47. Paṇḍakavatthukathā
109. Daharataruṇasaddānaṃ vevacanattā vuttaṃ ‘‘ dahare … pe … taruṇe ’’ ti .
Moḷigalla saddo thūlasarīravācako anipphannapāṭipadikoti āha ‘‘ moḷigalleti thūlasarīre ’’ ti .
Hatthibhaṇḍeti ettha hatthisaṅkhātaṃ bhaṇḍaṃ etesanti hatthibhaṇḍāti vutte hatthigopakāti āha ‘‘ hatthigopake ’’ ti .
Abhidhāne ( abhidhānappadīpikāyaṃ 367 gāthāyaṃ ) pana ‘‘ hatthimeṇḍo ’’ ti pāṭho atthi .
Paṇḍakoti
M0.258 paḍati vikalabhāvaṃ gacchatīti paṇḍako .Saṃkhepena vuttamatthaṃ vitthārena dassento āha ‘‘ tatthā ’’ tiādi .
Tattha yassāti paṇḍakassa .
Asucināti sambhavena .
Āsittassāti āsiñcitabbassa .
Iminā asucinā mukhe āsiñcitabboti āsittoti vacanatthaṃ dasseti .
Ayan ti paṇḍako .
Ajjhācāran ti methunajjhācāraṃ .
‘‘ Usūyāya uppannāyā ’’ tiiminā usūyatīti usūyoti vacanatthaṃ dasseti .
Upakkamenāti vāyāmena .
Bījānīti aṇḍāni .
Iminā upakkamena etasmā bījāni apanītānīti opakkamikoti vacanatthaṃ dasseti .
Pakkhe pavatto paṇḍako pakkhapaṇḍako , pakkhe pariḷāhavūpasamo paṇḍako pakkhapaṇḍakoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ ekacco panā ’’ tiādi .
Tattha pubbavacanatthe pakkheti kālapakkheti attho daṭṭhabbo .
Pacchimavacanatthe pakkheti juṇhapakkheti attho daṭṭhabbo .
‘‘ Akusalavipākānubhāvenā ’’ ti padaṃ ‘‘ paṇḍako hotī ’’ tipadeyeva sambandhitabbaṃ .
Assāti paṇḍakassa .
Napuṃsakapaṇḍakoti puriso viya sātisayaṃ paccāmitte na puṃsaketi abhimaddanaṃ kātuṃ na sakkotīti napuṃsako .
Na pumā na itthīti napuṃsakoti katvā napumanaitthisaddassa niruttinayena napuṃsakakaraṇampi vadanti .
Napuṃsakoyeva paṇḍako napuṃsakapaṇḍako .
Tesūti pañcasu paṇḍakesu .
Tesupīti opakkamikādīsu tīsupi .
‘‘ Yasmiṃ pakkhe ’’ ti iminā pakkhe pakkhe paṇḍakabhāvaṃ nivatteti .
Assāti paṇḍakassa .
Etthāti pañcasu paṇḍakesu .
Sopīti paṇḍakopi .
Itoti paṇḍakavārato .
‘‘ Eseva nayo ’’ ti iminā liṅganāsanameva atidisati .