Issues
Select Version
Bhāsāṭīkā-ဘာသာဋီကာ
မြန်မာဘာသာ
(SP) Mahāvagga-aṭṭhakathā
(SP) Mahāvagga-aṭṭhakathā

Pālileyyakagamanakathā

Author: Bhāsāṭīkā-ဘာသာဋီကာ @ IAPT

**ပါလိလေယျကေ ဝိဟရတိ ရက္ခိတဝနသဏ္ဍေ**တိ၊ ကား။ ပါလိလေယျကံ၊ ပါလိလေယျကရွာကို။ ဥပနိဿာယ၊ မှီ၍။ (ဂေါစရဂါမ်အဖြစ်ဖြင့် မှီ၍။) ရက္ခိတဝနသ‌ဏ္ဍေ၊ ရက္ခိတတောအုပ်၌။ ဝိဟရတိ၊ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။
**ဟတ္ထိနာဂေါ**တိ၊ ကား။ မဟာဟတ္ထီ၊ ဆင်ပြောင်ကြီးသည်။ (အာကိဏ္ဏော ဝိဟရတိ၌ စပ်။)
**ဟတ္ထိကဠဘေဟီ**တိ၊ ကား။ ဟတ္ထိပေါတကေဟိ၊ ဆင်ပေါက်ကြီးတို့နှင့်လည်းကောင်း။
**ဟတ္ထိစ္ဆာပေဟီ**တိ၊ ကား။ ခီရူပကေဟိ၊ နို့ရည်ရှိသော အမိသို့ကပ်ရောက်တတ်ကုန်သော။ ဒဟရပေါတကေဟိ၊ ဆင်ပေါက်လေးတို့နှင့်လည်းကောင်း။ (အာကိဏ္ဏော ၌ စပ်။)
**ဆိန္နဂ္ဂါနီ**တိ၊ ကား။ တေဟိ၊ ထို ဆင်တို့သည်။ ပုရတော ပုရတော၊ ရှေ့၌ ရှေ့၌။ (ရှေ့က ရှေ့က။) ဂစ္ဆန္တေဟိ၊ သွားကုန်လျက်။ ဆိန္နဂါနိ၊ ဖြတ်အပ်ကုန်သော အဖျားရှိကုန်သော။ ခါယိတာဝသေသာနိ၊ ခဲစားအပ်ပြီးမှ ကြွင်းကုန်သော။ ခါဏုသဒိသာနိ၊ အငုတ်နှင့် တူကုန်သော။ (အငုတ်ကဲ့သို့ ကြမ်းကုန်သော။) တိဏာနိ၊ မြက်တို့ကို။ ခါဒတိ၊ ခဲစားရ၏။
**ဩဘဂ္ဂေါဘဂ္ဂန္တိ**၊ ကား။ တေန ဟတ္ထိနာဂေန၊ ထို ဆင်ပြောင်ကြီးသည်။ ဥစ္စဋ္ဌာနတော၊ မြင့်သော အရပ်မှ။ ဘဉ္ဇိတွာ ဘဉ္ဇိတွာ၊ ချိုး၍ ချိုး၍။ ပါတိကံ၊ ကျစေအပ်သော။ (သာခါဘင်္ဂံ ၌ စပ်။)
အဿသာခါဘင်္ဂန္တိ၊ ကား။ ဧတဿ၊ ဤ ဆင်ပြောင်ကြီး၏။ သန္တကံ၊ ဥစ္စာဖြစ်သော။ သာခါဘင်္ဂံ၊ ချိုးအပ်ပြီးသော သစ်ခက်ကို။ တေ၊ ထို ဆင်တို့သည်။ ခါဒန္တိ၊ န်၏။
**အာဝိလာနီ**တိ၊ ကား။ ပဌမတရံ၊ ရှေးဦးစွာ။ ဩတရိတွာ၊ သက်ဆင်း၍။ ပိဝန္တေဟိ၊ ရေသောက်ကုန်သော။ တေဟိ၊ ထို ဆင်တို့သည်။ အာလုလိတာနိ၊ မွှေနှောက်အပ်ကုန်သော။ ကဒ္ဒမောဒကာနိ၊ ညွန်ရေတို့ကို။ ပိဝတိ၊ သောက်ရ၏။
**ဩဂါဟာ**တိ၊ ကား။ တိတ္ထတော၊ ရေဆိပ်မှ။ (ဥတ္တိဏ္ဏဿ၌ စပ်။)ဩဘဂ္ဂေါဘဂ္ဂံ။ ။ ဩ၏ အဓောဘာဂအနက်ကို ယူ၍ "ပါလိတံ" ဟု ဖွင့်သည်၊ ဘဇ္ဇိတ္ထာတိ ဘဂ္ဂေါ၊ အဓော + ဘဂ္ဂေါ ဩဘဂ္ဂေါ - အောက်သို့ ချိုးချအပ်သော သစ်ခက်၊ ဒုတိယာဝိဘတ်ဖြင့် "ဩဘဂ္ဂံ" ဖြစ်ပြီးနောက် "ဝိစ္ဆာဘိက္ခညေသု ဒွေ" ဟူသော မောဂ္ဂလ္လာန်သုတ်ဖြင့် "ဩဘဂ္ဂံ ဩဘဂ္ဂံ" ဟု ဝိစ္ဆာ နှစ်ပုဒ် ပြုပြီးမှ သန္ဓိစပ်။
**ဩဂါဟာ**။။ အဝဂါဟန္တိ ဧတ္ထာတိ ဩဂါဟော၊ အဝ+ဂါဟူ၊ ဝိလောဠနေ+ဏပစ္စည်း၊ သက်ဝင်မွှေနှောက်၍ ကစားရာဖြစ်သော ရေဆိပ်ကို **"ဩဂါဟ"** ဟုခေါ်သည်၊ ထို့ကြောင့် သ္မာဝိဘတ်ဖြင့် ဩဂါထာကို **"တိတ္ထတော"** ဟု ဖွင့်သည်၊ အချို့စာ၌ **"ဩဂါဟာတိ တိတ္ထံ ဂတာ"** ဟု ရှိသည် ပါဌ်ပျက်၊ ပါဠိတော်၌လည်း ဩဂါဟာ၏ စပ်ဖို့ရာ **"ဥတ္ထိဏ္ဏဿ"** ဟု ပါဌ်မှန်ရှိစေဦ ရေဆိပ်မှတက်သော ဆင်ကြီး၏ကိုယ်ကိုဆင်မတို့က ပွတ်တိုက်လျက် သွားကြသည်-ဟူလို၊ ဝိမတိ၌ကား **"ဩဂါဟိံ-သက်ဝင် မွှေနှောက်၍ ကစားရာ ရေကန်သို့"** ဟု ပေး၊ ထိုအလို ပါဠိတော်၌ **"ဩတိဏ္ဏဿ- သက်ဆင်းသော"** ဟု ပါဌ်ရှိရပေလိမ့်မည်။
**နာဂဿ နာဂေနာ**တိ၊ ကား။ ဟတ္ထိနာဂဿ၊ ဆင်ပြောင်ကြီး၏။ (စိတ္တံ၊ သည်။) ဗုဒ္ဓနာဂေန၊ မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော ဆင်ပြောင်ကြီးနှင့်။ (**"စိတ္တေန၊ စိတ်အားဖြင့်။ သမေတိ"** ဟု ပါဠိတော်၌စပ်။)
**ဤသာဒန္တဿာ**တိ၊ ကား။ ရထဤသာသဒိသဒန္တဿ၊ ရထားလှည်းသန်နှင့်တူသော အစွယ်နှစ်ချောင်းရှိသော။ (နာဂဿ၌ စပ်။)
**ယဒေကော ရမတီ ဝနေ**တိ၊ ကား။ ယသ္မာ၊ ကြောင့်။ ဗုဒ္ဓနာဂေါ ဝိယ၊ ကဲ့သို့။ အယမ္ပိ ဟတ္ထနာဂေါ၊ သည်လည်း။ ဧကော၊ တစ်စီးတည်းသည်။ ပဝိဝိတ္ထော၊ အပေါင်းအဖော်မှ ကင်းဆိတ်သည်။ (ဟုတွာ)။ဤသာဒန္တဿ။ ။ ဤ၌ ဤသာကို "ရထဤသာ" ဟု ဖွင့်သော်လည်း ဗြာဟ္မဏသံယုတ် အဋ္ဌကထာ၌ "ဤသာတိ ယုဂနင်္ဂလသန္နာရိကာ (ထမ်းပိုးနှင့် ထွန်တုံးကိုကောင်းစွာ ဆောင်ထားတတ်သော) ရုက္ခလဋ္ဌိ(သစ်သားတုတ်တံ)" ဟု ဖွင့်၏၊ အဘိဓာန်(၄၉၉)၌လည်း "ဤသာနင်္ဂလဒဏ္ဍကော-ထွန်သန်" ဟု ရှိ၏၊ သို့သော် ဆောင်တတ်သောကြောင့် သဘောတူပင် ဖြစ်၍ ဤနေရာ၌ "ရထဤသာ" ဟု ဖွင့်ဟန်တူသည်၊ "ထိုလှည်းသန်(ထွန်သန်) နှစ်ချောင်းကဲ့သို့ ခိုင်မာသော အစွယ် နှစ်ချောင်းရှိ‌သော" ဟူလို။
ပါဠိတော်၌ အနက်ပေးပုံ။ ။ ယံ(ယသ္မာ)- ကြောင့်၊ ဧကော- တစ်စီးတည်းသည်၊ (ဟုတွာ)၊ ဝနေ- တော၌၊ ရမတိ-မွေ့လျော်၏၊ (တသ္မာ- ကြောင့်၊) နာဂဿ- ကြီးမားသော၊ ဤသာဒန္တဿ- ရထား လှည်းသန်နှင့်တူသော အစွယ်နှစ်ချောင်းရှိသော ဟတ္ထိနော- ဆင်ပြောင်၏၊ ဧတံ စိတ္တံ- ဤ စိတ်နေစိတ်ထားသည်၊ နာဂေန- ဘုရားတည်းဟူသော ဆင်ပြောင်ကြီးနှင့်၊ စိတ္တေန- စိတ်နေစိတ်ထားအားဖြင့်၊ သမေတိ-ညီညွတ်ပါပေ၏၊ [ဝိမတိ၌ "နာဂေန ဗုဒ္ဓနာဂဿ ဝိဝေကနိန္နစိတ္တေန သမေတိ" ဟု ရှိ၏၊ ထိုအလို "နာဂေနု ဗုဒ္ဓနာဂဿ ဝိဝေကနိန္နစိတ္တေန သမေတိ" ဟု ရှိ၏၊ ထိုအလို "နာဂေန-ဘုရားတည်းဟူသော ဆင်ပြောင်ကြီး၏၊ စိတ္တေန- ဝိဝေကသို့ ညွတ်သော စိတ်တော်နှင့်၊ သမေတိ-၏" ဟု ပါဠိတော်၌လည်းကောင်း, အဋ္ဌကထာ၌ လည်းကောင်း ပေးပါ။]
ဝနေ၊ တော၌။ ရမတိ၊ မွေ့လျော်၏။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ အဿ နာဂဿ၊ ထိုဆင်ပြောင်ကြီး၏။ စိတ္တံ၊ သည်။ နာဂေန၊ ဘုရားတည်းဟူသော ဆင်ပြောင်ကြီးနှင့်။ (စိတ္တေန)။ သမေတိ၊ ၏။ ဧကီဘာဝရတိယာ၊ တစ်ယောက်တည်း၏အဖြစ်၌ မွေ့လျော်ခြင်းအားဖြင့်။ ဧကသဒိသံ၊ တစ်ထပ်တည်း တူသည်။ ဟောတိ၊ ဣတိ အတ္ထော၊
**ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ**တိ ဧတ္ထ၊ ၌။ တေမာသံ၊ ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး။ ဘဂဝါ၊ သည်။ တတ္ထ၊ ထို ရက္ခိတတောအုပ်၌။ ဝိဟာသိ၊ ပြီ။ ဣတိ၊ သို့။ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ၏။
ဧတ္ထာဝတာ၊ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော သုံးလလောက်ကာလဖြင့်။ (ပတ္ထဋာ၌ စပ်။) ကောသမ္ဗကေဟိ၊ ကောသမ္ဗီမြို့၌ နေသော ရဟန်းတို့သည်။ ဥဗ္ဗာဠှော၊ ထွက်ကြွတော်မူစေအပ်သည်။ (နှိပ်စက်အပ်သည်၊ ဟုတွာ။) ဘဂဝါ၊ သည်။ တေမာသံ၊ ပတ်လုံး။ အရညံ၊ တောသို့။ ပဝိသိတွာ၊ ဝင်တော်မူ၍။ ဝသိ ကိရ၊ သီတင်းသုံးတော်မူရသတတ်။ ဣတိ၊ သို့။ သဗ္ဗတ္ထ၊ အလုံးစုံသောအရပ်၌။ ကထာ၊ စကားသည်။ ပတ္ထဋာ၊ ပျံ့နှံ့သည်။ အဟောသိ၊ ပြီ။ [ဥဗ္ဗာဠှော၌ "ဥ+ဗာဓ+တပစ္စည်း" ဟု ကြံကြ၏၊ ဤကျမ်း၏ အကြံကို သံဃာဒိသေသ်ဆဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၌ ပြခဲ့ပြီ၊]
**အထ ခေါ ကောသမ္မကာ ဥပါသကာ**တိ၊ ကား။ အထ၊ ကြားသိပြီးရာ ထိုအခါ၌။ ဣမံ ကထာသလ္လာပံ၊ ဤအချင်းချင်းပြောအပ်သော စကားကို။ သုတွာ၊ ၍။ ကောသမ္ဗိဝါသိနော၊ ကောသမ္ဗီမြို့၌ နေကုန်သော။ ဥပါသကာ၊ တို့သည်။ (ဣတိ၊ သို့။ မန္တေသုံ၊ တိုင်ပင်ကြကုန်ပြီ။) [ဤ ဥပါသကာပုဒ်၏ စပ်ပုဒ်သည် ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက်မရှိ၊ ထို့ကြောင့် "ဣတိ မန္တေသု" ဟု ထည့်၍စပ်ပါ။]