76. Gāmasīmādikathā
147. Uposathakammassa visuṃ gahitattā sesakammavasena samānasaṃvāsakatā gahetabbā gobalibaddanayena vā pārisesanayena vā .
Tan ti samānasaṃvāsaekūposathabhāvaṃ .
‘‘ Aparicchinnāyā ’’ ti iminā
M0.297 aṭṭhapitāyāti ettha ṭhapadhātuyā adhippāyatthaṃ dasseti .Gāmaṃ vā nigamaṃ vāti ettha nagaraṃ kena saṅgahitanti āha ‘‘ gāmaggahaṇena cetthā ’’ tiādi .
Tattha etthāti ‘‘ gāmaṃ vā nigamaṃ vā ’’ ti pāṭhe , gāmaggahaṇenāti sambandho .
Atha vā etthāti gāmanigamanagaresu , nagarampīti sambandho .
Gāmādīnaṃ paricchedaṃ vitthārena dassento āha ‘‘ tatthā ’’ tiādi .
Tattha tatthāti gāmanigamanagaresu .
Gāmabhojakāti gāmaṃ bhuñjantīti gāmabhojakā .
Balin ti karaṃ .
So hi taṃ nissāya gāmabhojakā balanti jīvanti anenāti balīti vuccati .
Yampi ekaṃ padesaṃ paricchinditvā detīti yojanā .
Gāmakhetteti rañño āṇā khipiyati etthāti khettaṃ , gāmoyeva khettaṃ gāmakhettaṃ , tasmiṃ .
Ayampīti ayaṃ padesopi .
Sopīti padesopi .
Visuṃgāmo nāmāti yojanā .
Sopi visuṃgāmo gāmasīmā hotiyevāti yojanā .
Visuṃ paricchinditvā dinno gāmo visuṃgāmo .
Tasmāti yasmā visuṃ gāmo hoti , tasmā .
Sā cāti visuṃgāmasīmā ca .
Itarāti visuṃgāmasīmato aññā pakatigāmanagaranigamasīmā cāti yojanā .
Evan ti
V1.254 ‘‘ asammatāya bhikkhave ’’ tiādinā pāṭhena .Tan ti sīmaparicchedaṃ .
Aparicchinneti rājūhi aparicchinne .
‘‘ Aṭavipadese ’’ ti iminā natthi gāmo etthāti agāmakoti vacanatthassa sarūpaṃ dasseti .
Vijjhāṭavisadiseti vigataṃ aggino jhāyanametthāti vijjhā , corādayo manusse ābhuso ṭavanti pīḷayanti etthāti āṭavi .
Vijjhā ca sā āṭavi ceti vijjhāṭavi , tāya sadise vijjhāṭavisadise .
Ettha purimanaye gāmādīhi āsanno vā hotu , anāsanno vā tehi aparicchinno aṭavipadeso gahetabbo .
Pacchimanaye dūro manussānaṃ anāgamanapatho āṭavipadeso gahetabboti ayametesaṃ viseso .
Assāti bhikkhuno .
Samantāti samantato .
Ayaṃ sīmāti ayaṃ sattabbhantarasīmā .
Tatthāti sattasu abbhantaresu .
Samantā ṭhitassa vā nisinnassa vā abbhantare antokoṭṭhāse jātaṃ abbhantaraṃ aṭṭhavīsahatthapamāṇaṃ .
Yā
M0.298 kāci nadī asīmāva hotīti sambandho .Nadīsīmalakkhaṇapattāti nadīsīmalakkhaṇaṃ pattā .
Iminā sīmalakkhaṇaṃ apattā nadī bandhiyamānā sīmāva hotīti dasseti .
Sāvadhāraṇena ‘‘ attano sabhāvenevā ’’ ti iminā bhikkhūnaṃ bandhanabhāvenāti atthaṃ nivatteti .
Etthāti nadiyaṃ .
Etthāti jātassarasamuddesu .
Yena kenacīti antamaso tiracchānagatenapi yena kenaci .
Khaṇitvā akato sayaṃjātoti sambandho .
Idaṃ hetuantogadhavisesanaṃ .
Khaṇitvā akatattāti hi attho .
Sayaṃjātoti sayameva jātoti evakāro yojetabbo .
Tena vuttaṃ ‘‘ yena kenaci khaṇitvā akato ’’ ti .
Sobbhoti saṃ ubhoti padavibhāgo kātabbo .
Tattha saṃsaddo samantatthavācako , ubhasaddo pūraṇatthavācako .
Tasmā samantato āgatena udakena ubhati pūrati etthāti sobbhoti vacanattho kātabbo .
Tena vuttaṃ ‘‘ samantato āgatena udakena pūrito tiṭṭhatī ’’ ti .
Tatthāti nadīsamuddajātassaresu , ādhāre bhummaṃ .
Yaṃ saddo ṭhānavisayoti āha ‘‘ yaṃ ṭhānan ’’ ti .
Majjhimassāti thāmamajjhimassa .
Vakkhati hi ‘‘ thāmamajjhimenā ’’ ti .
‘‘ Samantato ’’ ti iminā samantāti ettha nissakkatthe nissakkavacananti dasseti .
‘‘ Udakukkhepenā ’’ ti iminā udakukkhepāti ettha karaṇatthe nissakkavacananti dasseti .
Udakaṃ ukkhipitvā khipiyati etthāti udakukkhepo .
‘‘ Paricchinnan ’’ ti iminā pāṭhasesaṃ dasseti .
Akkhadhuttāti ettha akkhoti pāsako .
So hi akati kuṭilaṃ gacchati anenāti akkhoti vuccati , dhavanti mariyādamatikkamma kīḷādipasutaṃ gacchantīti dhuttā , akkhesu dhuttā akkhadhuttā
V1.255 .Dāruguḷan ti sāradārumayaṃ guḷaṃ .
‘‘ Vālukaṃ vā ’’ ti iminā ‘‘ udakukkhepā ’’ ti ettha upalakkhaṇaṃ dasseti .
Yatthāti yasmiṃ padese .
Ayan ti padeso .
Tassāti udakukkhepassa .
Etthāti nadīsamuddajātassaresu .
Mukhadvāran ti samuddādīnaṃ mukhasaṅkhātaṃ dvāraṃ .
Sabbatthāti sabbāya nadiyaṃ .
Theravādaṃ dassento āha ‘‘ yaṃ panā ’’ tiādi .
‘‘ Yojanaṃ … pe … vaṭṭatī ’’ ti yaṃ pana vacanaṃ mahāsumattherena vuttanti
M0.299 yojanā .Tatrāpīti yojananadiyampi .
Paṭikkhittākāraṃ vitthārento āha ‘‘ bhagavatā hī ’’ tiādi .
Nadiyā pamāṇan ti nadiyā gambhīrapamāṇameva , na āyāmavitthārapamāṇanti attho .
‘‘ Na yojanaṃ vā addhayojanaṃ vā ’’ ti vacanampi idameva sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Kiñcāpi āyāmavitthārapamāṇaṃ na vuttaṃ , pabhavato pana yāva mukhadvārā āyāmavitthāravasena kammaṃ kātuṃ pahonakanadīyeva gahetabbāti daṭṭhabbā .
Yā nadīti sambandho .
Imassa suttassāti ‘‘ timaṇḍalan ’’ tiādikassa imassa suttassa .
Pabhavatoti samudāgamato .
Etthāti nadiyaṃ .
Sabbehi bhikkhūhi ṭhapetabboti sambandho .
Tatoti ekaudakukkhepato .
Kittakā paripuṇṇā hotīti āha ‘‘ samatitthikā ’’ ti .
Titthena samaṃ paripūratīti samatitthikā .
Udakasāṭikaṃ nivāsetvāpīti pisaddo ‘‘ anivāsetvāpī ’’ ti dasseti .
Udakasāṭikaṃ anivāsentopi vatthena avinābhāvato aññaṃ nivāsetvāti attho gahetabbo .
Nāvāya ṭhatvā kariyamāne kiṃ gacchantiyāpi nāvāya kātuṃ vaṭṭatīti āha ‘‘ gacchantiyā panā ’’ tiādi .
‘‘ Kasmā ’’ tiādinā kāraṇaṃ dasseti .
Hīti yasmā .
Tan ti udakukkhepamattaṃ .
Evaṃ sati … pe … anusāvanā hoti , tasmā gacchantiyā nāvāya kātuṃ na vaṭṭatīti yojanā .
‘‘ Tasmā ’’ tiādinā laddhaguṇaṃ dasseti .
Na kevalaṃ nāvāyamevāti dassento āha ‘‘ antonadiyan ’’ tiādi .
Rukkhassāti antonadiyaṃ jātassa rukkhassa .
Sākhā vā patiṭṭhitāti sambandho .
Sīmaṃ vā sodhetvāti vihārasīmagāmasīmāsu ṭhitānaṃ hatthapāsānayanabahikaraṇavasena sīmaṃ vā sodhetvā .
Jātarukkhassa paviṭṭhasākhāya vā pārohe vāti sambandho .
Assāti bahinaditīre jātarukkhassa .
Tatthāti khāṇuke .
Tassāti pāsāṇadīpakassa .
Pubbe vuttappakāreti pubbe nadīnimittaṭṭhāne ‘‘ anvaddhamāsan ’’ tiādinā
V1.256 ( mahāva . aṭṭha .138) vuttappakāre .Soti pāsāṇadīpako .
Puna soti pāsāṇadīpakoyeva .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Āvaraṇan ti
M0.300 pāḷiṃ .Tan ti āvaraṇaṃ .
Āvaraṇena vā koṭṭhakabandhena vā hetubhūtena , pacchijjatīti sambandho .
Koci āvaraṇappadeso ajjhotthariyatīti sambandho .
Tatthāti āvaraṇappadese .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
‘‘ Heṭṭhāpāḷi baddhā ’’ ti idaṃ nadiṃ vināsetvā taḷākakaraṇākāradassanaṃ .
Etthāti nadiyaṃ , taḷāke vā .
Chaḍḍitamodakan ti taḷākarakkhanatthaṃ ekena vārimaggena chaḍḍitaṃ udakaṃ .
Deve avassanteti dubbuṭṭhikālattā vassantakālepi deve avassante .
Sāti nadito nīhaṭamātikā .
Kālantarenāti aññena kālena .
Uppatitvāti gāmanigamānaṃ upari patitvā .
Pavattatīti pubbe vuttapakāre vassakāle cattāro māse abbhocchinnā sandati .
Vihārasīman ti vihārasambandhaṃ baddhasīmaṃ .
Samuddepīti pisaddo nadimapekkhati .
Tatthāti padese .
Otaritvāti heṭṭhā taritvā .
‘‘ Osaritvā ’’ tipi pāṭho , ayamevattho .
Saṇṭhahantīti udakena samaṃ tiṭṭhanti .
Soti padeso .
Udakantatoti udakakoṭito .
Tatthāti samudde .
Bādhatīti pīḷayati .
Tesūti nāvāaṭṭakesu .
Tan ti piṭṭhipāsāṇaṃ .
Ūmiyoti vīciyo .
Tā hi paraṃparāvasena uggantvā saviññāṇakāviññāṇake miyanti hiṃsanti , anto pakkhipantīti vā ūmiyoti vuccanti .
Tatthāti piṭṭhipāsāṇe .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Udakeneva piṭṭhipāsāṇo ottharīyatīti yojanā .
Soti dīpakapabbato .
‘‘ Dūre ’’ ti vatvā tassa pamāṇaṃ dassento āha ‘‘ macchavadhānaṃ anāgamanapathe ’’ ti .
Macchavadhānan ti kevaṭṭānaṃ .
Te hi yasmā macche hananti , tasmā macchavadhāti vuccanti .
‘‘ Macchabandhānan ’’ tipi pāṭho .
Macche bandhantīti macchabandhāti vacanattho kātabbo .
Anāgamanapatheti yattha gantvā tadaheva paccāgantvā na āgamanapathike dese .
Natthi āgamanapatho etthāti anāgamanapatho , deso .
Tasmiṃ ‘‘ agamanapathe ’’ tipi pāṭho , so ayutto .
Kasmā ?
Agamanapathassa nādhippetattā .
Gantvā hi puna anāgamanapathoyevādhippeto .
Tesan ti macchavadhānaṃ .
Gamanapariyantassāti gamanakoṭiyā
M0.301 .Oratoti orabhāge ṭhito dīpako vā pabbato vāti yojetabbo .
Tatthāti orabhāge ṭhitesu dīpakapabbatesu .
Ottharitvāti pakatiudakena ottharitvā .
Tatthāti ottharitvā ṭhite samudde .
Karontehipi kātabbanti sambandho .
Yatthāti yasmiṃ sare .
Ayan ti ayaṃ saro , na jātassaro hoti .
Ayaṃ saro gāmakhettasaṅkhyameva gacchatīti yojanā .
Tatthāti sare .
Yattha panāti
V1.257 yasmiṃ sare pana .Tassāti jātassarassa .
Tatthāti padese .
Sace gambhīraṃ udakaṃ hotīti yojanā .
Tatthāti aṭṭake .
Etthāti jātassare , ṭhitesu piṭṭhipāsāṇadīpakesūti yojanā .
Pahonakajātassaroti saṅghakammaṃ kātuṃ pahonako jātassaro .
‘‘ Sukkhatī ’’ ti vatvā tadeva samatthetuṃ vuttaṃ ‘‘ nirudako ’’ ti .
Tatthāti jātassare .
Sace nirudakamattena gāmakhettaṃ gacchati .
Kadā gacchatīti āha ‘‘ sace panetthā ’’ tiādi .
Tattha etthāti jātassare .
Pokkharaṇīādīnīti ettha ādisaddena udakamātikādayo saṅgaṇhāti .
Yadā khaṇanti , tadāti pāṭhaseso yojetabbo .
‘‘ Taṃ ṭhānan ’’ ti vuttepi na khaṇanaṭṭhānameva gahetabbaṃ ,‘‘ etthā ’’ ti sāmaññato vuttattā sabboyeva jātassaro gahetabbo .
Na kevalaṃ ajātassaramattaṃ hoti , atha kho gāmakhettanti āha ‘‘ gāmasīmāsaṅkhyameva gacchatī ’’ ti .
Nan ti jātassaraṃ .
Pūretvāti mattikādīhi pūretvā .
Pāḷin ti āvaraṇaṃ .
Sabbameva nan ti sakalameva taṃ jātassaraṃ .
Loṇīpīti pisaddena na kevalaṃ sobbhoyeva jātassarasaṅkhyaṃ gacchati , atha kho loṇīpīti dasseti .
Udakaṭṭhānokāseti udakassa ṭhāne okāse .
148. Sīmāya sīmaṃ sambhindantīti ettha ‘‘ sīmāya sīman ’’ ti padānaṃ sambandhāpekkhattā tesaṃ sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ attano paresan ’’ ti .
‘‘ Baddhasīman ’’ ti iminā ‘‘ sīman ’’ ti sāmaññato vuttepi visesato baddhasīmāyeva gahetabbāti dasseti .
Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘ sace
M0.302 hī ’’ tiādi .Saṃsaṭṭhaviṭapāti aññamaññaṃ āsannattā saṃsaṭṭho viṭapo etesanti saṃsaṭṭhaviṭapā .
‘‘ Saṃsaṭṭhaviṭapā ’’ ti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ , mūlānipi saṃsaṭṭhāniyevāti daṭṭhabbaṃ .
Tesūti dvīsu rukkhesu .
Vihārasīmā cāti porāṇakavihārasīmā ca .
Anto katvāti sīmāya anto katvā .
Atha pacchāti ettha ‘‘ pacchā ’’ ti iminā athasaddassatthaṃ dasseti .
Evaṃ ke akaṃsūti āha ‘‘ evaṃ chabbaggiyā akaṃsū ’’ ti .
Tenāti karaṇena .
Ajjhottharaṇākāraṃ dassento āha ‘‘ paresan ’’ tiādi .
Tassāti baddhasīmāya .
Padesan ti bhikkhūhi kammaṃ kātuṃ pahonakaṃ ekadesaṃ .
Antamaso ekassapi bhikkhuno ṭhatvā adhiṭṭhānuposathaṃ kātuṃ pahonakaṃ padesaṃ .
Kammaṃ kātuṃ appahonakapadesaṃ anto karitvā bandhantā sīmāya sīmaṃ sambhindanti nāma .
Sīmāya upacāroti pacchā bandhitabbāya sīmāya upacāro .
‘‘ Vaḍḍhanto sīmāsaṅkaraṃ karotī ’’ ti iminā sace avaḍḍhanako pāsāṇo hoti , dvinnampi sīmānaṃ nimittaṃ kātuṃ vaṭṭatīti dasseti .