10. Pathavīkhaṇanasikkhāpadaṃ
86. Dasame
M0.15 bhagavā dassetīti yojanā .Etthāti pathaviyaṃ .
Tatthāti tesu pāsāṇādīsu .
Muṭṭhippamāṇatoti khaṭakapamāṇato .
Sāti adaḍḍhapathavī .
Hatthikucchiyan ti evaṃnāmake ṭhāne .
Ekapacchipūraṃ pathavinti sambandho .
Tesaṃyevāti appapaṃsuappamattikāpadānaṃ eva .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Etan ti yebhuyyenapāsāṇādipañcakaṃ .
Tan ti kusītaṃ .
Āṇāpetvāti ettha ‘‘ āṇa pesane ’’ ti dhātupāṭhesu vuttattā āṇadhātuyeva pesanasaṅkhātaṃ hetvatthaṃ vadati , na ṇāpepaccayo , so pana dhātvattheyeva vattati .
Na hi tassa visuṃ vutto abhidheyyo atthi dhātvatthato aññassa abhidheyyassābhāvā .
Tāvāti paṭhamaṃ pāḷimuttakavinicchayassa , tato vā .
Pokkharaṃ padumaṃ netīti pokkharaṇī .
‘‘ Sodhentehī ’’ ti padaṃ ‘‘ ussiñcituṃ apanetun ’’ ti padesu bhāvakattā .
Yoti ‘‘ tanukaddamo ’’ ti padena yojetabbo .
Yo tanukaddamoti hi attho .
Kuṭehīti ghaṭehi .
Ussiñcitun ti ukkhipitvā , uddharitvā vā siñcituṃ .
Tatrāti sukkhakaddame ,‘‘ yo ’’ ti pade avayavīādhāro .
Yoti sukkhakaddamo .
Taṭan ti kūlaṃ .
Udakasāmantāti udakassa samīpe .
Omakacatumāsan ti catumāsato ūnakaṃ .
Ovaṭṭhan ti devena ovassitaṃ hoti saceti yojanā .
Patatīti taṭaṃ patati .
Udakeyevāti pakatiudakeyeva .
Udakassāti vassodakassa .
Tatthāti pāsāṇapiṭṭhiyaṃ .
Paṭhamamevāti soṇḍikhaṇanato paṭhamaṃ eva .
Udake pariyādiṇṇeti udake sukkhe .
Pacchāti udakapūrato pacchā .
Tatthāti soṇḍiyaṃ .
Udakeyevāti mūlaudakeyeva .
Udakan ti āgantukaudakaṃ .
Allīyatīti piṭṭhipāsāṇe laggati .
Tampīti sukhumarajampi .
Akatapabbhāreti vaḷañjena akate pabbhāre .
Upacikāhi vamīyati , gharagoḷikādayo vā satte vamatīti vammiko .
Gāvīnaṃ
M0.16 khuro kaṇṭakasadisattā gokaṇṭako nāma , tena chinno kaddamo ‘‘ gokaṇṭako ’’ ti vuccati .Acchadanaṃ vā vinaṭṭhacchadanaṃ vā purāṇasenāsanaṃ hotīti yojanā .
Tatoti
V1.14 purāṇasenāsanato , gaṇhituṃ vaṭṭatīti sambandho .Avasesan ti vinaṭṭhacchadanato .
Avasesaṃ iṭṭhakaṃ gaṇhāmi iti saññāyāti yojetabbo .
Tenāti iṭṭhakādinā .
Yā yāti mattikā .
Atintāti anallā , akilinnāti attho .
Tasmin ti mattikāpuñje .
Sabboti sakalo mattikāpuñjo .
Assāti mattikāpuñjassa .
‘‘ Kappiyakārakehī ’’ ti padaṃ ‘‘ apanāmetvā ’’ ti pade kāritakammaṃ .
Kasmā vaṭṭatīti āha ‘‘ udakenā ’’ tiādi .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Tatthāti mattikāpākāre .
Aññampīti maṇḍapathambhato aññampi .
Tena apadesenāti tena pāsāṇādipavaṭṭanalesena .
Passāvadhārāyāti muttasotāya .
Kattarayaṭṭhiyāti kattaradaṇḍena .
Ettha hi kattarayati aṅgapaccaṅgānaṃ sithilabhāvena sithilo hutvā bhavatīti katvā kattaro vuccati jiṇṇamanusso , tena ekantato gahetabbattā kattarena gahitā yaṭṭhi , kattarassa yaṭṭhīti vā katvā kattarayaṭṭhi vuccati kattaradaṇḍo .
Dantajapaṭhamakkharena sajjhāyitabbo .
Vīriyasampaggahaṇatthan ti vīriyassa suṭṭhu paggaṇhanatthaṃ , vīriyassa ukkhipanatthanti attho .
Keci bhikkhūti yojanā .
87. Tatrāpīti iṭṭhakakapālādīsupi .
Hīti saccaṃ .
Tesaṃ anupādānattāti tesaṃ iṭṭhakādīnaṃ aggissa anindhanattā .
Hīti saccaṃ , yasmāvā .
Tānīti iṭṭhakādīni .
Avisayattāti āpattiyā anokāsattā .
Tiṇukkan ti tiṇamayaṃ ukkaṃ .
Tatthevāti mahāpaccariyaṃ eva .
Arīyati agginipphādanatthaṃ ghaṃsīyati etthāti araṇī , heṭṭhā nimanthanīyadāru .
Saha dhanunā eti pavattatīti sahito , upari nimanthanadāru .
Araṇī ca sahito ca araṇīsahito , tena aggiṃ nibbattetvāti yojanā .
Yathā kariyamāne na ḍayhati , tathā karohīti sambandho .
88. Āvāṭaṃ
M0.17 jānāti āvāṭaṃ kātuṃ , khaṇituṃ vā jānāhīti attho .‘‘ Evaṃ mahāmattikaṃ jāna , thusamattikaṃ jānā ’’ ti etthāpi yathālābhaṃ sampadānavācakapadaṃ ajjhāharitvā yojanā kātabbā .
Sāti pathavī .
Tenāti pavaṭṭanādināti .
Dasamaṃ .
Musāvādavaggo paṭhamo .