Apalokanakammakathā
495-6.
Tatthāti catūsu kammesu .
Etthāti osāraṇādipāṭhe .
Padasiliṭṭhatāyāti loke padānaṃ siliṭṭhabhāvato .
Tatthāti osāraṇādīsu pañcasu .
Kaṇṭakasāmaṇerassa yā sā daṇḍakammanāsanā atthi , sā nissāraṇāti yojanā .
‘‘ Micchādiṭṭhiko hotī ’’ ti vatvā tamevatthaṃ dassetuṃ ‘‘ antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato ’’ ti vuttaṃ .
Micchādiṭṭhi hi liṅganāsanāya kāraṇaṃ hoti .
Soti sāmaṇero ,‘‘ nissajjāpetabbo ’’ ti pade kāritakammaṃ , vuttakammaṃ vā .
Taṃ laddhin ti dhātukammaṃ , avuttakammaṃ vā .
Kinti kātabbanti āha ‘‘ evañca pana kammaṃ kātabban ’’ ti .
Kātabbākāraṃ dassento āha ‘‘ saṅghaṃ bhante ’’ tiādi .
Yaṃ sahaseyyaṃ labhantīti yojanā .
Tassāti sahaseyyassa .
Alābhāyāti
M0.641 alābhatthāya .‘‘ Cara pire vinassā ’’ ti iminā nissāraṇākāraṃ dasseti .
Attho panassa heṭṭhā vuttoyeva .
Soti
V2.264 samaṇero , osāretabboti sambandho .Svāyan ti so ayaṃ sāmaṇero , accayaṃ desetīti sambandho .
Soratoti sundaraladdhiyaṃ rato , duladdhito vā suṭṭhu orato .
Yathā pureti yathā pubbe ruccati , tathāti yojanā .
Kāyasambhogasāmaggidānan ti kāyena ca sambhogena ca sāmaggiyā dānaṃ .
Evan tiādi nigamanaṃ .
Yasmā pana brahmadaṇḍo pañcasatikakkhandhake ( cūḷava .445) channasseva paññatto , tasmā tasseva dātabboti āha ‘‘ na kevalan ’’ tiādi .
Esāti brahmadaṇḍo , aññopi yo bhikkhu viharati , tassapi dātabboti sambandho .
Kinti dātabboti āha ‘‘ evañca pana dātabbo ’’ ti .
Dātabbākāraṃ dassento āha ‘‘ saṅghamajjhe ’’ tiādi .
Yaṃ vacanaṃ iccheyya , taṃ vacananti yojanā .
Khamāpentassāti saṅghaṃ khamāpentassa tassa bhikkhussāti yojanā .
Paṭisaṅkhāti paṭisaṅkhāya , ñāṇena paccavekkhitvāti attho .
Yan ti avandiyakammaṃ , anuññātanti sambandho .
Kena anuññātanti āha ‘‘ bhagavatā ’’ ti .
Kismiṃ khandhake anuññātanti āha ‘‘ bhikkhunikkhandhake ’’ ti .
Kesu vatthūsu anuññātanti āha ‘‘ tena kho pana … pe … imesu vatthūsū ’’ ti ( cūḷava .411).
Kiṃ katvā anuññātanti āha ‘‘ dukkaṭaṃ paññapetvā ’’ ti .
Kinti anuññātanti āha ‘‘ anujānāmi … pe … kātabbo ’’ ti .
Tassāti avandiyassa .
‘‘ Na osāraṇādīnī ’’ ti iminā evasaddassa chaḍḍetabbatthaṃ dasseti .
Tassāti kammalakkhaṇabhūtassa avandiyassa .
Tatthevāti bhikkhunikkhandhakeyeva .
Nanti kammalakkhaṇaṃ .
Idhāpīti parivāre kammavaggepi .
Apāsādikan ti apasādāvahaṃ , apasādajanakaṃ vā .
Tatoti
M0.642 avandiyakaraṇato .Iman ti bhikkhuṃ .
Vandiyan ti vanditabbaṃ , vandanaṃ vā .
Etthāti apalokanakamme , bhikkhunisaṅghamūlakaṃ katvā paññattanti yojanā .
Bhikkhusaṅghassāpīti pisaddo na bhikkhunisaṅghassevāti dasseti .
Pana saddo sambhāvanattho , tathā bhikkhunisaṅghamūlakaṃ
V2.265 paññattampīti attho , labhitabbabhāvaṃ vitthārena dassento āha ‘‘ yaṃ hī ’’ tiādi .Yaṃ apalokanakammaṃ karotīti yojanā .
Appamattakavissajjakena pana dātabbānīti sambandho .
Tesan ti sūciādīnaṃ .
Soyevāti appamattakavissajjakoyeva .
Tatoti appamattakato .
Tatthāti senāsanakkhandhakavaṇṇanāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .321).
Vuttappakāraṃ gilānabhesajjampīti sambandho .
Yopi cāti bhikkhupi ca hotīti sambandho .
Tassa dātabbāti sambandho .
Tatruppādatoti tasmiṃ mahāvāse uppādapaccayato , gahetvāti sambandho .
‘‘ Pesalassā ’’ tiādinā dussīlādīnaṃ dātuṃ na vaṭṭatīti dasseti .
Jaggāpetuṃ vaṭṭatīti ettha apucchitvā jaggāpetuṃ vaṭṭatīti āha ‘‘ ayaṃ bhikkhū ’’ tiādi .
Odissāti uddisitvā .
Āsanagharaṃ vāti paṭimāgharaṃ vā , kārako manussoti sambandho .
Upanikkhepato gahetvāti sambandho .
Saṅghikenapīti pisaddo na kevalaṃ cetiyassa upanikkhepeneva , atha kho saṅghikenapīti dasseti .
Yāpanamattaṃ alabhantehi karontehīti yojanā , paribhuñjantehi hutvāti sambandho .
‘‘ Vattaṃ karomā ’’ tiādinā ‘‘ yāpanamattan ’’ ti padassa atthaṃ dasseti .
Vihāre ropitā ye phalarukkhāti yojanā .
Yesan ti rukkhānaṃ .
Tesūti rukkhesu .
Ye panāti rukkhā pana , apariggahitā hontīti sambandho .
Taṃ panāti apalokanakammaṃ pana .
Salākaṃ gaṇhanti etthāti salākaggaṃ , ṭhānaṃ .
‘‘ Yāgaggabhattagga ’’ iti etthāpi
M0.643 eseva nayo .Uposathaggeti uposathassa gahaṇaṭṭhāne , uposathageheti attho .
Tatthāti uposathagge .
Tan ti apalokanakammaṃ .
Yaṃ mūlatacapattaaṅkurapupphaphalakhādanīyādīti yojanā .
Antosīmāyāti anto upacārasīmāya .
Sukatamevāti saṅghena katameva .
Uposathadivaseti nidassanamattaṃ yasmiṃ kasmiṃci divasepi katattā .
Phalavārenāti rukkhānaṃ phalagahaṇavārena .
Rukkhā dharantīti rukkhā tiṭṭhanti , saṃvijjanti vā
V2.266 .Yehīti bhikkhūhi ropitā , hontīti sambandho .
Sā eva katikāti pubbe katā sā eva katikā , aññā katikā na kātabbāti adhippāyo .
Aññasmiṃ vihāreti rukkhānaṃ ṭhitavihārato aññasmiṃ vihāre .
Tesan ti rukkhānaṃ , sāmīti sambandho .
Yepīti rukkhāpi , ropitāti sambandho .
Aññato ṭhānatoti yojanā .
Tesūti rukkhesu .
Etthāti vihāre .
Tehi panāti pariveṇasāmikehi bhikkhūhi pana .
Dasabhāgan ti dasamabhāgaṃ .
‘‘ Eseva nayo ’’ ti iminā dasabhāgaṃ datvāti atthaṃ atidisati .
Sambhāvanīyabhikkhunoti sīlasutādīhi sambhāvanīyassa bhikkhuno .
Tatthāti porāṇavihāre .
Mūleti pubbe , ādikāleti attho .
Nikkukkuccenāti ‘‘ abhājitamidan ’’ ti kukkuccavirahena .
Khiyyanamattameva tan ti taṃ khiyyanaṃ khiyyanamattameva , na sāmaṇerānaṃ khiyyanaṃ ruhatīti attho .
Panasarukkhan ti kaṇṭakīphalarukkhaṃ .
Ayaṃ sāmīcīti ayaṃ bhājetvā khādanaṃ anudhammatā .
Khāyitan ti khāditaṃ .
Dvinnaṃ tiṇṇaṃ katikapaṭippassambhanaṃ nayena ñātuṃ sakkuṇeyyattā taṃ adassetvā ekasseva katikapaṭippassambhanaṃ dassento āha ‘‘ ekabhikkhuke panā ’’ tiādi .
Purimakatikāti ‘‘ yathāsukhaṃ paribhuñjituṃ ruccatī ’’ ti ( pari . aṭṭha .495-496) pure katā katikā .
Tesan ti
M0.644 sāmaṇerānaṃ , phātikammanti sambandho .Bhājetvāti sāmaṇerānaṃ bhājetvā .
Iminā sāmaṇerānaṃ phātikammaṃ na dātabbampi bhāgaṃ bhājetabbanti dasseti .
Sāmantagāmehīti āsannagāmehi , āgantvāti sambandho .
Ekaṃ ambaṃ ekaṃ labujanti yojanā .
Adiyyamāne dose dassite diyyamāne ānisaṃsampi atthato ñātabbanti dassento āha ‘‘ adiyyamāne hī ’’ tiādi .
Gaṇhantānaṃ manussānanti sambandho .
Tatoti katikavattaṭṭhapanato .
Na vattabbāti phaladānakuladūsakattā na vattabbā .
Kinti ācikkhitabbanti āha ‘‘ nāḷikerādīnī ’’ tiādi .
Anuvicaritvāti padānamanukkamena vicaritvā .
Upaḍḍhabhāgoti bhikkhūnaṃ laddhabhāgato upaḍḍho bhāgo .
Apaloketvāti saṅghaṃ āpucchitvā .
Maggagamiyasatthavāhoti maggaṃ gamiko satthavāho .
Soti balakkārena gahetvā khādanto .
Chāyādīnan tiādisaddena
V2.267 ārāmavanāni saṅgahetabbāni .Sace atthīti sace attho atthi .
Phalabharitāti phalena paripuṇṇā .
‘‘ Phalabhāritā ’’ tipi pāṭho .
Phalasaṅkhātena bhārena samannāgatāti attho .
Apaccāsīsantenāti tesaṃ santikā dānapaṭidānaṃ apaccāsīsantena .
Pubbe vuttamevāti pubbe saṅghikaṭṭhāne ‘‘ kuddho hi so ’’ tiādinā vuttameva .
Etthāti puggalikaṭṭhāne .
Tan ti phalārāmaṃ .
Soti paṭibalo bhikkhu .
Bhāriyaṃ kamman ti jagganakammaṃ bhāriyaṃ .
Ettakenāti tatiyabhāgaupaḍḍhabhāgamattena .
Sabbaṃ phalārāmanti sambandho .
Mūlabhāgan ti paṭhamabhāgaṃ .
‘‘ Dasabhāgamattan ’’ ti iminā tadatthaṃ dasseti .
Datvāti saṅghassa datvā .
Soti bhikkhu .
Akatāvāsan ti pubbe akataṃ navaṃ senāsanaṃ .
Ārāman ti saṅghassa ārāmaṃ .
Tehipīti nissitakehipi .
Pisaddo ācariyaṃ apekkhati .
Tesan ti nissitakānaṃ .
Jaggitakāleti jaggitānaṃ rukkhānaṃ pupphaphalabharitakāle .
Jagganakāleti jagganamattakāle , jagganamattameva , na jagganakāraṇā
M0.645 kiñci pupphaṃ vā phalaṃ vā hoti , tasmiṃ kāleti attho .‘‘ Bahun ’’ tiādinā vāretabbākāraṃ dasseti .
Phātikammena jagganto na atthīti yojanā .
Anāpucchitvāvāti saṅghaṃ anapaloketvāva .
Itīti evaṃ .
Ñattikammaṭṭhānabhede pana evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā .
Osāreti saṅghamajjhaṃ paveseti imāya ñattiyāti osāraṇā .
Nissāriyati saṅghato bahi kariyati imāyāti nissāraṇā .
Ñatti uposatho nāmāti idaṃ kāraṇūpacāravasena vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ uposathakammavasena ṭhapitā ’’ ti .
Eseva nayo ñattipavāraṇā nāmāti etthāpi .
Anusāseyyātiādinā paṭhamapurisaeyyavibhattivasena ṭhapitā ñatti attanā paraṃ sammanituṃ ṭhapitā ñatti nāma .
Anusāseyyan tiādinā uttamapurisaeyyaṃvibhattivasena ṭhapitā ñatti attanāva attānaṃ sammanituṃ ṭhapitā ñatti nāma .
Attanāva attā vā paro vā sammaniyati imāya ñattiyāti sammuti .
Nissaṭṭhapattacīvarādīni dīyanti anenāti dānaṃ , ñatti .
Vaccaṃ anapekkhitvā vācakassa niyatanapuṃsakaliṅgattā napuṃsakaliṅgavasena vuttaṃ .
Āpatti
V2.268 paṭiggaṇhiyati anenāti paṭiggaho .Paṭimukhaṃ upari kaḍḍhiyati imāyāti paccukkaḍḍhanā .
Kammamevāti lakkhiyati anenāti kammalakkhaṇaṃ .
‘‘ Tathā ’’ ti padena ‘‘ kammalakkhaṇaṃ nāmā ’’ ti padaṃ atidisati .
Tatoti sabbasaṅgāhikañattito .
Parā dve ñattiyo kammalakkhaṇaṃ nāmāti yojanā .
Itītiādi nigamanaṃ .
Ñattidutiyakammaṭṭhānabhede osāraṇādīnaṃ visesaṃ dassento āha ‘‘ vaḍḍhassa licchavino ’’ tiādi .
Sīmāsammuti cātiādinā yojanā kātabbā .
Yā
M0.646 pana dve ñattidutiyakammavācā vuttāti yojanā .Itītiādi nigamanaṃ .
Ñatticatutthakammaṭṭhānabhede yojanānayo pākaṭoyeva .
497. Catuvaggakaraṇe kammetiādikāya desanāya sambandhaṃ dassento āha ‘‘ iti kammāni cā ’’ tiādi .
Tattha itīti evaṃ dassetvāti sambandho .
Tassatthoti tassa ‘‘ catuvaggakaraṇe kamme ’’ tiādivacanassa attho veditabboti sambandho .
Iti kammavaggavaṇṇanāya yojanā samattā .