1. Pātimokkhuddesayācanakathā
383. Pātimokkhaṭṭhapanakkhandhake
V2.166 nandimukhiyā rattiyāti ettha nandiyati tusiyatīti nandi , ikārantoyaṃ napuṃsakaliṅgo .‘‘ Nandiseno ( jā . aṭṭha .3.4.1) nandivisālo ’’ tiādīsu ikārantoyaṃ pulliṅgo hoti , idha pana mukhaṃ apekkhitvā ikāranto napuṃsakaliṅgo hoti .
Aruṇuṭṭhitakāle odātadisāmukhatāya nandi mukhaṃ etissaṃ rattiyanti nandimukhī , ratti , tāya nandimukhiyā rattiyā , tena vuttaṃ ‘‘ aruṇuṭṭhitakālepi hi nandīmukhā viya ratti khāyatī ’’ ti .
Antopūtin ti ettha kāyassa anto kuṇapapūtinti atthaṃ paṭipakkhipanto āha ‘‘ attacittasantāne ’’ tiādi .
‘‘ Kilesavassanavasenā ’’ ti iminā udakavassanavasenāti atthaṃ paṭikkhipati .
Avassutan ti tintaṃ , kilinnanti attho .
Kasambujātan ti ettha kasambūti saṅkāro .
So hi sammuñcaniyā kasiyamāne vilekhiyamāne sambati saddaṃ karotīti kasambu , taṃ viya jātanti kasambujātanti attho daṭṭhabbo .
Aṭṭhakathāyaṃ pana adhippāyavasena ‘‘ ākiliṭṭhajātan ’’ ti vuttaṃ , ativiya kiliṭṭhajātanti attho .
‘‘ Ākiṇṇadosatāya kiliṭṭhajātan ’’ tipi pāṭho .
‘‘ Yāva bāhāgahaṇāpi nāmā ’’ ti iminā pāṭhena dassetīti sambandho .
Hīti padapūraṇamattaṃ .
Tenāti moghapurisena .
‘‘ Yāvā ’’ ti nipātapayogattā ‘‘ bāhāgahaṇāpī ’’ ti ettha pañcamīvibhatti avadhiatthe hoti .
Nāma -saddo garahatthajotako , tassa payogattā ‘‘ āgamessatī ’’ ti ettha atītatthe anāgatavacanaṃ ( saddanītisuttamālāya 893 sutte ).
Āgamessati
M0.531 nāmāti yojanā .Āgamessatīti īsaṃ adhivāsessati .
‘‘ Āto gamuīsamadhivāsane ’’ ti hi dhātupāṭhesu ( saddanītidhātumālāyaṃ 18 makārantadhātu ) vuttaṃ .
384. Na āyatakeneva papātoti ettha dīgheneva papātoti dassento āha ‘‘ na paṭhamameva gambhīro ’’ ti .
Āyatasaddo hi dīghapariyāyo .
‘‘ Na āyatakena gītassarena dhammo gāyitabbo ’’ tiādīsu ( cūḷava .249) viya papāto dīghena tīrassa ādimhi na hotīti vuttaṃ hoti .
Paṭhamamevāti tīrassa ādimhiyeva .
‘‘ Anupubbena gambhīro ’’ ti iminā ‘‘ na paṭhamameva gambhīro ’’ ti vacanassa adhippāyatthaṃ dasseti .
Ṭhitadhammoti tīrassa antoyeva ṭhitasabhāvo
V2.167 .Velaṃ nātivattatīti ettha velāsaddassa tīramariyādatthesu pavattabhāvaṃ dassento āha ‘‘ osakkanakandaraṃ mariyādavelan ’’ ti .
Tattha ‘‘ osakkanakandara ’’ iti padena tīratthaṃ dasseti ,‘‘ mariyāda ’’ iti padena mariyādatthaṃ .
Kena udakena daritabboti kandaro , udakena osakkano kandaro etthāti osakkanakandaraṃ , tīraṃ .
Osakkanakandarabhūtañca mariyādabhūtañca velaṃ tīraṃ nātikkamatīti attho .
Tīraṃ vāhetīti ettha vahadhātuyā pāpuṇanatthaṃ dassento āha ‘‘ tīraṃ appetī ’’ ti .
Tattha appetīti pāpuṇāpeti .
‘‘ Ussāretī ’’ ti iminā pāḷiyaṃ ‘‘ thalaṃ ussāretī ’’ ti padena ‘‘ tīraṃ vāhetī ’’ ti padassa atthaṃ dassetīti attho dassito .
Ussāretīti uddharitvā gamāpeti .
Aññāpaṭivedhoti ettha ājānāti , ājānitthāti vā aññaṃ arahattamaggo vā arahattaphalaṃ vā , tassa paṭivijjhanaṃ aññāpaṭivedho , sukhuccāraṇatthaṃ majjhe dīgho , aññāpaṭivedho nāma arahattuppattiyeva hoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ arahattuppattī ’’ ti .
385. Channamativassatīti udānapāḷiyā sandhāyabhāsitapāḷibhāvaṃ dassento āha ‘‘ āpattin ’’ tiādi .
Tattha idan ti ‘‘ channamativassatī ’’ ti vacanaṃ vuttanti sambandho .
Etan ti navāpattiāpajjanaṃ sandhāyāti sambandho .