3. Mucalindakathā
5. Akālameghoti
V1.171 ettha vappādikālassa abhāvā na akālo hoti , atha kho vassakāle asampattattā akāloti āha ‘‘ asampatte vassakāle ’’ ti .‘‘ Uppannamegho ’’ ti iminā akāle uppanno megho akālameghoti vacanatthaṃ dasseti .
Gimhānaṃ pacchime māseti jeṭṭhamūlamāse .
Tasmin ti meghe .
Sītavātaduddinīti ettha sītena vātena dūsitaṃ dinaṃ imissā vaṭṭalikāyāti sītavātaduddinīti vacanatthaṃ
M0.194 dassento āha ‘‘ sā ca panā ’’ tiādi .Sā ca pana sattāhavaṭṭalikā sītavātaduddinī nāma ahosīti sambandho .
‘‘ Samīpe pokkharaṇiyā nibbatto ’’ ti iminā mucalindassa samīpe nibbatto mucalindoti vacanatthaṃ dasseti .
Mucalindoti ca niculo .
So nīpoti ca piyakoti ca vuccati .
Nāgassa bhogo ekopi sattābhujattā ‘‘ bhogehī ’’ ti bahuvacanavasena vuttaṃ .
Tasmin ti nāgarāje ṭhite satīti yojanā .
Tassāti nāgarājassa .
Tasmāti yasmā bhaṇḍāgāragabbhapamāṇaṃ ahosi , tasmā .
Ṭhānassa kāraṇaṃ paridīpeti anenāti ṭhānakāraṇaparidīpanaṃ ‘‘ mā bhagavantaṃ sītan ’’ tiādivacanaṃ .
Soti nāgarājā .
Hīti saccaṃ .
Pāḷiyaṃ ‘‘ bādhayitthā ’’ ti kiriyāpadaṃ ajjhāharitabbanti āha ‘‘ mā sītaṃ bhagavantaṃ bādhayitthā ’’ ti .
Tatthāti ‘‘ mā bhagavantaṃ sītan ’’ tiādivacane .
Sattāhavaṭṭalikāya satīti sambandho .
Tampīti uṇhampi .
Nan ti bhagavantaṃ .
Tassāti nāgarājassa .
Ubbiddhan ti uddhaṃ chiddaṃ .
Viddhachiddasaddā hi pariyāyā .
Ākāsaṃ meghapaṭalapaṭicchannaṃ āsannaṃ viya hoti , meghapaṭalavigame dūraṃ viya upaṭṭhāti , tasmā vuttaṃ ‘‘ meghavigamena dūrībhūtan ’’ ti .
Vigatavalāhakan ti ettha vigatasaddo apagatatthavācako , valāhakasaddo meghapariyāyoti āha ‘‘ apagatameghan ’’ ti .
Indanīlamaṇi viya dibbatīti devoti vacanatthena ākāso devo nāmāti āha ‘‘ devanti ākāsan ’’ ti .
Attano rūpan ti attano nāgasaṇṭhānaṃ .
Iminā sakavaṇṇan ti ettha sakasaddo attavācako , vaṇṇasaddo saṇṭhānavevacanoti dasseti .
Sukho vivekoti ettha tadaṅga vikkhambhana samuccheda paṭippassaddhinissaraṇavivekasaṅkhātesu pañcasu vivekesu nibbānasaṅkhāto nissaraṇaviveko ca kāyacittaupadhivivekasaṅkhātesu tīsu vivekesu nibbānasaṅkhāto upadhiviveko ca gahetabboti āha ‘‘ nibbānasaṅkhāto upadhiviveko ’’ ti .
‘‘ Catumaggañāṇasantosenā ’’ ti iminā tuṭṭhassāti ettha piṇḍapātasantosādike nivatteti .
Sutadhammassāti ettha sutasaddo vissutapariyāyoti āha ‘‘ pakāsitadhammassā ’’ ti , pākaṭasaccadhammassāti attho .
Passatoti ettha maṃsacakkhussa karaṇabhāvena
M0.195V1.172 āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘ ñāṇacakkhunā ’’ ti .‘‘ Akuppanabhāvo ’’ ti iminā abyāpajjan ti ettha byāpādasaddassa dosavācakabhāvo ca ṇyapaccayassa bhāvattho ca dassito .
Etenāti ‘‘ abyāpajjan ’’ tipadena .
Mettāpubbabhāgoti abyāpajjassa pubbabhāge mettāya uppannabhāvo .
Pāṇabhūtesu saṃyamoti ettha pāṇabhūtasaddā vevacanabhāvena sattesu eva vattantīti āha ‘‘ sattesu cā ’’ ti .
Karuṇāpubbabhāgoti saṃyamassa pubbabhāge karuṇāya uppannabhāvo .
Yāti yā virāgatā .
Anāgāmimaggassa kāmarāgassa anavasesapahānattā vuttaṃ ‘‘ etena anāgāmimaggo kathito ’’ ti .
Yāthāvamānassa arahattamaggena niruddhattā vuttaṃ ‘‘ asmi … pe … kathitan ’’ ti .
Itoti arahattato .