Issues
Select Version
Bhāsāṭīkā-ဘာသာဋီကာ
မြန်မာဘာသာ
(SP) Mahāvagga-aṭṭhakathā
(SP) Mahāvagga-aṭṭhakathā

Sīhasenāpativatthuādikathā

Author: Bhāsāṭīkā-ဘာသာဋီကာ @ IAPT

**ဓမ္မဿ စ အနုဓမ္မံ ဗျာကရောန္တီ**တိ၊ ကား။ ဘဂဝတာ၊ သည်။ ဝုတ္တကာရဏဿ၊ ဟောတော်မူအပ်သော အကြောင်းအား။ အနုကာရဏံ၊ လျော်သော အကြောင်းကို။ ကထေန္တိ၊ ပြောဆိုကြကုန်၏လော့?။ [ဓမ္မသဒ္ဒါသည် သဒ္ဒါ၏အနက်တည်း။]
**သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုဝါဒေါ**တိ၊ ကား။ ပရေဟိ၊ သူတစ်ပါးတို့သည်။ (ဋီကာ၌ "ပရေဟီ" ဟု ရှိသည်။) ဝုတ္တကာရ‌ဏေန၊ ပြောဆိုအပ်သော အကြောင်းအားဖြင့်။ သကာရဏော၊ အကြောင်းနှင့်တကွဖြစ်သည်။ ဟုတွာ၊ ၍။ တုမှာကံ၊ အရှင်ဘုရားတို့၏။ ဝါ၊ အဖန်ဖန်ပြောဆိုအပ်သော ဝါဒသည်လည်းကောင်း။ ကောစိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော။ အပ္ပမတ္တကောပိ၊ နည်းသော အတိုင်းအရှည်ရှိသော ဝါဒသည်လည်း။ ဝိညူဟိ၊ ပညာရှိတို့သည်။ ဂရဟိတဗ္ဗံ၊ ကဲ့ရဲ့ထိုက်သော။ ကာရဏံ၊ အကြောင်းသို့။ န အာဂစ္ဆတိ ကိံ၊ မရောက်ဘဲ ရှိပါ၏လော?။ ["ဝါဒေါ ဝါ အနုဝါဒေါ ဝါ ကောစိ အဂ္ဂမတ္တကောပိ ဝိညူဟိ ဂရဟီတဗ္ဗံ" ဟု ဋီကာအတိုင်း ရှိ‌စေ။]
ဣဒံ၊ ဤ အနက်သည်။ ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်သည်။ ဟောတိ။ (ကိံ၊ အဘယ် အနက်သည်။ ဝုတ္တံ။ ဟောတိ၊ နည်း?။) သဗ္ဗာကာရေနာပိ၊ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့်လည်း။ တုမှာကံ၊ အရှင်ဘုရား၏။ ဝါဒေ၊ ဝါဒ၌။ ဂါရယှကာရဏံ၊ ကဲ့ရဲ့ထိုက်သောအကြောင်းသည်။ ဩလောကေထ၊ပေ၊ အတ္ထော။ ။ ဤသို့ လိစ္ဆဝီပရိသတ်ကို တာဝတိံ သာ နတ်ပရိသတ်နှင့်အတူ စိတ်ထား၍ သေသေချာချာ ကြည့်ကြဖို့ရန် မိန့်တော်မူခြင်းငှာ သံဝေဂရဖို့ရန် မိန့်တော်မူခြင်းတည်း၊ မှန်၏၊ နောက် မကြာသော ကာလ၌ ဤမျှလောက် ကြီးကျယ်သော တာဝတိံသာနတ်ပရိသတ်ကဲ့သို့ ရှုဖွယ်ကောင်းလှသော လိစ္ဆဝီမင်းပရိသတ်သည် အဇာတသတ်နှင့် စစ်ဖြစ်၍ အလုံးစုံ ပျက်စီးကြရရှာလိမ့်မည်၊ ထိုအခါ သံဝေဂ ဖြစ်ဖို့ရန် ဤကဲ့သို့ မိန့်တော််မူသည်၊ [ဣဒဉ္စ ဘိက္ခူနံ သံဝေဂဇနနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟတ္ထံ၊- ဝိမတိ။] နတ္ထိ ကိံ၊ မရှိပါ၏လော?။ ဣတိ၊ သည်။ (ဝုတ္တံ ဟောတိ)။
**အနဗ္ဘက္ခာတုကာမာ**တိ၊ ကား။ အဘိဘဝိတွာ၊ လွှမ်းမိုး၍။ န အာစိက္ခိတုကာမာ၊ မပြောလိုပါကုန်။ (မစွပ်စွဲလိုပါကုန်- ဟူလို။)
**အနုဝိစ္စကာရ**န္တိ၊ ကား။ အနုဝိဒိတွာ၊ လျော်စွာသိ၍။ စိန္တေတွာ၊ စဉ်းစား၍။ တုလယိတွာ၊ နှိုင်းချိန်၍။ ကာတဗ္ဗံ၊ ပြုထိုက်သော အမှုကို။ ကရောတိ၊ ပြုလော။ ဣတိ၊ ဤအနက်သည်။ ဝါ၊ ကို။ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊
**ဉာတမနုဿာန**န္တိ၊ ကား။ လောကေ၊ ၌။ ပါကဋာနံ၊ န်သော။ (တုမှာဒိသာနံ၌ စပ်။) [ဉာတကို "ပါကဋ" ဟု ဖွင့်သည်၊ ဉာယိံသု၊ အများ သိအပ်ကုန်ပြီ။ (အများသိ‌‌အောင် ထင်ရှားကုန်ပြီ။) ဣတိ ဉာတာ။]
**သာဓု ဟောတီ**ဝိ၊ ကား။ သုန္ဒရံ၊ ကောင်းသည်။ ဟောတိ၊ ၏။
ပဋာကံ၊ ‌အောင်လံကို။ ဥက္ခိပိတွာ၊ မြှောက်၍။ နဂရေ၊ ၌။ ဃောသန္တာ၊ ကြွေးကြော်ကုန်လျက်။ အာဟိဏ္ဍေယျုံ၊ လှည့်လည်ကုန်ရာ၏။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။ (အာဟိဏ္ဍယျေုံ-နည်း?။)
ဧဝံ၊ ဤသို့ လှည့်လည်လတ်သော်။ နော အမှာကံ၊ ငါတို့၏။ မဟန္တဘာဝေါ၊ ကြီးကျယ်သူတို့၏ အဖြစ်သည်။ ဘဝိဿတိ၊ လတ္တံ့။ ဣတိ၊ ဤသို့ ကြံခြင်းကြောင့်။ (အာဟိဏ္ဍေယျုံ)။ [ဤသို့ အများသိ‌အောင် ကြွေးကြော်ထားလျှင် နောင်အခါ စိတ်ပျက်၍ မကိုးကွယ်လိုသော ိတ်ဖြစ်စေကာမူ နောက်ဆုတ်ဖို့ ခဲယဉ်းစရာ ရှိသည်ဟုလည်း ရည်ရွယ်ကြသည်။]
**ဩပါနဘူတ**န္တိ၊ ကား။ ပဋိယတ္တဥဒပါနော ဝိယ၊ အသင့် စီမံအပ်သော ရေတွင်းကဲ့သို့။ ဌိတံ၊ တည်ပြီ။ [ကုလံကို ငဲ့၍ "ဌိတံ" ဟု ထားသည်။]အနုဝိစ္စကာရံ။ ။ အနုဝိစ္စကို "အနုဝိဒိတွာ" ဟုလည်းကောင်း, ကာရံကို **"ကာတဗ္ဗံ" ဟုလည်းကောင်း ဖွင့်၏၊ အဋ္ဌကနိပါတ် ပဌမပံ, မဟာဝဂ္ဂ အင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာ၌လည်း အလားတူ ဖွင့်၏၊ အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာ၌ အနုဝိစ္စကို "အဝေစ္စ" ဟု ဖွင့်၏၊ ဓမ္မပဒကောဓဝဂ်( ၂၂၉) ဂါထာအဖွင့်၌လည်း အနုဝိစ္စကို "ဇာနိတွာ" ဟု ဖွင့်၏၊ ထို့ကြောင့် အနုဝိစ္စ၌ အနု ပုဗ္ဗ+ဝိစဓာတ်မဟုတ်၊ အနု+အဝ+ဣဓာတ်, တွာပစ္စည်းသာ၊ "အနုဝိစ္စ-ဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်၍" ဟု ပေးပါ၊ စိန္တေတွာ, တုလယိတွာတို့ကား အဓိပ္ပာယတ္ထ၊ "ဉာဏ်ဖြင့် စဉ်းစားနှိုင်းချိန်၍" ဟူလို၊ "ကာရံ-ပြုထိုက်သော အမှုကို၊ ကရောဟိ-လော၊ အနုဝိစ္စ-၍၊ ကာရော- ပြုခြင်းသည်၊ သာဓု ဟောတိ" ဟု ပါဠိတော်၌ ပေးပါ၊ အချို့စာအုပ်များ၌ "အနုဝိဇ္ဇ" ဟု ဇကွဲနှစ်လုံးနှင့် ရှိ၏၊ အခြားပါဠိများနှင့် မညီ။
ဩပါနဘူတံ။ ။ ဩသရိတွာ- လူအများ သက်ရောက်၍+ပိဝန္တိ ဧတ္ထာတိ ဩပါနော၊ ဩပါနနှင့် ဥဒပါနသည် ပရိယာယ်တည်း၊ ပိဝန္တိ ဧတ္ထာတိ ပါနော၊ ဥဒကဿ- ရေ၏၊ ဝါ- ကို၊ ပါနော- သောက်ရာ ရေတွင်းသည်၊ ဥဒပါနော၊ ဥဒက ကို ဥဒပြု။
**ကုလန္တိ**၊ ကား။ နိဝေသနံ၊ အိမ်သည်။ (ဩပါနဘူတံ ၌စပ်။)
**ဒါတဗ္ဗံ မညေယျာသီ**တိ၊ ကား။ ဣမေသံ၊ ဤ နိဂဏ္ဌတို့အား။ ဒေယျဓမ္မံ၊ ပေးလှူထိုက်သော သဘောရှိသော ပစ္စည်းကို။ ဝါ၊ လှူဖွယ်ပစ္စည်းကို။ မာ ဥပစ္ဆိန္ဒိတ္ထ၊ မဖြတ်လိုက်ကုန်လင့်။ [ပါဠိတော်၌ "မညေယျာသိ" ဟု ဧကဝုစ်ရှိသောကြောင့် ဩဝိဘတ်ကို ဣပြု၍ "မာ ဥပစ္ဆိန္ဒိ" ဟု ရှိလျှင် ကောင်း၏။] ဟိ၊ မှန်။ သမ္ပတ္တာနံ၊ ရောက်လာကုန်သော အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့အား။ ဒါတဗ္ဗမေဝ၊ ပေးလှူထိုက်သည် သာ။ ဣတိ၊ သို့။ ဩဝဒတိ၊ ဆုံးမတော်မူ၏။
**ဩကာရံ**တိ၊ ကား။ အဝကာရံ၊ ယုတ်ညံ့သောအခြင်းအရာကို။ လာမကဘာဝံ၊ ယုတ်ညံ့သည်၏အဖြစ်ကို။ (ပကာသေသိ၌ စပ်။)
**သာမုက္ကံသိကာ**တိ၊ ကား။ အတ္တနာယေဝ၊ ကိုယ်တော်တိုင် သာ။ ဥဒ္ဓရိတွာ၊ ထုတ်၍။ ဂဟိတာ၊ ဆောင်ယူတော်မူအပ်သော။ အညေသံ၊ အခြားသူတို့၏။ ဝါ၊ တို့နှင့်။ အသာဓာရဏာ၊ တူသော ဆောင်ခြင်းမရှိသော။ ဝါ၊ မဆက်ဆံသော။ (ယာ ဓမ္မဒေသနာ၌ စပ်။) ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
**ဥဒ္ဒိဿ ကတ**န္တိ၊ ကား။ ဥဒ္ဒိသိတွာ၊ မိမိကို ရည်စူး၍။ ကတံ၊ ပြုအပ်သော။ (မံသံ၌ စပ်။)
**ပဋိစ္စကမ္မ**န္တိ၊ ကား။ အတ္တာနံ၊ မိမိကို။ ပဋိစ္စ၊ စွဲ၍။ ကတံ၊ ပြုအပ်ပြီးသော။ (မံသံ၌ စပ်။) ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
အထ ဝါ၊ ကား။ **ပဋိစ္စကမ္မ**န္တိ ဧတံ၊ ဟူသော ဤအမည်သည်။သာမုက္ကံသိကာ။ ။ သာမံကို "အတ္တနော" ဟု လည်းကောင်း, ဥကို "ဥဒ္ဓရိတွာ" ဟုလည်းကောင်း, ကံသ၌ ကသိဓာတ်ကို "ဂဟ" ဟု လည်းကောင်း ဖွင့်၏၊ သာမံ+ဥက္ကံသော သာမုက္ကံသော၊ သာမုက္ကံသေန- ကိုယ်တော်တိုင် ထုတ်ယူခြင်းဖြင့်+နိဗ္ဗတ္တာ-ဖြစ်စေအပ်သည်တည်း၊ သာမုက္ကံသိကာ- သည်၊ "ဂဟိတာ" ကား အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်တည်း၊ "ကိုယ်တော်တိုင် ထုတ်ယူအပ်သော ဓမ္မဒေသနာ" ဟူလို၊ [ဤ သာမုက္ကံသိကာပုဒ်နှင့် ဩကာရံပုဒ်ကို ပါဠိတော်၌ ပေယျာလမြှုပ်ထားသည်။]
ပဋိစ္စကမ္မံ။ ။ ပဋိစ္စ၏ ကံကို "အတ္တာနံ" ဟု ထည့်၍ ကမ္မံ၌လည်း အတိတ်ဟော ကမ္မသာဓနဟု သိစေလို၍ "အတ္ထာနံ ပဋိစ္စ ကတံ" ဟု ဖွင့်သည်၊ "ကရီယိတ္ထာတိ ကမ္မံ" ဟု ပြု၊ ဤအလို "ပဋိစ္စ-မိမိကိုစွဲ၍၊ (မိမိကိုအကြောင်းပြု၍။) ကမ္မံ- ပြုအပ်သော၊ မံသံ- ကို၊ ပရိဘုဉ္ဇတိ-၏" ဟု ပါဠိတော်၌ ပေးပါ။
အထ ဝါ။ ။ ဤနည်း၌ ပဋိစ္စ-(သတ်ခြင်းအမှုသို့) ရှေးရှုရောက်၍၊ (ရည်စူး၍။) ဝါ- အရိပ်နိမိတ်ပြ၍၊ ကမ္မံ- ပြုအပ်သော ပါဏာတိပါတကံတည်း၊ ပဋိစ္စကမ္မံ-ကံ "ဤသို့ပြုအပ်သော ပါဏာတိပါတကံ" ဟူသည် အရိပ်နိမိတ် ပြုခြင်းဖြင့် ရအပ်သော ပါဏာတိပါတကံတည်း၊ ကိုယ်တိုင်ပြုခြင်း, အပြုခိုင်းခြင်းကြောင့် ရအပ်သော ပါဏာတိပါတကံ မဟုတ်၊ ထို့ကြောင့် "နိမိတ္တကမ္မဿာတိ နိမိတ္တဘာဝေန လဒ္ဓဗ္ဗကမ္ဗဿ" ဟုလည်းကောင်း ဖွင့်၏၊ ထို့နောက်မှ အသားကို အရကောက်ဖို့ရာ "ပဋိစ္စကမ္မံ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ပဋိစ္စကမ္မံ" ဟု အဿတ္ထိ ဆင့်ရသည်၊ ဥပမာ- "ဗုဒ္ဓံ (ဉာဏ်) ယဿ အတ္ထီတိ ဗုဒ္ဓေါ" ကဲ့သို့တည်း၊ ဤအလို "ပဋိစ္စကမ္မံ-သတ်ဖို့ရန် အရိပ်နိမိတ် ပြုခြင်းအမှု ရှိသော၊ မံသံ- ကို၊ ပရိဘုဉ္ဇတိ" ဟု ပါဠိတော်၌ ပေးပါ။
နိမိတ္တကမ္မဿ၊ အရိပ်နိမိတ်ဖြင့် ရအပ်သောပါဏာတိပါတကံ၏။ အဓိဝစနံ၊ အမည်တည်း။ ဧတ္ထ၊ ဤ အသား၌။ တံပဋိစ္စကမ္မံ၊ ထို မိမိကို ရည်ရွယ်၍ ပြုအပ်သောပါဏာတိပါတကံသည်။ ဝါ၊ အရိပ်နိမိတ်ဖြင့် ရအပ်သော ပါဏာတိပါတကံသည်။ အတ္ထိ၊ ၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ မံသမ္ပိ၊ ကိုလည်း။ ပဋိစ္စကမ္မန္တိ၊ ဟူ၍။ ဝုတ္တံ၊ ပြီ။
ဟိ၊ မှန်။ ယော၊ အကြင်သူသည်။ ဧဝရူပံ၊ သော။ မံသံ၊ ကို။ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ သုံးဆောင်၏။ သောပိ၊ သည်လည်း။ တဿ ကမ္မဿ၊ ထို ပါဏာတိပါတကံ၏။ ဒါယာဒေါ၊ အမွေခံသည်။ ဟောတိ၊ ဝဓကဿ ဝိယ၊ သတ်သူ၏ ကဲ့သို့။ တဿာပိ၊ ထို စားသူ၏လည်း။ ပါဏဃာတကမ္မံ၊ သတ္တဝါကို သတ်ကြောင်းကံသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဣတိ အယံ၊ ကား။ အဓိပ္ပါယော၊ (နိဂဏ္ဌတို့၏) အလိုတည်း။
**ဇိရိဒန္တိ**တိ၊ ကား။ (န) ဇိရန္တိ၊ မဆွေးမြေ့နိုင်ကုန်။ အဗ္ဘာစိက္ခန္တာ၊ စွပ်စွဲကုန်လတ်သော်။ န ဇီရန္တိ၊ ကုန်။ ဣတိ အတ္ထော၊
**တိကောဋိပရိသုဒ္ဓကထာ **၊ တိကောဋိပရိသုဒ္ဓကထာကို။ သံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာယံ၊ သံဃဘေဒသိက္ခာပုဒ်၏ အဖွင့်၌။ (မယာ)။ ဝုတ္တာ၊ ဆိုအပ်ပြီ။ ဝါ၊ ဆိုခဲ့ပြီ။ ဇိရိဒန္တိ။ ။ ဇရ ဓာတ်၏ ပရိယာယ်ဖြစ်သော ဇိရိဒ ဓာတ်တစ်မျိုးဟု ကြံ၍ "ဇိရန္တိ" ဟု ဖွင့်သည်၊ "စွပ်စွဲ၍ မဆွေးမြေ့" ဟူသည် "စွပ်စွဲ၍ မကုန်နိုင်ခြင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ပြလို၍ "အဗ္ဘက္ခာနဿ အန္တံ န ဂစ္ဆန္တိ" ဟု ဖွင့်သည်၊ [အထ ဝါ "လဇ္ဇနတ္ထေ ဣဒံ ဇိရိဒန္တိ ပဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ" ဟု အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာမှ ဋီကာ၌ တစ်နည်း ဖွင့်သေး၏၊ ဤအလိုလည်း "ဇိရိဒ" ဓာတ် တစ်မျိုးပင်တည်း။]