2. Pārivāsikakkhandhakaṃ
1. Pārivāsikavattakathā
75. Pārivāsikakkhandhake pārivāsikāti padassa parivāsaṃ parivasantīti pārivāsikāti dassento āha ‘‘ parivāsaṃ parivasantā ’’ ti .
Tatthāti ‘‘ parivāsaṃ parivasantā ’’ ti taddhitavākye .
Tesūti catubbidhesu parivāsesu .
Titthiyaparivāsoti titthiyānaṃ parivāso , titthiyānaṃ vā dātabbo parivāso , titthiyehi vā parivasitabbo parivāso titthiyaparivāso .
Appaṭicchannaparivāsoti appaṭicchanno parivāso appaṭicchannaparivāso .
Tatthāti appaṭicchannaparivāse .
Yan ti vacanaṃ .
Ayaṃ panāti ayaṃ paṭicchannaparivāso pana .
Idhāti
V2.71 pārivāsikakkhandhake .Sesāti appaṭicchannaparivāsato sesā .
Tayoti appaṭicchannaparivāsādayo tayo , dātabbāti sambandho .
Kassa dātabbāti āha ‘‘ yenā ’’ tiādi .
Āpannā cevāti āpajjitabbā ceva .
Tesūti tividhesu parivāsesu .
Ete panāti tayo pana .
Idhāti pārivāsikakkhandhake .
Tasmāti yasmā idha adhippetā , tasmā .
Etesūti tividhesu parivāsesu .
Pakatattānaṃ bhikkhūnan ti ettha adhippetapakatatte dassento āha ‘‘ ṭhapetvā ’’ tiādi .
Mūlāyapaṭikassanārahādīnampīti ettha ādisaddena mānattārahamānattacārikaabbhānārahādayo saṅgaṇhāti .
Pisaddena pakatipakatattaṃ apekkhati .
Teti pakatattā .
Yaṃ abhivādanādiṃ karontīti
M0.416 yojanā .Sādiyantīti ettha sādiyanaṃ nāma sampaṭicchananti āha ‘‘ sampaṭicchantī ’’ ti .
Tatthāti abhivādanādīsu , niddhāraṇe cetaṃ bhummavacanaṃ .
Sāmīcikamman ti etaṃ ābhisamācārikassa adhivacananti yojanā .
Abhivādanādīnīti abhivādanapaccuṭṭhānaañjalikammāni .
Bījanavātadānādinoti bījaniyā paharitena pavattassa vātassa dānādino .
Āsanābhihāran ti ettha abhiharaṇaṃ abhihāro , āsanassa abhihāro āsanābhihāroti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ āsanassa abhiharaṇan ’’ ti .
Paññāpanampi abhiharitvā paññāpitattā abhihāroyeva nāmāti āha ‘‘ paññāpanameva vā ’’ ti .
‘‘ Pādadhovanaudakan ’’ ti iminā pādassa dhovanaṃ udakaṃ pādodakan ti vacanatthaṃ dasseti .
‘‘ Pādaṭṭhapanakan ’’ ti iminā pādassa ṭhapanakaṃ pīṭhaṃ pādapīṭhan ti vacanatthaṃ dasseti .
‘‘ Pādaghaṃsanaṃ vā ’’ ti iminā pādassa ghaṃsanaṃ kathalikaṃ pādakathalikan ti vacanatthaṃ dasseti .
Saddhivihārikānampi abhivādanādinti sambandho .
Pisaddena aññesaṃ sādiyantassa kā nāma kathāti dasseti .
Teti saddhivihārikā .
Saddhāpabbajitāti saddhāya pabbajitā .
Kulaputtāti jātikulaputtā , ācārakulaputtā ca .
Karonti , āpucchantiyevāti sambandho .
Vāritampi asādiyanaṃ nāmāti āha ‘‘ vāritakālato paṭṭhāya anāpattī ’’ ti .
Mithu yathāvuḍḍhan ti ettha mithusaddo aññamaññapariyāyo , yathāsaddo yaṃsaddapariyāyo , vicchattho cāti āha ‘‘ aññamaññaṃ yo yo vuḍḍho ’’ ti .
Aññamaññañhi mithati saṅgamaṃ karotīti mithūti vuccati .
Tena tenāti bhikkhunā ,‘‘ sāditun ’’ ti pade bhāvakattā .
Sādituṃ anujānāmīti sambandho .
‘‘ Vuḍḍhapaṭipāṭiyā ’’ ti iminā vuḍḍhānaṃ paṭipāṭi yathāvuḍḍhan ti catutthīabyayībhāvaṃ dasseti .
Purimapade pana paṭhamāabyayībhāvo .
Pāḷiyāti pantiyā .
Tatthevāti saṅghanavakaṭṭhāne eva .
Pavāraṇāyapīti
V2.72 pisaddena na kevalaṃ uposatheyeva , atha kho pavāraṇāyapīti dasseti .Saṅghena bhājiyamānanti sambandho .
Oṇojanan ti avanudate oṇojanaṃ .
Avapubbo nudadhātu nakārassa ṇakāraṃ , dakārassa ca jakāraṃ katvā oṇojananti vuccati .
Nudadhātu
M0.417 apanayanattho , tena vuttaṃ ‘‘ vissajjanaṃ vuccatī ’’ ti .Uddesabhattādīnītiādisaddena salākabhattādīni saṅgaṇhāti .
Assāti pārivāsikassa .
Tānīti dve tīṇi uddesabhattādīni .
Heṭṭhāti attano heṭṭhā .
Gāhethāti navakatare bhikkhū gāhāpetha .
Bhattapaccāsāti bhattameva paccāsā bhattapaccāsā , paccāsābhattanti attho .
‘‘ Vissajjetabbānī ’’ ti iminā avanuditabbanti oṇojanan ti atthaṃ dasseti .
Evan ti gahetvā vissajjamāneti yojanā .
Tānīti uddesabhattādīni .
Yadi pana na gaṇhātīti sace saṅghato vassaggena na gaṇhāti .
Na vissajjetīti sace aññassa na vissajjeti .
Odissāti uddisitvā .
Tassāti pārivāsikassa .
Hīti yasmā .
Saṅghanavakaṭṭhāne nisinnassa tassāti yojanā .
Bhattaggeti bhattassa gahaṇaṭṭhāne .
Soti pārivāsiko , mā kilamitthāti sambandho .
Idan ti oṇojanaṃ .
Assāti pārivāsikassa , anuññātanti sambandho .
Āgatāgatehi bhikkhūhīti sambandho .
Catussālabhattan ti catumukhā sālā catussālā bhojanasālā , tattha paṭipāṭiyā dinnaṃ bhattaṃ catussālabhattaṃ .
Etan ti catussālabhattaṃ .
Pāḷiyāti bhikkhūnaṃ pāḷiyā .
Osakkitvāti heṭṭhā sakkitvā .
Hatthapāseti bhattadāyakassa hatthapāse .
Senoti kulalo .
‘‘ Ārāmikasamaṇuddesehī ’’ ti padaṃ ‘‘ āharāpetun ’’ ti pade kāritakammaṃ .
Sayamevāti pārivāsikena anāṇatto hutvā sayameva .
Mahāpeḷabhattepīti mahatiyaṃ peḷāyaṃ pakkhipitvā dinne bhattepi .
Yattha panāti parivisaṭṭhāne pana .
76. Tatrāyaṃ sammāvattanāti ettha tasaddassa aniyamaniddesabhāvaṃ dassento āha ‘‘ idāni yā ayaṃ sammāvattanā vuttā ’’ ti .
Sammā vattitabbaṃ etāyāti sammāvattanā .
Tatthāti sammāvattanāyaṃ .
Na upasampādetabban ti ettha ācariyena hutvā kammavācāsāvanampi upasampādanamevāti āha ‘‘ ācariyena hutvāpi kammavācā na sāvetabbā ’’ ti .
Aññasmiṃ asatīti attanā aññasmiṃ kammavācāvācake asati .
Na nissayo dātabboti ettha āgantukānameva nissayo na dātabbo , na dinnanissayānampīti dassento āha ‘‘ āgantukānaṃ nissayo
M0.418 na dātabbo ’’ tiādi , yehipi bhikkhūhi gahitoti sambandho .Añño
V2.73 sāmaṇeroti pakatattakāle upajjhaṃ datvā gahitasāmaṇerehi añño sāmaṇero .Ādhipaccaṭṭhānabhūtāti sabbasammutīnaṃ adhipatibhāvassa ṭhānabhūtā .
Paṭibalassāti bhikkhuniyo ovadituṃ paṭibalassa .
Iminā laddhasammutikena āṇatto aladdhasammutikopi garudhammehi vā aññehi vā bhikkhuniyo ovadituṃ labhatīti dasseti .
Āgatā bhikkhuniyo vattabbāti sambandho .
Voti tumhākaṃ .
Soti bhikkhu .
Voti tumhākaṃ , dassatīti sambandho .
Sukkavissaṭṭhiyāti sukkavissaṭṭhiāpattikāraṇā .
Kāyasaṃsaggādigarukāpatti nāpajjitabbāti yojanā .
Āpattikkhandhavasena āpattivatthūnaṃ pāpiṭṭhabhāvañca pāpiṭṭhatarabhāvañca vitthārento āha ‘‘ sattasu hī ’’ tiādi .
Pāpiṭṭhatarāti dubbhāsitāpattito dukkaṭāpatti pāpiṭṭhatarā .
Tāsan ti sattannaṃ āpattīnaṃ .
Purimanayenevāti purimānaṃ āpattīnaṃ nayeneva .
Bhedoti vatthūnaṃ viseso .
Evaṃ āpattikkhandhavasena āpattivatthūnaṃ pāpiṭṭhapāpiṭṭhatarabhāvaṃ dassetvā idāni sikkhāpadavasena tesaṃ taṃ dassento āha ‘‘ paṇṇattivajjasikkhāpade panā ’’ tiādi .
Ubhayampīti vatthuāpattisaṅkhātaṃ ubhayampi .
Kamman ti ettha kāraṇabhūtassa kammassa nāmaṃ kāriyabhūtāyaṃ kammavācāyaṃ upacāravasena kāriyabhūtā kammavācā kammanti vuccatīti āha ‘‘ parivāsakammavācā vuccatī ’’ ti .
Kammasmiṃ sati , kammena vā vacitabbāti kammavācāti vacanattho kātabbo .
Kasikamman ti kasisaṅkhātaṃ kammaṃ .
Gorakkhakamman ti gorakkhasaṅkhātaṃ kammaṃ .
‘‘ Kammaṃ katan ’’ ti iminā kammaṃ karontīti kammikāti vacanatthaṃ dasseti .
Teti kammikā bhikkhū , na garahitabbāti sambandho .
Vacitabbaṃ anena dosenāti vacanīyaṃ , saṃvijjati vacanīyaṃ assāti savacanīyaṃ , taṃ na kātabbanti attho .
Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘ palibodhatthāya hī ’’ tiādi .
Yāva na taṃ
M0.419 adhikaraṇaṃ vūpasantaṃ hoti , tāva imamhā āvāsā ekapadampi mā pakkāmīti yojanā .Teti tuyhaṃ .
Anuvādoti ettha anusāsanavasena aññe vadatīti anuvādoti vutte jeṭṭhakaṭṭhānanti āha ‘‘ vihāre jeṭṭhakaṭṭhānaṃ na kātabban ’’ ti .
Jeṭṭhakaṭṭhānaṃ sarūpena dassento āha ‘‘ pātimokkhuddesakena vā ’’ tiādi .
Meti mayhaṃ .
Tan ti tavaṃ .
Na codetabboti ettha kena na codetabboti āha ‘‘ vatthunā vā āpattiyā vā ’’ ti .
Na sāretabboti na sarāpetabbo .
Na bhikkhūhi
V2.74 sampayojetabban ti ettha bhikkhūhi attanā kalahavasena na sampayojetabbanti dassento āha ‘‘ aññamaññaṃ yojetvā kalaho na kāretabbo ’’ ti .Saṅghattherena hutvāti saṅghattherena hontenapīti attho .
Purato agantabbe samāne kiṃ pacchato gantabbanti āha ‘‘ dvādasahatthan ’’ tiādi .
Āsanapariyantoti āsanameva pariyanto lāmakoti āsanapariyanto , tadatthaṃ dassento āha ‘‘ saṅghanavakāsanaṃ vuccatī ’’ ti .
Svāssāti so assa .
Soti āsanapariyanto .
Assāti pārivāsikassa .
Tatthāti āsanapariyante .
Ayan ti pārivāsiko , na labhatīti sambandho .
Gahitāvasesāti gahitāhi seyyāhi avasesā .
Maṅgulagūthabharitāti maṅgulānaṃ gūthehi pūritā .
Assāti pārivāsikassa .
Rajehi hatā nāsitā bhūmi etthāti rajohatabhūmi .
Jatukamūsikabharitāti jatūhi ca mūsikāhi ca pūritā .
Paṇṇasālāti paṇṇehi chāditā sālā .
Assāti pārivāsikassa .
Sabbepi āvāsāti yojanā .
Etehīti pakatattehi .
Tesūti āvāsesu .
Yan ti āvāsaṃ .
Paccayan ti vassāvāsikalābhaṃ .
Ekapasseti bhikkhūnaṃ pāḷiyaṃ aṭṭhatvā ekasmiṃ passe .
Assāti pārivāsikassa , dentīti sambandho .
So evāti āsanādipariyanto eva .
Ñātipavāritaṭṭhāne nimantitenāti sambandho .
Tatthāti
M0.420 taṃ kulaṃ .Saṃvidhāyāti saṃvidahitvā .
Assāti kulassa , bhaveyya vā .
Harāyamānenāti lajjamānena .
Yenāpīti pārivāsikenapi .
Samādinnan ti āraññikadhutaṅgasamādinnaṃ .
Tathāti yathā āraññikaṅgaṃ na samādātabbaṃ , tathā .
Piṇḍapātikadhutaṅgampīti pisaddo āraññikaṅgaṃ apekkhati .
Yo panāti pārivāsiko pana .
Anārocentassa meti yojanā .
Anārocente satīti vā yojanā .
‘‘ Iminā kāraṇenā ’’ ti iminā tappaccayāti ettha paccayasaddo kāraṇattho , nissakkavacanañca kāraṇatthe hotīti dasseti .
So ratticchedo eva paccayo tappaccayoti vacanattho kātabbo .
‘‘ Sāmaṇerehī ’’ ti padaṃ ‘‘ pacāpetvā ’’ ti pade kāritakammaṃ .
Etthāpi pakatiyā nīharāpetvāpi vihāre pacāpetvāpi bhuñjantassa paṭisedho natthi .
Kasmā ?
‘‘ Tappaccayā ’’ ti vuttattā .
Gāmeti mahāgāme , sabbakālaṃ anekasatehi bhikkhūhi avivitte gāmeti attho .
Gāmakāvāsan ti gāmoyeva khuddakaṭṭhena gāmako , tasmiṃ kārito āvāso gāmakāvāso , taṃ .
Gatena
V2.75 āgantukapārivāsikenāti sambandho .Tatthāti kismiñci vihāre , sabbe bhikkhūti sambandho .
Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhitaṭṭhāne .
Na ekacce passati , apassitattā nāroceti , ratticchedova hotīti adhippāyo .
Ekassa vā bahūnaṃ vā āgantukānanti sambandho .
Etthāti ‘‘ āgantukassa ārocetabban ’’ ti pade .
Vuttanayenevāti ‘‘ āgantukena ārocetabban ’’ ti pade vuttanayeneva .
Taṃ vuttanayamāvikaronto āha ‘‘ sace ’’ tiādi .
Tesampīti āgantukānampi .
Tassāti pārivāsikassa .
Ajānantassevāti anādare cetaṃ sāmivacanaṃ .
Ayañca panāti pārivāsiko ca .
Gatakāleti āgantukānaṃ gatakāle .
Yepīti āgantukāpi .
Okkamitvāti osaritvā , pavisitvāti attho .
Ayañcāti pārivāsiko ca , jānātīti sambandho .
Nesan ti āgantukānaṃ .
Yopīti āgantukopi .
Assāti
M0.421 pārivāsikassa .Aññātattāti āgatabhāvassa ajānitattā .
‘‘ Abbhānan ’’ ti padaṃ ‘‘ karotī ’’ ti pade kammaṃ ,‘‘ hotī ’’ ti pade kattā .
Adhikā rattiyoti āpattipaṭicchannarattito adhikā rattiyo .
Ayan ti pārivāsikavattapaṭipadā .
Apaṇṇakapaṭipadāti aviraddhapaṭipadā , ekaṃsapaṭipadāti attho .
Gacchantampi bhikkhunti sambandho .
Sāvetun ti suṇāpetuṃ .
Visayāvisayenāti ārocetuṃ desādesena .
Karavīkatissatthero āhāti sambandho .
‘‘ Uposathadivase ’’ ti iminā uposatheti ettha uposathasaddassa pātimokkhuddesādayo atthe nivatteti .
Pavāraṇāyapīti pavāraṇadivasepi .
Gantun ti bhikkhussa ṭhitaṭṭhānaṃ gantuṃ .
Dūtenāpīti ettha anadhippetadūtaṃ paṭikkhipitvā adhippetadūtaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ anupasampannaṃ … pe … ārocāpetabban ’’ ti .
Suññavihāroti bhikkhūhi vivittavihāro .
Yatthāti yasmiṃ āvāse .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Tatthāti suññavihāre .
Dasavidhantarāye sati pana gantabbamevāti yojanā .
Nānāsaṃvāsakehīti kammanānāsaṃvāsakaladdhinānāsaṃvāsakehi .
81. Āvāsādīnaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘ āvāso nāmā ’’ tiādi .
Tatiyapadenāti ‘‘ āvāse vā anāvāse vā ’’ ti tatiyapadena .
Etesūti āvāsādīsu .
Chadanatoti chadanakoṭito .
Antoāvāseti bhittiparicchinne antoāvāse .
Avisesenāti ‘‘ ukkhittako ’’ ti
V2.76 vā ‘‘ pārivāsiko ’’ ti vā visesaṃ akatvā sāmaññena .Udakapātenāti chadanato udakaṃ patati etthāti udakapāto , tena .
Pañcavaṇṇacchadanabaddhaṭṭhānesūti pañcapamāṇena chadanena baddhaṭṭhānesu etesu āvāsesūti sambandho .
Pārivāsikassa ca ukkhittakassa ca pakatattena saddhiṃ vāritanti yojanā .
Nānūpacārepīti pisaddena ekūpacāre pana kā nāma kathāti dasseti
M0.422 .Etthāti ekacchanne āvāsādike , sace nipajjatīti sambandho .
Tasmin ti saṭṭhivassepi pārivāsike .
Vuṭṭhātabbaṃ , nimantetabboti ettha kiṃ attano vuḍḍhataraṃ pakatattaṃ disvā vuṭṭhātabbaṃ , nimantetabboti āha ‘‘ tadahupasampannampī ’’ tiādi .
Obuddhan ti palibuddhaṃ .
Ekāsaneti ettha ekasaddo samānapariyāyoti āha ‘‘ samānavassikāsane ’’ ti , samānavassikānaṃ āsaneti attho .
Chamāyaṃ nisinneti ettha chamāsaddo bhūmipariyāyoti āha ‘‘ bhūmiyaṃ nisinne ’’ ti .
Itarenāti pārivāsikena .
Sahāyena saddhiṃ caṅkamati viyāti yojanā .
‘‘ Ekasmiṃ caṅkame ’’ ti iminā ekacaṅkamasaddassa tulyādhikaraṇasamāsavākyaṃ dasseti .
Chamāyaṃ caṅkamantan ti ettha bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘ chamāyaṃ caṅkamante ’’ ti .
Ayaṃ panāti vakkhamāno pana .
Etthāti ‘‘ chamāyaṃ caṅkamante ’’ ti pāṭhe .
Caṅkamanteti pakatatte caṅkamante .
Na caṅkamitabban ti pārivāsikena na caṅkamitabbaṃ .
Ko pana vādo iṭṭhakācayasampanne vedikāparikkhitte iti atthoti yojanā .
Pabbatantaravanantaragumbantaresūti pabbatamajjhavanamajjhagumbamajjhesu , pabbatavivaravanavivaragumbavivaresu vā .
Upacāran ti dvādasahatthaṃ upacāraṃ .
82. Itaroti navako .
Assāti navakassa .
Na vattabhede dukkaṭan ti aññātattā na vattabhede dukkaṭaṃ .
Eseva nayo sabbattha .
Apacchāpuriman ti apacchā apurimaṃ , ekapahārenāti attho .
Samavassā dve pārivāsikāti yojanā .
Dvinnaṃ pārivāsikānaṃ ekato vasanadosaṃ dassento āha ‘‘ sace hi dve ’’ tiādi .
Nesan ti dvinnaṃ pārivāsikānaṃ .
Etthāti pārivāsikādīsu pañcasu bhikkhūsu .
Mūlāyapaṭikassanārahādayo cattāroti yojanā .
Parivāsadānādīnīti ādisaddena mūlāyapaṭikassanamānattadānaabbhānāni saṅgaṇhāti .
Etesvevāti parivāsadānādīsu eva .
Ayan ti pārivāsiko .
83.‘‘ Atha
M0.423 kho āyasmā upālī ’’ tiādivacanassa anusandhiṃ dassento āha ‘‘ imaṃ panā ’’ tiādiV2.77 .Rahogatassa upālittherassāti yojanā .
Atha vā anādare sāmivacanaṃ katvā upālittherassa rahogatassāti yojanā kātabbā .
Etthāti pārivāsikavatte .
Soti upālitthero .
Assāti upālittherassa .
Tatthāti tīsu ratticchedesu .
Yvāyan ti yo ayaṃ , ekato vāsoti sambandho .
So vāso sahavāso nāmāti yojanā .
Vippavāsoti ettha pakatattena vippayutto hutvā vāsoti dassento āha ‘‘ ekakasseva vāso ’’ ti .
Āgantukādīnan ti ādisaddena āvāsikā gahetabbā .
84. Tattha tatthāti taṃ taṃ ṭhānaṃ .
Dvīsu padesūti dvīsu vākyasaṅkhātesu padesu .
Ekenekenapīti ekena ekena vākyapadenapi .
Parivasiyitthāti parivuttho , parivuttho parivāso etassāti parivutthaparivāso , tassa .
Hīti saccaṃ .
Esāti eso bhikkhūti sambandho .
Suddhanteti suddhakoṭṭhāse .
Dukkhassāti vaṭṭadukkhassa .
Antan ti avasānaṃ , vināsaṃ vā .
2. Mūlāyapaṭikassanārahavattakathā
86. Navakataraṃ mūlāyapaṭikassanārahaṃ ṭhapetvāti yojanā .
Imesaṃ pañcannaṃ pakatattā evāti sambandho .
Nesan ti mūlāyapaṭikassanārahamānattārahamānattacārikaabbhānārahānaṃ catunnaṃ , mūlāyapaṭikassanārahādilakkhaṇanti sambandho .
Etthāti mūlāyapaṭikassanārahassa vatte .
Itoti mūlāyapaṭikassanārahassa vattato .
87. Yatheva pārivāsiko gaṇapūrako na hoti , evaṃ etepi na hontīti yojanā .
4. Mānattācārikavattakathā
92. Ūne
M0.424 gaṇeti ettha gaṇo nāma gaṇabhojanasikkhāpade ( pāci .217 ādayo ) viya hotīti āha ‘‘ cattāro vā atirekā vā ’’ ti .Sabbatthāti pārivāsikakkhandhake .
Iti pārivāsikakkhandhakavaṇṇanāya yojanā samattā .