Issues
Editor
Settings
Pācityādiyojanā
Pācityādiyojanā

2. Saṅghādisesakaṇḍaṃ

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Saṅghādisesakaṇḍaṃ

1. Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpada-atthayojanā

PārājikānantarassātiV1.126 pārājikānaṃ anantare ṭhapitassa , saṅgītassa vā , saṅghādisesakaṇḍassāti sambandho .
Ayaṃ īdisā anuttānatthavaṇṇanā anuttānānaṃ padānaṃ atthassa vaṇṇanā dāni imasmiṃkāle bhavissatīti yojanā .
678. PaṭhameM0.147 udakaṃ vasitaṃ acchādanaṃ anena katanti udositoti vacanatthena bhaṇḍasālā udositaṃ nāmāti dassento āha ‘‘ udositanti bhaṇḍasālā ’’ ti .
Ettha hi uda saddo udakapariyāyo .
Saṃyogo na ydttoyeva .
Bhaṇḍasālāti yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ ṭhapanasālā .
Accāvadathāti ettha atītyūpasaggo atikkamanattho , ātyūpasaggo dhātvatthānuvattakoti āha ‘‘ atikkamitvā vadathā ’’ ti .
679. Ussayavasena vadanaṃ ussayavādo , soyeva ussayavādikāti dassento āha ‘‘ ussayavādikā ’’ tiādi .
‘‘ Mānussayavasena kodhussayavasenā ’’ ti iminā ussayabhedaṃ dasseti .
Sāti ussayavādikā .
Atthatoti sarūpato .
Etthāti padabhājane .
Aḍḍanaṃ abhiyuñjanaṃ aḍḍoti katvā dvinnaṃ janānaṃ aḍḍo vohārikānaṃ vinicchayakāraṇaṃ hoti , tasmā vuttaṃ ‘‘ aḍḍoti vohārikavinicchayo vuccatī ’’ ti , muddhajatatiyakkharoyeva .
Yan ti aḍḍaṃ .
Yatthāti yasmiṃ kismiṃci ṭhāne .
Dvinnaṃ aḍḍakārakānaṃ vohāraṃ jānantīti vohārikā , akkhadassā , tesaṃ .
Dvīsu janesūti aḍḍakārakesu janesu dvīsu .
Yo kocīti aḍḍakārako vā añño vā yo koci .
Etthāti ‘‘ ekassa ārocetī ’’ tiādivacane .
Yattha katthacīti yaṃkiñci ṭhānaṃ āgatepīti sambandho .
Athāti pacchā .
Sāti bhikkhunī .
Soti upāsako .
‘‘ Kappiyakārakenā ’’ tipadaṃ ‘‘ kathāpetī ’’ tipade kāritakammaṃ .
Tatthāti kappiyakārakaitaresuV1.127 .
Vohārikehi kateti sambandho .
Gatigatan ti cirakālapattaṃ .
Sutapubban ti pubbe sutaṃ .
Athāti sutapubbattā eva .
Teti vohārikā , dentīti sambandho .
Paṭhaman ti samanubhāsanato pubbaṃ .
Āpattīti āpajjanaṃ .
Etassāti saṅghādisesassa .
Ayaṃ hīti ayaṃ eva , vakkhamāno evāti attho .
Etthāti padabhājane .
Saha vatthujjhācārāti vatthujjhācārena saha , vākyameva , na samāso .
Vatthujjhācārāti karaṇatthe nissakkavacanaṃ daṭṭhabbaṃM0.148 .
Tena vuttaṃ ‘‘ saha vatthujjhācārenā ’’ ti .
Bhikkhunin ti āpattimāpannaṃ bhikkhuniṃ .
Saṅghatoti bhikkhunisaṅghamhā .
Anīyasaddo hetukattābhidhāyakoti āha ‘‘ nissāretīti nissāraṇīyo ’’ ti .
Bhikkhunisaṅghato nissarati , nissāriyati vā anenāti nissāraṇīyoti karaṇatthopi yuttoyeva .
Tatthāti padabhājane .
Yan ti saṅghādisesaṃ .
Soti saṅghādiseso .
Padabhājanassa attho kāraṇopacārena daṭṭhabbo .
Hīti saccaṃ .
Kenacīti puggalena , na nissārīyatīti sambandho .
Tena dhammena karaṇabhūtena , hetubhūtena vā .
Soti dhammo .
Aḍḍakārakamanussehi vuccamānāti yojanā .
Sayan ti sāmaṃ .
Tatoti gamanato , paranti sambandho .
Bhikkhuniyā vā kataṃ ārocetūti yojanā .
Dhammikan ti dhammena sabhāvena yuttaṃ .
Yathāti yenākārena .
Tan ti ākāraṃ .
Tatthāti ‘‘ anodissa ācikkhatī ’’ ti vacane .
Dhuttādayoti ādisaddena corādayo saṅgaṇhāti .
Sāti ācikkhanā .
Tan ti ācikkhanaṃ .
Tesan ti gāmadārakādīnaṃ .
Daṇḍan ti dhanadaṇḍaṃ .
Gīvā hotīti iṇaṃ hoti .
Adhippāye satipīti yojanā .
Tassāti anācāraṃ carantassa .
Kevalaṃ hīti kevalameva .
Tan ti rakkhaṃ .
Kāraketi anācārassa kārake .
Tesa +?
Nti kārakānaṃ .
Tesan ti harantānaṃ .
‘‘ Anatthakāmatāyā ’’ ti iminā bhayādinā vutte natthi dosoti dasseti .
Hīti laddhadosajotako .
Attano vacanakaraṃ … pe … vattuṃ vaṭṭatīti attano vacanaṃ ādiyissatīti vutte vacanaṃ anādiyitvā daṇḍe gahitepi natthi doso daṇḍagahaṇassa paṭikkhittattā .
Dāsadāsīvāpiādīnan ti ādisaddena khettādayo saṅgayhanti .
VuttanayenevātiV1.128 atītaṃ ārabbha ācikkhane vuttanayena eva .
‘‘ Āyatiṃ akaraṇatthāyā ’’ ti iminā anāgataṃ ārabbha odissa ācikkhanaṃM0.149 dasseti .
‘‘ Kena evaṃ katan ’’ ti pucchāya atīte katapubbaṃ pucchati .
Sāpīti pisaddo vuttasampiṇḍanattho .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Vohārikā daṇḍentīti sambandho .
Daṇḍentīti vadhadaṇḍena ca dhanadaṇḍena ca āṇaṃ karonti .
Yo cāyan ti yo ca ayaṃ .
Bhikkhunīnaṃ yo ayaṃ nayo vutto , eseva nayo bhikkhūnampi nayoti yojanā .
‘‘ Eseva nayo ’’ ti vuttavacanameva vitthārento āha ‘‘ bhikkhunopi hī ’’ tiādi .
‘‘ Tathā ’’ tiiminā ‘‘ odissā ’’ tipadaṃ atidisati .
Te cāti te ca vohārikā .
Hīti saccaṃ , yasmā vāti .
Paṭhamaṃ .
2. Dutiyasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
682. Dutiye varitabbaṃ icchitabbanti varaṃ , tameva bhaṇḍanti varabhaṇḍan ti dassento āha ‘‘ mahagghabhaṇḍan ’’ ti .
‘‘ Muttā ’’ tiādinā tassa sarūpaṃ dasseti .
683. Āpubbo lokasaddo abhimukhaṃ lokanattho hoti , upubbo uddhaṃ lokanattho , opubbo adho lokanattho , vipubbo ito cito ca vītiharaṇalokanattho , apapubbo āpucchanattho .
Idha pana apapubbattā āpucchanatthoti āha ‘‘ anāpucchitvā ’’ ti .
Mallagaṇa bhaṭiputta gaṇādikantiādīsu mallagaṇo nāma nārāyanabhattiko gaṇo .
Bhaṭiputtagaṇo nāma kumārabhattiko gaṇo .
Ādisaddena aññampi gāmanigame anusāsituṃ samatthaṃ gaṇaṃ saṅgaṇhāti .
Atha vā mallagaṇoti mallarājūnaṃ gaṇo .
Te hi gaṇaṃ katvā kusinārāyaṃ rajjaṃ anusāsanti , te sandhāya vuttaṃ ‘‘ mallagaṇo ’’ ti .
Bhaṭiputtagaṇoti licchavigaṇo pariyāyantarena vutto .
Licchavirājūnañhi pubbarājāno bhaṭināmakassa jaṭilassa puttā honti , tesaṃ vaṃse pavattā etarahi licchavirājānopi bhaṭiputtāti vuccanti .
Jaṭilo pana bārāṇasirañño putte nadisotena vuyhamāne nadito uddharitvā attanoM0.150 assame puttaṃ katvā bharaṇattā posanattā bhaṭīti vuccati , tassa puttattā licchavigaṇo bhaṭiputtoti vuccati .
Tepi gaṇaṃ katvā vesāliyaṃ rajjaṃ anusāsanti , taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ bhaṭiputtagaṇo ’’ ti .
Dhammagaṇo nāma sāsanadhammabhattikoV1.129 gaṇo .
Gandhikaseṇīti gandhakārānaṃ samajātikānaṃ sippikānaṃ gaṇo .
Dussikaseṇīti dussakārānaṃ samajātikānaṃ pesakārānaṃ gaṇo .
Ādisaddena tacchakaseṇirajakaseṇiādayo saṅgayhanti .
Yattha yatthāti yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne .
Hīti saccaṃ .
Te evāti gaṇādayo eva .
Puna teti gaṇādayo .
Idan ti ‘‘ gaṇaṃ vā ’’ tiādivacanaṃ .
Etthāti rājādīsu .
Saṅghāpucchanameva padhānakāraṇanti āha ‘‘ bhikkhunisaṅgho āpucchitabbovā ’’ ti .
Kappagatikan ti kappaṃ gacchatīti kappagatā , sā eva kappagatikā , taṃ .
Kenaci karaṇīyena khaṇḍasīmaṃ agantvā kenaci karaṇīyena bhikkhunīsu pakkantāsūti yojanā .
Nissitakaparisāyāti antevāsikaparisāya .
Vuṭṭhāpentiyāti upasampādentiyāti .
Dutiyaṃ .
3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
692. Tatiye dutiyena pādena atikkantamatteti sambandho .
Parikkhepārahaṭṭhānaṃ nāma gharūpacārato paṭhamaleḍḍupāto .
Saṅkhepato vuttamatthaṃ vitthārato dassento āha ‘‘ api cetthā ’’ tiādi .
Etthāti imasmiṃ sikkhāpade .
Upacāre vāti aparikkhittassa gāmassa parikkhepārahaṭṭhāne vā .
Tatoti gāmantarato , khaṇḍapākārena vā vatichiddena vā pavisitunti sambandho .
Sambaddhā vati etesanti sambaddhavatikā , dve gāmā .
Vihāran ti bhikkhunivihāraṃ .
Tato pana gāmatoti tato itaragāmato pana , nikkhantāya bhikkhuniyā ṭhātabbanti sambandho .
Ussāraṇā vāti manussānaṃ ussāraṇā vā .
JanātiM0.151 gāmabhojakā janā .
Ekaṃ gāman ti yaṃkiñci icchitaṃ ekaṃ gāmaṃ .
Tatoti gāmato .
‘‘ Kasmā ’’ ti imāya pucchāya ‘‘ viharato ekaṃ gāmaṃ gantuṃ vaṭṭatī ’’ ti vacanassa kāraṇaṃ pucchati .
‘‘ Vihārassa catugāmasādhāraṇattā ’’ tiiminā visajjanena taṃ pucchaṃ visajjeti .
Yatthāti yassaṃ nadiyaṃ .
Uttarantiyā ekadvaṅgulamattampi antaravāsako temiyati , sā nadī nāmāti yojanā .
Yathā nivasiyamānāya timaṇḍalapaṭicchādanaṃ hoti , evaṃ nivatthāyāti yojanāV1.130 .
Bhikkhuniyā uttarantiyā antaravāsakoti sambandho .
Yattha katthacīti yasmiṃ kismiṃci ṭhāne .
‘‘ Setunā gacchati , anāpattī ’’ tiiminā padasā uttarantiyā eva āpattīti dasseti .
Uttaraṇakāleti nadito uttaraṇakāle .
Ākāsagamanan ti iddhiyā gamanaṃ .
Ādisaddena hatthipiṭṭhiādayo saṅgaṇhāti .
Akkamantiyāti atikkamantiyā .
Etthāti dvīsu tīsu bhikkhunīsu .
Orimatīramevāti apāratīrameva .
Tameva tīran ti orimatīrameva .
Paccuttaratīti paṭinivattitvā uttarati .
Kurumānā bhikkhunī karotīti yojanā .
Assāti bhikkhuniyā ajānantiyā eva cāti sambandho , anādare cetaṃ sāmivacanaṃ .
Atha panāti athasaddo yadipariyāyo , kiriyāpadena yojetabbo .
Atha acchati , atha na otaratīti attho .
Acchatīti vasati .
Hīti saccaṃ .
Idhāti ‘‘ ekā vā rattiṃ vippavaseyyā ’’ tipade .
Evaṃ vuttalakkhaṇamevāti evaṃ abhidhammapariyāyena vuttalakkhaṇameva .
Taṃ panetan ti taṃ pana araññaṃ .
Tenevāti āpannahetunā eva .
Aṭṭhakathāyan ti mahāaṭṭhakathāyaṃ .
Bhikkhunīsu pavisantīsūti sambandho , niddhāraṇatthe cetaṃ bhummavacanaṃ .
Etthāti dassanūpacārasavanūpacāresu .
Yattha okāse ṭhitaṃ dutiyikā passati , so okāso dassanūpacāro nāmāti yojanā .
Sāṇipākārantarikāpīti sāṇipākārena byavahikāpi .
Yattha okāse ṭhitā … pe … saddaṃ suṇāti , so okāso savanūpacāro nāmāti yojanā .
Maggamūḷhasaddenāti magge mūḷhānaṃ saddena .
Dhammassavanārocanasaddenāti dhammassavanatthāya ārocanānaṃ saddena .
Maggamūḷhasaddena saddāyantiyā saddaṃ suṇāti viyaM0.152 ca dhammassavanārocanasaddena saddāyantiyā saddaṃ suṇāti viya ca ‘‘ ayye ’’ ti saddāyantiyā saddaṃ suṇātīti yojanā .
Saddāyantiyāti saddaṃ karontiyā .
Nāmadhātu hesā .
Evarūpeti ‘‘ maggamūḷhasaddena viyā ’’ tiādinā vutte evarūpe .
Titthāyatanaṃ saṅkantā vāti titthīnaṃ vāsaṭṭhānaṃ saṅkantā vā .
Iminā ‘‘ pakkhasaṅkantā ’’ ti ettha pakkhasaddassa paṭipakkhavācakattā tena sāsanapaṭipakkhā titthiyā eva gahetabbāti dasseti .
Titthiyā hi sāsanassa paṭipakkhā hontīti .
Tatiyaṃ .
4. Catutthasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
694. Catutthe pādassa ṭhapanakaṃ pīṭhaṃ pādapīṭhaṃ .
Pādassa ṭhapanakā kathalikā pādakathalikātiV1.131 dassento āha ‘‘ pādapīṭhaṃ nāmā ’’ tiādi .
Anaññāyāti ettha yakāro tvāpaccayassa kāriyoti āha ‘‘ ajānitvā ’’ ti .
Netthāravatteti ukkhepanīyakammato nittharaṇakāraṇe vatte .
‘‘ Vattamānan ’’ tiiminā ‘‘ vattantin ’’ ti ettha antapaccayaṃ nayena dassetīti .
Catutthaṃ .
5. Pañcamasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
701. Pañcame ‘‘ ekato avassute ’’ ti ettha heṭṭhā vuttanayena ‘‘ ekato ’’ ti sāmaññato vuttepi bhikkhuniyā eva gahetabbabhāvañca topaccayassa chaṭṭhutthe pavattabhāvañca avassubhapade bhāvatthañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ bhikkhuniyā avassutabhāvo daṭṭhabbo ’’ ti .
Etan ti ‘‘ bhikkhuniyā avassutabhāvo ’’ ti vacanaṃ .
Tan ti avacanaṃ .
Pāḷiyāti imāya sikkhāpadapāḷiyāti .
Pañcamaṃ .
6. Chaṭṭhasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
705. Chaṭṭhe yato tvan ti ettha kāraṇatthe topaccayoti āha ‘‘ yasmā ’’ ti .
Kassā hontīti uyyojikāuyyojitāsu kassā bhikkhuniyā hontīti yojanā .
NaM0.153 detīti uyyojikā uyyojitāya na deti .
Na paṭiggaṇhātīti uyyojitā uyyojikāya hatthato na paṭiggaṇhāti .
Paṭiggaho tena na vijjatīti teneva kāraṇena uyyojikāya hatthato uyyojitāya paṭiggaho na vijjati .
Āpajjati garukaṃ , na lahukan ti evaṃ santepi uyyojikā garukameva saṅghādisesāpattiṃ āpajjati , na lahukaṃ .
Tañcāti taṃ āpajjanañca .
Paribhogapaccayāti uyyojikāya paribhogasaṅkhātā kāraṇāti ayaṃ gāthāyattho .
Itarissā panāti uyyojitāya pana bhikkhuniyā .
Paṭhamasikkhāpadeti pañcamasikkhāpade .
Pañcamasikkhāpadañhi iminā sikkhāpadena yugaḷabhāvena sadisattā imaṃ upādāya paṭhamanti vuttanti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Sattamasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
709. SattameV1.132 yāvatatiyakapadatthoti ‘‘ yāvatatiyakan ’’ ti uccāritassa padassa attho veditabboti sambandhoti .
Sattamaṃ .
8. Aṭṭhamasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
715. Aṭṭhame kismiṃcideva adhikaraṇeti niddhāraṇīyassa niddhāraṇasamudāyena avinābhāvato āha ‘‘ catunnan ’’ ti .
Kasmā pana niddhāraṇasamudāyaniddhāraṇīyabhāvena vuttaṃ , nanu padabhājane cattāripi adhikaraṇāni vuttānīti āha ‘‘ padabhājane panā ’’ tiādīti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Navamasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
723. Navame saṃsaṭṭha saddo missapariyāyoti āha ‘‘ missībhūtā ’’ ti .
‘‘ Ananulomenā ’’ tiiminā ‘‘ ananulomikenā ’’ ti ettha ikasaddo svatthoti dasseti .
Koṭṭanañca pacanañca gandhapisanañca mālāganthanañca .
Ādisaddena aññepi ananulomike kāyike saṅgaṇhāti .
Sāsanāharaṇañca paṭisāsanaharaṇañca sañcarittañca .
Ādisaddena aññepi ananulomike vācasike saṅgaṇhāti .
Etāsan ti bhikkhunīnaṃ .
Silokoti yasoti .
Navamaṃ .
10. Dasamasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
727. DasameM0.154 evācārāti ettha niggahitalopavasena sandhīti āha ‘‘ evaṃācārā ’’ ti .
‘‘ Yādiso ’’ tiādinā evaṃsaddassa nidassanādīsu ( abhidhānappadīpikāyaṃ 1186 gāthāyaṃ ) ekādasasu atthesu upamatthaṃ dasseti .
Sabbatthāti ‘‘ evaṃsaddā evaṃsilokā ’’ ti sabbesu padesu .
Uññāyāti ettha okāraviparīto ukāroti āha ‘‘ avaññāyā ’’ ti .
‘‘ Nīcaṃ katvā jānanāyā ’’ ti iminā avasaddo nīcattho , ñādhātu avabodhanatthoti dasseti .
‘‘ Paribhavaññāyā ’’ ti vattabbe uttarapadalopavasena ‘‘ paribhavenā ’’ ti vuttanti āha ‘‘ paribhavitvā jānanenā ’’ ti .
Akkhantiyāti ettha sahanakhantiyevādhippetā , neva anulomakhanti , na diṭṭhinijjhānakkhantīti dassento āha ‘‘ asahanatāyā ’’ ti .
Vebhassiyāti ettha visesena bhāsetiV1.133 obhāsetīti vibhāso ānubhāvo , vibhāso imassa saṅghassa atthīti vibhasso saṅgho , bahvatthe ca atisayatthe ca sapaccayo hoti .
Kasmā ?
Mantupaccayatthattā ‘‘ lomaso ’’ tiādīsu ( jā .1.14.57) viya , bahuānubhāvo atisayaānubhāvo saṅghoti vuttaṃ hoti , saṃyogaparattā ākārassa rasso .
Vibhassassa bhāvo vebhassiyaṃ , bahuānubhāvo atisayaānubhāvoyeva .
Iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘ balavabhassabhāvenā ’’ ti .
Tattha balavaiti padena mantuatthe pavattassa sappaccayassa bahvatthañca atisayatthañca dasseti , bhāvaiti padena ṇiyapaccayassa bhāvatthaṃ , enaiti padena nissakkavacanassa karaṇatthe pavattabhāvaṃ dasseti .
Tamevatthamāvikaronto āha ‘‘ attano balavappakāsanenā ’’ ti .
Tattha attanoti attasaṅkhātassa saṅghassa .
Balavappakāsanenāti bahuānubhāvappakāsanena , atisayaānubhāvappakāsanena vā .
Balavappakāsanaṃ nāma atthato paresaṃ samutrāsanamevāti āha ‘‘ samutrāsanenāti attho ’’ ti .
Dubbalabhāvenāti ettha bhāvaitipadena ṇyapaccayassa bhāvatthaṃ , enaitipadenaM0.155 nissakkavacanassa karaṇatthaṃ dassetīti daṭṭhabbaṃ .
Sabbatthāti ‘‘ uññāyā ’’ tiādīsu sabbesu padesu .
Casaddo luttaniddiṭṭhoti āha ‘‘ evaṃ samuccayattho daṭṭhabbo ’’ ti .
Viviccathāti ettha vītyūpasaggo vināsaddattho , vicadhātu sattatthoti āha ‘‘ vinā hothā ’’ ti .
Dasamaṃ .
Anantarā pakkhipitvāti sambandho .
Mahāvibhaṅgato āharitāni imāni tīṇi sikkhāpadānīti yojanā .
Nava paṭhamāpattikā veditabbāti sambandho .
Sabbepi dhammāti yojanā .
Etthāti ‘‘ uddiṭṭhā kho ’’ tiādipāṭhe .
Taṃ panāti pakkhamānattaṃ panāti .
Iti samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya
Bhikkhunivibhaṅge
Sattarasakavaṇṇanāya yojanā samattā .