Issues
Editor
Settings
Versions
Select Version
胜嗣Jinadāyāda
中文
Pācityādiyojanā
Pācityādiyojanā

4. Samathakkhandhakaṃ

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Samathakkhandhakaṃ

1. Sammukhāvinayakathā

186-7.
Samathakkhandhake evamattho veditabboti yojanā .
Cha mātikāpadānīti vākyampi samāsopi yuttoyeva .
Tattha samāso pana asamāhāradiguyeva .
‘‘ Nikkhipitvā ’’ ti padaṃ ‘‘ vutto ’’ ti pade pubbakālakiriyāvisesanaṃ , tulyattho vā .
Vitthāroti vibhaṅgo .
Tatthāti vibhaṅge .
Saññāpetīti ettha saññaṃ katvā jānāpetīti atthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘ paritosetvā jānāpetī ’’ ti .
Iminā saṃpubbo ñādhātu paritosanatthaṃ antokatvā avabodhanattho hotīti dasseti .
Kāraṇapatirūpakānīti kāraṇassa paṭibhāgāni .
Nijjhāpetīti ettha jhedhātu olokanatthotiV2.90 āha ‘‘ oloketī ’’ ti .
Yathāti yenākārena , kariyamānetiM0.438 sambandho .
Soti dhammavādī .
Paratopi eseva nayo .
‘‘ Punappunan ’’ ti iminā anupekkhatīti ettha anusaddo na upacchinnatthoti dasseti .
Pekkhati anupekkhatīti ettha ikkhadhātu ‘‘ dasseti anudassetī ’’ ti ettha disadhātuyā sadisatthoti āha ‘‘ dasseti … pe … pariyāyavacanānī ’’ ti .
Tesaññevāti ‘‘ pekkhati anupekkhatī ’’ ti padānaññeva .
Pariyāyavacanānīti vevacanasaddā atthe paribyattiṃ ayanti gacchanti imehīti pariyāyāni , tāniyeva vacanāni pariyāyavacanāni .
Soti adhammavādī .
Mohetvāti dhammavādīpuggalādiṃ mohāpetvā .
188. Dhammavādī puggalo dassetīti sambandho .
Amohetvāti adhammavādīpuggalādiṃ amohāpetvā , aviparītaṃ jānāpetvāti attho .

2. Sativinayakathā

195. Parammukhaṃ vineti vināsetīti vinayo , parammukhaṃ vineti vināseti anenāti vā vinayo , vinayakammaṃ .
Saṅghadhammavinayapuggalasammukhānaṃ dātabbo vinayo sammukhāvinayo .
Pañcimānīti ettha pañcannaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘ suddhassā ’’ tiādi .
Anuvaditassa dānanti sambandho .
Etānīti pañca aṅgāni .
‘‘ Ekekaaṅgavasena na labbhantī ’’ ti iminā samudāyavākyanibbattibhāvato pañcaṅgavaseneva labbhantīti dasseti .
Desanāmattamevetan ti ‘‘ pañcimānī ’’ ti etaṃ vacanaṃ desanāmattameva , na avayavavākyanibbattivacananti adhippāyo .
Dhamman ti bhūtaṃ .
Etthāti ‘‘ pañcimāni bhikkhave ’’ tiādivacane .
Tattha cāti ‘‘ pañcimāni bhikkhave ’’ tiādivacane ca .
Anuvadantīti ettha anuddhaṃsanena vadantīti dassento āha ‘‘ codentī ’’ ti .
Ayaṃ pana sativinayo dātabboti sambandho .
Anāgāminopīti pisaddo sambhāvane , sakadāgāmiādike pana kā nāma kathāti dasseti .
So ca khoti sativinayo ca .
Codiyamāneyevāti codiyamānasseva , ayameva vā pāṭho .
Tasmin ti sativinayasmiṃ dinneti sambandho .
AcoditattāM0.439 kathā na rūhatīti āha ‘‘ codentopī ’’ tiādi .
Āpajjatīti codako āpajjati .
Codanādiasāruppe vineti vināsetīti vinayo , vineti vināseti anenāti vā vinayo , vinayakammaṃ .
Sativepullapattassa dātabbo vinayo sativinayo .

3. Amūḷhavinayakathā

196. Bhāsitaparikantan tiV2.91 ettha bhāsitaparikantasaddānaṃ karaṇāpekkhattā visuṃ karaṇaṃ dassento āha ‘‘ vācāya bhāsitaṃ , kāyena parikantan ’’ ti .
‘‘ Parikkametvā katan ’’ ti iminā parikamatīti parikantaṃ , parikantaṃ hutvā kataṃ parikantan ti vacanatthaṃ dasseti .
Parikkametvāti atikkamitvā .
Saratāyasmāti ettha ukāralopasandhiṃ dassento āha ‘‘ saratu āyasmā ’’ ti .
‘‘ Evarūpiyā āpattiyā ’’ ti iminā āpajjitāti ettha tupaccayayogabhāvato kammatthachaṭṭhiyāpi sambhavabhāvaṃ dasseti .
Tupaccayayoge kammatthachaṭṭhī aniccaṃ hoti , tasmā pāḷiyaṃ ‘‘ evarūpiyā āpattiyā ’’ ti kammatthachaṭṭhībhāvena avatvā ‘‘ evarūpiṃ āpattin ’’ ti kammatthadutiyābhāvena vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Tassāti ‘‘ āpajjitvā ’’ ti pāṭhassa .
‘‘ Paṭhamaṃ pacchā ’’ ti padehi adhippāyatthaṃ dasseti .
Codakassa kathaṃ vineti vināsetīti vinayo , codakassa kathaṃ vineti vināseti anenāti vā vinayo .
Paṭhamaṃ mūḷhabhāvaṃ upagantvā pacchā amūḷhassa dātabbo vinayo amūḷhavinayo .

4. Paṭiññātakaraṇakathā

200. Paṭijāniyate , paṭijānanaṃ vā paṭiññā , tāya kāretabbaṃ .

5. Yebhuyyasikākathā

202. Yebhuyyasikāti ettha yebhuyyena pavattā yebhuyyasikā , dhammavādīnaṃ yebhuyyatāsampādikā kiriyāti dassento āha ‘‘ yassā kiriyāyā ’’ tiādi .
Tattha yassā kiriyāyāti yassā yebhuyyatāsampādikāya kiriyāya .
Esāti yebhuyyatāsampādikā kiriyā .
204. Oramattakan tiM0.440 ettha orasaddo ca mattasaddo ca samūhaṃ katvā parittavācako appamattavācakoti āha ‘‘ parittaṃ appamattakan ’’ ti .
‘‘ Bhaṇḍanamattamevā ’’ ti iminā na mahantaṃ vivādādhikaraṇaṃ hotīti dassetiV2.92 .
Na ca gatigatan ti ettha cirakālabhāvaṃ na ca gatanti dassento āha ‘‘ dve tayo … pe … avinicchitan ’’ ti .
Tattha tatthevāti tasmiṃ tasmiṃ vivādādhikaraṇajātaāvāse eva , na ca saritasāritapadānaṃ suddhakāritakiriyabhāvaṃ dassento āha ‘‘ sayaṃ saritaṃ vā aññehi sāritaṃ vā na hotī ’’ ti .
Tehi bhikkhūhīti vivādakārakehi bhikkhūhi .
‘‘ Salākaṃ gāhento ’’ ti iminā ‘‘ jānātī ’’ ti padassa kattāraṃ dasseti .
Iminā nīhārenāti iminā kāraṇena .
Api nāmāti iminā appevanāma saddo apināmapariyāyoti dasseti .
Assūti bhaveyyuṃ .
Iminā ‘‘ pāḷiyaṃ adhammavādī bahutarā bhaveyyuṃ , appeva nāma sādhū ’’ ti yojanānayaṃ dasseti .
‘‘ Ayamassa ajjhāsayo hotī ’’ ti iminā pāṭhasesaṃ dasseti .
Assāti salākagāhassa .
Dvīsupīti ‘‘ jānāti saṅgho bhijjissatī ’’ ti ca ‘‘ appeva nāma saṅgho bhijjeyyā ’’ ti ca dvīsupi padesu .
‘‘ Adhammena gaṇhantī ’’ ti ettha ‘‘ gaṇhantī ’’ ti kiriyāpadassa adhammavādino eva kattā nāmāti āha ‘‘ adhammavādino ’’ ti .
‘‘ Dve dhammavādino ’’ ti iminā ‘‘ vaggā gaṇhantī ’’ ti ettha ‘‘ gaṇhantī ’’ ti kiriyāpadassa dhammavādino eva kattā nāmāti dasseti .
Na ca yathādiṭṭhiyā gaṇhantīti ettha dhammavādino hutvā dhammavādisalākaṃ aggahetvā adhammavādisalākassa gahaṇaṃ na ca yathādiṭṭhiyā gaṇhanti nāmāti dassento āha ‘‘ dhammavādino hutvā ’’ tiādi .
Paṭivattetvāti imamevatthaṃ paṭisedhetvā .
‘‘ Parivattetvā ’’ tipi pāṭho , heṭṭhupariyāyaṃ katvāti attho .
Teti dhammavādino .
Etthāti samathakkhandhake .

6. Tassapāpiyasikākathā

207. Asucīti ettha natthi sucīni kāyavacīkammāni etassāti asucīti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ asucīhi kāyavacīkammehi samannāgato ’’ tiM0.441 .
Eseva nayo alajjīti etthāpi .
Sānuvādoti ettha anuvādaupavādasaddānaṃ pariyāyattā vuttaṃ ‘‘ saupavādo ’’ ti .
Iti pañcāti imāni pañca aṅgāni .
Etthāti tassapāpiyasikakamme .
Idan ti kammaṃ vuccatīti sambandho .
Hīti vitthāro .
Yo puggalo pāpiyoti yojanā .
Pāpussannatāyāti lāmakussannatāya .
Iminā ayañca pāpo ayañca pāpo , ayamimesaṃ visesena pāpoti pāpiyoti ca pāpānaṃ atisayena pāpoti pāpiyoti ca vacanattho dassito .
Tassāti puggalassa .
Iminā tassa pāpiyassa kattabbaṃ tassapāpiyasikaṃ , tameva kammaṃ tassapāpiyasikakamman ti vacanatthaṃ dasseti .
Kesuci potthakesu yakāre dvebhāvo atthi , so ayuttoyeva .
‘‘ Yebhuyyasikā ’’ ti ettha yakāre dvebhāvassa dassanato etthāpi dvebhāvo yutto bhaveyyāti likhantīti daṭṭhabbaṃ .

7. Tiṇavatthārakādikathā

212. Kakkhaḷatāya vāḷatāyāti ettha kakkhaḷassa bhāvo kakkhaḷatā , vāḷassa bhāvo vāḷatātiV2.93 vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ kakkhaḷabhāvāya ceva vāḷabhāvāya cā ’’ ti .
Iminā tāpaccayassa samūhatthañca svatthañca paṭikkhipati .
‘‘ Kakkhaḷatāya vāḷatāyā ’’ ti byañjanatoyeva nānaṃ , na atthato .
Bhedāyāti ettha aññassa bhedaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘ saṅghabhedāyā ’’ ti .
Gilānepīti pisaddo aññe pana kā kathāti dasseti .
Tatthevāti adhikaraṇavūpasamaṭṭhāneyeva .
‘‘ Ekato ’’ ti iminā ekajjhan ti padassa ‘‘ ekato ’’ ti padena samānataṃ dasseti , ekasaddato jjhapaccayo ca topaccayo ca viseso ,‘‘ tiṇavatthārakasadisattā ’’ ti iminā sadisūpacāraṃ dasseti .
Tiṇehi avattharitabbanti tiṇavatthāraṃ , gūthamuttaṃ , tiṇavatthāramiva tiṇavatthārakaṃ .
Ettha adhikaraṇameva mukhyato labbhati , samatho pana phalūpacārato , sadisatthe kapaccayo .
Tamevatthaṃ pākaṭaṃ karonto āha ‘‘ yathā hī ’’ tiādi .
Ghaṭṭiyamānaṃ gūthaṃ vā muttaṃ vāti yojanā .
‘‘ Ghaṭṭiyamānan ’’ ti padaṃ hetuantogadhavisesanaṃ ,‘‘ bādhatī ’’ ti imināM0.442 sambandhitabbaṃ .
Suppaṭicchāditassa pana assa gūthamuttassāti yojanā .
‘‘ Suppaṭicchāditassā ’’ ti padampi hetuantogadhavisesanameva ,‘‘ na bādhatī ’’ ti iminā sambandhitabbaṃ .
Yaṃ adhikaraṇaṃ saṃvattatīti sambandho .
Mūlānumūlan ti mūlañca anumūlañca mūlānumūlaṃ .
Tan ti adhikaraṇaṃ .
Iminā kammenāti tiṇavatthārakakammena .
Gūthaṃ tiṇehi paṭicchannaṃ suvūpasantaṃ hoti viya tiṇavatthārakena paṭicchannaṃ suvūpasantaṃ hotīti yojanā .
Itīti tasmā .
213. Thullavajjan ti ettha thullaccayassāpi thullavajjattā idha pārājikasaṅghādisesamevādhippetanti āha ‘‘ pārājikañceva saṅghādisesañcā ’’ ti .
Gihipaṭisaṃyuttan ti ettha gihīnaṃ paṭisaṃyuttaṃ gihipaṭisaṃyuttanti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ gihīnan ’’ tiādi .
‘‘ Hīnenā ’’ ti padaṃ ‘‘ khuṃsanavambhana ’’ iti padeneva sambandhitabbaṃ .
Dhammikapaṭissavesūti nimittatthe bhummavacanaṃ .
214. Kammavācāpariyosāne vuṭṭhitā hontīti sambandho .
Tatthāti adhikaraṇavūpasamaṭṭhāne .
Aññāvihitāpīti adhikaraṇavinicchayato aññasmiṃ ṭhāne cittaṃ āvihitāpi ṭhapitāpi .
Upasampadamaṇḍalatoti upasampadasīmabimbato , ye panāti bhikkhū pana , diṭṭhāvikammaṃ karontīti vā anāgatāti vā nisinnāti vā sambandho .
Tehi vāti adhikaraṇaṃ vinicchinantehi bhikkhūhi vā .
Tatthāti adhikaraṇavinicchitaṭṭhānaṃ .
Chandaṃ datvāti chandaṃ saṅghassa datvā .
Pariveṇādīsūtiādisaddena āvāsādayo saṅgaṇhāti .
Teti bhikkhū .

8. Adhikaraṇakathā

215. VipaccatāyātiV2.94 ettha vikārabhāvena patati pavattatīti vipaccaṃ , cittadukkhaṃ , tadeva vipaccatā , tadatthāyāti dassento āha ‘‘ cittadukkhatthan ’’ ti .
‘‘ Pharusavacanan ’’ ti iminā vohāra saddo vacanapariyāyoti dasseti .
Yo tatthāti ettha tasaddassa visayaṃ dassento āha ‘‘ tesu anuvadantesū ’’ ti .
Yo upavādoti yojanā .
‘‘ Anuvadanā ’’ tiM0.443 etaṃ padanti yojanā .
Ākāradassanan ti anuvadanassa ākāradassanaṃ , dassanahetu vā .
‘‘ Punappunan ’’ ti iminā anusampavaṅkatāti ettha anusaddassa na upacchinnatthaṃ dasseti .
Tatthevāti anuvadane eva .
Sampavaṅkatāti sammā pakārena ninnaponapabbhāratā .
Abbhussahanatāti ettha atirekaṃ ussāhanatāti dassento āha ‘‘ kasmā ’’ tiādi .
Anubalappadānan ti ettha punappunaṃ balassa padānanti dassento āha ‘‘ purimavacanassā ’’ tiādi .
Kiccayatāti ettha ‘‘ mā paṇḍiccayan ’’ tiādīsu ( jā .2.22.1) viya byañjanavaḍḍhanavasena yakārāgamoti āha ‘‘ kiccameva kiccayan ’’ ti .
‘‘ Ubhayaṃpetaṃ saṅghasseva adhivacanan ’’ ti iminā kiccakaraṇīyasaddo kattuvācakoti dasseti , saṅgho hi karotīti vacanatthena kiccoti ca karaṇīyoti ca vuccati .
Tassa bhāvo , kiccayatā karaṇīyatāti vutte saṅghakammaṃyeva labbhati .
Tena vuttaṃ ‘‘ ubhayaṃpetaṃ saṅghakammasseva adhivacanan ’’ ti .
Yadi kammavācako bhaveyya ,‘‘ kattabbanti kiccaṃ , karaṇīyan ’’ ti vutteyeva saṅghakammassa labhanato tāpaccayo svattho bhaveyya .
Evañhi sati kiccayassa bhāvo kiccayatā karaṇīyassa bhāvo karaṇīyatāti vacanattho na kattabbo bhaveyya , kato ca , tasmā na kammavācakoti daṭṭhabbaṃ .
Tassevāti saṅghakammasseva .
Tatthāti apalokanādīsu catūsu kammesu .
Sīmaṭṭhakasaṅghan ti ‘‘ upacārasīmādīsu ṭhitaṃ saṅghaṃ .
Sodhetvāti ettha sodhanaṃ nāma sīmaṭṭhakasaṅghassa hatthapāsanayanaṃ , chandārahānaṃ chandassa āharaṇaṃ , sīmato bahikaraṇaṃ .
Tamevatthaṃ ekadesato dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ chandārahānaṃ chandaṃ āharitvā ’’ ti .
Apaloketi āpucchati anenāti apalokanaṃ , taṃyeva kammaṃ apalokanakammaṃ .
Vuttanayenevāti ‘‘ sīmaṭṭhakasaṅghaṃ sodhetvā ’’ tiādinā vuttanayeneva .
‘‘ Suṇātu me ’’ tiādinā saṅghagaṇapuggale ñāpeti etāyāti ñatti , sāyeva kammaṃ ñattikammaṃ , ñattiyeva dutiyaṃ ñattidutiyaṃ , tameva kammaṃ ñattidutiyakammaṃ .
Ettha kiñcāpi ñatti paṭhamaṃ ṭhapitā , kammavācāyeva dutiyāM0.444 hoti ,‘‘ phassapañcamā ’’ tiādīsu ( dhātu .316) viya pana paṭilomavasena vohāraṃ katvā ‘‘ ñattidutiyā ’’ ti vuttaṃ .
Phassapañcamāti ettha kiñcāpi dhammasaṅgaṇiyaṃ ( dha . sa .1 ādayo )‘‘ phasso hoti , vedanā hoti , saññā hoti , cetanā hotiV2.95 , cittaṃ hotī ’’ ti phassaṃ paṭhamaṃ vuttaṃ , paṭilomavasena pana vohāraṃ katvā ‘‘ phassapañcamā ’’ ti dhātukathāyaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Eseva nayo ñatti catutthakammepi .
Ekāya ca anusāvanāyāti ñattito anupacchā sāvetabbāti anusāvanā , tāya , tīhi ca anusāvanāhīti ñattitoanu pacchā , punappunaṃ vā tikkhattuṃ sāvetabbāti anusāvanā , tāhi .
Tatthāti catūsu kammesu .
Apaloketvāvāti ettha evaphalaṃ dassento āha ‘‘ ñattikammādivasena na kātabban ’’ ti .
Ñattikammampīti pisaddena na kevalaṃ apalokanakammameva , atha kho ñattikammampīti dasseti .
Ñattidutiyakammaṃ panāti ettha panasaddo visesatthajotako , pakkhantarajotako vā .
Tatthāti dvīsu kammesu .
Garukānīti alahukāni .
Avasesānīti chahi kammehi avasesāni , evarūpāni lahukakammānīti sambandho .
‘‘ Avasesā ’’ tipi pāṭho , sammutiyoti sambandho .
Apaloketvāpīti pisaddo ñattidutiyakammavācaṃ sāvetvāpīti sampiṇḍeti .
Aññatthāpohanaṃ dassento āha ‘‘ ñattikammañatticatutthakammavasena pana na kātabbamevā ’’ ti .
Ñatticatutthakammaṃ kātabbanti sambandho .
Etthāti samathakkhandhake .
Vitthārato pana āgatoyevāti sambandho .
Etesan ti catunnaṃ kammānaṃ .
Yaṃ pana atthajātaṃ anuttānanti sambandho .
Tatthāti catūsu kammesu .
Tan ti atthajātaṃ .
Evan ti evaṃ kammavaggeyeva vaṇṇayamāne .
Hīti laddhaguṇajotako .
Suviññeyyāti sukhena viññātabbā .
216. Pāḷivasenevāti na aṭṭhakathāvasenāti adhippāyo .
220. Yenāti cittuppādena .
Iminā vivadanti anenāti vivādoti vacanatthaṃ dasseti .
Samathehi cāti casaddo sampiṇḍanattho .
TenaM0.445 na kevalaṃ vivādoyeva , atha kho adhikaraṇañcāti sampiṇḍeti , atha vā samathehi cāti samathehi eva .
Iminā samathehi adhikarīyati vūpasamīyatīti adhikaraṇan ti vacanatthaṃ dasseti .
Vivādoyeva adhikaraṇaṃ vivādādhikaraṇaṃ .
Evamādinā nayenāti ādisaddena anuddhaṃsanena vadanti anena cittuppādenāti anuvādotiādayo vacanatthe saṅgaṇhāti .
222. Sandhāyabhāsitavasenāti lokavajjaṃ sandhāya bhāsitassa vacanassa vasena .
Sandhāyabhāsitatthaṃ vitthārento āha ‘‘ yasmiṃ hī ’’ tiādi .
Tattha pathavikhaṇanādike yasmiṃ āpattādhikaraṇetiV2.96 yojanā .
Tasmin ti kusalacittaṅge āpattādhikaraṇe .
Tasmāti yasmā na sakkā vattuṃ , tasmā .
Idan ti ‘‘ natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalan ’’ ti vacanaṃ , vuttanti sambandho .
Sandhāya avuttaṃ dassetvā sandhāya vuttaṃ dassento āha ‘‘ idaṃ pana sandhāya vuttan ’’ ti .
Tattha idaṃ panāti kāraṇaṃ pana sandhāyāti sambandho .
Yaṃ āpattādhikaraṇanti yojanā .
‘‘ Lokavajjan ’’ ti pade tulyādhikaraṇaṃ .
Lokasmiṃ , lokehi vā vajjetabbanti lokavajjaṃ .
Tan ti āpattādhikaraṇaṃ .
Tatthāti āpattādhikaraṇe .
Vikappoti vividhā kappanaṃ , vividhatakko vā .
Yaṃ panāti āpattādhikaraṇaṃ pana .
‘‘ Paṇṇattivajjan ’’ ti pade tulyādhikaraṇaṃ .
Bhagavato paññattiyā hetubhūtāya vajjetabbanti paṇṇattivajjaṃ .
Tan ti āpattādhikaraṇaṃ , akusalaṃ hotīti sambandho .
Kiñcīti appamattakaṃ , āpattānāpattiṃ ajānantassa āpajjanatoti sambandho .
Tasmāti yasmā abyākataṃ hoti , tasmā .
Tatthāti paṇṇattivajjabhūte āpattādhikaraṇe .
‘‘ Āpattādhikaraṇaṃ … pe … kusalan ’’ ti idaṃ vacanaṃ vuttanti yojanā .
Yadi kusalacitto āpajjati , atha nanu āpattādhikaraṇaṃ kulalanti vattabbo bhaveyyāti āha ‘‘ sace panā ’’ tiādi .
Yanti āpattādhikaraṇaṃ .
‘‘ Idaṃ vuccati … pe … kusalan ’’ ti vadeyya saceti yojanā .
Eḷakalomañca padasodhammañca eḷakalomapadasodhammāni , tāni ādīni yesaṃ tānīti eḷakalomapadasodhammādīni , tāni samuṭṭhānāni yāsantiM0.446 eḷakalomapadasodhammādisamuṭṭhānā , tāsaṃ āpattīnampīti sambandho .
Tatthāti eḷakalomapadasodhammādisamuṭṭhānāsu āpattīsu .
Āpattiyā aṅgan ti āpattiyā kāraṇaṃ .
Evaṃ āpattiyā anaṅgaṃ dassetvā tassāyeva aṅgaṃ dassento āha ‘‘ kāyavacīviññattivasena panā ’’ tiādi .
Tattha calitappavattānan ti calitena hetubhūtena pavattānaṃ .
Atha vā calito ca kāyo , pavattā ca vācāti calitappavattā , tāsaṃ calitappavattānaṃ kāyavācānaṃ .
Tañcāti kāyavācānaṃ aññatarañca .
Abyākatan ti ettha itisaddo parisamāpanattho .
Ayamattho evaṃ veditabboti yojanā .
Tenāti cittena .
‘‘ Idaṃ … pe … saddhin ’’ ti iminā sañjānantoti ettha saṃsaddassa sundaratthaṃ saha ākārena dasseti .
‘‘ Vītikkama … pe … kappetvā ’’ ti iminā ceccāti padassa atthaṃ saha visesanena dasseti .
‘‘ Upakkamavasena … pe … pesetvā ’’ ti iminā abhivitaritvāti padassa atthaṃ dasseti .
Pāḷiyaṃ yaṃsaddovītikkamavisayoti āha ‘‘ yaṃ āpattādhikaraṇaṃ vītikkaman ’’ ti .
‘‘ Āpajjatī ’’ ti iminā pāṭhasesaṃ dasseti .
Evaṃ vītikkamato tassa bhikkhunoti yojanā .
AbyākatavārepītiV2.97 pisaddo akusalavāraṃ apekkhati .
Tassāti cittassa .
Ajānantotiādīnaṃ padānamattho akusalavāre vuttapaṭipakkhavasena veditabbo .
Yaṃ āpattādhikaraṇantiādīnaṃ padānamattho akusalavārena sadisoyeva .
224. Ayaṃ vivādo no adhikaraṇan tiādīsu evamattho veditabboti sambandho .

9. Adhikaraṇavūpasamanasamathakathā

228. Catuvaggakaraṇe kammeti sīmasammutiādikamme .
Pañcavaggakaraṇeti paccantimesu janapadesu upasampadādikamme .
Dasavaggakaraṇeti majjhimesu janapadesu upasampadakamme .
Vīsativaggakaraṇeti abbhānakamme .
Kammappattāti kammassa pattā yuttā anurūpā .
230. Sampaṭicchitabban tiM0.447 paṭiggaṇhitabbaṃ .
Sampaṭicchitvā ca pana atikkāmetabbanti sambandho .
Bhaṇḍakan ti cīvarādibhaṇḍakaṃ .
Mānaniggahatthāyāti bhaṇḍanajātānaṃ mānassa niggahatthāya .
Katipāhan ti katipayāhaṃ , dvīhatīhanti attho .
231. Anantāni ceva bhassānīti ettha anantasaddo aparimāṇasaddena atthato ekoti āha ‘‘ aparimāṇānī ’’ ti .
‘‘ Vacanānī ’’ ti iminā bhassa saddo vacanapariyāyoti dasseti .
Ubbāhikāya sammanitabboti kena sammanitabboti āha ‘‘ apaloketvā vā ’’ tiādi .
Iminā apalokanakammena vā ñattidutiyakammena vā sammanitabboti dasseti .
Anantāni bhassāni dhammakathikaṃ uddharitvā bāhati paṭisedheti imāya sammutiyāti ubbāhikā , tāya .
Evaṃ sammatehi pana bhikkhūhi vinicchitabbanti sambandho .
Visuṃ nisīditvā tassāyeva parisāya nisīditvā vāti yojanā .
Aññehīti sammatabhikkhūhi aññehi .
233. Tatrassāti ettha tatra assāti padavibhāgaṃ katvā tasaddo parisavisayo pasiddhavisayo , assasaddo ākhyātikoti āha ‘‘ tassaṃ parisati bhaveyyā ’’ ti .
‘‘ Neva suttaṃ āgatan ’’ ti sāmaññato vuttepi ‘‘ no suttavibhaṅgo ’’ ti vakkhamānattā mātikaṃ sandhāya vuttanti āha ‘‘ na mātikā āgatā ’’ ti .
Vinayopīti khandhakavinayopi .
Pisaddena suttavibhaṅgaṃ apekkhati .
Byañjanacchāyāyāti ettha chāyā saddo paṭibimbe ca pabhāya ca hotīti āha ‘‘ byañjanamattamevā ’’ ti , byañjanapaṭibimbikabyañjanapabhāvantabhūtaṃ atthaṃ aggahetvā byañjanapaṭibimbabyañjanapabhāmattamevaV2.98 gahetvāti adhippāyo .
‘‘ Paṭisedhetī ’’ ti iminā paṭibāha saddo paṭisedhatthoyeva , na maddanatthoti dasseti .
Paṭibāhanākāraṃ dassento āha ‘‘ jātarūparajatakhettavatthupaṭiggahaṇādīsū ’’ tiādi .
Kin ti kena kāraṇena , kasmā kāraṇā vā .
Imeti jātarūpādipaṭiggāhake bhikkhū .
Kārethāti tumheM0.448 kāreyyātha .
Eyyāthassa hi ethādeso .
Pucchāyaṃ sattamīvibhatti hoti .
Sutteti suttantapiṭake .
Aparo dhammakathiko vadatīti sambandho .
Imesan ti olambetvā nivāsentānaṃ .
Etthāti olambetvā nivāsane .
234. Bahutarā bhikkhūti ettha dviguṇatiguṇādinā adhikā eva bahutarā nāmāti āha ‘‘ ekenapi adhikā bahutarāvā ’’ ti .
‘‘ Ko pana vādo ’’ tiādinā ‘‘ ekenapī ’’ ti ettha pisaddassa garahatthaṃ dasseti .

Tividhasalākaggāhakathā

235. Saññattiyāti ettha saññāpanaṃ saññatti , tadatthāyāti dassento āha ‘‘ saññāpanatthāyā ’’ ti .
Gūhitabboti gūḷho , soyeva gūḷhako , salākaggāho kātabboti sambandho .
Vivaritabboti vivaṭo , soyeva vivaṭako .
Sassa attano kaṇṇasamīpe jappīyati kathīyatīti sakaṇṇajappo , soyeva sakaṇṇajappako .
‘‘ Nimittasaññaṃ āropetvā ’’ ti iminā vaṇṇāvaṇṇāyo katvāti ettha vaṇṇasaddo saṇṭhānavācakoti dasseti .
Susaṇṭhānadusaṇṭhānā salākāyo katvāti attho .
Tatoti visabhāgakaraṇato paraṃ gahetabboti sambandho .
Sabbāpi tā salākāyoti yojanā .
Katvāti pakkhipanaṃ katvā .
Vuttanayenāti ‘‘ alajjussannāyā ’’ tiādinā vuttanayena .
‘‘ Yāvatatiyan ’’ ti iminā paccukkaḍḍhitabban ti ettha punappunaṃ uddhaṃ kaḍḍhitabbanti atthaṃ dasseti .
Atirekajāteti adhammavādīhi atirekato jāte satīti sambandho .
Yāvatatiyampīti pisaddo tato ūne ekadvevāre pana kā nāma kathāti dasseti .
Sakaṇṇajappake pana evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā .
Sace saṅghatthero gaṇhātīti sambandho .
Soti saṅghatthero .
Vayoanuppattāti pacchimavayaṃ anuppattā .
Etan ti adhammavādisalākaṃ .
AssātiM0.449 saṅghattherassa .
Itarā salākāti adhammavādisalākāhi aññā dhammavādisalākā .
Soti saṅghatthero .
Tan ti dhammavādisalākaṃ .
Tatoti neva avabujjhanakāraṇā .
Vuttanayamevāti gūḷhake vuttanayameva .
Vivaṭo attho imassāti vivaṭattho .

Tassapāpiyasikāvinayakathā

238. PārājikasāmantaṃV2.99 nāmāti pārājikassa āsannaṃ nāma .
Adinnādānādīsūti ādisaddena manussaviggaha uttarimanussadhammapārājike saṅgaṇhāti .
Nibbeṭhayamānan ti veṭhanarahitaṃ , tamenaṃ bhikkhunti sambandho .
Iminā nibbeṭhentan ti ettha antasaddo mānasaddapariyāyoti dasseti .
Ativeṭhetīti ettha kehi ativeṭhetīti āha ‘‘ iṅghāyasmātiādivacanehī ’’ ti .
Tenāti codakena .
Man ti mamaṃ .
Āhāti cuditako āha .
Etassāti avajānanapaṭijānanādikārakassa pāpiyassa puggalassa .
Sīlavā bhavissatīti pāpiyo puggalo sace sīlavā bhavissati .
Paṭippassaddhin ti pāpiyabhāvato paṭippassambhanaṃ .
No ceti sīlavā no bhavissati ce .
Tathā nāsitoti tena tassa pāpiyasikakammakaraṇena nāsaṃ gato bhavissati .
Sabbatthāti sabbasmiṃ samathakkhandhake .
Iti samathakkhandhakavaṇṇanāya yojanā samattā .