4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadaṃ
108. Catutthe himameva himanto , himante niyutto hemantiko , kāloti āha ‘‘ hemantakāle ’’ ti .
Otāpentā pakkamiṃsūti sambandho .
Kālasaddassa sambandhisaddattā sambandhāpekkhoti āha ‘‘ yassa kassacī ’’ ti .
Himavassenāti himena ca vassena ca .
110.‘‘ Vassiko ’’ ti na saṅketāti avassikasaṅketā .
‘‘ Aṭṭha māse ’’ ti sāmaññato vuttepi ‘‘ avassikasaṅkete ’’ ti visesitattā hemantikagimhikamāsāyeva gahetabbāti āha ‘‘ cattāro hemantike ’’ tiādi .
Yatthāti yasmiṃ rukkhe .
Na ūhadantīti sambandho .
‘‘ Kākā vā ’’ ti ettha vāsaddo sampiṇḍanattho .
Tenāha ‘‘ aññe vā sakuntā ’’ ti .
Tasmāti yasmā anujānāti , tasmā .
Yatthāti yasmiṃ rukkhe , vissamitvā gacchantīti yojanā .
Yasmin ti rukkhe , katvā vasantīti yojanā .
Aṭṭha māse evāti sambhavato āha ‘‘ yesu janapadesū ’’ tiādi
V1.23 .Tesupīti janapadesupi .
Avassikasaṅkete evāti sambhavato āha ‘‘ yatthā ’’ tiādi .
Yatthāti yesu
M0.27 janapadesu .‘‘ Vigatavalāhakaṃ visuddhaṃ nabhaṃ hotī ’’ ti iminā sace avigatavalāhakaṃ avisuddhaṃ nabhaṃ hoti , nikkhipituṃ na vaṭṭatīti dīpeti .
‘‘ Evarūpe kāle ’’ ti padaṃ ‘‘ nikkhipituṃ vaṭṭatī ’’ ti pade ādhāro .
Abbhokāsikenāpīti abbhokāsadhutaṅgayuttenāpi .
Pisaddo rukkhamūlikassa apekkhako .
Vattaṃ vitthārento āha ‘‘ tassa hī ’’ tiādi .
Tassāti abbhokāsikassa .
Hisaddo vitthārajotako .
Tatthevāti puggalikamañcakeyeva .
Saṅghikaṃ mañcanti sambandho .
Vītamañcakoti vāyitamañcako .
Tasmin ti vītamañcake .
Purāṇamañcako nassantopi anagghoti āha ‘‘ purāṇamañcako gahetabbo ’’ ti .
Cammena avanahitabboti onaddho , so eva onaddhako .
Gahetvā ca pana paññapetvā nipajjituṃ na vaṭṭatīti yojanā .
Asamayeti vassikasaṅkhāte akāle .
Catugguṇenāpīti catupaṭalenapi .
Vaṭṭanti valāhakā āvaṭṭanti asmiṃ samayeti vaṭṭulo , so eva vaṭṭaliko , sattāhaṃ vaṭṭaliko , sattāho vā vaṭṭaliko sattāhavaṭṭaliko , so ādi yesaṃ tānīti sattāhavaṭṭalikādīni .
Ādisaddena sattāhato ūnādhikāni gahetabbāni .
Kāyānugatikattāti kāyaṃ anugamakattā kāyasadisattāti attho .
Paṇṇakuṭīsūti paṇṇena chāditakuṭīsu .
Sabhāgabhikkhūnan ti attanā sabhāgabhikkhūnaṃ , santikanti sambandho .
Anovassake ṭhāneti yojanā .
Laggetvāti lambetvā , ayameva vā pāṭho .
‘‘ Sammajjanin ’’ ti padaṃ ‘‘ gahetvā ’’ ti pade avuttakammaṃ ,‘‘ ṭhapetabbā ’’ ti pade vuttakammaṃ .
Dhovitvāti sammajjaniṃ suddhaṃ katvā .
Uposathāgārādīsūtiādisaddena pariveṇādīni gahetabbāni .
Yo pana bhikkhu gantukāmo hoti , tenāti yojanā .
Tatthāti sālāyaṃ .
Yattha katthacīti yasmiṃ kismiñci ṭhāne .
Pākatikaṭṭhāneti pakatiyā gahitaṭṭhāne .
Tatra tatrevāti tesu tesu cetiyaṅgaṇādīsuyeva
M0.28 .Asanasālan ti asanti bhakkhanti assaṃ sālāyanti asanā , asanā ca sā sālā ceti asanasālā , bhojanasālāti attho .
Tatrāti tassa sammajjantassa , tasmiṃ ‘‘ vattaṃ jānitabban ’’ ti pāṭhe vā .
Majjhatoti pavittato , suddhaṭṭhānatoti attho .
Pādaṭṭhānābhimukhāti sammajjantassa pādaṭṭhānaṃ abhimukhā .
Vālikā haritabbāti paṃsu ca vālikā ca apanetabbā .
Sammuñcanīsalākāya paraṃ pelletabbāti adhippāyo .
Bahīti sammajjitabbatalato bahi .
111. Masārakotīti
V1.24 ettha itisaddo nāmapariyāyo , masārako nāmāti attho .Evaṃ bundikābaddhotītiādīsupi .
Pāde masitvā vijjhitvā tattha aṭaniyo pavesetabbā etthāti masārako .
Bundo eva bundiko , pādo , tasmiṃ ābaddhā bandhitā aṭanī yassāti bundikābaddho .
Kuḷīrassa pādo viya pādo yassāti kuḷīrapādako , yathā kuḷīro vaṅkapādo hoti , evaṃ vaṅkapādoti vuttaṃ hoti .
Āhacca aṅge vijjhitvā tattha pavesito pādo yassāti āhaccapādako .
Āṇin ti aggakhilaṃ .
Mañcati puggalaṃ dhāretīti mañco .
Pīṭhati visamadukkhaṃ hiṃsatīti pīṭhaṃ .
Paṇavoti eko tūriyaviseso , tassa saṇṭhānaṃ katvāti attho .
Tañhi etarahi buddhapaṭimassa pallaṅkasaṇṭhānaṃ hoti .
Tan ti kocchaṃ .
Karonti kirāti sambandho .
Etthāti senāsanaparibhoge .
Hīti saccaṃ .
Tan ti kocchaṃ mahagghaṃ hoti , mahagghattā bhaddapīṭhantipi vuccati .
Yenāti yena bhikkhunā .
‘‘ Thāmamajjhimassā ’’ ti padena pamāṇamajjhimaṃ nivatteti .
Etthāti ‘‘ anāpucchaṃ vā gaccheyyā ’’ ti pade .
Thero āṇāpetīti yojanā .
Āṇāpetīti ca āṇa-dhātuyā eva pesanasaṅkhātassa hetvatthassa vācakattā ṇāpesaddo svatthova .
Soti daharo .
Tathāti yathā therena vutto , tathā katvāti attho .
Tatthāti divāṭṭhāne , mañcapīṭhe vā .
Tatoti ṭhapanakālato .
Paribundheti hiṃ setīti palibodho , parisaddo upasaggo , so vikāravasena aññathā jāto .
So palibodho aññattha āvāsādiko , idha pana
M0.29 santharāpitamañcādiko .Sāyan ti sāyanhe , bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ .
Thero bhaṇatīti sambandho .
Tatthāti mañcapīṭhe .
‘‘ Bālo hotī ’’ ti vatvā tassa atthaṃ dassento āha ‘‘ anuggahitavatto ’’ ti .
Anuggahitaṃ vattaṃ yenāti anuggahitavatto , thero .
Tajjetīti ubbejeti .
Tasmin ti dahare .
Assāti therassa .
Āṇattikkhaṇeyevāti therassa pesanakkhaṇeyeva .
Daharo vadatīti yojanā .
‘‘ Thero ’’ ti padaṃ ‘‘ vatvā gacchatī ’’ ti padadvaye kattā ,‘‘ kāretabbo ’’ ti pade kammaṃ .
Nanti mañcapīṭhaṃ ,‘‘ paññapetvā ’’ tipadamapekkhiya evaṃ vuttaṃ .
Nanti daharaṃ vā .
‘‘ Vatvā ’’ ti padamapekkhiya evaṃ vuttaṃ .
Tatthevāti mañcapīṭheyeva .
Assāti therassa .
Tatthāti divāṭṭhāne .
Bhojanasālato aññattha gacchantoti bhojanasālato nikkhamitvā mañcapīṭhapaññāpanaṭṭhānato aññaṃ ṭhānaṃ gacchanto , theroti yojanā .
Tatthevāti divāṭṭhāneyeva .
Yatricchatīti yaṃ ṭhānaṃ gantumicchatīti attho .
Antarasannipāteti sakalaṃ ahorattaṃ asannipātetvā antare sannipāte satīti yojanā .
Tatthāti tasmiṃ ṭhāne .
Āgantukā gaṇhantīti sambandho .
Tatoti gaṇhanato .
Tesan ti āgantukānaṃ
V1.25 .Yehīti āvāsiko vā hotu , āgantuko vā , yehi bhikkhūhi .
Teti nisinnakabhikkhū .
Uddhaṃ pāḷipāṭhaṃ sāreti pavattetīti ussārako .
Dhammakathāyaṃ sādhūti dhammakathiko .
Tasmin ti ussārake vā dhammakathike vā .
Ahorattan ti aho ca ratti ca ahorattaṃ , accantasaṃyogapadaṃ .
Itarasmin ti paṭhamaṃ nisinnabhikkhuto aññasmiṃ bhikkhumhīti yojanā .
Antoupacāraṭṭheyevāti leḍḍupātasaṅkhātassa upacārassa anto ṭhiteyeva , anādare cetaṃ bhummaṃ .
Sabbatthāti āpattivāraanāpattivāresu .
112. Cimilikaṃ vātiādīsu vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā .
Tan ti cimilikattharaṇaṃ .
Uttari attharitabbanti uttarattharaṇan ti dassento
M0.30 āha ‘‘ uttarattharaṇaṃ nāmā ’’ tiādi .Bhūmiyan ti sudhādiparikammena akatāyaṃ pakatibhūmiyaṃ .
Cammakhaṇḍoti ettha cammaṃyeva ante khaṇḍattā chinnattā cammakhaṇḍoti vuccati .
Nanu sīhacammādīni na kappantīti āha ‘‘ aṭṭhakathāsu hī ’’ tiādi .
Hīti saccaṃ .
Tasmāti yasmā na dissati , tasmā .
Pariharaṇeyevāti attano santakanti paricchinditvā , puggalikanti vā pariggahetvā taṃ taṃ ṭhānaṃ haraṇeyeva .
Pādo puñchīyati sodhīyati etāyāti pādapuñchanīti katvā rajjupilotikāyo pādapuñchanīti vuccatīti āha ‘‘ pādapuñchanī nāmā ’’ tiādi .
Mayasaddalopaṃ katvā phalakapīṭhanti vuttanti āha ‘‘ phalakapīṭhaṃ nāma phalakamayaṃ pīṭhan ’’ ti .
Phalakañca pīṭhañca phalakapīṭhan ti vā dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ atha vā ’’ ti .
Etenāti ‘‘ phalakapīṭhan ’’ ti padena .
‘‘ Saṅgahitan ’’ ti pade karaṇaṃ , kattā vā .
Bījanipattakan ti caturassabījanīyeva sakuṇapattasadisattā bījanipattakaṃ , sadisatthe ko .
‘‘ Ajjhokāse ’’ ti padaṃ ‘‘ pacitvā ’’ ti pade ādhāro .
Aggisālāyan ti agginā pacanasālāyaṃ .
Pabbhāreti leṇasadise pabbhāre .
Yatthāti yasmiṃ ṭhāne .
Yasmin ti puggale .
‘‘ Attano puggalikamiva hotī ’’ ti iminā anāpattīti dasseti .
113. Yo bhikkhu vā lajjī hoti , tathārūpaṃ bhikkhuṃ vāti yojanā .
‘‘ Lajjī hotī ’’ ti vatvā tassa atthaṃ dassento āha ‘‘ attano palibodhaṃ viya maññatī ’’ ti .
Yoti āpucchako bhikkhu .
‘‘ Kenaci upaddutaṃ hotī ’’ ti saṅkhepena vuttamatthaṃ vitthārento āha ‘‘ sacepi hī ’’ tiādi .
Hisaddo vitthārajotako .
Vuḍḍhataro bhikkhu gaṇhātīti sambandho .
Taṃ padesan ti senāsanaṭṭhapitaṭṭhānaṃ .
Āpadāsūti vipattīsūti .
Catutthaṃ .