ဥဘိန္နံ၊ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီအားဖြင့် နှစ်ပါးကုန်သော။
ပါတိမောက္ခာနံ၊ ပါတိမောက်ဝိဘင်းတို့၏။
*ဝါ*၊ တို့ကို။
သိင်္ဂီတိသမနန္တရံ၊ သံဂါယနာတင်ခြင်း၏ အခြားမဲ့၌။
*ဝါ*၊ သံဂါယနာတင်ရာကာလ၏ အခြားမဲ့၌။
ခန္ဓကောဝိဒါ၊ ခန္ဓသဒ္ဒါ၏ အနက်၌ ကျွမ်းကျင်တော်မူကြကုန်သော။
မဟာထေရာ၊ အရှင်မဟာကဿပ အစရှိသော မဟာထေရ်တို့သည်။
ယံ ခန္ဓကံ၊ အကြင် မဟာဝဂ္ဂ, စူဋ္ဌဝဂ္ဂခန္ဓကကို။
သင်္ဂါယိံသု၊ စုပေါင်းရွတ်ကာ သင်္ဂါယနာတင်ကြကုန်ပြီ။
ဒါနိ၊ ယခုအခါ၌။
တဿ၊ ထိုခန္ဓက၏။ဥဘိန္နံ ပါတိမောက္ခာနံ။ ။ ပါတိမောက် သိက္ခပုဒ်နှင့်တကွ, ဥဘတောဝိဘင်းဟူသော ပဒဘာဇနီကို ဖွင့်ဆိုပြပြီးရာ ယခုအခါ၌ မဟာဝဂ္ဂ စူဠဝဂ္ဂဟူသော ခန္ဓကကို ဖွင့်တော်မူလိုသော အဋ္ဌကထာဆရာသည် "ဥဘိန္နံ ပါတိမောက္ခာနံ" အစရှိသောဂါထာကို မိန့်၊ ပါတိမောက္ခအရ ဒွေမာတိကာဟူသော သိက္ခာပုဒ်ကိုသာ ရအောင်လည်းဤနေရာ၌ အကျယ်ဖြစ်သော ပဒဘာဇနီဝိဘင်းကိုပါ အဘေဒေါပစာရအားဖြင့် ယူထားသည်။ [ဥဘိန္နံ ပါတိမောက္ခာနန္တိ ဥဘိန္နံ ပါတိမောက္ခ ဝိဘင်္ဂါနံ၊ ပါတိမောက္ခဂ္ဂဏေန ဟေတ္တ တေသံ ဝိဘင်္ဂေါ အဘေဒေန ဂဟိတော-ဋီကာ] ပါတိမောက္ခာနံ ကို သံဂီတိ၌စပ်၊ "ပါတိမောက် ဝိဘင်းတို့ကို သံဂါယနာတင်ခြင်း၏ (သံဂါယနာတင်ရာကာလ)၏ အခြားမဲ့၌" ဟူလို။
**ခန္ဓကံ**။ ။ ခန္ဓသဒ္ဒါသည် ပညတ်ဟူသော အနက်ကို ဟော၏၊ **"ဒါရုက္ခန္ဓောသစ်တုံး"** ဟူရာ၌ တုံးတည်းဟူသော ပညတ်အနက်ကို **"ခန္ဓ"**သဒ္ဒါက ဟောသကဲ့သို့တည်း၊ ဤနေရာ၌လည်း **"ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒ"** အစရှိသော ဝိနည်းကံပညတ်, စာရိတ္တဝါရိတ္တသိက္ခာပုဒ်ဟူသော ပညတ်တို့ကို ဟောသည်၊ ဤအလို သမူဟအနက်၌ ကဏ်ပစ္စည်းတည်း၊ **"ခန္ဓာနံ+သမူဟော-ခန္ဓကော၊ ဝိနည်းကံဟူသော ပညတ်,သိက္ခာပုဒ်ဟူသော ပညတ်တို့၏အပေါင်း"** ဟုပြု။ [ခန္ဓာတိ စေတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇုသမ္ပဒါဒိဝိသေသကမ္မ သင်္ခါတာ စာရိတ္တဝါရိတ္တသိက္ခာပဒသင်္ခါတာ စ ပညတ္တိယော အဓိပ္ပေတာ၊ ခန္ဓာနံ သမူဟော ခန္ဓကော-ဋီကာ။]
တစ်နည်း။ ။ ကာသဓာတ် ကွိပစ္စည်း ကြံ၍ ဓာတွန် သကို ချေ, ကာ၏ အာကိုရဿ ပြုပြီးလျှင် "ခန္ဓေ-ဝိနည်းကံဟူသော, စာရိတ္တ ဝါရိတ္တသိက္ခာပုဒ်ဟူသော ပညတ်တို့ကို၊ ကာသတိ ပကာသတိ-ထင်ရှားပြတတ်၏၊ ဣတိ ခန္ဓကော" ဟုပြု။ [ခန္ဓာနံ ဝါ ကာသနတော ဒီပနတော ခန္ဓကော-ဋီကာ။ (စာအုပ်များ၌ **"ပကာသနတောဟုရှိသည်)။ ] ယောဇနာ၌ကား- ကာသဓာတ် မကြံဘဲ "က" ကို ပကာသနအနက်အဟောဟု ကြံလေသည်၊ မည်သည့်ဓာတ်ဟူ၍ကား မပြ။ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော၊ ဖွင့်ကြောင်းဖွင့်ရာ အဋ္ဌကထာအစဉ်သည်။ ယသ္မာ၊ ကြောင့်။ သမတ္တော၊ ကောင်းစွာ ရောက်လာပြီ။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ (ထိုသို့ ယခုအခါ ထိုခန္ဓကအဖွင့် အစဉ်၏ ကောင်းစွာ ရောက်လာသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။) တဿ၊ ထိုခန္ဓက၏။ အယံ အနုတ္တာနတ္ထဝဏ္ဏနာ၊ ဤ မပေါ်လွင်သော အနက်တို့၏ ဖွင့်ကြောင်းဖွင့်ရာ အဋ္ဌကထာသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဝါ၊ ဖြစ်တော့လတ္တံ့။
**ခန္ဓကံ**။ ။ ခန္ဓသဒ္ဒါသည် ပညတ်ဟူသော အနက်ကို ဟော၏၊ **"ဒါရုက္ခန္ဓောသစ်တုံး"** ဟူရာ၌ တုံးတည်းဟူသော ပညတ်အနက်ကို **"ခန္ဓ"**သဒ္ဒါက ဟောသကဲ့သို့တည်း၊ ဤနေရာ၌လည်း **"ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒ"** အစရှိသော ဝိနည်းကံပညတ်, စာရိတ္တဝါရိတ္တသိက္ခာပုဒ်ဟူသော ပညတ်တို့ကို ဟောသည်၊ ဤအလို သမူဟအနက်၌ ကဏ်ပစ္စည်းတည်း၊ **"ခန္ဓာနံ+သမူဟော-ခန္ဓကော၊ ဝိနည်းကံဟူသော ပညတ်,သိက္ခာပုဒ်ဟူသော ပညတ်တို့၏အပေါင်း"** ဟုပြု။ [ခန္ဓာတိ စေတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇုသမ္ပဒါဒိဝိသေသကမ္မ သင်္ခါတာ စာရိတ္တဝါရိတ္တသိက္ခာပဒသင်္ခါတာ စ ပညတ္တိယော အဓိပ္ပေတာ၊ ခန္ဓာနံ သမူဟော ခန္ဓကော-ဋီကာ။]
တစ်နည်း။ ။ ကာသဓာတ် ကွိပစ္စည်း ကြံ၍ ဓာတွန် သကို ချေ, ကာ၏ အာကိုရဿ ပြုပြီးလျှင် "ခန္ဓေ-ဝိနည်းကံဟူသော, စာရိတ္တ ဝါရိတ္တသိက္ခာပုဒ်ဟူသော ပညတ်တို့ကို၊ ကာသတိ ပကာသတိ-ထင်ရှားပြတတ်၏၊ ဣတိ ခန္ဓကော" ဟုပြု။ [ခန္ဓာနံ ဝါ ကာသနတော ဒီပနတော ခန္ဓကော-ဋီကာ။ (စာအုပ်များ၌ **"ပကာသနတောဟုရှိသည်)။ ] ယောဇနာ၌ကား- ကာသဓာတ် မကြံဘဲ "က" ကို ပကာသနအနက်အဟောဟု ကြံလေသည်၊ မည်သည့်ဓာတ်ဟူ၍ကား မပြ။ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော၊ ဖွင့်ကြောင်းဖွင့်ရာ အဋ္ဌကထာအစဉ်သည်။ ယသ္မာ၊ ကြောင့်။ သမတ္တော၊ ကောင်းစွာ ရောက်လာပြီ။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ (ထိုသို့ ယခုအခါ ထိုခန္ဓကအဖွင့် အစဉ်၏ ကောင်းစွာ ရောက်လာသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။) တဿ၊ ထိုခန္ဓက၏။ အယံ အနုတ္တာနတ္ထဝဏ္ဏနာ၊ ဤ မပေါ်လွင်သော အနက်တို့၏ ဖွင့်ကြောင်းဖွင့်ရာ အဋ္ဌကထာသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဝါ၊ ဖြစ်တော့လတ္တံ့။
ပဒဘာဇနီယေ၊ ပဒဘာဇနီ၌။
(ပဒဘာဇနီတုန်းက။)
ယေသံ၊ အကြင် ပုဒ် တို့၏။
အတ္တာ၊ အနက်တို့ကို။
ယေဟိ၊ အကြင် အဋ္ဌကထာနည်းတို့ဖြင့်။
ပကာသိတာ၊ ထင်ရှားပြအပ်ကုန်ပြီ။
(တေသံ၊ ထို ပုဒ်တို့၏၊)
တေ၊ ထို အဋ္ဌကထာနည်းတို့ကို ။
ပုန၊ တစ်ဖန်။
ဝါ၊ ထပ်၍။
စေ ဝဒေယျာမ၊ အကယ်၍ ဆိုနေကုန်အံ့။
(ဧဝံဝဒ န္တေသု၊ ဤသို့ ထပ်၍ဆိုနေကုန်လသော်။)
ကဒါ၊ အဘယ်အခါ၌။
ပရိယောသာနံ၊ အဋ္ဌကထာ၏ ပြီးဆုံးခြင်းသည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်နိုင်ပါတော့အံ့နည်း။
(န ဘဝတိဧဝ၊ မဖြစ်နိုင်တော့သည်သာ။)
(တစ်နည်း) ပဒဘာဇနီယေ၊ ၌။
ဝါ၊ တုန်းက။
ယေသံ၊ တို့၏။
ယေ အတ္တာ၊ အကြင် အနက်တို့ကို။(တေသံ=တို့၏။)
တေ(အတ္ထာ)၊ ထို အနက်တို့ကို။
ပုန၊ တစ်ဖန်။
ဝါ၊ ထပ်၍။
စေဝဒေယျာမ၊ ကုန်အံ့။
(ဧဝံ ဝဒန္တေသု) ကဒါ၊ ၌။
ဘဝေ၊ အံ့နည်း။
(န ဘဝတိ ဧဝ၊ သည်သာ။)တစ်နည်း။ ။ ခန္ဓသဒ္ဒါသည် "ဘာက" အနက် "ရာသိ" အနက်ကိုလည်း ယော၏။
ထို ဝိနည်းကံဟူသော ပညတ်,စာရိတ္တ,ဝါရိတ္တသိက္ခပုဒ်ဟူသော ပညတ်တို့၏တစ်ဖို့စီတစ်ခုစီဖြစ်သောအဖို့အစုကို **"ခန္ဓ"** ဟု ခေါ်ပါ။ ဤအလို **"က"** သည် အနက်မရှိ။[အပိစ ဘာဂရာသတ္ထတာပေတ္ထ ယုဇ္ဇတိယေဝ။တာသံ ပညတ္တီနံ ဘာဂတော ရာသိတောစ ဝိဘတ္တတ္တာ၊ ဋီကာ။]
**ခန္ဓာကောဝိဒါ**။ ။ ခန္ဓတ္ထကောဝိဒါ ဟု ဆိုလိုလျက် တ္ထကို ချေ,**"ခန္ဓေ+ကောဝိဒါ-ခန္ဓကောဝိဒါ"** ဟု ပြု။ ခန္ဓေ၊ ဝိနည်းကံဟူသော ပညတ်, သိက္ခပုဒ်ဟူသော ပညတ်၌။ ဝါ = ဝိနည်းကံဟူသော ပညတ်, သိက္ခာပုဒ်ဟူသော ပညတ်တို့၏ အဖို့အစု၌။ ကောဝိဒါ= ကျွမ်းကျင်သူတို့တည်း။ ခန္ဓကောဒါ=တို့။ [ခန္ဓကောဝိဒါတိ ပညတ္တိဘာဂရာသဋ္ဌဝသေနခန္ဓတ္ထေ ကောဝိဒါ=ဋီကာ။] ယောဇနာ၌ကား **"ခန္ဓကေသု ကုသလာ"**ဟု ဖွင့်လေသည်။
"ပဒေဘာဇနီယေ။ ပေ ။ ဝဒေယျာမ။ ။ "ယေသံ ပဒါနံ အတ္ထာ ယေတိ အဋ္ဌကထာနယေဟိ ပကာသိတာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တေ စေ ပုန ဝဒေယျာမာတိ တေ စေအဋ္ဌကထာနယေ ပုနပိ ဝဒေယျာမ" ဤဋီကာဖွင့်အတိုင်း ပဌမ နိဿယအနက်ပေးသည်။ "အထဝါ ပဒဘာဇနီယေ ယေသံ ပဒါနံ ယေ အတ္ထာ ဟေဋ္ဌာ ပကာသိတာ။ တေ စေ အတ္ထေ ပုန ဝဒေယျာမာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဣမသ္မိိံ ပက္ခေ ဟိ သဒ္ဒေါပဒပူရဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော" ဤအဖွင့်အတိုင်း ဒုတိိယတစ်နည်း ပေးသည်။
**ခန္ဓာကောဝိဒါ**။ ။ ခန္ဓတ္ထကောဝိဒါ ဟု ဆိုလိုလျက် တ္ထကို ချေ,**"ခန္ဓေ+ကောဝိဒါ-ခန္ဓကောဝိဒါ"** ဟု ပြု။ ခန္ဓေ၊ ဝိနည်းကံဟူသော ပညတ်, သိက္ခပုဒ်ဟူသော ပညတ်၌။ ဝါ = ဝိနည်းကံဟူသော ပညတ်, သိက္ခာပုဒ်ဟူသော ပညတ်တို့၏ အဖို့အစု၌။ ကောဝိဒါ= ကျွမ်းကျင်သူတို့တည်း။ ခန္ဓကောဒါ=တို့။ [ခန္ဓကောဝိဒါတိ ပညတ္တိဘာဂရာသဋ္ဌဝသေနခန္ဓတ္ထေ ကောဝိဒါ=ဋီကာ။] ယောဇနာ၌ကား **"ခန္ဓကေသု ကုသလာ"**ဟု ဖွင့်လေသည်။
"ပဒေဘာဇနီယေ။ ပေ ။ ဝဒေယျာမ။ ။ "ယေသံ ပဒါနံ အတ္ထာ ယေတိ အဋ္ဌကထာနယေဟိ ပကာသိတာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တေ စေ ပုန ဝဒေယျာမာတိ တေ စေအဋ္ဌကထာနယေ ပုနပိ ဝဒေယျာမ" ဤဋီကာဖွင့်အတိုင်း ပဌမ နိဿယအနက်ပေးသည်။ "အထဝါ ပဒဘာဇနီယေ ယေသံ ပဒါနံ ယေ အတ္ထာ ဟေဋ္ဌာ ပကာသိတာ။ တေ စေ အတ္ထေ ပုန ဝဒေယျာမာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဣမသ္မိိံ ပက္ခေ ဟိ သဒ္ဒေါပဒပူရဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော" ဤအဖွင့်အတိုင်း ဒုတိိယတစ်နည်း ပေးသည်။
ယေ အတ္ထာ၊ တို့သည်။
ဥတ္တာနာစေဝ၊ နဂိုကပင် ပေါ်လွင်နေကုန်၏။
တေသံ၊ ထိုပေါ်လွင်သော အနက်တို့၏။
ဝါ၊ တို့ကို။
သံဝဏ္ဏနာယ၊ ဖွင့်ခြင်းဖြင့်။
ကိံ၊ အဘယ်အကျိုး ရှိအံ့နည်း။
(နိပ္ပယောဇနာယေဝ၊ အကျိုးမရှိကုန်တော့သည်သာ)
ပန၊ အဖို့တစ်ပါးကား။
ယေ၊ အကြင် အနက်တို့သည်။
အဓိပ္ပာယာနုသန္ဓီဟိ၊ အဓိပ္ပာယ် အနုသန္ဓေတို့ဖြင့်လည်းကောင်း။
ဗျဉ္ဇနေန စ၊ သဒ္ဒါအားဖြင့်လည်းကောင်း။
အနုတ္တာနာ၊ မပေါ်လွင် မထင်ရှားကုန်။
တေ၊ ထိုမပေါ်လွင် မထင်ရှားသောအနက်တို့သည်။(န သက္ကာ၌ စပ်၊)
ဝါ၊ တို့ကို။
(အဝဏ္ဏိတာ၌ စပ် ။)
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
အဝဏ္ဏိတာ၊ မဖွင့်အပ်ကုန်သည်။
(သမာနာ၊ ဖြစ်ကုန်လေသော်၊)
ဉာတုံ၊ သိခြင်းငှာ။
နသက္ကာ၊ မတတ်ကောင်းကုန်။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
(ထိုသို့ မပေါ်လွင်သောအနက်တို့၏ မဖွင့်အပ်ကုန်သည်ရှိသော် မသိနိုင်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။)
တေသံ ယေဝ၊ ထို မပေါ်လွင်သော အနက်တို့၏သာလျှင်။
အယံ သံဝဏ္ဏနာနယော၊ ဤ ဖွင့်ကြောင်းဖွင့်ရာ အဋ္ဌကထာနည်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဝါ၊ ဖြစ်တော့လတ္တံ့။
ဣတိ၊ ဂန္ထာရမ္ဘ အပြီးတည်း။
**တေန သမယေန၊ ပေ၊ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ** တိ ဧတ္ထ၊ ဟူသော ဤပါဌ်၌၊
တေန သမ ယေန ဗုဒ္ဓေါဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇာယန္ထိအာဒီသု ဝိယ၊ အစရှိသော ပါဋ္ဌိရပ်တို့၌ကဲ့သို့။
ကရဏာဝစနေ၊ ကရိုဏ်းဝိဘတ်ဖြင့် ဆိုခြင်း၌။
ဝိသေသကာရဏံ၊ ထူးသောအကြောင်းသည်။
ကိဉ္စာပိ နတ္ထိ၊ အကယ်၍ကားမရှိပါပေ။
ပန၊ ထိုသို့ပင်မရှိပါသော်လည်း။**မဟာခန္ဓက**။ ။နောက်၌လာမည့် ဥပေါသထက္ခန္ဓက စသည်တို့ထက် ကျယ်ဝန်းသော+တရားတော် သိက္ခပုဒ်တော်များ၏ အစု။ **ဗောဓိကထာ**၊ ဗောဓိပင်အနီးနှင့် စပ်ဆိုင်သော စကားရပ်။
**တေန သမယေန၊ ပေ၊ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ** ။ ။ဧတ္ထကို **"အာရုဠာဘိလာပဝသေနေဝေတံ ဝုတ္ထံ"** ၌ ပဓာနအားဖြင့် လှမ်းစပ်ပါ။ ယောဇနာ၌ကား **"ကဥ္စာပိဝိသေသကာရဏံ နတ္ထိ"** ၌ စပ်လေသည်။ ထိုအစပ်သည် အပဓာနအစပ်သာတည်း။ ထိုကိဥ္စာပိဝါကျ၌ **"အာဒီသု ဝိယ"** ဝယ် ဝိယသည် ဝိသဒိသူပမာနဇောတကတည်း။ **"ဝေရဥ္ဇာယံ ဝိဟရတိ"** ၌ ထူးသောအကြောင်းရှိသကဲ့သို့ ဤပါဌ်ဝယ် က၍ရိုဏ်းဝိဘတ်ဖြင့်ဆိုရခြင်း၌ ထူးသောအကြောင်းမရှိ၊ ဟူလို။
**ကိဥ္စာပိ၊ ပေ၊ ဝုတ္တံ**။ ။ **"တေန သမယေန၊ ပေ၊ ဝေရဥ္ဇာယံ ဝိဟရတိ"** စသည်၌ကရိုဏ်းဝိဘတ်သည် ဟိတ်အနက်၊ ကရိုဏ်းအနက်ကို ဟောနိုင်သောကြောင့် အကျိုးရှိ၏။ အကျိုးရှိပုံကို ထိုအဖွင့် ပြန်ကြည့်ပါ။ ဤ၌ကား ကရိုဏ်းဝိဘတ်ဖြင့် ဆိုရခြင်း၌အကျိုး ထူး မရှိပါပေ။ သို့သော် သံဂါယနာတင်ခြင်၏ အစဥ◌်အားဖြင့် ဝိနည်းအရာ၏ ရောက်လျှင် ကရိုဏ်းဝိဘတ်ဖြင့် သံဂါယနာတင်ရိုး ထုံးစံရှိသောကြောင့် ဝိနည်းအစမှစ၍ သံဂါယနာတင်အပ်သော ပါဠိအတိုင်း ကရိုဏ်းဝိဘတ်ဖြင့်သာ မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။[ဝိသေသကာရဏံ နတ္ထီတိ **"ယေန သမယေန၊ ပေ၊ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ၊ တေနသမယေနာ"** တိအာဒိနာ ဝုတ္တကာရဏံ ဝိယ ဣဓ ဝိသေသကာရဏံ နတ္ထိ။=ဋီကာ။] ဝိနယံ၊ ဝိနည်းပိဋကသို့။ ပတွာ၊ သံဂါယနာတင်စဥ်အားဖြင့်ရောက်၍။ ဝါ၊ ရောက်လသော်။ ကရဏဝစနေနေဝ၊ ကရိုဏ်းဝိဘတ်ဖြင့်သာလျှင်။ အယံ အဘိလာပေါ၊ ဤသဒ္ဒါကို။ အာရောပိတော၊ သံဂါယနာ တင်အပ်ပြီ။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ အာဒိတော၊ ဝိနည်းအစမှ။ ပဋ္ဌာယ၊ စ၍။ အာရုဠာဘိလာပဝသေနေဝ၊ သံဂါယနာတင်အပ်သော သဒ္ဒါ၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင်။ ဧတံ၊ ဤကရိုဏ်းဝိဘတ်ကို။ (သံဂီတိကာရေဟိ) ဝုတ္တံ၊ မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။ ဣတိ၊ သို့။ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ၏။ [နိယာနာမ်] (၁) ကိဉ
**တေန သမယေန၊ ပေ၊ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ** ။ ။ဧတ္ထကို **"အာရုဠာဘိလာပဝသေနေဝေတံ ဝုတ္ထံ"** ၌ ပဓာနအားဖြင့် လှမ်းစပ်ပါ။ ယောဇနာ၌ကား **"ကဥ္စာပိဝိသေသကာရဏံ နတ္ထိ"** ၌ စပ်လေသည်။ ထိုအစပ်သည် အပဓာနအစပ်သာတည်း။ ထိုကိဥ္စာပိဝါကျ၌ **"အာဒီသု ဝိယ"** ဝယ် ဝိယသည် ဝိသဒိသူပမာနဇောတကတည်း။ **"ဝေရဥ္ဇာယံ ဝိဟရတိ"** ၌ ထူးသောအကြောင်းရှိသကဲ့သို့ ဤပါဌ်ဝယ် က၍ရိုဏ်းဝိဘတ်ဖြင့်ဆိုရခြင်း၌ ထူးသောအကြောင်းမရှိ၊ ဟူလို။
**ကိဥ္စာပိ၊ ပေ၊ ဝုတ္တံ**။ ။ **"တေန သမယေန၊ ပေ၊ ဝေရဥ္ဇာယံ ဝိဟရတိ"** စသည်၌ကရိုဏ်းဝိဘတ်သည် ဟိတ်အနက်၊ ကရိုဏ်းအနက်ကို ဟောနိုင်သောကြောင့် အကျိုးရှိ၏။ အကျိုးရှိပုံကို ထိုအဖွင့် ပြန်ကြည့်ပါ။ ဤ၌ကား ကရိုဏ်းဝိဘတ်ဖြင့် ဆိုရခြင်း၌အကျိုး ထူး မရှိပါပေ။ သို့သော် သံဂါယနာတင်ခြင်၏ အစဥ◌်အားဖြင့် ဝိနည်းအရာ၏ ရောက်လျှင် ကရိုဏ်းဝိဘတ်ဖြင့် သံဂါယနာတင်ရိုး ထုံးစံရှိသောကြောင့် ဝိနည်းအစမှစ၍ သံဂါယနာတင်အပ်သော ပါဠိအတိုင်း ကရိုဏ်းဝိဘတ်ဖြင့်သာ မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။[ဝိသေသကာရဏံ နတ္ထီတိ **"ယေန သမယေန၊ ပေ၊ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ၊ တေနသမယေနာ"** တိအာဒိနာ ဝုတ္တကာရဏံ ဝိယ ဣဓ ဝိသေသကာရဏံ နတ္ထိ။=ဋီကာ။] ဝိနယံ၊ ဝိနည်းပိဋကသို့။ ပတွာ၊ သံဂါယနာတင်စဥ်အားဖြင့်ရောက်၍။ ဝါ၊ ရောက်လသော်။ ကရဏဝစနေနေဝ၊ ကရိုဏ်းဝိဘတ်ဖြင့်သာလျှင်။ အယံ အဘိလာပေါ၊ ဤသဒ္ဒါကို။ အာရောပိတော၊ သံဂါယနာ တင်အပ်ပြီ။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ အာဒိတော၊ ဝိနည်းအစမှ။ ပဋ္ဌာယ၊ စ၍။ အာရုဠာဘိလာပဝသေနေဝ၊ သံဂါယနာတင်အပ်သော သဒ္ဒါ၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင်။ ဧတံ၊ ဤကရိုဏ်းဝိဘတ်ကို။ (သံဂီတိကာရေဟိ) ဝုတ္တံ၊ မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။ ဣတိ၊ သို့။ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ၏။ [နိယာနာမ်] (၁) ကိဉ
အညေသုပိ၊ ဤပါဌ်မှ တစ်ပါးလည်းဖြစ်ကုန်သော။
ဣတော၊ ဤပါဠိရပ်မှ။
ပရေသု၊ နောက်ဖြစ်ကုန်သော။
ဧဝရူပေသု၊ ဤသို့ သဘောရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌။
ဧသ(ဧသော)၊ ဤအစီအရင်သည်။
နယော၊ သိကြောင်းအစီအရင်တည်း။ကိဥ္စာပိ၊ ပေ၊ ဝုတ္တံ။ ။ ကိဥ္စာပိ နေရာဝယ် "နနု" ဟု စောဒကာဘောဂဇောတကနိပါတ်ကို- သွင်း၍ စောဒနာဝါကျ ထည့်ကာ အကျယ်ပေးနိုင်ပုံကား- အာစရိယ- တေန သမယေန၊ ပေ၊ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ- ၌၊ တေနသမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါဝေရဥ္ဇာယန္တိအာဒိသု ဝိယ- တို့၌ကဲ့သို့၊ ကရဏဝစနေ- ၌၊ဝိသေကာရဏံ- သည်၊ နတ္ထိနနု- မရှိသည် မဟုတ်ပါလော၊ အထ- ထိုသို့ မရှိပါလျက်၊ ကသ္မာ, ဧတံ- ဤကရိုဏ်းဝိဘတ်ကို၊ သံဂီတိကာရေဟိ ဝုတ္တံ- နည်း၊ [ဤကား အပိုထည့်အပ်သောစောဒနာဝါကျတည်း၊ထိုဝါကျ၌ "နနု" မှ စ၍ နတ္ထိတိုင်အောင် စောဒကာဘောဂဝါကျ "အထ" မှစ၍ "ဝုတ္တံ" တိုင်အောင် စောဒနာဝါကျဟု ခွဲပါ။]
ဘဒြမုခ- ကောင်းသော မျက်နှာရှိသော ငါ့ရှင် စောဒက၊ တေန သမယေန၊ ပေ၊သမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ- ၌၊ ပေ၊ ဧတံ- ဤကရိိုဏ်းဝိဘတ်ကို၊ သံဂီတိကာရေဟိ,ဝုတ္တံ- ဟုစာရှိတိုင်း ပေးပါ၊ "ဘဒြမုခ" ဟုအာလုပ် ထည့်၍ရခြင်းသာထူးသည်၊ [ဤဝါကျကိုပရိဟာရဝါကျဟု ခေါ်ပါ၊ ထို၌ "ကိဥ္စာပိ၊ ပေ၊ နတ္ထိ" ကို အနုဂ္ဂဟဝါကျ၊ (တစ်နည်း) သမ္ဘာဝနာဝါကျ၊ "ဝိနယံ၊ ပေ၊ အာရောပိတော" ကိုဂရဟာဝါကျဟု ခွဲကြ၏၊ ကိဥ္စာပိသည်အနုဂ္ဂဟ(သမ္ဘာဝနာ) ဇောတက၊ ပနသည် ဂနသည် ဂရဟာဇောတကတည်းဟုလည်းကောင်း, "ကိဥ္စာပိ၊ပေ၊ အာရောပိတောတိ" တိုင်အောင် ပရိဟာရဘောဂစကား၊ "အာဒိတော၊ ပေ၊ ဝုတ္တံ" တိုင်အောင် ပရိဟာရာဘောဂဖလဟုလည်ကောင်း အစိတ်စိတ်ခွဲခြားပါဦး၊ ထိုတွင် "ဝိနယံ ပန အာရောပိတော" သည် တကယ် ကဲ့ရဲ့ထိုက်သောစကား မဟုတ်၊ ရှေ့ သမ္ဘာဝနာကို ထောက်၍သာ ဂရဟာဟု ဆိုကြဟန် တူသည်။]
[နိယာမ်] (၁) ကိဉ္စာပိနှင့်, ယဒိပိ- ကမဉ္စ, နိပါတတို့, ဆိုက်ရကြိယာ, တိုင်အောင်မှာကား, ဆရာ စောဒက ပြသည့်အာဘော်တည်း။ (၂) ပန- တထာပိ, ဆိုက်ထည့်ကြိယာ, တိုင်အောင်မှာကား, ဆရာ ပရိဟာရ ပြသည့်အာဘော်တည်း။
ဘဒြမုခ- ကောင်းသော မျက်နှာရှိသော ငါ့ရှင် စောဒက၊ တေန သမယေန၊ ပေ၊သမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ- ၌၊ ပေ၊ ဧတံ- ဤကရိိုဏ်းဝိဘတ်ကို၊ သံဂီတိကာရေဟိ,ဝုတ္တံ- ဟုစာရှိတိုင်း ပေးပါ၊ "ဘဒြမုခ" ဟုအာလုပ် ထည့်၍ရခြင်းသာထူးသည်၊ [ဤဝါကျကိုပရိဟာရဝါကျဟု ခေါ်ပါ၊ ထို၌ "ကိဥ္စာပိ၊ ပေ၊ နတ္ထိ" ကို အနုဂ္ဂဟဝါကျ၊ (တစ်နည်း) သမ္ဘာဝနာဝါကျ၊ "ဝိနယံ၊ ပေ၊ အာရောပိတော" ကိုဂရဟာဝါကျဟု ခွဲကြ၏၊ ကိဥ္စာပိသည်အနုဂ္ဂဟ(သမ္ဘာဝနာ) ဇောတက၊ ပနသည် ဂနသည် ဂရဟာဇောတကတည်းဟုလည်းကောင်း, "ကိဥ္စာပိ၊ပေ၊ အာရောပိတောတိ" တိုင်အောင် ပရိဟာရဘောဂစကား၊ "အာဒိတော၊ ပေ၊ ဝုတ္တံ" တိုင်အောင် ပရိဟာရာဘောဂဖလဟုလည်ကောင်း အစိတ်စိတ်ခွဲခြားပါဦး၊ ထိုတွင် "ဝိနယံ ပန အာရောပိတော" သည် တကယ် ကဲ့ရဲ့ထိုက်သောစကား မဟုတ်၊ ရှေ့ သမ္ဘာဝနာကို ထောက်၍သာ ဂရဟာဟု ဆိုကြဟန် တူသည်။]
[နိယာမ်] (၁) ကိဉ္စာပိနှင့်, ယဒိပိ- ကမဉ္စ, နိပါတတို့, ဆိုက်ရကြိယာ, တိုင်အောင်မှာကား, ဆရာ စောဒက ပြသည့်အာဘော်တည်း။ (၂) ပန- တထာပိ, ဆိုက်ထည့်ကြိယာ, တိုင်အောင်မှာကား, ဆရာ ပရိဟာရ ပြသည့်အာဘော်တည်း။
ပန၊ ပရိဟာရပက္ခမှတစ်ပါး စောဒကပက္ခကို ဆိုဦးအံ့။
ကိံ၊ အဘယ်သည်။
ဧတဿ၊ ဤ တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ အစရှိသော နိဒါန်းစကားကို။
ဝစနေ၊ ဆိုခြင်း၌။
ပယောဇနံ၊ အကျိုးနည်း။
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
(ဧတဿ၊ ကို။
ဝစနေ၊ ၌၊)
ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနံ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အစရှိကုန်သော။
ဝိနယကမ္မာနံ၊ တို့၏။
(နိဒါနဒဿနံဝယ် နိဒါန၌ စပ်၊)
အာဒိတော၊ မှ။
ပဋ္ဌာယ၊ ၍။
နိဒါနဒဿနံ၊ နိဒါန်းကို ပြရခြင်းသည်။
(ပယောဇနံ၊ တည်း။
ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း။)
ဟိ၊ ချဲ့။
ဘဂဝတာ၊ သည်။
အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဣမေဟိ တီဟိသရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒန္တိ၊ အစရှိသည်ဟူ၍။
ဧဝံ၊ သို့။
ယာ ပဗ္ဗဇ္ဇာစေဝ၊ အကြင် ရှင့်အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း။
ယာ ဥပသမ္ပဒါစ၊ အကြင်မြင့်မြတ်သောပြည့်စုံခြင်းကိုလည်းကောင်း။
ဝါ၊ အကြင် ပဉ္စင်းအဖြစ်ကိုလည်းကောင်း။
အနုညာတာ၊ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်ပြီ။
ရာဇဂဟာဒီသု၊ ရာဇဂြိုဟိံမြို့အစရှိသော အရပ်တို့၌။
ယာနိ စဥပဇ္ဈာယဝတ္တ အာစရိယ အာစရိယဝတ္တာဒီနိ၊ အကြင် ဥပဇ္ဈာယ်, ဥပဇ္ဈာယ်၏ဝတ် ဆရာ, ဆရာ၏ဝတ် အစရှိသော ဝိနည်းကံတို့ကိုလည်း။
အနုညာတာနိ၊ ကုန်ပြီ။
တာနိ၊ ထို ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒါ ဥပဇ္ဈာယ ဥပဇ္ဈာယဝတ္တအာစရိယ အာစရိယဝတ္တ အစရှိသော ဝိနည်းကံတို့ကို။
(ပညတ္တာနိ၌ လှမ်းစပ်။)
အဘိသမ္ဗောဓိံ၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သို့။
ပတွာ၊ ရောက်တော်မူပြီး၍။
သတ္တသတ္တာဟံ၊ ခုနစ်သတ္တာဟကို။
(ဝီတိနာမေတွာ၌ စပ်၊)
မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ၊ မဟာဗောဓိမဏ္ဍိုင်၏ အနီး၌။
(အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်၏ကြည်လင်ရာဖြစ်သော ညောင်ဗုဒ္ဓဟေပင်၏ အနီး၌။)
ဝီတိနာမေတွာ၊ လွန်စေတော်မူပြီး၍။
ဗရာဏသိယံ၊ ၌။
ဓမ္မစက္ကံ၊ ဓမ္မစကြာကို။
ပဝတ္တေတွာ၊ လည်စေတော်မူပြီး၍။
ဣမိနာ အနုက္ကမေနာ၊ ဤအစဥ်အားဖြင့်။
ဣဒဉ္စိဒဉ္စဌာနံ၊ ဤမည်သော အရပ်,ဤမည်သော အရပ်သို့လည်း။
ပတွာ၊ ရောက်တော်မူ၍။
ဣမသ္မိံ စ ဣမသ္မိံ စဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဤမည်သော အကြောင်း, ဤမည်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း။
ပညတ္တာနိ၊ န်ပြီ။
ဣတိ ဧဝံ၊ ဤသို့။
ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနံ၊ ကုန်သော။
ဧတေသံ ဝိနယကမ္မာနံ၊ တို့၏။
အာဒိတော၊ မှ။
ပဋ္ဌာယ၊ ၍။
နိဒါနဒဿနံ၊ သည်။
ဧတဿ၊ ကို။
ဝစနေ၊ ၌။
ပယောဇနံ၊ တည်း။
ဣတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
အမှာ။ ။ဤပြခဲ့သော ဝါကျအခွဲသည် မိမိအလိုသာတည်း၊ ဂမ္ဘီရတ္ထနိယာမဝိသဇ္ဇနာ၌ကား- ဤပြယုဂ်ကိုပင် ထုတ်၍ ကိဥ္စာပိကို အရုစျတ္ထ၍, ဆိုင်ရာဝါကျကိုအရုစျတ္ထဝါကျ- ဂရဟာဝါကျဟုလည်းကောင်း၊ ပနကို အနုဂ္ဂဟတ္ထဆို၍ ဆိုင်ရာဝါကျကိုသမ္ဘာဝနာ- အနုဂ္ဂဟတ္ထဝါကျဟုလည်းကောင်းပြောင်းပြန် ခွဲစေလိုသည်၊ မိမိပြခဲ့သောခွဲပုံနှင့်တကွ ထိုဆရာတော်တို့၏ ခွဲပုံကို "ကိဉ္စာပီတိ အနုဂ္ဂဟဂရဟာဝစနံ" ဟူသောမူလပဏ္ဏာသ အနင်္ဂဏသုတ် အဋ္ဌကထာ ထောက်၍ မည်သည့်အယူက သင့်ကြောင်းကိုဆုံးဖြတ်ကြပါလေ။
တတ္ထ၊ ထို တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ အစရှိသော ပါဠိရပ်၌။
**ဥရုဝေလာယန္တိ**၊ ကား။
မဟာဝေလာယံ၊ ကြီးစွာသော ကမ်းပါးနှင့်တူသောသဲအစု၌။
မဟန္တေ၊ ကြီးစွာသော။
ဝါလိကရာသိမှိ၊ သဲအစု၌။
ဣတိ အတ္ထော၊ ဤကားအနက်။
အထ ဝါ၊ ထို့ပြင်တစ်နည်းကား။
ဝါလိကာ၊ သဲကို။
ဥရူတိ၊ ဥရုဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
မရိယာဒါ၊ အပိုင်းအခြားကို။
ဝေလာတိ၊ ဝေလာဟူ၍။
(ဝုစ္စတိ၊ ၏။)
ဝေလာတိက္ကမနဟေတု၊ အပိုင်းအခြားကို ကျော်လွန်ခြင်းဟူသောအကြောင်းကြောင့်။
အာဟဋာ၊ ထမ်းဆောင်အပ်သော။
ဥရု၊ သဲတည်း။
ဥရုဝေလာ၊ အပိုင်းအခြားကို ကျော်လွန်ခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ထမ်းဆောင်အပ်သောသဲ။ဣတိ ဧဝမ္ပိ= ဤသို့လည်း။
ဧတ္ထ၊ ဤ ဥရုဝေလာယံ ဟူသော ပါဌ်၌။
အတ္ထော၊ ကို။
ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ၏။
ကိရ၊ ချဲ့။
အတီတေ၊ ၌။
ဗုဒ္ဓေ၊ သည်။
အနုပ္ပန္နေ၊ ပွင့်တော်မမူမီ။
ဒသသဟဿကုလပုတ္တာ၊ တစ်သောင်းသော အမျိုးသားတို့သည်။
တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ ရသေ့တို့၏ပဗ္ဗဇ္ဇာသို့။
ဝါ၊ ရသေ့အဖြစ်သို့။
ပဗ္ဗဇ္ဇိတွာ၊ ကပ်ရောက်၍။
တသ္မိံ ပဒေသေ၊ ထိုဥရုဝေလာတောအရပ်၌။
ဝိဟရန္တာ၊ နေကုန်လသော်။
ဧကဒိဝသံ၊ တစ်နေ့သ၌။
သန္နိပတိတွာ၊ စည်းဝေး၍။
ကတိကဝတ္တံ၊ ကတိကဝတ်ကို။
အကံသု၊ ကုန်ပြီ။မဟန္တေ ဝါလိကရာသိမှိ။ ။ဥရုသဒ္ဒါသည် မဟန္တ၏ ပရိယာယ်တည်း။ဝေလာသဒ္ဒါသည် "မြစ်၏ကမ်း" ဟူသော အနက်ကို ဟော၏၊ ဥရုမဟတီ+ဝေလာ ဥရုဝေလာ- ကြီးစွာသော မြကမ်း၊ ကြီးစွာသော မြစ်ကမ်းဟူသည် သဲစုကြီး ဖြစ်၍နေသောကမ်းမျိုးတည်း၊ဥရုဝေဝေတောအရပ်လည်း သဲစုကြီး ဖြစ်၍နေရကား ကြီးစွာသောကမ်းနှင့် တူသောကြောင့် "ဥရုဝေလာ" ဟု အမည်ရ၍သည်၊ "ဥရုဝေလာ ဝိယာတိဥရုဝေလာ" ဟု ဥပမာတဒ္ဓိတ် ထပ်၍ပြု၊ ထို့ကြောင့် "မဟန္တေ ဝါလိကရာသိမှိ" ဟုအဓိပ္ပာယတ္ထ ဖွင့်သည်၊ "ဥရုဝေလာယံ- ကြီးစွာသော ကမ်းနှင့်တူသော များစွာသောသဲအစု၌" ဟု ပေး။ [မဟာတေလာ ဝိယ မဟာဝေလာ၊ ဝိပုလဝါလုကပုဥ္ဇတာယမဟန္တော ဝေလာတဋော ဝိယာတိ အတ္ထော၊ တေနာဟ မဟန္တေ ဝါလိကရာသိမှီတိအတ္ထောတိ၊- ဋီကာ။]
အထ ဝါ။ ။ ဤနောက်နည်း၌ကား ဥရုသဒ္ဒါသည် "သဲ" ဟူသော အနက်ကိုဟော၏။ [ဥရု မရု သိကတာ ဝါလုကာ ဝဏ္ဏု ဝါလိကာတိ ဣမေသဒ္ဒါ သမာနတ္ထာ၊ ဗျဥ္ဇနမေဝေ နာနံ၊ တေနာဟ ဥရူတိ ဝါလိကာ ဝုစ္စတီတိ။- ဋီကာ။]ဝေလာသဒ္ဒါကားအပိုင်းအခြားဟူသော အနက်ကို ဟော၏၊ "ဝေလာတိက္ကမ" ဟု ဆိုလိုလျက် အတိက္ကမဟူသော နောက်ပုဒ်ကို ချေ၊ "ဝေလာယ- စည်းကမ်းကို ကျော်လွန်ခြင်းကြောင့်၊အာဟဋာ- ထမ်းဆောင်အပ်သော၊ ဥရု- သဲတည်း၊ ဥရုဝော- သဲ" ဟု ယောဇနာ ဝိဂြိုလ်ပြုသည်၊ "အာဟဋာ" ဟူသော အလယ်ပုဒ်ကျေသော မဇ္စျေလောပီ တပ္ပုရိလ်သမာသ်၊ ဝေလာနှင့်ဥရုကိုလည်း ရှေ့နောက်ပြန်၊ ထိုစည်းကမ်း လွန်ပုံ, ထမ်းဆောင်ပုံကို အကျယ်ပြလို၍ "အတီတေ ကိရ" စသည် မိန့်၊ ဤအလို "ဥရုဝေလာယံ- စည်းကမ်းကို ကျော်လွန်ခြင်းကြောင့် ထမ်းဆောင်အပ်သော သဲအစု၌" ဟု ပေး။
အထ ဝါ။ ။ ဤနောက်နည်း၌ကား ဥရုသဒ္ဒါသည် "သဲ" ဟူသော အနက်ကိုဟော၏။ [ဥရု မရု သိကတာ ဝါလုကာ ဝဏ္ဏု ဝါလိကာတိ ဣမေသဒ္ဒါ သမာနတ္ထာ၊ ဗျဥ္ဇနမေဝေ နာနံ၊ တေနာဟ ဥရူတိ ဝါလိကာ ဝုစ္စတီတိ။- ဋီကာ။]ဝေလာသဒ္ဒါကားအပိုင်းအခြားဟူသော အနက်ကို ဟော၏၊ "ဝေလာတိက္ကမ" ဟု ဆိုလိုလျက် အတိက္ကမဟူသော နောက်ပုဒ်ကို ချေ၊ "ဝေလာယ- စည်းကမ်းကို ကျော်လွန်ခြင်းကြောင့်၊အာဟဋာ- ထမ်းဆောင်အပ်သော၊ ဥရု- သဲတည်း၊ ဥရုဝော- သဲ" ဟု ယောဇနာ ဝိဂြိုလ်ပြုသည်၊ "အာဟဋာ" ဟူသော အလယ်ပုဒ်ကျေသော မဇ္စျေလောပီ တပ္ပုရိလ်သမာသ်၊ ဝေလာနှင့်ဥရုကိုလည်း ရှေ့နောက်ပြန်၊ ထိုစည်းကမ်း လွန်ပုံ, ထမ်းဆောင်ပုံကို အကျယ်ပြလို၍ "အတီတေ ကိရ" စသည် မိန့်၊ ဤအလို "ဥရုဝေလာယံ- စည်းကမ်းကို ကျော်လွန်ခြင်းကြောင့် ထမ်းဆောင်အပ်သော သဲအစု၌" ဟု ပေး။
ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ နာမ၊ ကာယကံဝစီကံတို့ မည်သည်။
ပရေသမ္ပိ၊ သူတစ်ပါးတို့၏ စိတ်၌သော်မှလည်း။
ပါကဋာနိ၊ ထင်ရှားကုန်သည်။
ဟောန္တိ၊ ကုန်၏။
[ပိသဒ္ဒါ သမ္ဘာဝနာဇောတက, ဂရဟာသမုစ္စည်း။ သူတစ်ပါးတို့၏ စိတ်၌တောင် ထင်ရှားသေး၏။မိမိစိတ်၌ ထင်ရှားကြောင်းမှာပြောစရာမရှိ၊ ဟူလို။]
မနောကမ္မံ ပန၊ သည်ကား။
(ပရေသံ၊ သူတစ်ပါးတို့၏စိတ်၌။)
အပါကဋံ၊ မထင်ရှား။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
ယော၊ အကြင် ရသေ့သည်။
ကာမဝိတက္ကံ ဝါ၊ ကာမဝိတက်ကိုသော်လည်းကောင်း။
ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝါ၊ ကိုသော်လည်းကောင်း။
ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါ၊ ကိုသော်လည်းကောင်း။
ဝိတက္ကေတိ၊ ကြံစည်၏။
တဿ၊ ထိုရသေ့၏။
အညော၊ မိမိမှ အခြားသော။
စောဒကောနာမ၊ အပြစ်တင်တတ်သူ မည်သည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
သော၊ ထိုရသ့သည်။
အတ္တနာဝ၊ ကိုယ်တိုင်သာလျှင်။
အတ္တာနံ၊ မိမိကို။
စောဒေတွာ၊ အပြစ်တင်ပြီး၍။
ပတ္တပုဋေန၊ ဖက်ရွက်ခွက်ဖြင့်။
ဝါလိကံ၊ သဲကို။
အာဟရိတွာ၊ ထမ်းဆောင်၍။
ဣမသ္မိံ ဌာနေ၊ ၌။
အာကိရတု၊ လောင်းစေသတည်း။
ဝါ၊ လောင်းစတမ်း။
ဣဒံ၊ ဤသို့ သဲကိုထမ်း၍ လောင်းခြင်းသည်။
အဿ၊ ထိုရသေ့၏။
ဒဏ္ဍကမ္မံ၊ ဒဏ်အမှု တည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
(ကတိကဝတ္တံ အကံသု။)
[ပတ္တပုဋေနာတိ တာလာဒီနံ ပဏ္ဏပုဋေန၊ ဝိမတိ။]
တတော၊ ထို ကတိကဝတ်ပြုရာ အခါမှ။
ပဋ္ဌာယ၊ ၍။
ယော၊ အကြင်ရသေ့သည်။
တာဒိသံ၊ ထိုကဲ့သို့ ရှုအပ်သော။
ဝိတက္ကေတိ၊ ကြံမိ၏။
သော၊ သည်။
တတ္ထ၊ ထိုအရပ်၌။
ပတ္တပုဋေန၊ ဖြင့်။
ဝါလိကံ၊ ကို။
အာကိရတိ၊ ၏။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
ဝါ၊ ဤနည်းအားဖြင့်။
တတ္ထ၊ ထို ဥရုဝေလ အရပ်၌။
အနုက္ကမေန၊ အစဉ်အားဖြင့်။
မဟာဝါလိကရာသိ၊ ကြီးစွာသော သဲအစုသည်။
ဇာတော၊ ဖြစ်ပြီး။
တတော၊ ထို ကြီးစွာသော သဲစုဖြစ်ရာ အခါမှ။
(ပရံ၊ နောက်၌။)
နံ၊ ထိုသဲအစုကို။
ပစ္ဆိမာ၊ နောက်၌ဖြစ်သော။
ဇနတာ၊ လူအပေါင်းသည်။
ပရိက္ခိပိတွာ၊ ကာရံ၍။
စေတိယဋ္ဌာနံ၊ ပူဇော်အပ်သောအရပ်ကို။
ဝါ၊ သဲပုံစေတီအရပ်ကို။
အကာသိ၊ ပြီ။
တံ၊ ထို သဲအစုကို။
သန္ဓာယ၊ ၍။
ဥရုဝေလာယန္တိ။
ပေ။
အတ္ထောတိ၊ ဟူ၍။
(ပေါရာဏေဟိ၊ ရှေးအဋ္ဌကထာဆရာတို့သည်။)
ဝုတ္တံ၊ မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။
တမေဝ၊ ထို သဲစုကိုပင်။
သန္ဓာယ၊ ၍။
အထ ဝါ ဥရူတိ။
ပေ။
အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ၊ ဟူ၍။
(မယာ၊ သည်။)
ဝုတ္တံ၊ ပြီ။
နေရဉ္ဇရာ။ ။ "နေလ ဇလ" ဟု ဆိုလိုလျက် လ- နှစ်လုံးကို ရ- နှစ်လုံးပြု, နိဂ္ဂဟိတ်လည်း လာ၍ နေရဥ္ဇရာဟု ဖြစ်သည်၊ ဧလာ ဝုစ္စတိ ဒေါသော "ရွှံ့ညွန်စေသောအပြစ်" နတ္ထိ+ဧလာ+ယတ္ထာတိ နေလံ- ရွှံ့ညွန် မှော်ညှင်းစသော အပြစ်မရှိသော ရေ၊ နေလံ+ဇလံ+ယတ္ထာတိ နေရဥ္ဇရာ- ရွှံ့ညွန်းမှော်ညှင်းစသော အပြစ်မရှိသော ရေရှိသောမြစ်။ [နေရာဥ္ဇရာယာတိ နေလဥ္ဇလာယာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ လကာရဿ ရကာရံ ကတွာ နေရဥ္ဇရာယာတိဝုတ္တံ၊ ကဒ္ဒမသေဝါ လပဏကာဒိ ဒေါသရဟိတသလိလာယာတိ အတ္ထော။- ဋီကာ။]
ဗောဓိရုက္ခမူလေတိ (ဧတ္ထ)၊ ၌။
စတူသု၊ ကုန်သော။
မဂ္ဂေသု၊ မဂ်တို့၌။
ဉာဏံ၊ ကို။
ဗောဓီတိ၊ ဗောဓိဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
ဘဂဝါ၊ သည်။
ဧတ္ထ၊ ဤညောင်ဗုဒ္ဓဟေပင်၌။
တံ ဗောဓိံ၊ ထို လေးပါးသော မဂ်ဉာဏ်သို့။
ပတ္တော၊ ရောက်တော်မူပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ရုက္ခောတိ၊ သည်လည်း။
ဗောဓိရုက္ခောတွေဝ၊ ဗောဓိပင်ဟူ၍သာလျှင်။
နာမံ၊ ကို။
လဘိ၊ ရပြီ။
တဿ ဗောဓိရုက္ခဿ၊ ၏။
မူလေ၊ အနီးအောက်၌။
ဗောဓိရုက္ခမူလေ၊ ဗောဓိပင်၏ အနီးအောက်၌။
**ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ** တိ (ပဒဿ)၊ ၏။
ပဌမံ+ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ၊ ဟူ၍။
(ပဒစ္ဆေဒေါ ကာတဗ္ဗော)
အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သစ္စာလေးပါး တရားတို့ကို ထိုးထွင်း၍သိတော်မူပြီး သည်။
ဝါ၊ ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးသည်။
ဟုတွာ၊ ၍။
သဗ္ဗပဌမံယေဝ၊ အလုံးစုံသော နောက်နောက် နေတော်မူခြင်းတို့၏ ရှေးဦးစွာသာလျှင်။
(ပါဠိတော်ဝိဟရတိ၌ စပ်။)
ဣတိ အတ္ထော၊ ဤကား အနက်။
**ဧကပလ္လင်္ကေနာ** တိ၊ ကား။
သကိမ္ပိ၊ တစ်ကြိမ်လည်း။
အနုဋ္ဌဟိတွာ၊ ထတော်မမူဘဲ။
ယထာ အာဘုဇိတေန၊ အကြင် အကြင် ဖွဲ့ခွေအပ်ပြီးသော။
ဧကေနဝ ပလ္လင်္ကေန၊ တစ်ခုတည်းသောထက်ဝယ် တသ်ပျဉ်းဖြင့်သာ။
(ပဠိတော် နိသီဒိ၌ စပ်။)
["သဗ္ဗပဒံ သာဝဓာရဏံ" နှင့် အညီ ဧဝသဒ္ဒါ ထည့်၍ "ဧကော ဧဝ + ပလ္လင်္ကော ဧကပလ္လင်င်္ကော" ဟုအဝဓာရဏဝိဂြိုလ်ပြု၍ ထိုဧဝ၏ နိဝတ္တေတဗ္ဗတ္ထကို "သကိမ္ပိ အနုဋ္ဌဟိတွာ" ဟုပြသည်။]အချို့ကား- "နီလံဇလာ" ဟု ဆိုလိုလျက် နီ၏ ဤကို ဧပြု, လနှစ်လုံးကိုရနှစ်လုံး ပြု, နိဂ္ဂဟိလ်လည်းလာ၍ နေရဥ္ဇရာဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်၊ ဤအလို "စိမ်းညိုသောရေ ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့် နေရဥ္ဇရာမည်သောမြစ်" ဟု ပေး။ [ကောစိနီလံ ဇလာယာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ နေရဥ္ဇရာယာတိ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ။- ဋီကာ။]
တစ်နည်း။ ။ထိုမြစ်၏ နာမည်မျှသာဖြစ်သောကြောင့် ပုဒ်ပါဌ်ခွဲ၍ ဝိဂြိုလ်ဝါကျပြုဖွယ် မလို၊ ဤအလို "နေရဥ္ဇရာမြစ်" ဟု ပေး။[နာမမေဝ ဝါ ဧတံ တဿနဒိယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။- ဋီကာ။]
ဗောဓိရုက္ခမူလေ။ ။ "ဗုဇ္စျတီတိ ဗောဓိ" ဟု ဝိဂြိုလ်ပြုလျှင် "သစ္စာလေးပါးကိုသိတတ်သော မဂ်ဉာဏ်" ကိုရ၏၊ ဤနေရာ၌ကား "ဗုဇ္ဈတိ ဧတ္ထာတိ ဗောဓိ" ဟုဝိဂြိုလ်ပြု၍ "သစ္စာလေးပါးကို သိရာဖြစ်သော ညောင်ဗုဒ္ဓဟေပင်" ကို အရကောက်ပါ၊ "ဗောဓိ စသော ရုက္ခော စာတိ ဗောဓိရုက္ခော" ဟုပြု။
ပဌာမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ ။ "ပဌမံ + အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ" ဟု ရှေးဦးစွာ ပုဒ်ဖြတ်ပါ၊ နိဂ္ဂဟိတ် ချေ၍ သန္ဓိစပ်ထားသည်၊ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါနောင် ဟုတွာထည့်၍ ပါဠိတော် "ဝိဟရတိ" ၌ စပ်။
သဗ္ဗပဌမံ။ ။ပဌမံသဒ္ဒါ တာဝသဒ္ဒါတို့သည် အပါဒါန်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ သမ္ဗန်ကိုသော်လည်းကောင်း ငဲ့ကြ၏၊ ထို့ကြောင့် "သဗ္ဗ" ဟု ထည့်ပေးသည်၊ "သဗ္ဗ- အလုံးစုံတို့၏ ရှေးဦးစွာ" ဟူလို၊ ပဌမံသဒ္ဒါက ကြိယာဝိသေသန ဖြစ်သောကြောင့် "ဝိဟရတိ" ၌ စပ်ရသည်။[ပဌမန္တိ စ တာဝ နပုံသကနိဒ္ဒေသော၊ တသ္မာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါဟုတွာ သဗ္ဗပဌမံ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ဝိဟရတီတိ ဧဝ မေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော၊- ဋီကာ။] "အလုံးစုံ" ဟူရာ၌ "မည်သည့် အလုံးစုံ" ဟု ဋီကာတို့ မဖွင့်ကြ၊ "ပဌမံဝိဟရတိ- အလုံးစုံတို့၏ ရှေ့ဦးစွာ နေ" ဟု ဆိုသောကြောင့် "ရှေးဦးစွာဖြစ်သောနေခြင်း" ဟု သိသာ၏၊ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ဘုရားဖြစ်ပြီး နောက်၌ နေတော်မူခြင်းကြိယာတွေ များစွာရှိရကား "အလုံးစုံသော ထို နောက်နောက်နေခြင်း" ဟုအဓိပ္ပာယ်သိသာသည်။
တစ်နည်း။ ။ထိုမြစ်၏ နာမည်မျှသာဖြစ်သောကြောင့် ပုဒ်ပါဌ်ခွဲ၍ ဝိဂြိုလ်ဝါကျပြုဖွယ် မလို၊ ဤအလို "နေရဥ္ဇရာမြစ်" ဟု ပေး။[နာမမေဝ ဝါ ဧတံ တဿနဒိယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။- ဋီကာ။]
ဗောဓိရုက္ခမူလေ။ ။ "ဗုဇ္စျတီတိ ဗောဓိ" ဟု ဝိဂြိုလ်ပြုလျှင် "သစ္စာလေးပါးကိုသိတတ်သော မဂ်ဉာဏ်" ကိုရ၏၊ ဤနေရာ၌ကား "ဗုဇ္ဈတိ ဧတ္ထာတိ ဗောဓိ" ဟုဝိဂြိုလ်ပြု၍ "သစ္စာလေးပါးကို သိရာဖြစ်သော ညောင်ဗုဒ္ဓဟေပင်" ကို အရကောက်ပါ၊ "ဗောဓိ စသော ရုက္ခော စာတိ ဗောဓိရုက္ခော" ဟုပြု။
ပဌာမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ ။ "ပဌမံ + အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ" ဟု ရှေးဦးစွာ ပုဒ်ဖြတ်ပါ၊ နိဂ္ဂဟိတ် ချေ၍ သန္ဓိစပ်ထားသည်၊ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါနောင် ဟုတွာထည့်၍ ပါဠိတော် "ဝိဟရတိ" ၌ စပ်။
သဗ္ဗပဌမံ။ ။ပဌမံသဒ္ဒါ တာဝသဒ္ဒါတို့သည် အပါဒါန်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ သမ္ဗန်ကိုသော်လည်းကောင်း ငဲ့ကြ၏၊ ထို့ကြောင့် "သဗ္ဗ" ဟု ထည့်ပေးသည်၊ "သဗ္ဗ- အလုံးစုံတို့၏ ရှေးဦးစွာ" ဟူလို၊ ပဌမံသဒ္ဒါက ကြိယာဝိသေသန ဖြစ်သောကြောင့် "ဝိဟရတိ" ၌ စပ်ရသည်။[ပဌမန္တိ စ တာဝ နပုံသကနိဒ္ဒေသော၊ တသ္မာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါဟုတွာ သဗ္ဗပဌမံ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ဝိဟရတီတိ ဧဝ မေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော၊- ဋီကာ။] "အလုံးစုံ" ဟူရာ၌ "မည်သည့် အလုံးစုံ" ဟု ဋီကာတို့ မဖွင့်ကြ၊ "ပဌမံဝိဟရတိ- အလုံးစုံတို့၏ ရှေ့ဦးစွာ နေ" ဟု ဆိုသောကြောင့် "ရှေးဦးစွာဖြစ်သောနေခြင်း" ဟု သိသာ၏၊ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ဘုရားဖြစ်ပြီး နောက်၌ နေတော်မူခြင်းကြိယာတွေ များစွာရှိရကား "အလုံးစုံသော ထို နောက်နောက်နေခြင်း" ဟုအဓိပ္ပာယ်သိသာသည်။
**ဝိမုတ္တိသုခပ္ပဋိသံဝေဒီ** တိ၊ ကား။
ဝိမုတ္တိသုခံ၊ အရဟတ္တဖိုလ်ချမ်းသာကို။
ဖလသမာပတ္တိသုခံ၊ ဖလသမာပတ်နှင့်ယှဉ်သော ချမ်းသာကို။
ပဋိသံဝေဒယမာနော၊ ခံစားတော်မူလျက်။
(ပါဠိတော် နိသီဒိ၌ စပ်)။ မှတ်ချက်။ ။အချို့ကား "သဗ္ဗပဌမံ- အလုံးစုံသော သတ္တာဟတို့၏ ရှေးဦးစွာ" ဟုအနက်ပေး၏၊ ဤ ပဌမံကား ပဌမသတ္တာဟကို ဆိုလိုရင်း မဟုတ်သောကြောင့် ထိုအနက်ကို စဥ်းစားပါ၊ ယောဇနာ၌ကား- ပဌမံကို ဝိဟရတိ မစပ်ဘဲ "အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါဟုတွာ" ဟု ရှေ့သို့လှည့်၍ စပ်ပြီးလျှင် "သဗ္ဗေသံ ဇနာနံ ပဌမမေဝ" ဟုဖွင့်လေ၏၊ အဋ္ဌကထာဆရာ ကိုယ်တိုင်က ပါဠိတော်ဝယ် ရှေ့၌ရှိသော ပဌမံကို နောက်ထား၍ဖွင့်သောကြောင့်လည်းကောင်း, ဝိဟရတိ၌ စပ်ဖို့ရာ "သဗ္ဗပဌမံ ဗောဓိရုက္ခမူလေဝိဟရတီတိ ဧဝမေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော" ဟု ဋီကာ ဖွင့်သောကြောင့်လည်းကောင်းထိုယောဇနာအဖွင့်ကို စဥ်းစားပါလေ။
ဝိမုတ္တိ ၊ ပေ ၊ ပဋိသံဝေဒသမာနော။ ။ တဒင်္ဂဝိမုတ္တိ- အခိုက်အတန့်အားဖြင့်ကိလေသာတို့မှ လွတ်သော ကာမာဝစရာကုသိုလ်၊ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိ- စျာန်၊ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ- မဂ်၊ ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ- ဖိုလ်၊ နိဿရဏဝိမုတ္တိ- နိဗ္ဗာန်၊ ဤသို့ ဝိမုတ္တိငါးတန်ရှိရာဝယ် ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ- ဖိုလ်၊ နိဿရဏဝိမုတ္တိ- နိဗ္ဗာန်၊ ဤသို့ ဝိမုတ္တိငါးတန်ရှိရာဝယ် ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိကို ယူစေလို၍ "ဖလသမာပတ္တိသုခံ" ဟု ဖွင့်သည်၊ "ပဋိသံဝေဒီ" ၌ ပဋိရှေ့ သံရှိသော ဝိဒဓာတ်, ဏီပစ္စည်း ပတ္တားအနက်၌ သက်ဟုသိစေလိုသောကြောင့် "ပဋိသံဝေဒယမာနော" ဟု ဖွင့်သည်။
ဝိမုတ္တိသုခံ။ ။ဝိမုစ္စနံ ဝိမုတ္တိ- ဥပက္ကိလေသတို့မှ (ပဋိပဿဒ္ဓိ၏ အစွမ်းဖြင့်) လွတ်ခြင်း၊ တစ်နည်း- ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမုတ္တိ- လွတ်သောစိတ်၊ ထို ဥပက္ကိလေသတို့မှလွတ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော စိတ်ချမ်းသာမှုကို ဝိမုတ္တိသုခဟု ခေါ်သည်။ "ဝိမုတ္တိယာ+ ဇာတံ+ သုခံ ဝိမုတ္တိသုခံ" ဟု ပြု၊ ဤအလို "ဥပက္ကိလေသတို့မှ လွတ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သောချမ်းသာကို" ဟု ပေး။
တစ်နည်း။ ။ထို အရဟတ္တဖိုလ်စိတ်နှင့်ယှဥ်သော သုခကိုပင် ဝိမုတ္တိသုခဟုခေါ်သည်။ "ဝိမုတ္တယာ+ သမ္ပယုတ္တံ+ သုခံ ဝိမုတ္တိသုခံ" ဟု ပြု၊ ဤအလို "ဥပက္ကိလေသတို့မှ လွတ်သော အရဟတ္တဖိုလ်စိတ်နှင့်ယှဥ်သော ချမ်းသာကို" ဟု ပေး။ [ဘုရားရှင်၏အရဟတ္တဖိုလ်သည် စတုတ္ထစျာန်နှင့် ယှဥ်၏၊ ထို စတုတ္ထစျာန်၌ရှိသော ဥပေက္ခာကိုပင်ငြိမ်သက်သောကြောင့် သုခသဘောရှိရကား "သုခ" ဟု ဆိုထားသည်။]
ဝိမုတ္တိ ၊ ပေ ၊ ပဋိသံဝေဒသမာနော။ ။ တဒင်္ဂဝိမုတ္တိ- အခိုက်အတန့်အားဖြင့်ကိလေသာတို့မှ လွတ်သော ကာမာဝစရာကုသိုလ်၊ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိ- စျာန်၊ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ- မဂ်၊ ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ- ဖိုလ်၊ နိဿရဏဝိမုတ္တိ- နိဗ္ဗာန်၊ ဤသို့ ဝိမုတ္တိငါးတန်ရှိရာဝယ် ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ- ဖိုလ်၊ နိဿရဏဝိမုတ္တိ- နိဗ္ဗာန်၊ ဤသို့ ဝိမုတ္တိငါးတန်ရှိရာဝယ် ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိကို ယူစေလို၍ "ဖလသမာပတ္တိသုခံ" ဟု ဖွင့်သည်၊ "ပဋိသံဝေဒီ" ၌ ပဋိရှေ့ သံရှိသော ဝိဒဓာတ်, ဏီပစ္စည်း ပတ္တားအနက်၌ သက်ဟုသိစေလိုသောကြောင့် "ပဋိသံဝေဒယမာနော" ဟု ဖွင့်သည်။
ဝိမုတ္တိသုခံ။ ။ဝိမုစ္စနံ ဝိမုတ္တိ- ဥပက္ကိလေသတို့မှ (ပဋိပဿဒ္ဓိ၏ အစွမ်းဖြင့်) လွတ်ခြင်း၊ တစ်နည်း- ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမုတ္တိ- လွတ်သောစိတ်၊ ထို ဥပက္ကိလေသတို့မှလွတ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော စိတ်ချမ်းသာမှုကို ဝိမုတ္တိသုခဟု ခေါ်သည်။ "ဝိမုတ္တိယာ+ ဇာတံ+ သုခံ ဝိမုတ္တိသုခံ" ဟု ပြု၊ ဤအလို "ဥပက္ကိလေသတို့မှ လွတ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သောချမ်းသာကို" ဟု ပေး။
တစ်နည်း။ ။ထို အရဟတ္တဖိုလ်စိတ်နှင့်ယှဥ်သော သုခကိုပင် ဝိမုတ္တိသုခဟုခေါ်သည်။ "ဝိမုတ္တယာ+ သမ္ပယုတ္တံ+ သုခံ ဝိမုတ္တိသုခံ" ဟု ပြု၊ ဤအလို "ဥပက္ကိလေသတို့မှ လွတ်သော အရဟတ္တဖိုလ်စိတ်နှင့်ယှဥ်သော ချမ်းသာကို" ဟု ပေး။ [ဘုရားရှင်၏အရဟတ္တဖိုလ်သည် စတုတ္ထစျာန်နှင့် ယှဥ်၏၊ ထို စတုတ္ထစျာန်၌ရှိသော ဥပေက္ခာကိုပင်ငြိမ်သက်သောကြောင့် သုခသဘောရှိရကား "သုခ" ဟု ဆိုထားသည်။]
**ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒန္တိ**၊ ကား။
ပစ္စယာကာရံ၊ အဝိဇ္ဇာအစရှိသော အကြောင်းတရားတို့၏ ကျေးဇူးပြုပုံအခြင်းအရာဟူသော သတ္တိကို။
(ပါဠိတော် မနသာကာသိ၌စပ်။)
ဟိ၊ မှန်။
ပစ္စယာကာရာ၊ အဝိဇ္ဇာ အစရှိသော အကြောင်းတရားတို့၏ကျေးဇူးပြုပုံ အခြင်းအရာဟူသော သတ္တိကို။
(ဝုစ္စတိ၌ ပဓာအဖြစ်ဖြင့် စပ်။)
ဝါ၊ သည်။
(ဥပ္ပာဒေတိ၌ အပဓာနအဖြစ်ဖြင့် စပ်။)
အညမညံ၊ အချင်းချင်းဖြစ်သော အကြောင်းသို့။
ပဋိစ္စ၊ ရှေ့ရှုရောက်၍။
သဟိတေ၊ တကွ ဖြစ်ကုန်သော။တစ်နည်း။ ။ "တေသံ ဝူပသမော သုခေါ" ၌ သင်္ခါရတို့၏ ငြိမ်းခြင်းကို "သုခ" ဟု ဟောတော်မူသကဲ့သို့, ထို့အတူ အလုံးစုံသော ကိလေသာဒုက္ခတို့၏ ငြိမ်းအေးခြင်းဟူသော အရဟတ္တဖိုလ်၌ ရအပ်သော ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိကိုပင် "သုခ" ခေါ်သည်။ ဤအလို
"ဝိမုတ္တိဧဝ+သုခံ ဝိမုတ္တိသုခံ" ဟုပြု၊ "အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့မှ ကင်းလွတ်ငြိမ်းအေးခြင်းဟူသော သုခကို" ဟုပေး။ [အထဝါ... ဧဝံ သကလကိလေသဒုက္ခူပသမဘာဝတော အဂ္ဂဖလေ လဗ္ဘမာနာ ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တဧဝ ဣဓသုခန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။]
ပစ္စယာကာရံ။ ။ "အဝိဇ္ဇာဒိ ပစ္စယဓမ္မံ" ဟု ဋီကာ ဖွင့်၏ ၊ အာကာရ၏အနက်မထင်ရှား၊ "ယေနာကာရေန- အကြင်အခြင်းအရာသတ္တိဖြင့်၊ ပစ္စယဓမ္မော ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဿပစ္စယော ဟောတိ၊ သောပစ္စယာရော ပစ္စယဘာဝေါ" ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာ- ပညာဘူမိ နိဒ္ဒေသ၌ ဖွင့်သောကြောင့်အာကာရအတွက် ဟေတုသတ္တိစသော အခြင်းအရာအနက်ကို ရ၏၊ သို့သော်ထို သတ္တိနှင့် သတ္တိမန္တ အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားတို့သည်မကွဲပြားသောကြောင့် "အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယဓမ္မံ" ဟု အကြောင်းတရားကိုပင် ဤဋီကာ ဖွင့်ပြလေသည်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ။ ။ ပဋိစ္စကို "ပတိမုခံ+ဂန္တာ" ဟု ဋီကာဖွင့်၏ "ပတိ+ဣစ္စ" ဟုပုစ်ခွဲ၍ ပတိမုခံဟုလည်းကောင်း, ဣစ္စ၌ ဣဓာတ် တွာပစ္စည်းကို ဣ- ဂတိမှိ" ဟူသောအနက်အတိုင်း "ဂန္တာ" ဟုလည်းကောင်း ဖွင့်သည်၊ သမုပ္ပာဒ၌ သံသည် သဟအနက်ဟောတည်း၊ ထို သဟအနက်ကိုပင် "သဟိတေ ဓမ္မေ" ဟု ဖွင့်သည်၊ ဥပ္ပာဒေတီတိ ဥပ္ပာဒေါ၊ "သဟိတေ+ ဥပ္ပာဒေါ" ဟုလည်းကောင်း, "ပတိစ္စ+ သမုပ္ပာဒေါ ပတိစ္စသမုပ္ပာဒေါ" ဟုလည်းကောင်း သမာသ်တွဲပါ။
အညမညံ ပတိစ္စ။ ။ "အညမည" ဟူသည် အကြောင်းဖြစ်ထိုက်သော တရားအချင်းချင်းတည်း၊ မှန်၏- အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရအား ကျေးဇူးပြုရာ၌ အဝိဇ္ဇာတစ်ခုတည်းကကျေးဇူးမပြုနိုင်၊ အဝိဇ္ဇာ၏ ယှဥ်ဖက် စိတ် စေတသိက်,အဝိဇ္ဇာ၏ မှီရာဝတ္ထု, အဝိဇ္ဇာ၏ အာရုံစသော အကြောင်းတို့ ညီညွတ်မှ ကျေးဇူးပြုနိုင်၏၊ ထိုသို့ အကြောင်းညီညွတ်မှု ရခြင်းကို "အညမညံ ပဋိစ္စ" ဟု ဆိုသည်။[ပဋိစ္စာတိ ပတိမုခံ ဂန္တွာ၊ ကာရဏသာမဂ္ဂိံ အပဋိက္ခိပိတွာတိ အတ္ထော။- ဋီကာ။]
သဟိတေ ဓမ္မေ။ ။အဝိဇ္ဇာသည် ပြခဲ့သော အကြောင်းတွေ ညီညွတ်သဖြင့် သင်္ခါရကိုဖြစ်စေရာ၌ သင်္ခါရတစ်ခုတည်းကို ဖြစ်စေသည်မဟုတ်၊ သင်္ခါရနှင့်အတူ တကွဖြစ်သောစိတ်, စေတသိက်,စိတ္တဇရုပ်တို့ကိုပါဖြစ်စေ၏၊ ထို့ကြောင့် 'သဟိတေ ဓမ္မေ" ဟု ဗဟုဝစ်ဖြင့် ကံပုဒ်ကို တည်သည်။[သင်္ခါရစသည်က ဝိညာဥ်စသည်ကိုဖြစ်စေရာ၌လည်း နည်းတူ၊ သဟိတေတိ သမုဒိတေ အဝိနိဘုတ္တေ (မခွဲခြားအပ်ကုန်သော) တိ အတ္ထော- ဋီကာ။]ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒပုဒ်၏ အခြားအဖွင့်များကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၌ ရှုပါ။ ဓမ္မေ၊ အကျိုးတရားတို့ကို။ ဥပ္ပာဒေတိ၊ ဖြစ်စေတတ်၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ (ထိုသို့အချင်းချင်းဖြစ်သော အကြောင်းသို့ ရှေ့ရှုရောက်၍ တကွဖြစ်ကုန်သော အကျိုးတရားတို့ကို ဖြစ်စေတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။) ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါတိ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဟူ၍။ ဝုစ္စတိ၊ ၏။
ပစ္စယာကာရံ။ ။ "အဝိဇ္ဇာဒိ ပစ္စယဓမ္မံ" ဟု ဋီကာ ဖွင့်၏ ၊ အာကာရ၏အနက်မထင်ရှား၊ "ယေနာကာရေန- အကြင်အခြင်းအရာသတ္တိဖြင့်၊ ပစ္စယဓမ္မော ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဿပစ္စယော ဟောတိ၊ သောပစ္စယာရော ပစ္စယဘာဝေါ" ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာ- ပညာဘူမိ နိဒ္ဒေသ၌ ဖွင့်သောကြောင့်အာကာရအတွက် ဟေတုသတ္တိစသော အခြင်းအရာအနက်ကို ရ၏၊ သို့သော်ထို သတ္တိနှင့် သတ္တိမန္တ အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားတို့သည်မကွဲပြားသောကြောင့် "အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယဓမ္မံ" ဟု အကြောင်းတရားကိုပင် ဤဋီကာ ဖွင့်ပြလေသည်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ။ ။ ပဋိစ္စကို "ပတိမုခံ+ဂန္တာ" ဟု ဋီကာဖွင့်၏ "ပတိ+ဣစ္စ" ဟုပုစ်ခွဲ၍ ပတိမုခံဟုလည်းကောင်း, ဣစ္စ၌ ဣဓာတ် တွာပစ္စည်းကို ဣ- ဂတိမှိ" ဟူသောအနက်အတိုင်း "ဂန္တာ" ဟုလည်းကောင်း ဖွင့်သည်၊ သမုပ္ပာဒ၌ သံသည် သဟအနက်ဟောတည်း၊ ထို သဟအနက်ကိုပင် "သဟိတေ ဓမ္မေ" ဟု ဖွင့်သည်၊ ဥပ္ပာဒေတီတိ ဥပ္ပာဒေါ၊ "သဟိတေ+ ဥပ္ပာဒေါ" ဟုလည်းကောင်း, "ပတိစ္စ+ သမုပ္ပာဒေါ ပတိစ္စသမုပ္ပာဒေါ" ဟုလည်းကောင်း သမာသ်တွဲပါ။
အညမညံ ပတိစ္စ။ ။ "အညမည" ဟူသည် အကြောင်းဖြစ်ထိုက်သော တရားအချင်းချင်းတည်း၊ မှန်၏- အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရအား ကျေးဇူးပြုရာ၌ အဝိဇ္ဇာတစ်ခုတည်းကကျေးဇူးမပြုနိုင်၊ အဝိဇ္ဇာ၏ ယှဥ်ဖက် စိတ် စေတသိက်,အဝိဇ္ဇာ၏ မှီရာဝတ္ထု, အဝိဇ္ဇာ၏ အာရုံစသော အကြောင်းတို့ ညီညွတ်မှ ကျေးဇူးပြုနိုင်၏၊ ထိုသို့ အကြောင်းညီညွတ်မှု ရခြင်းကို "အညမညံ ပဋိစ္စ" ဟု ဆိုသည်။[ပဋိစ္စာတိ ပတိမုခံ ဂန္တွာ၊ ကာရဏသာမဂ္ဂိံ အပဋိက္ခိပိတွာတိ အတ္ထော။- ဋီကာ။]
သဟိတေ ဓမ္မေ။ ။အဝိဇ္ဇာသည် ပြခဲ့သော အကြောင်းတွေ ညီညွတ်သဖြင့် သင်္ခါရကိုဖြစ်စေရာ၌ သင်္ခါရတစ်ခုတည်းကို ဖြစ်စေသည်မဟုတ်၊ သင်္ခါရနှင့်အတူ တကွဖြစ်သောစိတ်, စေတသိက်,စိတ္တဇရုပ်တို့ကိုပါဖြစ်စေ၏၊ ထို့ကြောင့် 'သဟိတေ ဓမ္မေ" ဟု ဗဟုဝစ်ဖြင့် ကံပုဒ်ကို တည်သည်။[သင်္ခါရစသည်က ဝိညာဥ်စသည်ကိုဖြစ်စေရာ၌လည်း နည်းတူ၊ သဟိတေတိ သမုဒိတေ အဝိနိဘုတ္တေ (မခွဲခြားအပ်ကုန်သော) တိ အတ္ထော- ဋီကာ။]ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒပုဒ်၏ အခြားအဖွင့်များကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၌ ရှုပါ။ ဓမ္မေ၊ အကျိုးတရားတို့ကို။ ဥပ္ပာဒေတိ၊ ဖြစ်စေတတ်၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ (ထိုသို့အချင်းချင်းဖြစ်သော အကြောင်းသို့ ရှေ့ရှုရောက်၍ တကွဖြစ်ကုန်သော အကျိုးတရားတို့ကို ဖြစ်စေတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။) ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါတိ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဟူ၍။ ဝုစ္စတိ၊ ၏။
အယံ၊ ဤသည်ကား။
ဧတ္ထ၊ ဤသမန္တပါသာဒိကာမည်သော ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌။
သင်္ခေပေါ၊ အကျဉ်းတည်း။
ဝိတ္ထာရော ပန၊ အကျယ်ကိုကား။
သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နံ၊ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာနှင့် ပြည့်စုံသော။
ဝိနိစ္ဆယံ၊ အဆုံးအဖြတ်ကို။
ဣစ္ဆန္တေန၊ အလိုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော၊ မှ။
ဂဟေတဗ္ဗော၊ ယူထိုက်၏။
ဝါ၊ ယူပါလေ။
**အနုလောမပဋိလောမန္တိ**၊ ကား။
အနုလောမဉ္စ၊ အနုလုံးလည်းကောင်း။
ဝါ၊ အလျော်လည်းကောင်း။
ပဋိလောမဉ္စ၊ လည်းကောင်း။
ဝါ၊ ဆန့်ကျင်ဘက်လည်းကောင်း။
(ပါဠိတော် မနသာကာသိ၌ စပ်)။
တတ္ထ၊ ထို အနုလောမ ပဋိလောမံဟူသောပါဌ်၌။
(အနုလောမောတိ ဝုစ္စတိ၌စပ်။)
ဝါ၊ ထို အနုလုံ ပဋိလုံတို့တွင်။
အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိအာဒိနာ၊ အစရှိသော။
နယေန၊ နည်းဖြင့်။
ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်သော။
အဝိဇ္ဇာဒိကော၊ အဝိဇ္ဇာအစရှိသော။
ပစ္စယာကာရော၊ ကို။
(အကြောင်းတရားတို့၏ ကျေးဇူးပြုကြောင်း အခြင်းအရာဟူသော သတ္တိကို။)
အတ္တနာ၊ မိမိဟူသော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်ကိုယ်တိုင်။
ကတ္တဗ္ဗကိစ္စကရဏတော၊ ပြုထိုက်သော ကိစ္စကို ပြုခြင်းကြောင့်။
အနုလောမာတိ၊ အနုလောမဟူ၍။
ဝါ၊ အလျော်ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓောတိအာဒိနာ၊ အစရှိသော။
နယန၊ ဖြင့်။
ဝုတ္တော၊ သော။
သေဝ၊ ထို အဝိဇ္ဇာ အစရှိသော ပဋိစ္စသမုပ္ပဒ်ကိုပင်။
(ပဋိလောမောတိ ဝုစ္စတိ၌ စပ်။)
ဝါ၊ သည်ပင်။
(န ကရောတိ၌ စပ်။)
အနုပ္ပာဒနိရောဓေန၊ နောင်တစ်ဖန် ဖြစ်ခြင်း မရှိသော ချုပ်ခြင်းဖြင့်။
နိရုဇ္ဈမာနော၊ ချုပ်လသော်။
တံ ကိစ္စံ၊ ထိုပြုသင့်ပြုထိုက်သော ကိစ္စကို။
န ကရောတိ၊ မပြုနိုင်။
တဿ၊ ထိုပြုထိုက်သောကိစ္စကို။
ဣတိ(တသ္မာ) အကရဏတော၊ ထိုသို့မပြုခြင်းကြောင့်။
ပဋိလောမောတိ၊ ပဋိလောမဟူ၍။
ဝါ၊ ဆန့်ကျင်ဘက်ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
ကတ္တဗ္ဗကိစ္စကရဏတော။ ။အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရကို ဖြစ်စေဖို့ရန် ကိစ္စရှိ၏။ သင်္ခါရ စသည်ကလည်း ဝိညာဏ် စသည်ကိုဖြစ်စေဖို့ရန်ကိစ္စ ရှိ၏။ ဤသို့ မိမိကိစ္စပြုပုံကို ပြသောကြောင့် "အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ" စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူအပ်သောရှေ့နည်းကို "အနုလောမ(အလျော်)" ဟု ဆိုအပ်၏။ "အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော" အစရှိသော နောက်နည်းကိုကား အဝိဇ္ဇာ စသည် တို့က မိမိ ပြုထိုက်သော ကိစ္စကိုမပြုခြင်းကြောင့် "ပဋိလောမ" ဟု ဆိုရသည်။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
ပုရိမနေယေန၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ အစရှိသော ရှေ့နည်းဖြင့်။
ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်သည်။
ပဝတ္တိယာ၊ သံသရာဖြစ်ခြင်းအား။
[ပဝတ္တိယာတိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ၊ ဋီကာ။]
အနုလောမော၊ လျော်၏။
ဣတရော၊ ရှေ့နည်းမှ တစ်ပါးသော နောက်နည်းသည်။
(အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ စသော နောက်နည်းသည်။)
တဿ၊ ထိုဖြစ်ခြင်း၏။
ပဋိလောမော၊ ဆန့်ကျင်ဘက်တည်း။
ဣတိ ဧဝမ္ပိ၊ ဤသို့လည်း။
ဧတ္ထ၊ ဤအနုလောမ ပဋိလောမံဟူသော ပုဒ်၌။
အတ္ထော၊ ကို။
ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ၏။
ပန၊ ဗျတိရိက်ကား။
အာဒိတော၊ အဝိဇ္ဇာဟူသော အစမှ။
ပဋ္ဌာယ၊ ၍။
ယာဝ အန္တံ၊ ဇရာ မရဏဟူသော အဆုံးတိုင်အောင်လည်းကောင်း။
အန္တတော၊ ဇရာဏဟူသော အဆုံးမှ။
ပဋ္ဌာယ၊ ၍။
ယာဝ အာဒိံ စ၊ အဝိဇ္ဇာဟူသော အစတိုင်အောင်လည်းကောင်း။
ပါပေတွာ၊ ရောက်စေ၍။
အဝုတ္တာတ္တာ၊ ဟောတော်မမူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဣတော၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသော အနက်မှ။
အညေန၊ သော။
အတ္ထေန၊ အနက်အားဖြင့်။
အနုလောမပဋိလောမတာ၊ အနုလုံ၏ အဖြစ်သည်။
န ယုဇ္ဇတိ၊ မသင့်။
မနသာကာသီတိ၊ ကား။
မနသိ၊ စိတ်၌။
အကာသိ၊ ပြုတော်မူပြီ။
တတ္ထ၊ ထိုမနသကာသိဟူသော ပါဌ်၌။
ယထာ၊ အကြင်အခြင်းအရာအားဖြင့်။
အနုလောမံ၊ အားဖြင့်။
မနသိ၊ ၌။
အကာသိ၊ ပြီ။
ဣဒံ၊ ဤအခြင်းအရာကို။
(အနုလုံးအားဖြင့်နှလုံးသွင်းပုံ အခြင်းအရာကို။)
တာဝ၊ ပဋိလောမမှ ရှေးဦးစွာ။
ဒဿေတုံ၊ ပြတော် မူခြင်းငှာ။
**အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ**တိအာဒိ၊ အစရှိသော စကားရပ်ကို။
ဝုတ္တံ၊ မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။
တတ္ထ၊ ထို အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ အစရှိသော ပါ ဠိရပ်၌။
(သဗ္ဗပဒေသု၌စပ်။)
အဝိဇ္ဇာစ၊ အဝိဇ္ဇာလည်းဟုတ်၏။
သာ၊ ထို အဝဇ္ဇာဟူသည်။
ပစ္စယောစ၊ အကြောင်းလည်း ဟုတ်၏။
ဣတိ၊ ဤနှစ်ပါးသော သတ္တိကြောင့်။
အဝိဇ္ဇာပစ္စယော၊ မည်။
တသ္မာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ၊ ထိုအဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းကြောင့်။ပုရိမနယေ ဝါ။ ။ "အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ" စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူအပ်သောပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်ကို သံသရာဖြစ်ခြင်းအား လျော်သောကြောင့် "အနုလောမ" ဟု ခေါ်ရ၏၊ "အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ" အစရှိသည်ဖြင့် ဟောတော်မူအပ်သော နောက်နည်းကို သံသရာဖြစ်ခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သောကြောင့် "ပဋိလောမ" ဟု ခေါ်ရသည်။
အာဒိတော ပန၊ ပေ၊ န ယုဇ္ဇတိ။ ။အခြားနေရာ၌ အနုလုံ ပဋိလုံဆိုလျှင် "ကေသာ လောမာ၊ ပေ၊ လသိကာ မုတ္တံ" ကဲ့သို့ အစမှစ၍ အဆုံးတိုင်အောင် ဟောအပ်သောတရားကို "အနုလုံ" ဟု ခေါ်၏၊ "မုတ္တံ လသိကာ၊ ပေ၊ န-ခါ လောမာ ကေသာ" ကဲ့သို့အဆုံးမှစ၍ အစတိုင်အောင် ပြန်သောနည်းကို "ပဋိလုံ" ဟု ခေါ်ရသည်၊ ထိုကဲ့သို့အစမှ အဆုံး, အဆုံးမှ အစကို(ဤနေရာ၌) မဟောသောကြောင့် ထိုအနက်အားဖြင့် "အနုလုံ ပဋိလုံ" ဟု မဖြစ်သင့်။ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရတို့သည်။ သမ္ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ ဣတိ ဣမိနာ နယေန၊ ဤနည်းဖြင့်။ သဗ္ဗပဒေသု၊ အလုံးစုံသော ပုဒ်တို့၌။ အတ္ထော၊ ကို။ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ၏။ ["သင်္ခါရာစ+တေ+ပစ္စယော စာတိ သင်္ခါရပစ္စယော။ တသ္မာ သင်္ခါရပစ္စယာ" ဟု စသည်ဖြင့်သိပါ။]
အာဒိတော ပန၊ ပေ၊ န ယုဇ္ဇတိ။ ။အခြားနေရာ၌ အနုလုံ ပဋိလုံဆိုလျှင် "ကေသာ လောမာ၊ ပေ၊ လသိကာ မုတ္တံ" ကဲ့သို့ အစမှစ၍ အဆုံးတိုင်အောင် ဟောအပ်သောတရားကို "အနုလုံ" ဟု ခေါ်၏၊ "မုတ္တံ လသိကာ၊ ပေ၊ န-ခါ လောမာ ကေသာ" ကဲ့သို့အဆုံးမှစ၍ အစတိုင်အောင် ပြန်သောနည်းကို "ပဋိလုံ" ဟု ခေါ်ရသည်၊ ထိုကဲ့သို့အစမှ အဆုံး, အဆုံးမှ အစကို(ဤနေရာ၌) မဟောသောကြောင့် ထိုအနက်အားဖြင့် "အနုလုံ ပဋိလုံ" ဟု မဖြစ်သင့်။ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရတို့သည်။ သမ္ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ ဣတိ ဣမိနာ နယေန၊ ဤနည်းဖြင့်။ သဗ္ဗပဒေသု၊ အလုံးစုံသော ပုဒ်တို့၌။ အတ္ထော၊ ကို။ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ၏။ ["သင်္ခါရာစ+တေ+ပစ္စယော စာတိ သင်္ခါရပစ္စယော။ တသ္မာ သင်္ခါရပစ္စယာ" ဟု စသည်ဖြင့်သိပါ။]
အယံ၊ ဤဆိုအပ်ပြီးကား။
ဧတ္ထ၊ သမန္တပါသာဒိကာမည်သော ဤဝိနည်းအဋ္ဌအထာ၌။
သင်္ခေပေါ၊ တည်း။
ဝိတ္ထာရော ပန၊ ကိုကား။
သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နံ၊ သော။
ဝိနိစ္ဆယံ၊ ကို။
ဣစ္ဆန္တေန၊ အလိုရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတောဝ၊ မှပင်။
ဂဟေတဗ္ဗော၊ ၏။
ပန၊ ကား။
ယထာ၊ အကြင် အခြင်းအရာအားဖြင့်။
ပဋိလောမံ၊ ပဋိလုံအားဖြင့်။
မနသိ၊ ၌။
အကာသိ၊ ပြီ။
ဣဒံ၊ ဤပဋိလုံးအားဖြင့် နှလုံးသွင်းပုံအခြင်းအရာကို။
ဒဿေတုံ၊ ငှာ။
**အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ**တိအာဒိ၊ အစရှိသော စကားတော်ကို။
(ဘဂဝတာ၊ သည်။)
ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
(တစ်နည်း) သံဂီတိကာရေဟိ၊ တို့သည်။
ဝုတ္တံ၊ မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။
တတ္ထ၊ ထိုအဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော အစရှိသောစကား၌။
**အဝိဇ္ဇာယ တွေဝါ** တိ၊ ဟူသည်ကား။
တု၊ အနုလောမပက္ခမှတစ်ပါးပဋိလောမပက္ခကား။
အဝိဇ္ဇာယ ဧဝ၊ အဝိဇ္ဇာ၏ ပင်။
**အသေသဝိရာဂနိရောဓော** တိ၊ ဟူသည်ကား။အဝိဇ္ဇာယ ဧဝ တု။ ။ ပါဠိတော်၌ "အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ" ကို "အဝိဇ္ဇယ ဧဝ တု" ဟု ဖွင့်သည်၊ ထိုသို့ ဖွင့်သောကြောင့် "သမန္တပါသာဒိကာ တွေဝ" ၌ "ပါသာဒိကာတိ+ဧဝ" ဟု ပုဒ်ဖြတ်ရသကဲ့သို့ ဤ၌ မဖြတ်ရ။ "တု+ဧဝ" ဟုသော ပုဒ်ဖြတ်ရ၏ဟုသိစေ၏၊ ထိုပြင် "ဧဝ+တု" ဟု ရှေ့နောက်ပြန်၍ ဖွင့်သောကြောင့် (ပါတိမောက္ခံဝယ် "ပ+အတိမောက္ခံ" ဟု ပုဒ်ဖြတ်ရသော်လည်း အနက်ပေးရာ၌ အတိနှင့် ပ ဥပဿရကိုရှေ့နောက်ပြန်၍ "အတိပမောက္ခံ" ဟု အနက်ပေးရသကဲ့သို့)ဤ၌လည်း ဧဝနှင့်တုကိုရှေ့နောက်ပြန်၍ အနက်ပေးပါဟု သိစေသည်ဟု ယောဇနာဖွင့်သည်။[တချို့စာအုပ်၌ "အဝိဇ္ဇာယ တု+ ဧဝ" ဟု ပုဒ်စဥ်အတိုင်း ရှိ၏၊ ထိုသို့လည်း ဖြစ်နိုင်ပါ၏။]
ဧဝ တု အနက်။ ။တုနိပါတ်သည် အနုလောမပက္ခမှတစ်ပါး ပဋိလောမပက္ခမှတစ်ပါး ပဋိလောမပက္ခကိုထွန်းပြသော ပက္ခန္တရဇောတကတည်း၊ ဧဝကိုကား ယောဇနာ၌ သတ္တဇီဝ စသည်ကိုနစ်စေသောနိဝတ္တာပနာဝဓာရဏဟု ဆို၏၊ ထိုစကားကို စဉ်းစားသင့်၏၊ ဘာကြောင့်နည်း? ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿဝယ် ကေဝလသဒ္ဒါဖြင့် သတ္တဇီဝ စသည်ကို တားမြစ်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့်တည်း၊ [ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ အဖွင့်ကြည့်ပါ။]မိမိကားအနုလောမ၌ အဝိဇ္ဇာသည် အကြောင်းဖြစ်သကဲ့သို့ ဤ၌လည်း အဝိဇ္ဇာ၏ ချုပ်ခြင်းသည်ပင် အကြောင်းဖြစ်ရကား အဝိဇ္ဇာချင်း ထပ်သောကြောင့် သန္နိဋ္ဌာနာဝဓာရဏအနက်ဟောဟု ထင်သည်။
အသေသ၊ ပေ၊ နိရောဓာ။ ။ဝိရဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ဝိရာဂေါ- ရုပ်နာမ် သင်္ခါရဟူသမျှကို စင်စစ်အမှန် မတပ်မက်ကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် မဂ်ကို "ဝိရာဂ" ဟုခေါ်၏၊ ဝိရာဂန+နိရောဓော ဝိရာဂနိရောဓော- မဂ်ကြောင့်အဝိဇ္ဇာ၏ချုပ်ခြင်း၊ ရှေးက "မဂ္ဂေန- ဖြင့်" ဟု ပေးကြ၏။ သင့်,မသင့်ကိုစဥ်းစားပါ၊ချုပ်ဟူသည် အကမ္မကတည်း၊ သကမ္မက နေရာ၌သာ ကရိုဏ်းလိုသည်။ အကမ္မက နေရာ၌ကား ကရိုဏ်း မလိုပါ၊ ထိုသို့ ချုပ်ရာဝယ် သောတာပတ္တိမဂ်ကြောင့် အပါယပမနီယ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်၏၊ ဤလောက၌ တစ်ကြိမ် ပဋိသန္ဓေနေကြောင်း အဝိဇ္ဇာသည် သကဒါဂါမိမဂ်ကြောင့် ချုပ်၏၊ ကာမဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေနေကြောင်း အဝိဇဇ္ဇာသည် အနာဂါမိမဂ်ကြောင့် ချုပ်၏၊ သို့သော်အဝိဇ္ဇာကား ကျန်ရှိသေးသည်သာ၊ အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် ချုပ်ရာ၌ကား အဝိဇ္ဇာ မကြွင်းကျန်တော့ဟု သိစေလို၍ "အသေသ" ဟု ဝိသေသန ကူမရသည်၊ ဤ အသေသံကိုနိရောဓ၌ စပ်ရသော်လည်းဤ အသေသံကို ထောက်၍ပင် ဝိရာဂ အရ အရဟတ္တမဂ်ကိုသာ ယူရသည်။ [အသေသံ- အကြွင်းအကျန် မရှိအောင်+ ဝိရာဂနိရောဓော- အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် ချုပ်ခြင်းတည်း။] ဝိရာဂသင်္ခါတေန၊ ဝိရာဂဟုဆိုအပ်သော။ မဂ္ဂေန၊ အရဟတ္တမဂ်ကြောင့်။ အသေသနိရောဓာ၊ အကြွင်းမရှိ ချုပ်ခြင်းကြောင့်။
ဧဝ တု အနက်။ ။တုနိပါတ်သည် အနုလောမပက္ခမှတစ်ပါး ပဋိလောမပက္ခမှတစ်ပါး ပဋိလောမပက္ခကိုထွန်းပြသော ပက္ခန္တရဇောတကတည်း၊ ဧဝကိုကား ယောဇနာ၌ သတ္တဇီဝ စသည်ကိုနစ်စေသောနိဝတ္တာပနာဝဓာရဏဟု ဆို၏၊ ထိုစကားကို စဉ်းစားသင့်၏၊ ဘာကြောင့်နည်း? ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿဝယ် ကေဝလသဒ္ဒါဖြင့် သတ္တဇီဝ စသည်ကို တားမြစ်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့်တည်း၊ [ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ အဖွင့်ကြည့်ပါ။]မိမိကားအနုလောမ၌ အဝိဇ္ဇာသည် အကြောင်းဖြစ်သကဲ့သို့ ဤ၌လည်း အဝိဇ္ဇာ၏ ချုပ်ခြင်းသည်ပင် အကြောင်းဖြစ်ရကား အဝိဇ္ဇာချင်း ထပ်သောကြောင့် သန္နိဋ္ဌာနာဝဓာရဏအနက်ဟောဟု ထင်သည်။
အသေသ၊ ပေ၊ နိရောဓာ။ ။ဝိရဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ဝိရာဂေါ- ရုပ်နာမ် သင်္ခါရဟူသမျှကို စင်စစ်အမှန် မတပ်မက်ကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် မဂ်ကို "ဝိရာဂ" ဟုခေါ်၏၊ ဝိရာဂန+နိရောဓော ဝိရာဂနိရောဓော- မဂ်ကြောင့်အဝိဇ္ဇာ၏ချုပ်ခြင်း၊ ရှေးက "မဂ္ဂေန- ဖြင့်" ဟု ပေးကြ၏။ သင့်,မသင့်ကိုစဥ်းစားပါ၊ချုပ်ဟူသည် အကမ္မကတည်း၊ သကမ္မက နေရာ၌သာ ကရိုဏ်းလိုသည်။ အကမ္မက နေရာ၌ကား ကရိုဏ်း မလိုပါ၊ ထိုသို့ ချုပ်ရာဝယ် သောတာပတ္တိမဂ်ကြောင့် အပါယပမနီယ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်၏၊ ဤလောက၌ တစ်ကြိမ် ပဋိသန္ဓေနေကြောင်း အဝိဇ္ဇာသည် သကဒါဂါမိမဂ်ကြောင့် ချုပ်၏၊ ကာမဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေနေကြောင်း အဝိဇဇ္ဇာသည် အနာဂါမိမဂ်ကြောင့် ချုပ်၏၊ သို့သော်အဝိဇ္ဇာကား ကျန်ရှိသေးသည်သာ၊ အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် ချုပ်ရာ၌ကား အဝိဇ္ဇာ မကြွင်းကျန်တော့ဟု သိစေလို၍ "အသေသ" ဟု ဝိသေသန ကူမရသည်၊ ဤ အသေသံကိုနိရောဓ၌ စပ်ရသော်လည်းဤ အသေသံကို ထောက်၍ပင် ဝိရာဂ အရ အရဟတ္တမဂ်ကိုသာ ယူရသည်။ [အသေသံ- အကြွင်းအကျန် မရှိအောင်+ ဝိရာဂနိရောဓော- အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် ချုပ်ခြင်းတည်း။] ဝိရာဂသင်္ခါတေန၊ ဝိရာဂဟုဆိုအပ်သော။ မဂ္ဂေန၊ အရဟတ္တမဂ်ကြောင့်။ အသေသနိရောဓာ၊ အကြွင်းမရှိ ချုပ်ခြင်းကြောင့်။
သင်္ခါရနိရောဓောတိ၊ ဟူသည်ကား။
သင်္ခါရာနံ၊ သင်္ခါရတို့၏။
အနုပ္ပာဒနိရောဓော၊ နောင်တစ်ဖန် ဖြစ်ခြင်းမရှိသောချုပ်ခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ထင်ရှား၏။
ပန၊ ဆက်၊
ဧဝံ၊ သို့။
(ဤသို့ နောင်တစ်ဖန် ဖြစ်ခြင်းမရှိသော ချုပ်ခြင်းဖြင့်။)
နိရုဒ္ဓါနံ၊ ချုပ်ပြီးကုန်လေသော။
သင်္ခါရနံ၊ တို့၏။
နိရောဓာ စ၊ ကြောင့်။
ဝိညာဏံ၊ သည်။
နိရုဒ္ဓံ၊ ချုပ်ပြီးသည်။
(ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။)
ဝိညာဏာဒီနံ၊ ဝိညာဉ်အစရှိသောအကြောင်းတရားတို့၏။
နိရောဓာ စ၊ ကြောင့်လည်း။
နာမရူပါဒီနိ၊ နာမရုပ်အစရှိသော အကျိုးတရားတို့သည်။
နိရုဒ္ဓါနိယေဝ၊ ချုပ်ပြီးကုန်သည်သာ။
ဟောန္တိ။
ဣတိ၊ ဤအနက်ကို။
ဒဿေတုံ၊ ပြတော်မူခြင်းငှာ။
**သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော**တိအာဒီနိ၊ အစရှိသော စကားတော်တို့ကို။
ဝတွာ၊ ဟောတော်မူပြီး၍။
**ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ**တိ၊ အစရှိသောစကားတော်ကို။မှတ်ချက်။ ။ယောဇနာ၌ကား အသေသဝိရာဂနိရောဓာဝယ် အသေသံကို ဝိရာဂ၌မစပ်ဘဲ နိရောဓ၌ စပ်ရသောကြောင့် အယုတ္တသမာသ်ဟု ဆိုသည်ကို စဥ်းစားပါ၊ အသေသံဟူသော ဝိသေသနကို ပဓာနဖြစ်သော နိရောဓ၌ စပ်ဖို့ရာ "အသေသံ+ ဝိရာဂနိရောဓော အသေသဝိရာဂနိရောဓော" ဟု တွဲလျှင် ယုတ္တသမာသ်သာဖြစ်သင့်သောကြောင့်တည်း၊ ဥပမာ- "သူရိယံ+ ပဿန္တီတိ သူရိယပဿ၊ န+ သူရိယပဿအသူရိယပဿ" ဟု တွဲရာ၌ ယုတ္တသမာသ်ဟုပင် ဆိုရသကဲ့သို့တည်း။
အနုပ္ပာဒနိရောဓော။ ။ သောတာပတ္တိမဂ်ကြောင့် တချို့အကုသိုလ်သင်္ခါရတွေချုပ်ပါသော်လည်း သင်္ခါရကျန်သေးရကား နောက်ထပ်ဖြစ်ခြင်း မရှိ မဟုတ်၊ ဖြစ်ခြင်းရှိခြင်း၏၊ သကဒါမိမဂ်, အနာဂါမိမဂ်ကြောင့် ချုပ်ရာ၌လည်း ထို့အတူပင်တည်း၊ အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် ချုပ်ရာ၌ကား နောက်ထပ် မည်သည့် သင်္ခါရမျှ မဖြစ်တော့၊ ထို့ကြောင့် မဟာပုရိသော၌ မဟန္တဟူသော ဝိသေသနကဲ့သို့ "အနုပ္ပာဒ" ဟုဝိသေသနထည့်ရသည်၊ "အနုပ္ပာဒေါ- နောင်တစ်ဖန် ဖြစ်ခြင်းမရှိသော+ နိရောဓော- တည်း၊ အနုပ္ပာဒနိရောဓော" ဟုပြုပါ၊ ယောဇနာ၌ "အနုပ္ပာဒေန+ နိရောဓော" ဟု ဖွင့်သည်ကိုစဥ်းစားပါ။ (ဘဂဝတာ၊ သည်။) ဝုတ္တံ၊ ပြီ။ [နောင်အခါ ဟောတော်မူခြင်းကိုရည်ရွယ်၍ "ဝတွာ ဝုတ္တံ" ဟု အဋ္ဌကထာဆိုဟန် တူသည်။ သို့မဟုတ် သံဂါယနာတင်ထေရ်တို့၏ ဆိုခြင်းကို ရည်ရွယ်ဟန်တူသည်။]
အနုပ္ပာဒနိရောဓော။ ။ သောတာပတ္တိမဂ်ကြောင့် တချို့အကုသိုလ်သင်္ခါရတွေချုပ်ပါသော်လည်း သင်္ခါရကျန်သေးရကား နောက်ထပ်ဖြစ်ခြင်း မရှိ မဟုတ်၊ ဖြစ်ခြင်းရှိခြင်း၏၊ သကဒါမိမဂ်, အနာဂါမိမဂ်ကြောင့် ချုပ်ရာ၌လည်း ထို့အတူပင်တည်း၊ အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် ချုပ်ရာ၌ကား နောက်ထပ် မည်သည့် သင်္ခါရမျှ မဖြစ်တော့၊ ထို့ကြောင့် မဟာပုရိသော၌ မဟန္တဟူသော ဝိသေသနကဲ့သို့ "အနုပ္ပာဒ" ဟုဝိသေသနထည့်ရသည်၊ "အနုပ္ပာဒေါ- နောင်တစ်ဖန် ဖြစ်ခြင်းမရှိသော+ နိရောဓော- တည်း၊ အနုပ္ပာဒနိရောဓော" ဟုပြုပါ၊ ယောဇနာ၌ "အနုပ္ပာဒေန+ နိရောဓော" ဟု ဖွင့်သည်ကိုစဥ်းစားပါ။ (ဘဂဝတာ၊ သည်။) ဝုတ္တံ၊ ပြီ။ [နောင်အခါ ဟောတော်မူခြင်းကိုရည်ရွယ်၍ "ဝတွာ ဝုတ္တံ" ဟု အဋ္ဌကထာဆိုဟန် တူသည်။ သို့မဟုတ် သံဂါယနာတင်ထေရ်တို့၏ ဆိုခြင်းကို ရည်ရွယ်ဟန်တူသည်။]
တတ္ထ၊ ထို ဧဝမေတဿ။
ပေ။
ဟောတိ အစရှိသော စကားရပ်၌။
**ကေဝလဿ**တိ၊ ဟူသည်ကား။
သကလဿ၊ အလုံးစုံသော။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
သုဒ္ဓဿ၊ သက်သက်သော။
သတ္တဝိရဟိတဿ၊ သတ္တမှ ကင်းသော။
ဣတိ အတ္ထော။
(သတ္တ အတ္တဇီဝ မပါသောကြောင့် သုဒ္ဓဟုခေါ်သည်။)
**ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ**တိ၊ ကား။
ဒုက္ခရာသိဿ၊ ဒုက္ခအစု၏။
(ခန္ဓသဒ္ဒါ "ရာသိ" အနက်ဟောတည်း။)
**နိရောဓော ဟောတီ**တိ၊ ကား။
အနုပ္ပာဒေါ၊ နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
(ချုပ်၊ ဟူရာ၌ နောက်ထပ် မဖြစ်သောချုပ်ခြင်းဟု သိစေလို၍ **"အနုပ္ပာဒေါ"** ဟု ဖွင့်သည်။)
**ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ** တိ၊ ကား။
အဝိဇ္ဇာဒိဝသေန၊ အဝိဇ္ဇာ အစရှိသည်တို့၏အစွမ်းကြောင့်။
သင်္ခါရာဒိကဿ၊ သင်္ခါရအစ ရှိသော။
ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ၊ ဒုက္ခအစု၏။
သမုဒယော စ၊ ကြွင်းသော အကြောင်းနှင့် ပေါင်းမိလသော် တိုးပွားခြင်းသည်လည်းကောင်း။
အဝိဇ္ဇာနိရောဓာဒိဝသေန၊ အဝိဇ္ဇာ၏ ချုပ်ခြင်းအစရှိသည်တို့၏အစွမ်းကြောင့်။
(သင်္ခါရာဒိကဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ) နိရောဓော စ၊ ချုပ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ယွာယံ(ယော အယံ အတ္ထော)၊ အကြင် အနက် အဓိပ္ပာယ်ကို။
ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
သဗ္ဗာကာရေန၊ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။
ဧတံမတ္ထံ၊ ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို။
ဝိဒိတွာ၊ သိတော်မူ၍။
**တာယံ ဝေလာယ**န္တိ၊ ကား။
တဿ အတ္ထဿ၊ ထို အနက်အဓိပ္ပာယ်၏။
ဝါ၊ ကို။
တာယံ ဝိဒိတဝေလာယံ၊ ထို သိတော်မူအပ်ရာ အခါ၌။
**ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ**တိ၊ ကား။
ဝိဒိတေ၊ သိတော်မူအပ်ပြီးသော။
တသ္မိံ အတ္ထေ၊ ထို အနုလုံ ပဋိလုံဟူသော အကြောင်းအကျိုးအနက်၌။ကေဝလဿ။ ။ "ကေဝလာ အင်္ဂမဂဓာ- အားလုံး အင်္ဂတိုင်း မာဂဓတိုင်းသားတွေ" ဟု ဆိုရာ၌ ကေဝလသဒ္ဒါသည် နိရဝသေသအနက်ကိုဟောသကဲ့သို့ ဤ၌လည်း "နိရဝသေသ အနက်ဟော" ဟု သိစေလို၍ ကေဝလဿကို "သကလဿ- အလုံးစုံ" ဟု ဖွင့်သည်၊ အလုံးစုံ ဟူသည်လည်း ဘဝယောနိ- ဂတိ- ဌိတိ သတ္တဝါသ သတ္တနိကာသအားလုံး၌ဖြစ်သော "ဒုက္ခက္ခန္ဓ" ဟု ဆိုလိုသည်၊ ထို့ကြောင့် ဋီကာ၌ "သကလဿတိအနဝသေသဿ သဗ္ဗဘဝါဒိဂတဿ" ဟု ဖွင့်သည်၊ "ကေဝလာ သာလယော- ကောက်စပါး စသည် မဖက် သက်သက်သန့်သန့်ဖြစ်သော သလေးစပါးတို့" ဟူရာ၌ကေဝလသဒ္ဒါသည် အသံမိဿအနက်ကို ဟောသကဲ့သို့ ဤ၌လည်း "အသံမိဿအနက်ဟော" ဟု သိစေလို၍ "သုဒ္ဓသ" ဟု တစ်နည်း ဖွင့်သည်၊ သုဒ္ဓဟူသည်လည်း "သတ္တ အတ္တ ဇီဝ မဖက် သက်သက်သန့်သန့်" တည်း။
ဝိဒိတဝေလာယံ။ ။ဝိဒီယတေ ဧတ္ထာတိ ဝိဒိတာ၊ (ဝေလာ) ဟု အဓိကရဏသာဓ်ပြု၊ ယောဇနာ၌ "ဝိဒိတ" ကို "ပါကဋ" ဟု ဖွင့်သည်မှာ ပါကဋအနက်က အကမ္မကဖြစ်သောကြောင့် ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာဟု သကမ္မက ထားပုံကို ရှု၍ စဥ်းစားပါ။ ဝါ၊ တွင်။ ဟေတုနော စ၊ အဝဇ္ဇာအစရှိသော အကြောင်းကိုလည်းကောင်း။ ဟေတုသမုပ္ပန္နဓမ္မဿ စ၊ အကြောင်းကြောင့် ကောင်းစွာဖြစ်သော အကျိုးတရားတို့ကိုလည်းကောင်း။ ပဇာနနာယ၊ အပြားအားဖြင့် သိတော်မူခြင်း၏။ အာနုဘာဝဒီပကံ၊ အာနုဘော်ကို ထက်ရှားပြတတ်သော။ **ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တီ** တိအာဒိကံ၊ အစရှိသော။ သောမနဿယုတ္တဉာဏသမုဋ္ဌာနံ၊ သောမနဿနှင့် ယှဉ်သောဉာဏ်ကြောင့် ကောင်းစွာဖြစ်သော။ (မဟာကိရိယာ သောမနဿသဟဂုတ် ဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ္တုပ္ပာဒ်ကြောင့်ဖြစ်သော။) ဣမံ ဥဒါနံ၊ ကို။ ဥဒါနေသိ၊ ကျူးရင့်တော်မူပြီ။ အတ္တမနဝါစံ၊ မိမိစိတ်ရှိသူ၏စကားကို။ နိစ္ဆာရေသိ၊ ထွက်ပေါ်စေတော်မူပြီ။ ဝါ၊ ကျူးရင့် မြွက်ဆိုတော်မူပြီ။ ဣတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။
ဝိဒိတဝေလာယံ။ ။ဝိဒီယတေ ဧတ္ထာတိ ဝိဒိတာ၊ (ဝေလာ) ဟု အဓိကရဏသာဓ်ပြု၊ ယောဇနာ၌ "ဝိဒိတ" ကို "ပါကဋ" ဟု ဖွင့်သည်မှာ ပါကဋအနက်က အကမ္မကဖြစ်သောကြောင့် ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာဟု သကမ္မက ထားပုံကို ရှု၍ စဥ်းစားပါ။ ဝါ၊ တွင်။ ဟေတုနော စ၊ အဝဇ္ဇာအစရှိသော အကြောင်းကိုလည်းကောင်း။ ဟေတုသမုပ္ပန္နဓမ္မဿ စ၊ အကြောင်းကြောင့် ကောင်းစွာဖြစ်သော အကျိုးတရားတို့ကိုလည်းကောင်း။ ပဇာနနာယ၊ အပြားအားဖြင့် သိတော်မူခြင်း၏။ အာနုဘာဝဒီပကံ၊ အာနုဘော်ကို ထက်ရှားပြတတ်သော။ **ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တီ** တိအာဒိကံ၊ အစရှိသော။ သောမနဿယုတ္တဉာဏသမုဋ္ဌာနံ၊ သောမနဿနှင့် ယှဉ်သောဉာဏ်ကြောင့် ကောင်းစွာဖြစ်သော။ (မဟာကိရိယာ သောမနဿသဟဂုတ် ဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ္တုပ္ပာဒ်ကြောင့်ဖြစ်သော။) ဣမံ ဥဒါနံ၊ ကို။ ဥဒါနေသိ၊ ကျူးရင့်တော်မူပြီ။ အတ္တမနဝါစံ၊ မိမိစိတ်ရှိသူ၏စကားကို။ နိစ္ဆာရေသိ၊ ထွက်ပေါ်စေတော်မူပြီ။ ဝါ၊ ကျူးရင့် မြွက်ဆိုတော်မူပြီ။ ဣတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။
တဿာ၊ ထိုဥဒါန်းဂါထာ၏။
အတ္ထော၊ ကား။
**ယဒါ ဟဝေ**တိ၊ ကား။
ဟဝေ၊ ထင်းရှားစွာ။
ယသ္မိံ ကာလ၊ ၌။
**ပါတုဘဝန္တီ**တိ၊ ကား။
ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ကုန်၏။
**ဓမ္မာ**တိ၊ ကား။
အနုလောမပဋိလောမပစ္စယာကာရပဋိဝေဓသာဓကာ၊ အနုလုံ ပဋိလုံ ဖြစ်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကိုပြီးစေတတ်ကုန်သော။
ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ၊ ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့သည်။
(**"ပါတုဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏"** ၌စပ်။)
အထ ဝါ၊ ထို့ပြင် တစ်နည်းကား။
**ပါတုဘဝန္တီ** တိ၊ ကား။
ပကာသန္တိ၊ ထင်ရှားကုန်၏။
အဘိသမယဝသေန၊ ထိုးသွင်း၍ သိခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်။နိစ္ဆာရေသိ။ ။ဥဒါနေသိကို "နိစ္ဆာရေသိ" ဟု ဖွင့်သည်၊ ဥဒါနေသိ၌ ဥပုဗ္ဗ,အနဓာတ် ကာရိတ်ဏေပစ္စည်းဖြင့် "ထွက်ပေါ်စေပြီ" ဟု သဒ္ဒတ္ထဖြစ်၏၊ ဤ နိစ္ဆာရေသိ၌လည်း နိပုဗ္ဗ စရဓာတ် ကာရိတ်ဏေပစ္စည်းဖြစ်၍ "နိစ္ဆရိံသု- ရောင်ခြည်တော် ထွက်ကုန်ပြီ" ဟူရာ၌ကဲ့သို့ "ထွက်စေတော်မူပြီ" ဟု သဒ္ဒါတ္ထပေးပါ။[ဥဒါပုဒ်၏ ရုပ်ပြီးပုံနှင့်အဓိပ္ပာယ်ကို အဋ္ဌသာလိနီဘာသာဋီကာ အင်္ဂါကိုးတန်အဖွင့်၌ ပြထားပြီး။]
ဟဝေ။ ။ ဟဝေကို "ဗျတ္တံ" ဟု ဋီကာဖွင့်သည်၊(တစ်နည်း) "ဟ" သည် ဗျတ္တအနက်ဟော၊ "ဝေ" သည် ဧကံသတ္ထအနက်ဟော၊ဤအလို "ဟ- ထင်ရှားစွာ၊ ဝေ- စင်စစ်" ဟု ပေး၊ ဤသို့ ဟဝေက "ထင်ရှား" အနက်ကို ဟောပြီးဖြစ်သောကြောင့်ပါတုဘဝန္တိ၌ ပါတုအတွက် အနက်မရှိဘဲ "ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ" ဟု ဖွင့်ရသည်၊ တစ်နည်း- ဋီကာ၌ "ယဒါ+အာဟဝေ" ဟု ပုဒ်ဖြတ်၍ "ကိလေသာမာရ်နှင့်စစ်ထိုးရာအခါ၌" ဟု ကေစိဝါဒ ပါသေး၏။
ပါတုဘဝန္တိ။ ။ဓမ္မာအရ ဗောဓိပက္ခိယတရားကို ယူရာ၌ သတိပဋ္ဌာန်းစသောဗောဓိပက္ခိယတရားတို့သည် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏သန္တာန်၌ ဥပါဒ်ဌီ ဘင်အားဖြင့် ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ပါတုအနက်မရှိကြံ၍ "ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ" ဟု ဖွင့်ရသည်၊ ဓမ္မာအရ သစ္စာလေးပါးကိုယူရာ၌ကား အချို့သစ္စာတို့သည် ရဟန္တာသန္တာန်၌ မဖြစ်နိုင်ကြ၊ ဉာဏ်အားသာထင်ရှာနိုင်ကြသည်၊ ထို့ကြောင့် ပါတုအနက်ရှိကြ၍ ပကာသန္တိဟု ဖွင့်ရသည်။ ဗျတ္တာပါကဋာ၊ ထင်ရှားကုန်သည်။ ဟောန္တိ။
ဟဝေ။ ။ ဟဝေကို "ဗျတ္တံ" ဟု ဋီကာဖွင့်သည်၊(တစ်နည်း) "ဟ" သည် ဗျတ္တအနက်ဟော၊ "ဝေ" သည် ဧကံသတ္ထအနက်ဟော၊ဤအလို "ဟ- ထင်ရှားစွာ၊ ဝေ- စင်စစ်" ဟု ပေး၊ ဤသို့ ဟဝေက "ထင်ရှား" အနက်ကို ဟောပြီးဖြစ်သောကြောင့်ပါတုဘဝန္တိ၌ ပါတုအတွက် အနက်မရှိဘဲ "ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ" ဟု ဖွင့်ရသည်၊ တစ်နည်း- ဋီကာ၌ "ယဒါ+အာဟဝေ" ဟု ပုဒ်ဖြတ်၍ "ကိလေသာမာရ်နှင့်စစ်ထိုးရာအခါ၌" ဟု ကေစိဝါဒ ပါသေး၏။
ပါတုဘဝန္တိ။ ။ဓမ္မာအရ ဗောဓိပက္ခိယတရားကို ယူရာ၌ သတိပဋ္ဌာန်းစသောဗောဓိပက္ခိယတရားတို့သည် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏သန္တာန်၌ ဥပါဒ်ဌီ ဘင်အားဖြင့် ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ပါတုအနက်မရှိကြံ၍ "ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ" ဟု ဖွင့်ရသည်၊ ဓမ္မာအရ သစ္စာလေးပါးကိုယူရာ၌ကား အချို့သစ္စာတို့သည် ရဟန္တာသန္တာန်၌ မဖြစ်နိုင်ကြ၊ ဉာဏ်အားသာထင်ရှာနိုင်ကြသည်၊ ထို့ကြောင့် ပါတုအနက်ရှိကြ၍ ပကာသန္တိဟု ဖွင့်ရသည်။ ဗျတ္တာပါကဋာ၊ ထင်ရှားကုန်သည်။ ဟောန္တိ။
**ဓမ္မာ**နိ၊ ကား။
စတုအရိယသစ္စဓမ္မ,၊ လေးပါးသော အရိယသစ္စာတရားတို့သည်။
(**ပါတုဘဝန္တိ၊ ထင်ရှားလာကုန်၏"** ၌ စပ်။)
ကိလေသသန္တာပန ဋ္ဌေန၊ ကိလေသာတို့ကို လောင်မြှိုက်တတ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော အနက်ကြောင့်။
ဝီရိယံ၊ ကို။
အာတာပေါတိ၊ အာတာပဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
["အာတာပေါတိ" ဟုဆိုလိုလျက် ဣတိ ကျေနေသည်။]
**"အာတာပိနော**တိ၊ ကား။
သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဝတော၊ သမ္မပ္ပဓာန်ဝီရိယ ရှိထသော။
[အာတာပီကို အဿတ္ထိတဒ္ဓိတ် ကြံံစေလို၍ ဝန္တုပစ္စည်းဖြင့် ဖွင့်သည်။
"အာတာပေါအဿ အတ္ထီတိ အာတာပီ" ဟု ပြု။]
**စျာယတော**တိ၊ ကား။
အာရမဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏေန စ၊ ကသိုဏ်းအစရှိသော အာရုံတို့ကို စူးစိုက်စွာ ရှုခြင်းလက္ခဏာရှိသည်လည်းဖြစ်သော။
လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏေန စ၊ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တလက်က္ခဏာ, နိဗ္ဗာန်၏ တထလက္ခဏာကို စူးစိုက်စွာ ရှုခြင်းလက္ခဏာရှိသည်လည်းဖြစ်သော။
စျာနေန၊ နှစ်ပါးသောစျာန်ဖြင့်။
စျာယန္တဿ၊ ရှုတတ်သူလည်းဖြစ်ထသော။
[စျာနေနနေရာဝယ် ရှေးစာအုပ်များ၌ "ဒွီဟိ စျာနေဟိ" ဟု ရှိသည်။]
**ဗြာဟ္မဏဿ** တိ၊ ကား။
ဗာဟိတပါပဿ၊ မျှောအပ်ပြီးသော မကောင်းမှုရှိသော။
ဝါ၊ မကောင်းမှုတို့ကို မျှောပြီးသော။
ခီဏာသဝဿ၊ ရသန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏(သန္တာန်၌။)
[ဗြာဟ္မဿ၏ ပုဒ်ပြီးပုံကို ပါရာဇိကဏ်ဘာသာဋီကာ ပထမအုပ်ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍ အဇ္ဈတ္တိကနိဒါန်း၌ ပြခဲ့ပြီ။]
**အထဿ ကင်္ခါ ဝယန္တီ** တိ၊ ကား။
အထ၊ ထိုအခါ၌။
ဧဝံ၊ သို့။
ဝါ၊ ဤ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့်။
(ပါတုဘဝန္တီ တိဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စသည်ဖြင့် ဆိုအပ်ပြီးသော နှစ်နည်းဖြင့်။)
ပါတုဘူတဓမ္မဿ၊ ဖြစ်ပြီးသောဗောဓိပက္ခိယတရားရှိသော။
ဝါ၊ ထင်ရှားပြီးသော သစ္စာလေးပါးတရားရှိသော။
အဿ၊ ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏။
ကင်္ခါ၊ ယုံမှားခြင်း ဟူသမျှတို့သည်။
ဝပယန္တိ(ဝိ+ အပယန္တိ)၊ ကင်းကုန်၏။
**သဗ္ဗာ**တိ၊ ကား။
ဘန္တေ၊ မြတ်စွာဘုရား။
ကော၊ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဖုသတိ နု ခေါ၊ တွေ့ထိပါသနည်း။
? ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
ပဉှော၊ ပြဿနာသည်။
နော လလ္လော၊ ဖြေခြင်းငှာမသင့်။
[ဖဿဟူသော သဘာဝကို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အနေအားဖြင့် မေးသောကြောင့် အမေးကစ၍ လွဲနေရကားဖြေဖို့ရန် မသင့်၊ ဟူလို။]
ဣတိ၊ သို့။
ဘဂဝါ၊ သည်။
အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ။
ဣတိအာဒိနာ၊ ဤသို့ အစရှိသော။
(နယေန စ၊ နည်းဖြင့်လည်းကောင်း။)
တထာ၊ ထိုမှတစ်ပါး။
ဘန္တေ၊ မြတ်စွာဘုရား။
ဇရာမရဏံ၊ ဇရာ မရဏဟူသည်။
ကတမံနု ခေါ၊ အဘယ်ပါနည်း။
? ဣဒံ ဇရာမရဏံ၊ ဤဇရာ မရဏသည်။
ကဿ စ၊ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်၏လည်း။
(သန္တကံ၊ ဥစ္စာပါနည်း။?)
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
ပဉှော၊ ပြဿနာသည်။
နော ကလ္လော၊ ဖြေခြင်းငှာ မသင့်။
(ကဿဟု ပုဂ္ဂိုလ်ကိုမေးနေသောကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ် မရှိရကား မဖြေသင့်၊ ဟူလို။)
ဣတိအာဒိနာ၊ ဤသို့အစရှိသော။
အယေန စ၊ နည်းဖြင့်လည်းကောင်း။
ပစ္စယာကာရေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်၌။
ယာ ဧတာ ကင်္ခါ၊ အကြင် ယုံမှားခြင်းတို့ကို။
(ဘဂဝတာ၊ သည်။)
ဝုတ္တာ၊ ဟောတော်မူအပ်ကုန်ပြီ။
ပစ္စယာကာရဿေဝ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်၏ပင်။
ဝါ၊ ကိုပင်။
အပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ၊ ထိုးထွင်း၍ မသိအပ်သေးသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
အဟံ၊ ငါသည်။
(ငါဟူသော အကောင်းကလေးသည်။)
အတီတံ၊ အတိတ်ဖြစ်သော။
အဒ္ဓါနံ၊ ကာလ၌။
ဝါ၊ ကာလတုန်းက။
အဟောသိံနု ခေါ၊ ဖြစ်ခဲ့လေပြီလော။
ဣတိအာဒိကာ၊ ဤသို့ အစရှိကုန်သော။
သောဠသ၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးကုန်သော။
ယာ စ ကင်္ခါ၊ အကြင် ယုံမှားခြင်းတို့သည်လည်း။
အာဂတာ၊ လာကုန်ပြီ။
သဗ္ဗာ၊ ကုန်သော။
တာ၊ ထိုယုံမှားခြင်းတို့သည်။
ဝပယန္တိ အပဂစ္ဆန္တိ၊ ကင်ကုန်၏။
နိရုဇ္ဈန္တိ၊ ချူပ်ကုန်၏။
ကသ္မာ၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်း?။
**ယတော ပဇာနာတိ သဟေတုဓမ္မန္တိ**၊ ကား။
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
အဝိဇ္ဇာဒိကေန၊ အဝိဇ္ဇာအစရှိသော။
ဟေတုနာ၊ အကြောင်းအားဖြင့်။
သဟေတုကံ၊ အကြောင်းနှင့်တကွဖြစ်သော။
သင်္ခါရာဒိံ၊ သင်္ခါရအစရှိသော။
ကေဝလံ၊ အလုံးစုံသော။
ဝါ၊ အတ္တမဘက် သက်သက်သော။
ဣမံ ဒုက္ခက္ခန္ဓဓမ္မံ၊ ဤ ဒုက္ခအစုဖြစ်သော တရားကို။
(သော၊ ထို ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည်။)
ပဇာနာတိ၊ အပြားအားဖြင့် သိ၏။
အညာတိ၊ သိ၏။
ပဋိဝိဇ္စတိ၊ ထိုးထွင်း၍ သိ၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်တည်း။
[အညာတိ၌ အာပုဗ္ဗ ဉာဓာတ် တိဝိဘတ်တည်း။
ထိုသိခြင်းဟူသည်လည်း ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းဟု သိစေလိုသောကြောင့် ပဋိဝိဇ္ဈတိဟုသဘာဝတ္ထကို ဖွင့်သည်။]
ဒုတိယဝါရေ၊ ဒုတိယဝါရ၌။
**ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ**တိ၊ ကား။
ဝိဒိတေ၊ သိအပ်ပြီသော။
တသ္မိံ တ္ထေ၊ ထို ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်၏ အနုလုံ ပဋိလုံဟူသောအနက်သဘော၌။
ဝါ၊ တွင်။
အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓောတိ၊ ဟူ၍။
ဧဝံ၊ သို့။
ပကာသိတဿ၊ ထင်ရှားပြတော်မူအပ်ပြီးသော။သောဠသကင်္ခါ။ ။ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ယုံမှားခြင်းကို ဋီကာကြည့်ပါ၊အဟောသိံ နုခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနံ- ငါဟုဆိုအပ်သော အကောင်းသည်၊(ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တ ဇီဝကလေးသည်) အတိတ်ကာလတုန်းက ဖြစ်ခဲ့လေပြီလောဟု တွေးတောခြင်းသည် အတ္တကို မူတည်၍ တွေးတောခြင်းတည်း၊ အရိယာဖြစ်သောအခါ၌ကားထို အတ္တအယူ ပျောက်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် ထိုယုံမှားသံသယ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးလုံးကင်းကြလေပြီ။
ဝပယန္တိ။ ။ ဝိ+ အပယန္တိ ပုဒ်ဖြတ်၊ ဝိ၌ ဣကိုချေ၍ သန္ဓိစပ်ထားသည်၊ယန္တိ၌ဂတိအနက်ဟော ယာဓာတ်တည်း၊ "ဝိ အပ" ဥပဿရကြောင့် "အပဂမန" အနက်ကိုဟောရသည်။ထို့ကြောင့် "အပဂစ္ဆန္တိ" သည် သဒ္ဒတ္ထ "နိရုဇ္စျန္တိ" ကား အဓိပ္ပာယတ္ထတည်း၊အပဂမန- ကင်းကွာသွားခြင်းဟူရာ၍ နောင်တစ်ဖန် ဖြစ်ခြင်းမရှိသော ချုပ်ခြင်းကိုဆိုလိုသည်" ဟူလို။ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတဿ၊ နိဗ္ဗာန်ဟု ဆိုအပ်သော။ ပစ္စယက္ခယဿ၊ အကြောင်းတို့၏ကုန်ရာတရားကို။ အဝဗောဓာနုဘာဝဒီပကံ၊ ထိုးထွင်း၍ သိခြင်း၏ အာနုဘော်ကိုပြတတ်သော။ ဝုတ္တပ္ပကာရံ၊ ဟောတော်မူအပ်သော အပြားရှိသော။ ဣမံ ဥဒါနံ၊ ဤဥဒါန်းကို။ ဥဒါနေသိ၊ ပေါ်ထွက်စေတော်မူပြီ။ ဝါ၊ ကျူးရင့်တော်မူပြီ။ ဣတိအတ္ထော၊ နက်။ [**"ခီယန္တိ ဧတ္ထာတိ ခယော။ပစ္စယာနံ ခယော ပစ္စယက္ခယော"**၊ ယောဇနာ။]
ဝပယန္တိ။ ။ ဝိ+ အပယန္တိ ပုဒ်ဖြတ်၊ ဝိ၌ ဣကိုချေ၍ သန္ဓိစပ်ထားသည်၊ယန္တိ၌ဂတိအနက်ဟော ယာဓာတ်တည်း၊ "ဝိ အပ" ဥပဿရကြောင့် "အပဂမန" အနက်ကိုဟောရသည်။ထို့ကြောင့် "အပဂစ္ဆန္တိ" သည် သဒ္ဒတ္ထ "နိရုဇ္စျန္တိ" ကား အဓိပ္ပာယတ္ထတည်း၊အပဂမန- ကင်းကွာသွားခြင်းဟူရာ၍ နောင်တစ်ဖန် ဖြစ်ခြင်းမရှိသော ချုပ်ခြင်းကိုဆိုလိုသည်" ဟူလို။ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတဿ၊ နိဗ္ဗာန်ဟု ဆိုအပ်သော။ ပစ္စယက္ခယဿ၊ အကြောင်းတို့၏ကုန်ရာတရားကို။ အဝဗောဓာနုဘာဝဒီပကံ၊ ထိုးထွင်း၍ သိခြင်း၏ အာနုဘော်ကိုပြတတ်သော။ ဝုတ္တပ္ပကာရံ၊ ဟောတော်မူအပ်သော အပြားရှိသော။ ဣမံ ဥဒါနံ၊ ဤဥဒါန်းကို။ ဥဒါနေသိ၊ ပေါ်ထွက်စေတော်မူပြီ။ ဝါ၊ ကျူးရင့်တော်မူပြီ။ ဣတိအတ္ထော၊ နက်။ [**"ခီယန္တိ ဧတ္ထာတိ ခယော။ပစ္စယာနံ ခယော ပစ္စယက္ခယော"**၊ ယောဇနာ။]
တတြ၊ ထို ဥဒါန်းစကားရပ်၌။
အယံ၊ ဤ ဆိုအပ်လတ္တံ့ကား။
သင်္ခေပတ္ထော၊ တည်း။
ယသ္ခာ၊ ကြောင့်။
ပစ္စယာနံ၊ အဝိဇ္ဇာအစရှိသော အကြောင်းတရားတို့၏။
ခယသင်္ခါတံ၊ ကုန်ရာဟုဆိုအပ်သော။
နိဗ္ဗာနံ၊ ကို။
အဝေဒိ၊ သိတော်မူပြီး။
အညာသိ၊ သိတော်မူပြီ။
ပဋိဝိဇ္ဈိ၊ ထိုးထွင်း၍သိတော်မူပြီ။
တသ္ခာ၊ ထို့ကြောင့်။
(ထိုသို့ ပစ္စယက္ခယနိဗ္ဗာန်ကို ထိုးထွင်း၍ သိပြီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။)
ယဒါ၊ အကြင်အခါ၌။
အာတာဝိနော၊ ကိလေသာတို့ကိုလောင်မြှိုက်တတ်သောသမ္မပ္ပဓာန်ဝီရိယရှိထသော။
စျာယတော၊ အာရမဏူပနိဇ္ဈာန်, လက္ခဏူပနိဇ္ဈာန်တို့ဖြင့် ကသိုဏ်းအစရှိသော အာရုံ, အနိစ္စ အစရှိသော လက္ခဏာကို စူးစိုက်စွာရှုတတ်ထသော။
အဿ ဗြာဟ္မဏဿ၊ ထို မျှောအပ်ပြီးသော မကောင်းမူရှိသောရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌။
ဝါ၊ ထို မကောင်းမူတို့ကို မျှောပြီးသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏သန္တာန်၌။
ဝုတ္တပ္ပကာရာ၊ ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားရှိကုန်သော။
ဓမ္မာ၊ ၃၇ ပါးသောဗောဓိပက္ခယတရားတို့သည်။
ပါတုဘဝန္တိ၊ ထင်ရှားလာကုန်၏။
(တစ်နည်း) ဓမ္မာ၊ သစ္စာလေးပါးတရားတို့သည်။
ပါတုဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။
အထ၊ ထိုအခါ၌။
အဿ၊ ထို ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏။
နိဗ္ဗာနဿ၊ ၏။
ဝါ၊ ကို။
အဝိဒိတတ္တာ၊ မသိအပ်သေးသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
ယာ(ကင်္ခါ)၊ အကြင် ယုံမှားခြင်း တို့သည်။
ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ ဖြစ်ကုန်ရာ၏။
သဗ္ဗပိ၊ လည်းဖြစ်ကုန်သော။
တာ ကင်္ခါ၊ ထိုယုံမှားခြင်းတို့သည်။
ဝပယန္တိ၊ ကင်းကုန်၏။
ဣတိ၊ ကား။
(သင်္ခေပတ္ထော၊ တည်း။)
တတိယဝါရေ၊ ၌။
**ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ** တိ၊ ကား။
ယေန မဂ္ဂေန၊ အကြင်မဂ်ဖြင့်။
(ဘဝတာ၊ သည်။)
ဒုက္ခန္ဓဿ၊ ၏။
သမုဒယနိရောဓသင်္ခါတော၊ ဖြစ်ခြင်း ချုပ်ခြင်းဟုဆိုအပ်သော။
သော အတ္ထော၊ ထို အနက်ကို။
ကိစ္စဝသေနစ၊ ကိစ္စ၏အစွမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း။
(သမုဒယနှင့် နိရောဓကို ပိုင်းခြား၍သိခြင်းကိစ္စအားဖြင့်လည်းကောင်း။)
အာရမဏကိရိယာယစ၊ အာရုံပြုခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း။
ဝိဒိတော သိအပ်ပြီ။
တဿ အရိယမဂ္ဂဿ၊ ၏။
အာနုဘာဝဒီဝကံ၊ သော။
ဝုတ္တပ္ပကာရံ၊ သော။
ဣမံ ဥဒါနံ၊ ကို။
ဥဒါနေသိ၊ ပြီ။
ဣတိ တ္ထော။
တတြာပိ၊ ထိုတတိယဥဒါန်းဂါထာ၌လည်း။
(ပိဖြင့် ပထမ,ဒုတိယဥဒါန်းဂါထာတို့ကိုပေါင်းသည်။)
အယံ သင်္ခေပတ္ထော။
ယဒါ၊ ၌။
အာတာပိနော၊ ထသော။
စျာယတော၊ ထသော။
ဗြာဟ္မဏဿ၊ ၏။
(သန္တာန်၌။)
ဟဝေ၊ ထင်ရှားစွာ။
ဓမ္မာ၊ ၃၇ ပါးသောဗောဓိပက္ခိယတရားတို့သည်။
ပါတုဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။
(တစ်နည်း) ဟဝေ၊ စင်စစ်။
ဓမ္မာ၊ သစ္စာလေးပါးတရားတို့သည်။
ပါတုဘဝန္တိ၊ ထင်ရှားလာကုန်၏။
တဒါ၊ ၌။
သော ဗြာဟ္မဏော၊ သည်။
ဥပ္ပန္နေဟိ၊ ဖြစ်ပြီးကုန်သော။
တေဟိဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေဟိ ဝါ၊ ထို ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့ဖြင့်သော်လည်းကောင်း။
ယဿအရိယမဂ္ဂဿ၊ အား။
စတုသစ္စဓမ္မာ၊ တို့သည်။
ပါတုဘူတာ၊ ထင်ရှားကုန်ပြီ။
တေနအရိယမဂ္ဂေန ဝါ၊ ဖြင့်သော်လည်းကောင်း။
**မာရသေနံ**၊ မာရ်စစ်သည်ကို။
**ဝိဓူပယံ**(ဝိဓူပယန္တော)၊ ဖျက်ဆီးလျက်။
**တိဋ္ဌတိ**၊ တည်နိုင်၏။
ကာမာ တေ ပဌမာသေနာတိအာဒိနာ၊ အစရှိသော။
နယေန၊ ဖြင့်။
ဝုတ္တပ္ပကာရံ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီးသော အပြားရှိသော။
(သုတ္တနိပါတ်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီသော အပြားရှိသော။)
မာရသေနံ၊ ကို။
ဝိဓူပယန္တော ဝိဓမန္တော ဝိဒ္ဓံသေန္တော၊ ဖျက်ဆီးလျက်။
တိဋ္ဌတိ၊ ၏။
[ဝိပုဗ္ဗ ဓူပဓာတ်သည်**"ဝိဓမန"** အနက်ဟော။
"လိမ္ပန"စသော အနက်တို့ကိုနစ်စေလို၍ "ဝိဓမေန္တော" ဟု ဖွင့်သည်။
ဝိပုဗ္ဗ ဓမုဓာတ်သည်လည်း"ဝိဒ္ဓံသနအနက်ဟော" ဟု သိစေလို၍ "ဝိဒ္ဓံသေန္တော" ဟု ထပ်၍ ဖွင့်ပြန်သည်။]
ကထံ၊ အဘယ်သို့။
(တိဋ္ဌတိ၊ တည်သနည်း။)
**သူရိယော**၊ နေသည်။
အန္တလိက္ခံ၊ ကောင်းကင်ကို။
**သြဘာသယံ**၊ ထွန်းလင်းစေလျက်။
(တိဋ္ဌတိ)ဣဝ၊ သို့တည်း။
အဗ္ဘုဂ္ဂတော၊ အထက်သို့တက်လာသော။
သူရိယော၊ သည်။
အတ္တနော၊ ၏။
ပဘာယ၊ အရောင်ဖြင့်။
အန္တလိက္ခံ၊ ကို။
သြဘာသယန္တောဝ၊ ထွန်းလင်းစေရင်းပင်။
အန္ဓကာရံ၊ အမိုက်မှောင်ကို။
ဝိဓမေန္တော၊ ဖျက်ဆီးလျက်။
တိဋ္ဌတိ ယထာ၊ သို့။
ဧဝံ၊ ဤအတူ။
သောပိ ဗြာဟ္မဏော၊ သည်လည်း။
တေဟိ ဓမ္မေဟိ၊ ထိုဗောဓိပက္ခိယတရားတို့ဖြင့်။
ဝါ၊ နည်း။
တေန မဂ္ဂေန၊ ထိုအရိယမဂ်ဖြင့်။
သစ္စာနိ၊ တို့ကို။
ပဋိဝိဇ္ဈန္တောဝ၊ ထိုးထွင်း၍ သိရင်းပင်။
မာရသေနံ၊ ကို။
ဝိဓူပယန္တော၊ လျက်။
တိဋ္ဌတိ၊ ၏။
ဣတိ(သင်္ခေပတ္ထော)။
ဧဝံ၊ သို့လျှင်။
ဧတ္ထ၊ ဤဥဒါန်းတို့တွင်။
ပဌမံ၊ ပထမဖြစ်သော။
ဥဒါနံ၊ ဥဒါန်းသည်။
ပစ္စယာကာရပစ္စဝေက္ခဏဝသေန၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်း၏အစွမ်းဖြင့်။
ဥပ္ပန္နံ၊ ဖြစ်ပြီး။
ဒုတိယံ၊ သော။
(ဥဒါနံ၊ သည်။)
နိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏဝသေန၊ နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်ခြင်း၏အစွမ်းဖြင့်။
ဥပ္ပန္နံ၊ ပြီး။
တတိယံ၊ သော။
(ဥဒါနံ၊ သည်။)
မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏဝသေန၊ မဂ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်း၏အစွမ်းဖြင့်။
ဥပ္ပန္နံ၊ ပြီ။
ဣတိ၊ သို့။
ဝေဒိတဗ္ဗံ။
[ဥဒါန်းပါဠိတော်နှင့် ဤပါဠိတော်၌လာသောဥဒါန်းဂါထာတို့၏ ကာလကိုခွဲခြား၍ ပြလိုသောကြောင့် "ဥဒါနေ ပန" စသည်ကို မိန့်။]
ပန၊ ဆက်။
ဥဒါနေ၊ ဥဒါန်းပါဠိတော်၌။
ရတ္တိယာ။
ပေ။
အနုလောမပဋိလောမန္တိ၊ ဟူ၍။
(သံဂီတိကာရေဟိ၊ တို့သည်။)
ဝုတ္တံ၊ မိန့်ဆိုအပ်ပြီ။
တံ၊ ထို စကားကို။
သတ္တာဟဿ၊ ၏။
အစ္စယေန၊ ၌။
သွေ၊ နက်ဖြန်၌။
အာသာနာ၊ မှ။
ဝုဋ္ဌဟိဿမိ၊ ထတော်မူအံ့။
ဣတိ၊ သို့။
(ဝတ္တဗ္ဗဒိဝသဿ၊ ဆိုထိုက်ရာနေ့၏။)
ရတ္တိံ၊ ၌။
ဥပ္ပာဒိတမနသိကာရံ၊ ဖြစ်စေအပ်သော နှလုံးသွင်းတော်မူခြင်းကို။
သန္ဓာယ၊ ၍။
ဝုတ္တံ၊ ပြီ။
ဟိ၊ မှန်။
တဒါ၊ ၌။
ဘဂဝါ၊ သည်။
ယဿ ပစ္စယာကာရပဇာနနဿ စ၊ အကြင် ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်ကိုအပြားအားဖြင့် သိတော်မူခြင်း၏လည်းကောင်း။
(အနုလုံကို သိတော်မူခြင်း)။
ယဿ ပစ္စယက္ခယာဓိဂမဿစ၊ အကြင် အကြောင်းတရားတို့၏ကုန်ရာ နိဗ္ဗာန်ကိုသိတော်မူခြင်း၏လည်းကောင်း။
(ပဋိလုံကိုသိတော်မူခြင်း)။
အာနုဘာဝဒီပိကာ၊ ကုန်သော။
ပုရိမာ၊ ကုန်သော။
ဒွေ၊ နှစ်ပါးကုန်သော။
ဥဒါနဂါထာ၊ တို့သည်။
(ဟောန္တိ၊ ရှိကုန်၏။)
တဿ(ပစ္စယာကာရပဇာနနဿ စ)၊ ၏ လည်းကောင်း။
တဿ(ပစ္စယက္ခယာဓိဂမဿ စ)၊ ၏လည်းကောင်း။
ဝသေန၊ ဖြင့်။
ဧကေကမေဝ၊ တစ်ခု တစ်ခုသာလျှင်ဖြစ်သော။
ကောဋ္ဌာသံ၊ အဖို့အစုကို။
[အနုလောမပဋိလောမေသုဧကေကမေဝ ကောဋ္ဌာသံ၊ ဋီကာ။]
ပဌမယာမဉ္စ၊ ပတ်လုံးလည်းကောင်း။
မဇ္ဈိမယာမဉ္စသ၊ ပတ်လုံးလည်းကောင်း။
မနသိ အကာသိ၊ နှလုံးသွင်းတော်မူပြီး။
ဣဓ ပန၊ ဤခန္ဓက၌ကား။
ပါဋိပဒရတ္တိယာ၊ အထွက်တစ်ရက်နေ့ညဥ့်၌။
ဝါ၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် တစ်ရက်နေ့ ညဥ့်၌။
ဧဝံ၊ သို့။
ဟိ၊ ချဲ့။
ဘဂဝါ၊ သည်။
ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ၊ ကဆုန်လပြည့်ဖြစ်သော။
ရတ္တိယာ၊ ၏။
ပဌမယာမေ၊ ၌။
ပုဗ္ဗေနိဝေါသံ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသကို။
ဝါ၊ ရှေး၌နေအပ်ဖူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို။
အနုဿရိ၊ အစဉ်လျှောက်၍ အောက်မေ့တော်မူပြီ။
မဇ္ဈိမယာမေ၊ ၌။
ဒိဗ္ဗစက္ခုံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုကို။
ဝိသောဓေသိ၊ သုတ်သင်တော်မူပြီ။
ပစ္ဆိမယာမေ၊ ၌။
ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ၊ ကို။
အနုလောမပဋိလောမံ၊ လုံ။
မနသိကတွာ၊ ၍။
ဣဒါနိ၊ ယခုအခါ၌။
အရုဏော၊ သည်။
ဥဂ္ဂမိဿတိ၊ တက်လတ္တံ့။
ဣတိ၊ သို့။
(ဝတ္တဗ္ဗကာလေ၊ ဆိုထိုက်ရာအခါ၌။)
သဗ္ဗညုတံ၊ သဗ္ဗညု အဖြစ်သို့။
ဝါ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သို့။
ပါပုဏိ၊ ရောက်တော်မူပြီ။
စ၊ ဆက်။
သဗ္ဗညုတပ္ပတ္တိသမနန္တရမေဝ၊ သဗ္ဗညုအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူခြင်း၏ အခြားမဲ့၌ပင်။
အရုဏော၊ သည်။
ဥဂ္ဂစ္ဆိ၊ တက်ပြီ။
တတော၊ ထို သဗ္ဗညုအဖြစ်သို့ ရောက်ရာ အခါမှ။
(ဝါ၊ ထို အရုဏ်တက်ရာအခါမှ။
ပရံ၊ ၌။
တံ ဒိဝသံ၊ ထို ကဆုန်လပြည့်ကျော် တစ်ရက်ကို။
တေနေဝပလ္လင်္ကေန၊ ထို ထက်ဝယ်တင်ပျဉ်ဖြင့်သာလျှင်။
ဝီတိနာမေတွာ၊ လွန်စေတော်မူ၍။
သမ္ပတ္တာယ၊ ရောက်လာသော။
ပါဋိပဒရတ္တိယာ၊ အထွက်တစ်ရက်နေ့ညဥ့်၏။
တီသုယာမေသု၊ တို့၌။
ဧဝံ၊ သို့။
မနသိကတွာ၊ မူ၍။
ဣမာနိ ဥဒါနာနိ၊ တို့ကို။
ဥဒါနေသိ၊ ပြီ။
ဣတိ၊ သို့။
ပါဋိပဒရတ္တိယာ၊ ၌။
ဧဝံ၊ သို့။
မနသိ ကတွာ၊ ၍။
ဗောဓိရုက္ခမူလေ။
ပေ။
နိသီဒီတိ၊ ဟူ၍။
ဧဝံ၊ သို့။
ဝုတ္တံ၊ (သံဂါယနာတင်ထေရ်တို့)မိန့်တော်မူအပ်သော။
တ သတ္တာဟံ၊ ကို။
တတ္ထေဝ၊ ထိုဗောဓိပင်၏ အနီး၌ပင်။
ဝီတိနာမေသိ၊ လွန်စေတော်မူပြီ။