Samuṭṭhānasīso
Paṭhamapārājikasamuṭṭhānavaṇṇanā
258. Kimatthaṃ
V2.187 ‘‘ methunaṃ sukkasaṃsaggo ’’ tiādivacanaṃ vuttanti āha ‘‘ idānī ’’ tiādi .Tattha tatthāti ‘‘ methunaṃ sukkasaṃsaggo ’’ tiādivacane .
Samuṭṭhānasīsan ti samuṭṭhānānaṃ , samuṭṭhānesu vā sīsaṃ .
Sesānīti paṭhamapārājikato sesāni pañcasattati sikkhāpadāni .
Tenāti paṭhamapārājikena .
‘‘ Sukkasaṃsaggo ’’ tiādivacanaṃ saṃvaṇṇento āha ‘‘ tatthā ’’ tiādi .
Tattha tatthāti ‘‘ sukkasaṃsaggo ’’ tiādivacane .
Khuddakavaṇṇanāvasāneti khuddakaṭṭhakathāya avasāne .
Liṅgavipariyāyoti liṅgavipallāso .
Kāyamānasikā katāti ettha kāyamānasesu pavattā kāyamānasikāti vutte samuṭṭhānāti āha ‘‘ kāyacittasamuṭṭhānā katā ’’ ti .
Dutiyapārājikasamuṭṭhānavaṇṇanā
259. Idaṃ
M0.554 samuṭṭhānaṃ ekaṃ samuṭṭhānasīsanti sambandho .‘‘ Adinnādānan ’’ ti iminā adinnan ti ettha samudāyanāme ekadesavohāroti dasseti .
Sesānīti dutiyapārājikato sesāni ekūnasattati sikkhāpadāni .
Tenāti dutiyapārājikena .
Tatthāti ‘‘ viggahuttarī ’’ tiādivacane .
Viggahuttarītiādipadānaṃ byañjane ādaramakatvā atthameva dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ manussaviggahauttarimanussadhammasikkhāpadānī ’’ ti .
Aniyatā dutiyikāti āpattiṃ apekkhitvā pāḷiyaṃ itthiliṅgavasena vuttaṃ , aṭṭhakathāyaṃ pana sikkhāpadaṃ apekkhitvā napuṃsakaliṅgavasena dutiyanti vuttaṃ .
Samuṭṭhānā tikā katāti ettha ‘‘ tikasamuṭṭhānā ’’ ti vattabbe padavipariyāyavasena kakārassa dīghavasena samuṭṭhānā tikāti vuttanti dassento āha ‘‘ tikasamuṭṭhānā katā ’’ ti .
Sañcarittasamuṭṭhānavaṇṇanā
260.‘‘ Sañcarī ’’ ti
V2.188 idaṃ tāva sañcarittaṃ nāma ekasamuṭṭhānasīsaṃ , sesāni tena sadisāni .Vibhaṅge āgatena ‘‘ riñcantī ’’ ti ( pārā .576) padena eḷakalomadhovāpanasikkhāpadaṃ upalakkhitvā vuttanti āha ‘‘ vibhaṅge riñcanti uddesanti āgatan ’’ ti .
‘‘ Yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāya ’’ iti ( pāci .135-136) ca ‘‘ aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ dadeyya ’’ iti ( pāci .169) ca ‘‘ cīvaraṃ sibbeyya ’’ iti ( pāci .176-177) ca vuttasikkhāpadattayanti yojanā .
‘‘ Samaṇacīvarena cā ’’ ti evaṃ vacanaṃ vuttanti sambandho .
‘‘ Samaṇacīvaraṃ dadeyyā ’’ ti idaṃ ( pāci .917) vacanaṃ sandhāyāti sambandho .
Samanubhāsanāsamuṭṭhānavaṇṇanā
261. Bhedan ti
M0.555 idaṃ samanubhāsanaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ , sesāni tena sadisāni .Kathinasamuṭṭhānavaṇṇanā
262. Ubbhatan ti idaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ , sesāni tena sadisāni .
Āvasathena saddhin ti āvasathasaddena saddhiṃ .
Eḷakalomasamuṭṭhānavaṇṇanā
263.‘‘ Eḷakalomā ’’ ti idaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ .
Itoti yathāvuttato .
Pāḷin ti mātikāpāḷiṃ .
Virajjhitvāti pubbāparato virādhetvā .
Yathāti yenākārena
V2.189 .Pana saddo anuggahattho .
Kiñcāpi likhanti , pana tathāpīti yojanā .
Evan ti tathākārena .
Atthānukkamoti atthassa anukkamo .
‘‘ Abhikkhukāvā sena cā ’’ ti etaṃ vacanaṃ vuttanti sambandho .
‘‘ Abhikkhuke āvāse vassaṃ vaseyyā ’’ ti ( pāci .1047) idaṃ vacanaṃ sandhāyāti sambandho .
‘‘ Bhikkhunī ’’ tiādinā vuttānīti sambandho .
Ādisaddena ‘‘ sikkhamānā ca sāmaṇerī gihiniyā ’’ ti pāṭhaṃ saṅgaṇhāti .
Padasodhammasamuṭṭhānavaṇṇanā
264. Padan ti idaṃ padasodhammasamuṭṭhānaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ , sesāni tena sadisāni .
‘‘ Tathā atthaṅgatena cā ’’ ti etaṃ vacanaṃ vuttanti sambandho .
‘‘ Atthaṅgate sūriye ovadeyyā ’’ ti ( pāci .154-155) idaṃ vacanaṃ sandhāyāti sambandho .
Anokāso ca … pe … sandhāya vuttanti ( pāci .1219-1221) etthāpi eseva nayo .
Addhānasamuṭṭhānavaṇṇanā
265. Addhānan ti
M0.556 idaṃ addhānasamuṭṭhānaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ , sesāni tena sadisāni .Theyyasatthasamuṭṭhānavaṇṇanā
266. Theyyasatthan ti idaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ , sesāni tena sadisāni .
‘‘ Byūhena sattamā ’’ ti idaṃ vacanaṃ vuttanti yojanā .
Tadanantaramevāti tassa sikkhāpadassa anantarameva ,‘‘ āgata ’’ iti sambandho .
Dhammadesanāsamuṭṭhānavaṇṇanā
267. Dhammadesanāsamuṭṭhāne samuṭṭhānasīsaṃ natthi , sabbāni ekadasa sikkhāpadāni sampiṇḍetvā dhammadesanāsamuṭṭhānānīti vuttāni .
Evan tiādi nigamanaṃ .
Tesan ti tesaṃ sikkhāpadānaṃ
V2.190 .Sambhinnasamuṭṭhānan ti saṃsaggasamuṭṭhānaṃ .
Tividhan ti bhūtārocanacorivuṭṭhāpanaananuññātasamuṭṭhānavasena tippakāraṃ .
Tan ti niyatasamuṭṭhānaṃ , hotīti sambandho .
Puna tan ti niyatasamuṭṭhānaṃ , dassetunti sambandho .
Puna tan ti vacanaṃ .
Nettidhammānulomikan ti ettha kāyavācaṃ neti vinetīti netti , kāyavācaṃ neti vineti ettha , etāyāti vā netti .
Dhammoti pāḷi .
Sā hi yasmā atthaṃ dhāreti , tasmā dhammoti vuccati .
Nettiyeva dhammo nettidhammo , tassa anulomikaṃ nettidhammānulomikaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ vinayapāḷidhammassa anuloman ’’ ti .
Iti samuṭṭhānasīsavaṇṇanāya yojanā samattā .