သော အရှင်သည် ပြောပါ" ဟုသုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တိုက်တွန်းအပ်ပါလျက် မည်သူမျှ မပြောကြသောကြောင့် သံဃာအားလုံးက ဤဥပသမ္ပဒသံကို နှစ်သက်ကျေနပ်ရာ ရောက်သည်၊ ထိုသို့ ရောက်ခြင်း၌ အကြောင်းပြလို၍ "တသ္မာ တုဏှီ" ဟု ဆက်၍ မိန့်သည်၊ နှစ်သက်ကျေနပ်သောကြောင့်တိတ်ဆိတ်စွာနေကြသည်- ဟူလို၊ တုဏှီ၏ စပ်ဖို့ရာ ကြိယာတိုက်ရိုက် မပါ၊ "အာသီတိသေသော" ဟု ဝိမတိ၌ ထည့်၍ စပ်သည်၊ ["အသီတိသေသော" ဟု ရှိသည်ကားပါဌ်ပျက်တည်း။]
ဧဝမေတံ ဓာရယာမိ။ ။ ဤသို့ ဆိတ်ဆိတ်နေကြခြင်းကြောင့် ထိုဥပသမ္ပဒကံကိုသံဃာက ကျေနပ်ကြောင်းကို (တပည့်တော် ကမ္မဝါစာပါဌကပုဂ္ဂိုလ်သည်) စိတ်၌ဆောင်ထားရပါ၏, သိမှတ်ရပါ၏- ဟူလို၊ ဓာရယာမိဟု မိအက္ခရာကို ရွတ်ပြီးလျှင်နိဂုံးဝါကျ ဆုံး၏။
မှတ်ချက်။ ။ ဤနိဂုံးဝါကျကို အချို့ဆရာတို့က သုံးခေါက် ရွတ်ဆိုကြ၏၊ နိဂုံးဟူသမျှ တစ်ဝါကျတည်း တစ်ခေါက်တည်းသာ ရှိရိုးဖြစ်ကြောင်းကို ဝါကျလေ့လာသောပုဂ္ဂိုလ်တိုင်း သိနိုင်ပါသည်၊ ထို့ပြင် ဉတ်ကမ္မဝါစာ ရွတ်ဆိုရာဌာနတိုင်း၌ (ဗျတ္တေနဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော) "ဉ တ်ကမ္မဝါစာ နှုတ်တက်ရသဖြင့်ဗျတ္တဖြစ်သော ဌာန်, ကရိုဏ်း, ပယတ်တို့ကို သဒ္ဒါနည်းကျအောင် ရွတ်စွမ်းနိုင်သဖြင့်ပဋိဗလဖြစ်သော ရဟန်းသည်သာ အသိပေးရ ရွတ်ဆိုရမည်" ဟု ပါဠိတော် လာသောကြောင့် ဉတ်ကမ္မဝါစာ ရွတ်ဖတ်သူတိုင်း ကမ္မဝါစာ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်စွာဖြင့်ဗျတ္တ, ပဋိဗလဂုဏ်အင်္ဂါမြောက်အောင် ဆရာအထံ နည်းနာခံပြီးမှ ကမ္မဝါစာ ရွတ်ဆိုသင့်ကြပါသည်။