6. Pañcavaggiyakathā
10. Ṭhānuppattiyāti kāraṇena uppattiyā .
Nikkileso jāti sabhāvo imassāti nikkilesajātiko .
‘‘ Ñāṇan ’’ ti avisesena vuttepi atthato anāvaraṇañāṇamevāti āha ‘‘ sabbaññutaññāṇan ’’ ti .
Itoti ‘‘ dhammaṃ desessāmī ’’ ti parivitakkadivasato , heṭṭhāti sambandho .
Devatā pana āḷārassa kālaṅkaraṇameva jānāti , na ākiñcaññāyatane nibbattabhāvaṃ .
Bhagavā pana sabbaṃ jānāti , tena vuttaṃ ‘‘ ākiñcaññāyatane nibbatto ’’ ti .
‘‘ Parihīnattā ’’ ti iminā mahājāniyoti ettha hādhātuyā atthaṃ dasseti .
Assāti āḷārassa .
Mahatī jāniassāti ‘‘ mahājāniko ’’ ti vattabbe kakārassa yakāraṃ katvā ‘‘ mahājāniyo ’’ ti vuttaṃ .
Akkhaṇeti brahmacariyavāsāya anokāse , ākiñcaññāyataneti attho .
Hiyyoti anantarātītāhe .
Sopīti udako rāmaputtopi .
Pisaddo āḷārāpekkho .
Tattha āḷāro kālāmo yāvaākiñcaññāyatanajhānalābhī hoti , tasmā ākiñcaññāyatane nibbatto .
Udako rāmaputto yāvanevasaññānāsaññāyatanajhānalābhī hoti , tasmā nevasaññānāsaññāyatane nibbattoti
V1.178 daṭṭhabbaṃ .‘‘ Bahukārā ’’ ti ca ‘‘ bahūpakārā ’’ ti ca pāṭhassa dvidhā yuttabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ bahukārāti bahūpakārā ’’ ti .
Pesitattabhāvaṃ manti yojanā .
Iminā pahitattan ti ettha attasaddo kāyavācakoti dasseti .
11. Antarāsaddena yuttattā ‘‘ gayaṃ , bodhin ’’ ti ettha sāmyatthe upayogavacananti āha ‘‘ gayāya ca bodhimaṇḍassa cā ’’ ti .
Gāthāya
M0.203 catūsu sabbasaddesu dutiyo sabba saddo anavasesattho , sesā sāvasesatthāti dassento āha ‘‘ sabbaṃ tebhūmakadhamman ’’ tiādi .Vacanattho suviññeyyova .
Arahattaphalassāpi taṇhākkhayattā vuttaṃ ‘‘ taṇhākkhaye nibbāne ’’ ti .
Sayaṃ saddo attapariyāyo , abhiññāya saddo tu tvāpaccayantoti āha ‘‘ attanāva jānitvā ’’ ti .
‘‘ Sabbaṃ catubhūmakadhamman ’’ ti iminā ñādhātuyā kammaṃ dasseti .
‘‘ Ayaṃ me ācariyo ’’ ti uddisanākāradassanaṃ .
‘‘ Lokuttaradhamme ’’ ti iminā lokiyadhamme pana ācariyo ( mi . pa .4.5.11) atthīti dasseti .
Paṭipuggaloti ettha paṭi saddo paṭibhāgatthoti āha ‘‘ paṭibhāgapuggalo ’’ ti .
Sadisapuggalo nāma natthīti attho .
Sītibhūtoti sīti hutvā bhūto , sītibhāvaṃ vā patto .
Kāsīnan ti bahuvacanavasena vuttattā janapadānaṃ nāmaṃ .
Janapadasamūhassa raṭṭhanāmattā vuttaṃ ‘‘ kāsiraṭṭhe ’’ ti .
‘‘ Nagaran ’’ ti iminā pura saddo nagarapariyāyoti dasseti .
Paṭilābhāyāti paṭilābhāpanatthāya .
‘‘ Bherin ’’ ti iminā dundubhi saddo bherivācakoti dasseti .
Bheri hi ‘‘ duṃdun ’’ tisaddena ubhi pūraṇametthāti dundubhīti vuccati .
Dakārarakārānaṃ saṃyogaṃ katvā dundrubhītipi pāṭho atthi , so apāṭhoyeva .
‘‘ Paharissāmī ’’ ti ettha pahārasaddena āhaññin ti ettha āpubbahanadhātuyā atthaṃ dasseti , ssāmisaddena ajjataniiṃvibhattiyā anāgatakāle pavattabhāvaṃ , itisaddena gamanākāravācakassa itisaddassa lopabhāvaṃ dasseti .
Anantajinoti anantasaṅkhātassa sabbaññutaññāṇassa padaṭṭhānabhūtena arahattamaggañāṇena sabbakilesārīnaṃ jitavā , etena phalūpacārena anantajinabhāvaṃ dasseti .
Huveyya pāvusoti ettha ‘‘ huveyya api āvuso ’’ ti padavibhāgaṃ katvā hudhātu sattatthavācako , apisaddo evaṃnāmavācakoti dassento āha āvuso ‘‘ evaṃ nāma bhaveyyā ’’ ti .
Vakārassa pakāraṃ katvā ‘‘ hupeyyā ’’ ti pāṭhopi yujjatiyeva .
12.‘‘ Atthāya
V1.179M0.204 paṭipanno ’’ ti iminā bāhullassa atthāya paṭipanno bāhullikoti vacanatthaṃ dasseti .Padhānatoti dukkaracariyāya padahanato .
‘‘ Bhaṭṭho ’’ ti iminā vibbhantoti ettha vipubbabhamudhātuyā anavaṭṭhānattho nāma atthato bhaṭṭhoti dasseti .
Sotan ti ettha sotasaddassa sotaviññāṇādivācakattā ‘‘ sotindriyan ’’ ti vuttaṃ .
Iriyāyāti ettha iriyanaṃ caraṇaṃ iriyāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ dukkaracariyāyā ’’ ti .
Abhijānātha noti ettha no saddo nusaddatthoti āha ‘‘ abhijānātha nū ’’ ti .
Vākyan ti vācakaṃ .
Saññāpetun tipadassa saññāpanākāraṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ ahaṃ buddho ’’ ti .
13. Itoti ‘‘ cakkhukaraṇī ’’ tiādito .
Padatthatoti padato ca atthato ca , padānaṃ atthato vā .
Itoti yathāvuttato .
Hīti saccaṃ .
Suttantakathan ti suttantavasena vuttavacanaṃ .
18. Devatākoṭīhīti brahmasaṅkhātāhi devatākoṭīhi .
Patiṭṭhitassa tassa āyasmatoti sambandho .
Sāva ehibhikkhuupasampadāti yojanā .
19. Dutiyadivase dhammacakkhuṃ udapādīti sambandho .
‘‘ Dutiyadivase ’’ tiādi pāṭipadadivasaṃ upanidhāya vuttaṃ .
Pakkhassāti āsaḷhīmāsakāḷapakkhassa .
Sabbeva te bhikkhūti yojanā .
Anattasuttenāti anattalakkhaṇasuttantena ( mahāva .20; saṃ . ni .3.59).
Pañcamiyā pakkhassāti pakkhassa pañcamiyā .
Lokasmin ti sattaloke .
‘‘ Manussaarahantoti iminā devaarahanto bahūti dasseti .