Bhikkhunīupasampadānujānanakathā
404. Imāya anupaññattiyāti mahāpajāpatiyā aṭṭhagarudhammapaṭiggahaṇūpasampadaṃ upanidhāya ayaṃ paññatti anupaññatti nāma , tāya anupaññattiyā upasampādetunti attho .
Mahāpajāpatiyā saddhivihāriniyo katvāti mahāpajāpatiṃ upajjhaṃ katvā pañcasatā sākiyāniyo tassā saddhivihāriniyo katvāti attho .
Itīti tasmā ahesunti sambandho .
Iminā ovādenāti bhagavato iminā ovādena .
410. Etissāti etissā bhikkhuniyā .
Tan ti kammaṃ .
Aññasmin ti aññasmiṃ kamme .
Aññan ti ropitabbakammato aññaṃ kammaṃ .
411. Kaddamodakenāti kaddamena āluḷitena udakeneva .
Kaddamādīsupīti pīsaddo ‘‘ yena kenacī ’’ ti ettha yojetabbo .
Yena kenacipīti hi attho .
Sannipatitvāti bhikkhunisaṅghena sannipatitvā .
Apasādanīyan ti apasādetabbaṃ kammaṃ .
Ettāvatāti ettakena sāvanamattena .
Avandiyoti na vandetabbo , vandituṃ na arahoti attho .
Tatoti tikkhattuṃ sāvetabbato .
Na vandantīti bhikkhuniyo na vandanti .
Disvāpīti taṃ bhikkhuṃ disvāpi .
Tena bhikkhunāti apasādanīyaṃ dassentena bhikkhunā , khamāpetabbanti sambandho .
Vihāreyevāti bhikkhūnaṃ vihāreyeva .
Tena bhikkhunāti upasaṅkamitabbena
M0.538 bhikkhunā , vattabbanti sambandho .Tatoti vattabbakālato .
Soti apasādanīyaṃ dassento bhikkhu .
Etthāti bhikkhunikkhandhake .
Kammavibhaṅgeti parivārāvasāne kammānaṃ vibhaṅgaṭṭhāne ( pari . aṭṭha .495-496).
Obhāsantīti ava hīnena bhāsantīti dassento āha ‘‘ asaddhammena obhāsantī ’’ ti .
‘‘ Bhikkhunīhi saddhiṃ sampayojentī ’’ ti ettha kammakaraṇe dassento āha ‘‘ purise asaddhammenā ’’ ti .
Ettha ‘‘ purise ’’ ti iminā kammaṃ dasseti ,‘‘ asaddhammenā ’’ ti iminā karaṇaṃ .
Vihārappavesaneti bhikkhūnaṃ vihārappavesane .
Ovādaṃ ṭhapetun ti ettha ovādaṭṭhapanākāraṃ dassento
V2.173 āha ‘‘ na bhikkhunupassayan ’’ tiādi .Ovādatthāyāti ovādapaṭiggahaṇatthāya .
Mā karitthāti mā kareyyātha .
416. Gihidārikāyoti gihibhūtā dārikāyo bandhanti viyāti yojanā .
Ghanapaṭṭakenāti ghanabhūtena paṭṭena niyuttena .
Ekapariyakan ti ettha ekavāraṃ kaṭiyaṃ parikkhipitvā kataṃ kāyabandhanaṃ ekapariyakanti dassento āha ‘‘ ekavāraṃ parikkhipanakan ’’ ti .
Tattha parikkhipanakan ti kaṭiyaṃ parikkhipanārahaṃ .
Vilīvenāti ettha bahutthe ekavacananti āha ‘‘ saṇhehi vilīvehī ’’ ti .
‘‘ Katapaṭṭenā ’’ ti iminā pāḷiyaṃ ‘‘ katenā ’’ ti pāṭhasesaṃ dasseti .
Setavatthapaṭṭenāti setavatthena katena paṭṭena .
Kataveṇiyāti katāya veṇiyā .
Iminā dussena katā veṇi dussaveṇīti vacanatthaṃ dasseti .
Eseva nayo purimapacchimapadesupi .
Coḷakāsāvan ti coḷameva kasāvena rattattā coḷakāsāvaṃ .
Aṭṭhillenāti addena aṭṭhinā .
‘‘ Gojaṅghaṭṭhike ’’ ti iminā aṭṭhino sambandhaṃ dasseti .
Hatthaṃ koṭṭāpentīti ettha hatthaṃ nāma aggabāhamevādhippetaṃ , na kapparato paṭṭhāyāti dassento āha ‘‘ aggabāhan ’’ ti .
Piṭṭhihatthan ti hatthapiṭṭhiṃ .
Piṭṭhipādan ti pādapiṭṭhiṃ .
417. Vuttanayānevāti
M0.539 chabbaggiyānaṃ mukhalimpanādīsu ( cūḷava . aṭṭha .247) vuttanayāneva .Aṅgadeseti sarīrappadese .
Gaṇḍappadeseti kapolappadese .
Sāloke tiṭṭhantīti ettha saṃvijjati āloko etthāti sālokan ti katvā dvāraṃ gahetabbaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ dvāraṃ vivaritvā ’’ ti .
Vuṭṭhāpentīti upasampādenti .
Sūnaṃ ṭhapentīti ettha sūnāsaddo maṃsapariyāyoti āha ‘‘ maṃsaṃ vikkiṇantī ’’ ti .
Tenāti dāsena .
Idaṃ padaṃ ‘‘ kārentī ’’ ti pade kāritakammaṃ .
‘‘ Haritakañceva pakkañcā ’’ ti iminā haritakapakkikan ti padassa dvandavākyaṃ dasseti .
Tattha haritakan ti haritameva paṇṇaṃ .
Pakkan ti seditaṃ paṇṇaṃ .
418. Kathitāyevāti cīvarakkhandhake kathitāyeva .
419. Pāḷimuttakavinicchayoti pāḷiyaṃ vuttavinicchayato mutto vinicchayo .
Pāḷimuttakavinicchayaṃ vitthārento āha ‘‘ sace hī ’’ tiādi .
Yo koci kālaṃ karonto vadatīti sambandho .
Mamaccayenāti mama atikkamena .
Aññassāti vuttehi upajjhāyādīhi aññassa
V2.174 .Tesan ti upajjhāyādīnaṃ .
Na hotīti parikkhāro na hoti .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Accayadānan ti accayena hotūti dānaṃ .
Na ruhatīti pañcannaṃ sahadhammikānaṃ pabbajitassa vā gahaṭṭhassa vā yassa kassaci accayadānaṃ tesaṃ na ruhati , saṅghasseva ruhatīti adhippāyo .
Gihīnaṃ pana accayadānanti sambandho .
Ruhatīti gihīnaṃ pabbajitassa vā gahaṭṭhassa vā yassa kassaci accayadānaṃ tesaṃ ruhati , tesaṃyeva santako hotīti adhippāyo .
420. Purāṇamallīti ettha mallassa bhariyā mallī , purāṇe mallī purāṇamallīti dassento āha ‘‘ purāṇe ’’ tiādi .
‘‘ Gihikāle ’’ ti iminā ‘‘ purāṇe ’’ ti ettha ṇapaccayassa sarūpaṃ dasseti .
Mallassāti muṭṭhimallassa .
Purisabyañjanan ti ettha byañjana saddo nimittapariyāyoti āha ‘‘ purisanimittan ’’ ti .
Cittan ti rāgacittaṃ .
421. Yan ti
M0.540 yaṃ vatthu , aggan ti paṭhamabhāgaṃ .Asappāyan ti attano asappāyaṃ .
Hiyyoti atītānantarāhani .
Aññasmin ti bhikkhunīhi aññasmiṃ .
‘‘ Bhikkhunīhī ’’ ti padaṃ ‘‘ paṭiggāhāpetvā ’’ ti pade kāritakammaṃ .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
426.‘‘ Bhojanakālan ’’ ti iminā ‘‘ kālaṃ vītināmesun ’’ ti ettha kālavisesaṃ dasseti .
Pureti ādimhi .
Tāsan ti aṭṭhannaṃ bhikkhunīnaṃ .
Abbhantarimāti abbhantare pariyāpannā .
Aññāti aṭṭhahi bhikkhunīhi aññā .
Navakatarā hotīti sambandho .
‘‘ Ṭhapetvā bhattaggan ’’ ti iminā aññattha sabbattha yathāvuḍḍhaṃ na paṭibāhitabban ti ettha aññasaddassa apādānaṃ dasseti .
Aññasmin ti ettha smiṃvacanena tthapaccayassa atthaṃ dasseti .
‘‘ Catupaccayabhājanīyaṭṭhāne ’’ ti iminā sarūpaṃ dasseti .
430. Dūtenapi upasampādetun ti ettha kiṃ sabbathā dūtena upasampadā vaṭṭatīti āha ‘‘ dūtena … pe … vaṭṭatī ’’ ti .
Yena kenaci antarāyenāti sambandho , asati antarāye na vaṭṭatīti adhippāyo .
Kammavācāpariyosāne upasampannāva hotīti sambandho .
Tāvadevāti upasampannakkhaṇeyeva .
431. Navakammampīti
V2.175 pisaddo udositaupassaye apekkhati . 432. Tassāti tassā itthiyā .
Yāva so dārako viññutaṃ pāpuṇātīti ettha kathaṃ viññubhāvo gahetabboti āha ‘‘ yāva khāditun ’’ tiādi .
Ṭhapetvā sāgāran ti ettha sakāro sahasaddakāriyo , agāranti ca seyyāgāranti dassento āha ‘‘ sahāgāraseyyamattaṃ ṭhapetvā ’’ ti .
Yathā aññasmiṃ purise paṭipajjitabbaṃ , evaṃ tathāti yojanā .
‘‘ Aññasmin ’’ ti iminā pāḷiyaṃ aññe puriseti ettha smiṃvacanassa sabbanāmato ekārādeso
M0.541 dassito , taṃdassanena ca kaccāyane ( kaccāyane 110 sutte ) sabbanāmato smiṃvacanassa ekārādesanisedhanaṃ aniccanti dasseti . 434.‘‘ Yadeva sā vibbhantā ’’ ti iminā dassetīti sambandho .
‘‘ Yasmā ’’ ti iminā yadevāti ettha yaṃsaddassa kāraṇatthaṃ dasseti .
Odātāni vatthāni nivatthāti sambandho .
‘‘ Tasmāyevā ’’ ti iminā tadevāti padassa kāraṇatthameva dasseti .
‘‘ Na sikkhāpaccakkhānenā ’’ ti iminā evatthaphalaṃ dasseti .
Sā puna upasampadaṃ na labhatīti sā vibbhantā bhikkhunī puna upasampadaṃ na labhati .
Pabbajjampi na labhatīti titthāyatanasaṅkantā bhikkhunī pabbajjampi na labhati , pageva upasampadaṃ .
Pāde sambāhantāti bhikkhunīnaṃ pāde sambāhantā .
Keseti bhikkhunīnaṃ kese .
Tatrāti ‘‘ kukkuccayantā na sādiyantī ’’ ti vacane .
Eke ācariyā vadantīti sambandho .
Sārattā hontīti yojanā .
Etthāti purisānaṃ abhivādanādīsu .
Idan ti purisānaṃ abhivādanādi ,‘‘ anuññātan ’’ ti pade vuttakammaṃ ‘‘ vaṭṭatī ’’ ti pade vuttakattā .
Atha vā odissa anuññātaṃ idaṃ purisānaṃ abhivādanādi vaṭṭatīti yojanā .
Evañhi sati ‘‘ odissa anuññātan ’’ ti padaṃ hetuantogadhavisesanaṃ , odissa anuññātattā vaṭṭatīti adhippāyo .
Tan ti aṭṭhakathāsu vuttavacanaṃ .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
435. Pallaṅkena nisīdantīti ettha āsanapallaṅkaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘ pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdantī ’’ ti .
Tattha ābhujitvāti ābandhitvā .
Kūpoti vaccakūpo .
Uparīti kūpato
V2.176 upari .‘‘ Sabbadisāsu paññāyatī ’’ ti iminā paṭicchannameva atthi , na upari channanti dasseti .
436. Kuṇḍakan ti kaṇaṃ .
Etthāti bhikkhunikkhandhake .
Iti bhikkhunikkhandhakavaṇṇanāya yojanā samattā .