Issues
Select Version
Bhāsāṭīkā-ဘာသာဋီကာ
မြန်မာဘာသာ
(SP) Mahāvagga-aṭṭhakathā
(SP) Mahāvagga-aṭṭhakathā

Adhammakammapaṭikkosanādikathā

Author: Bhāsāṭīkā-ဘာသာဋီကာ @ IAPT

**အဓမ္မကမ္မံ**၊ သည်။ ဝုတ္တနယမေဝ၊ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းရှိသည်သာ။
**ပဋိက္ကောသိတု** န္တိ၊ ကား။ ဝါရေတုံ၊ တားမြစ်ခြင်းငှာ။ (အနုဇနာမိ)။
**ဒိဋ္ဌိမ္ပိ အာဝိကာတု** န္တိ၊ ကား။ ဣဒံ၊ ဤကံသည်။ အဓမ္မကမ္မံ၊ အဓမ္မကံတည်း။ မေ၊ အား။ န ခမတိ၊ မနှစ်သက်။ ဣတိ ဧဝံ၊ သို့။ အညဿ၊ အခြားရဟန်း၏။ သန္တိကေ၊ အထံ၌။ အတ္တနော၊ ၏။ ဒိဋ္ဌိံ၊ အယူကို။ ပကာသေတုံ၊ ထင်ရှားပြခြင်းငှာ။ (အနုဇာနာမိ)။
**စတူဟိ ပဉ္စဟီ** တိအာဒိ၊ အစရှိသော စကားကို။ တေသံ၊ ထို ရဟန်းတို့၏။ အနုပဒ္ဒဝတ္ထာယ၊ ဘေးရန်မရှိခြင်း အကျိုးငှာ။ ဝုတ္တံ၊ ပြီ။
**သဉ္စိစ္စ န သာဝေန္တီ** တိ၊ ကား။ ယထာ၊ အကြင်အခြင်းအရာအားဖြင့် ရွတ်ပြလသော်။ န သုဏန္တိ၊ မကြားကုန်။ ဧဝံ၊ ဤ မကြားနိုင်လောက်အောင်သော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ ဘဏိဿာမ၊ ရွတ်ကုန်အံ့။ ဣတိ၊ သို့။ သဉ္စိစ္စ၊ သညာနှင့်တကွ စေတနာဖြင့် စေ့ဆော်၍။ သဏိကံ၊ တိုးတိုး။ ဥဒ္ဒိသန္တိ၊ ရွတ်ပြကြကုန်၏။စတူဟိ ပဉ္စဟိ။ ။ တားမြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့က လေးပါး, ငါးပါးဖြစ်၍ အားရှိသောကြောင့် ဘေးရန်မရှိနိုင်၊ ထို့ကြောင့် "စတူဟိ ပဉ္စဟိ" ကိုဘေးရန်မဖြစ်ဖို့ရန် မိန့်တော်မူသည်၊ ပါဠိတော်၌ နှစ်ပါး, သုံးပါးဖြစ်လျှင် အချင်းချင်း ဒေသနာပြောသလို ထင်စွာပြုရမည်ဟုလည်းကောင်း, တစ်ပါးတည်းဖြစ်လျှင် အဓိဋ္ဌာန်ဥပုသ် ပြုသကဲ့သို့ မိမိမနှစ်သက်ကြောင်းကို အဓိဋ္ဌာန်ပြုရမည်ဟုလည်းကောင်း မိန့်တော်မူသည်။
မှတ်ချက်။ ။ ဤနည်းကိုယူ၍ နေရာတိုင်း၌ မိမိအားရှိ- မရှကို ကြည့်ရသည်၊ အားမရှိ၍ တစ်ပါးတည်းဖြစ်နေလျှင် သူတစ်ပါးအလုပ်ကို မတားမြစ်ဘဲ "ဤကိစ္စဤအလုပ်ကို ငါမနှစ်သက်" ဟု "အဓိဋ္ဌာန်ပြုရမည်" ဟု မှတ်ပါ၊ "စတူဟိ ပဉ္စဟိ" ဟူသော ပါဌ်ကိုလည်း စဥ်းစားသင့်၏၊ ဝါသဒ္ဒါ မပါသောကြောင့် သင်္ချောဘယပဒဗဟုဗ္ဗီဟိ အနေအားဖြင့် "စတုပဉ္စဟိ- ဒွတ္တီဟိ" ဟု ရှိမှ သဒ္ဒါနေ သင့်သည်၊ သို့မဟုတ် "စတူဟိ ပဉ္စဟိ ဝါ" ဟု ဝါသဒ္ဒါ ပါစေရသည်။
**ထေရာဓိက** န္တိ၊ ကား။ ထေရာဓီနံ၊ အကြီးဆုံးထေရ်ဟူသော အလွန်အစိုးရသူ ရှိသည်ကို။ ထေရာယတ္တံ၊ အကြီးဆုံးထေရ်၏ စပ်ဆိုင်သော ဥစ္စာကို။ ဘဝိတုံ၊ ဖြစ်ခြင်းငှာ။ (အနုဇာနာမိ)။ ဣတိ အတ္ထော။
ထေရာဓေယျန္တိပိ၊ ဟူ၍လည်း။ ပါဌော၊ ပါဠိတော်ပါဌ်သည်။ (အတ္ထိ၊ ရှိတတ်၏။) [‌ထေရာဓေယျံ၊ အကြီးဆုံးထေရ်သည် ဆောင်ထားထိုက်သည်ကို။ (ဘဝိတုံ, အနုဇာနာမိ၊ ၏။)] တသ္မာ၊ ကြောင့်။ ထေရေန၊ သည်။ သယံ ဝါ၊ ကိုယ်တိုင်မူလည်း။ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ၊ ရွတ်ပြနိုင်၏။ အညော ဝါ၊ အခြားသော ရဟန်းကိုမူလည်း။ အဇ္ဈေသိတဗ္ဗော၊ တိုက်တွန်းနိုင်၏။ စ၊ ဆက်။ ဧတ္ထ၊ ဤတိုက်တွန်းရာ၌။
အဇ္ဈေသနဝိဓာနံ၊ တိုက်တွန်းပုံ အစီအရင်ကို။ ဓမ္မဇ္ဈေသနေ၊ တရားဟောဖို့ရန် တိုက်တွန်းခြင်း၌။ ဝုတ္တနယမေဝ၊ သာ။ထေရောဓိကံ ထေရာဓီနံ။ ။ အဓိ ဥပသာရနောင် ကပစ္စည်းသက်၍ပြီးသော "အဓိက" နာမ်ပုဒ်သည် အတိရေက- အလွန်အကဲအနက်, အနေက- တစ်ပါးမကဟူသောအနက်များကို ဟော၏၊ ဤ၌ အတိရေကအနက်ဟောတည်း၊ "ထေရော+ အဓိကောယဿာတိ ထေရာဓိကံ- အကြီးဆိုးထေရ်ဟူသော အကြီးအကဲရှိသော" ဟု သဒ္ဒတ္ထဖြစ်၏၊ "ထေရာဓီန- ထေရ်ကြီး၏စပ်ဆိုင်သော ပါတိမောက်" ဟု အဓိပ္ပာယတ္ထ ဖွင့်၏၊ "အဓိနံ" ၌လည်း "အဓိ+ဣန" ဟု ခွဲ၊ ဣနသဒ္ဒါသည် ပဘူ (အစိုးရသူ) အနက်ကိုဟော၏၊ "ထေရော+ အဓီနော(အလွန်အစိုးရသူ) ယဿာတိ ထေရာဓီနံ, ပါတိမောက္ခံ" ဟု ပြု။
ထေရာယတ္တံ။ ။ ထေရာဓီနံကို "ထေရာယတ္တံ" ဟု ပရိယာယ်ဖွင့်၏၊ "အာယတ္တ" ၌ "အာပုဗ္ဗ ယတဓာတ်, တပစ္စည်း, အဓီနအနက်ကို ဟော၏" ဟု ထောမနိဓိဆို၏၊ "စပ်ဆိုင်သောဥစ္စာ" ဟု အဓိပ္ပာယ်နက်ဖြစ်၏၊ "ထေရဿ+ အာယတ္တံ ထေရာယတ္တံ- ထေရ်၏ စပ်သောဥစ္စာ" ၊ "ထေရ်နှင့်စပ်သော" ဟု ပေးကြသည်မှာ ပြောရိုးအနက်သာ၊ နောက်၌ "ဘိက္ခုနော အာယတ္တော" ဟု သမ္ဗန် သမ္ဗန္ဓီဖွင့်လတ္တံ့၊ ထေရာဓိကံ၌ "ဘဝိတုံ" ဟုထည့်စေလို၍ "ထေရာယတ္တံ ဘဝိတုန္တိ အတ္ထော" ဟု ဖွင့်သည်။
ထေရာဓေယျံ။ ။ "အာဓာ‌ရ+ အာဓေယျ" ဟူရာ၌ကဲ့သို့ "အာမီယတေ- ဆောင်အပ်၏၊ ဣတိ အာဓေယျံ" ဟု ပြု၊ "‌ထေရဿ+ အာဓေယျံ ထေရာဓေယျံ- ထေရ်ကြီး၏( ထေရ်ကြီးသည်) ဆောင်ထိုက်သော ပါတိမောက်" ဟု သဒ္ဒတ္ထဖြစ်၏၊ "ဆောင်" ဟူသည် တာဝန်ဆောင်ခြင်းမျိုးတည်း၊ ထို့ကြောင့် "ထေရ်ကြီး၏ တာဝန်ဖြစ်သော ပါတိမောက်" ဟု ဆိုလိုသည်၊ ဆိုလိုရင်းမှာ ပါတိမောက်ရွတ်ပြမှု၌ ထေရာဓိက- ထေရ်ကြီးသာ အကြီးအကဲ ရှိ၏၊ ထေရာဓီန- ထေရ်ကြီးသာ အစိုးရ၏၊ ထေရာယတ္တ- ထေရ်ကြီး၏ စပ်ဆိုင်သော ဥစ္စာဖြစ်၏၊ ထေရာဓေယျ- ထေရ်ကြီးသော တာဝန်ဆောင်ထိုက်၏၊ "ကိုယ်တိုင်ရွတ်လိုလျှင် ရွတ်နိုင်, သူတဟ်ပါးကို တိုက်တွန်းလိုလျှင် တိုက်တွန်းနိုင်သည်" ဟူလို။
ဝုတ္တနယမေဝ။ ။ "အဇ္ဈေသနာ စေတ္ထ သံဃေန သမ္မတဓမ္မဇ္ဈေသကာယတ္တာဝါ သံဃထေရာယတ္တာ ဝါ" စသည်ဖြင့် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီ- ဟူလို၊ ယခုအခါ သံဃဥပုသ်ပြုရာ၌ရှေးဦးစွာ မိမိကိုယ်ကို ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသ အဇ္ဈေသကပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်အောင် "သုဏာတုမေ ဘန္တေ သံဃော၊ ယဒီ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ အဟံ အာယသ္မန္တံ တိဿံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ ‌အဇ္ဈေသေယျံ" ဟု သမုတ်ရသည်၊ ဤသို့ သမုတ်ပြီးမှ "သံဃောဘန္တေ အာယသ္မန္တံ တိဿံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အဇ္ဈေသတိ၊ ဥဒ္ဒိသတု အာယသ္မာတိဿော ပါတိမောက္ခံ" ဟု တိုက်တွန်းသော စကားကို ဆိုရသည်၊ ပါတိမောက်ကိုရွတ်ပြမည့် ရဟန်းကလည်း ပါဠိ‌တော်အတိုင်း ဝိနည်းကိုမေးဖို့ရန် "သုဏာတု မေဘန္တေ သံဃော၊ အဇ္ဈပေါသထော ပန္နရသော၊ ပေ၊ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျ၊ သုဏာတုမေ ဘန္တေ သံဃော၊ ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ အဟံ ဒတ္တံ ဝိနယံ ပုစ္ဆေယျံ" ဟု ပုစ္ဆကသမ္မုတိဉတ် ထားရသည်၊ ထို့နောက် ဝိနည်းဖြေမည့်ပုဂ္ဂိုလ်ကလည်း "သုဏာတုမေ၊ ပေ၊ ပတ္တကလ္လံ၊ အဟံ အာယသ္မတာ တိဿေန ဝိနယံ ပုဋ္ဌော ဝိသဇ္ဇေယျံ" ဟုပါဠိတော်နှင့်အညီ ဝိနယဝိသဇ္ဇကဉတ် ထားရသည်။
**သော န ဇာနာတိ ဥပေါသထံ ဝါ** တိအာဒီသု၊ အစရှိသော ပါဠိရပါတို့၌။ (အတ္ထော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော။) စတုဒ္ဒသိကပန္နသိကဘေဒေန၊ စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်, ပန္နရသီဥပုသ်တို့၏ အပြားအားဖြင့်။ ဒုဝိဓံ၊ နှစ်ပါးအပြားရှိသည်လည်းဖြစ်သော။ သံဃဥပေါသထာဒိဘေဒေန၊ သံဃဥပုသ် အစရှိသည်တို့၏ အပြားအားဖြင့်။ နဝဝိဓဉ္စ၊ ကိုးပါးအပြားရှိသည်လည်းဖြစ်သော။ ဥပေါသထံ၊ ကို။ န ဇာနာတိ၊ မသိ။ စတုဗ္ဗိဓံ၊ လေးပါး‌ အပြားရှိသော။ ဥပေါသထကမ္မံ၊ ဥပုသ်ကံကို။ န ဇာနာတိ။ (အဓမ္မေန ဝဂ္ဂကံစသော လေးပါးကို မသိ။) ဒုဝိဓံ၊ သော။ ပါတိမောက္ခံ၊ ကို။ န ဇာနာတိ။ (ဘိက္ခုပါတိမောက်, ဘိက္ခုနီပါတိမောက် နှစ်ပါးကို မသိ။) နဝဝိဓံ၊ သော။ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ၊ သကို။ န ဇာနာတိ။ (ဘိက္ခုပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသ ငါးပါး, အနိယတုဒ္ဒေသမှတစ်ပါး ဘိက္ခုနီပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသ လေးပါးကို မသိ။)
**ယော တတ္ထ ဘိက္ခု ဗျတ္တော ပဋိဗလော** တိ ဧတ္ထ၊ ၌။ ဒဟရဿ၊ ငယ်သည်ဖြစ်၍။ (သမာနဿ) ပိ၊ ဖြစ်ပါသော်လည်း။ ဗျတ္တဿ၊ ထက်မြက်သော ရဟန်းအား။ ပါတိမောက္ခော၊ ကို။ ကိဉ္စာပိ အနာညာတော၊ အကယ်၍ကား ခွင့်ပြုတော်မူအပ်ပါပေပြီ။
အထ ခေါ၊ ထိုသို့ပင် ခွင့်ပြုအပ်ပါသော်လည်း။ ဧတ္ထ၊ ဤခွင့်ပြုတော်မူရာ၌။ အယံ၊ ဤဆိုအပ်လတ္တံ့ကား။ အဓိပ္ပာယော၊ မြစ်စွာဘုရား၏အလိုတော် တည်း။
ထေရဿ၊ ၏။ ပဉ္စ ဝါ၊ ငါးပါးသော်လည်းဖြစ်ကုန်သော။ စတ္တာရော ဝါ၊ န်သော။ နဝဝိဓံ။ ။ ဥပုသ်ပြုတတ်သူကို "ကာရက" ဟု ခေါ်၏၊ ထိုကာရကနှင့် စပ်၍ဥပုသ်ကို နာမည်တပ်လျှင် "သံဃဥပုသ်, ဂဏဥပုသ်, ပုဂ္ဂလဥပုသ်" ဟု သုံးပါးပြား၏၊ [သုံးပါး, နှစ်ပါးပြုရသော ဥပုသ်ကို "ဂဏဥပုသ်" ဟု ခေါ်၏၊ တစ်ပါးတည်း ပြုရသောအဓိဋ္ဌာန်ဥပုသ်ကို "ပုဂ္ဂလဥပုသ်" ဟု ခေါ်၏၊] ပြုထိုက်သော အခြင်းအရာ ဥပုသ်ပြုပုံပြုနည်းကို "ကတ္တဗ္ဗာကာရ" ဟု ခေါ်၏၊ ထို ကတ္တဗ္ဗာကာရနှင့်စပ်၍ နာမည်တပ်လျှင် "သုတ္တုဒွေသဥပုသ်, ပါရိသုဒ္ဓိဥပုသ်, အဓိဋ္ဌာန်ဥပုသ်" ဟု သုံးပါးပြား၏၊ [ပါတိမောက်သုတ်တို့ကို ရွတ်ပြခြင်း, "မိမိမှာ အာပတ်စင်ကြယ်ပါသည်" ဟု ပြောပြခြင်း, "ယနေ့ဥပုသ်နေ့" ဟု အဓိဋ္ဌာန်ခြင်းတည်း၊] နေ့နှင့်စပ်၍ နာမည်တပ်လျှင် "စာတုဒ္ဒသီ, ပန္နရသီ,သာမဂ္ဂီ" ဟု သုံးပါးရှိ၏၊ ဤသို့ ဥပုသ် ကိုးမျိုး ပြားသည်။ တယော ဝါ၊ န်သော။ ပါတိမောက္ခု‌ဒ္ဒေသာ၊ တို့သည်။ သစေ နာဂစ္ဆန္တိ၊ အကယ်၍ နှုတ်၌ မလာကုန်အံ့။ ဒွေ၊ နှစ်ပါးကုန်သော။ (ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာ) ပန၊ တို့သည်ကား။ အခဏ္ဍာ၊ မကြိုးမပြတ်ကုန်သည်။ သုဝိသဒါ၊ အလွန်သန့်ရှင်းကုန်သည်။ ဝါစုဂ္ဂတာ၊ နှုတ်တက်ကုန်သည်။ (သစေ) ဟောန္တိ၊ န်အံ့။ (ဧဝံသတိ)။ ပါတိမောက္ခာ၊ သည်။ ထေရာယတ္တောဝ၊ ထေရ်၏စပ်သော ဥစ္စာသာတည်း။
ပန၊ ဆက်။ (ထေရော၊ သည်။) ဧတ္တကမ္ပိ၊ ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော ဥဒ္ဒေသနှစ်ရပ်ကိုလည်း။ ဝိသဒံ၊ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင်။ ကာတုံ၊ ငှာ။ သစေ န သက္ကောတိ၊ အံ့။ (ဧဝံသတိ)။ ဗျတ္တဿ၊ သော။ ဘိက္ခုနော၊ ၏။ အာယတ္တော၊ စပ်သောဥစ္စာသည်။ ဟောတိ။
**သာမန္တာ အာဝါသာ** တိ၊ ကား။ သာမန္တံ၊ အနီးဖြစ်သော။ အာဝသံ၊ ကျောင်းတိုက်သို့။ (ပါဟေတဗ္ဗော၌ စပ်။) [သာမန္တာ အာဝါသာ၌ "ဒုတိယာမှ ပဉ္စမီပြောင်းလွှဲနေသည်" ဟု ပြသည်။]
**သဇ္ဇုက** န္တိ၊ ကား။ တဒဟေဝ၊ ထိုနေ့၌ပင်။ အာဂမနတ္ထာယ၊ ပြန်လာခြင်းအကျိုးငှာ။ (ပါဟေတဗ္ဗော၌ စပ်။) [ထိုသို့ ဖွင့်သောကြောင့် **"သဇ္ဇုကံ၊ နေ့ခြင်းပြန်"** ဟု အဓိပ္ပာယ်နက် ပေးကြသည်။ သဒ္ဒတ္ထမှာ **"တူသောနေ့ရှိအောင်"** ဟုဖြစ်၏။ **"သဇ္ဇု+ ယဿ အတ္ထီတိ သဇ္ဇုကံ"** ဟု ပြု။ **"ယဿ၊ အကြင် ပြန်လာခြင်း၏။ သဗ္ဗု၊ တူသောနေ့သည်"** ဟု ပေး။]
**နဝံ သိက္ခုံ အာဏာပေတု** န္တိ ဧတ္ထ၊ ၌။ ယော၊ အကြင် သီတင်းငယ်သည်။ ဥဂ္ဂဟေတုံ၊ သင်ယူခြင်းငှာ။ သက္ကောတိ၊ စွမ်းနိုင်၏။ ဧဝရူပေါ၊ သော။ (နဝေါ၊ သီတင်းငယ်ကို။) အာဏာပေတဗ္ဗော၊ စေခိုင်းထိုက်၏။ ဗလော၊ ‌ဖျင်းအသော။ (နဝေါ၊ ကို။) န (အာဏာ‌ပေတဗ္ဗော)၊ ထိုက်။