2. Gaṇabhojanasikkhāpadaṃ
209. Dutiye pahīnalābhasakkārassa hetuṃ dassento āha ‘‘ so kirā ’’ tiādi .
Soti devadatto .
‘‘ Ahosī ’’ ti ca ‘‘ pākaṭo jāto ’’ ti ca yojetabbo .
Ajātasattunāti ajātasseyeva piturājassa sattubhāvato ajātasattunā ,‘‘ mārāpetvā ’’ tipade kāritakammaṃ .
Rājānan ti bimbisārarājaṃ ,‘‘ mārāpetvā ’’ tipade dhātukammaṃ .
Abhimāreti abhinilīyitvā bhagavato māraṇatthāya pesite dhanudhare .
Gūḷhapaṭicchannoti guhito hutvā paṭicchanno .
Parikathāyāti pariguhanāya kathāya .
‘‘ Rājānampī ’’ tipadaṃ ‘‘ mārāpesī ’’ tipade dhātukammaṃ .
Pavijjhīti pavaṭṭesi .
Tatoti tato vuttato paraṃ uṭṭhahiṃsūti sambandho .
Nagare nivasantīti nāgarā .
Rājāti ajātasatturājā .
Sāsanakaṇṭakan tisāsanassa kaṇṭakasadisattā sāsanakaṇṭakaṃ .
Tatoti nīharato .
Upaṭṭhānampīti upaṭṭhānampi , upaṭṭhānatthāyapi vā .
Aññepīti rājato aññepi .
Assāti devadattassa .
Kiñci khādanīyabhojanīyaṃ ‘‘ dātabban ’’ ti iminā yojetabbaṃ .
Kiñci vā abhivādanādi ‘‘ kātabban ’’ ti iminā sambandho .
Kulesu
M0.61 viññāpetvā bhuñjanassa hetuṃ dassento āha ‘‘ mā me ’’ tiādi .Posento hutvā bhuñjatīti sambandho .
211. Bhattaṃ anadhivāsentānaṃ kasmā cīvaraṃ parittaṃ uppajjatīti āha ‘‘ bhattaṃ agaṇhantānan ’’ tiādi .
212. Cīvarakārake
V1.51 bhikkhū bhattena kasmā nimantentīti āha ‘‘ gāme ’’ tiādi . 215. Nānāverajjaketi ettha rañño idaṃ rajjaṃ , visadisaṃ rajjaṃ virajjaṃ , nānappakāraṃ virajjaṃ nānāvirajjaṃ .
Nānāvirajjehi āgatā nānāverajjakā .
Majjhe vuddhi hotīti āha ‘‘ nānāvidhehi aññarajjehi āgate ’’ ti .
Aññarajjehīti rājagahato aññehi rajjehi .
Rañjitabbanti rañjan ti vutte niggahitassa anāsanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ nānāverañjakeitipi pāṭho ’’ ti .
218. Gaṇabhojaneti gaṇassa bhojanaṃ gaṇabhojanaṃ , gaṇabhojanassa bhojanaṃ gaṇabhojanaṃ , tasmiṃ gaṇabhojane pācittiyanti attho .
‘‘ Rattūparato ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.10; ma . ni .1.293) viya ekassa bhojanasaddassa lopo daṭṭhabbo .
Nanu uposathe viya dve tayo gaṇo nāmāti āha ‘‘ idha gaṇo nāma cattāro ’’ tiādi .
Tena dve tayo gaṇo nāma na honti , cattāro pana ādiṃ katvā taduttari gaṇo nāmāti dasseti .
Taṃ panetan ti ettha etasaddo vacanālaṅkāro dvīsu sabbanāmesu pubbasseva yebhuyyena padhānattā .
Pasavatīti vaḍḍhati , jāyatīti attho .
Vevacanena vāti ‘‘ bhattena nimantemi , bhojanena nimantemī ’’ ti pariyāyena vā .
Bhāsantarena vāti mūlabhāsāto aññāya bhāsāya vā .
Ekato nimantitā bhikkhūti sambandho .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Pamāṇan ti kāraṇaṃ .
‘‘ Cattāro ’’ ti liṅgavipallāsaṃ katvā ‘‘ vihāre ’’ tipadena yojetabbaṃ .
Ṭhitesuyevāti padaṃ niddhāraṇasamudāyo .
Eko nimantitoti sambandho .
Cattāro
M0.62 bhikkhū viññāpeyyunti sambandho .Pāṭekkan ti patiekassa bhāvo pāṭekkaṃ , visunti attho .
Ekato vā nānāto vā viññāpeyyunti sambandho .
Chavisaṅkhātato bāhiracammato abbhantaracammassa thūlattā ‘‘ mahācammassā ’’ ti vuttaṃ .
Phālaṃ etesaṃ pādānaṃ sañjātanti phālitā , uppādentīti sambandho .
Pahaṭamatte satīti yojanā .
Lesena kappanti pavattaṃ cittaṃ lesakappiyaṃ .
Suttañcāti sūcipāsapavesanasuttañca .
Nanu visuṃ cīvaradānasamayo viya cīvarakārasamayopi atthi , kasmā ‘‘ yadā tadā ’’ ti vuttanti āha ‘‘ visuṃ hī ’’ tiādi .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Visuṃ cīvaradānasamayo viya cīvarakārasamayo nāma yasmā natthi , tasmā
V1.52 ‘‘ yadā tadā ’’ ti mayā vuttanti adhippāyo .Tasmā yo bhikkhu karoti , tena bhuñjitabbanti yojanā .
Sūciveṭhanakoti sibbanatthāya dve pilotikakhaṇḍe sambandhitvā sūciyā vijjhanako .
Vicāretīti pañcakhaṇḍasattakhaṇḍādivasena saṃvidahati .
Chindatīti satthakena vā hatthena vā chindati .
Moghasuttan ti muyhanaṃ mogho , atthato gahetabbachaṭṭetabbaṭṭhāne muyhanacittaṃ , tassa chindanaṃ suttanti moghasuttaṃ .
Āgantukapaṭṭan ti dupaṭṭacīvare mūlapaṭṭassa upari ṭhapitapaṭṭaṃ .
Paccāgatan ti paṭṭacīvarādīsu labbhati .
Bandhatīti mūlapaṭṭena āgantukapaṭṭaṃ .
Bandhati .
Anuvātan ti cīvaraṃ anupariyāyitvā vīyati bandhīyatīti anuvātaṃ , taṃ chindati .
Ghaṭṭetīti dve anuvātante aññamaññaṃ sambajjhati .
Āropetīti cīvarassa upari āropeti .
Tatthāti cīvare .
Suttaṃ karotīti sūcipāsapavesanasuttaṃ vaṭṭeti .
Valetīti vaṭṭitvā suttaveṭhanadaṇḍake āvaṭṭeti .
Pipphalikan ti satthakaṃ .
Tañhi piyampi phāletīti pipphali , sāyeva pipphalikanti katvā pipphalikanti vuccati , taṃ niseti nisānaṃ karotīti attho .
Yo pana katheti , etaṃ ṭhapetvāti yojanā .
Addhānamaggassa dvigāvutattā ‘‘ addhayojanabbhantare gāvute ’’ ti vuttaṃ .
Abhirūḷhena bhuñjitabbanti sambandho .
Yatthāti yasmiṃ kāle .
‘‘ Sannipatantī ’’ ti bahukattuvasena vuttaṃ .
Akusalaṃ parivajjetīti paribbājako
M0.63 , pabbajjavesaṃ vā pariggahetvā vajati gacchati pavattatīti paribbājako .Vinā bhāvapaccayena bhāvatthassa ñātabbato paribbājakabhāvo paribbājako , taṃ samāpannoti paribbājakasamāpanno .
Atha vā paribbājakesu samāpanno pariyāpannoti paribbājakasamāpanno .
‘‘ Etesan ’’ tipadaṃ ‘‘ yena kenacī ’’ tipade niddhāraṇasamudāyo .
220. Yepi bhikkhū bhuñjantīti sambandho .
Tatthāti ‘‘ dve tayo ekato ’’ tivacane .
Animantito catuttho yassa catukkassāti animantitacatutthaṃ , animantitena vā catutthaṃ animantitacatutthaṃ .
Eseva nayo aññesupi catutthesu .
Idhāti imasmiṃ sāsane .
Nimantetīti akappiyanimantanena nimanteti .
Tesūti catūsu bhikkhūsu .
Soti upāsako .
Aññan ti nāgatabhikkhuto aññaṃ , nimantitabhikkhuto vā .
Taṅkhaṇappattan ti tasmiṃ pucchanakathanakkhaṇe pattaṃ .
Hīti vitthāro .
Tatthāti tasmiṃ ṭhāne , gehe vā .
Tehīti karaṇabhūtehi bhikkhūhi .
Soti piṇḍapātiko .
Anāgacchantampīti sayaṃ na āgacchantampi .
Lacchathāti labhissatha .
Sopīti sāmaṇeropi , na piṇḍapātikoyevāti attho .
Tatthāti
V1.53 gilānacatutthe , tesu catūsu vā .Gilāno itaresaṃ pana gaṇapūrako hotīti yojanā .
Gaṇapūrakattāti samayaladdhassa gaṇapūrakattā .
Catukkānīti cīvaradānacatutthaṃ cīvarakāracatutthaṃ addhānagamanacatutthaṃ nāvābhiruhanacatutthaṃ mahāsamayacatutthaṃ , samaṇabhattacatutthanti cha catukkāni .
Purimehi missetvā ekādasa catukkāni veditabbāni .
Eko paṇḍito bhikkhu nisinno hotīti sambandho .
Tesūti tīsu bhikkhūsu , gatesu gacchatīti yojanā .
Bhutvā āgantvā ṭhitesupi anāpattiyeva .
Kasmā sabbesaṃ anāpatti , nanu cattāro bhikkhū ekato gaṇhantīti āha ‘‘ pañcannaṃ hī ’’ tiādi .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Bhojanānaṃyevāti na yāgukhajjakaphalāphalādīnaṃ .
Tāni cāti yehi bhojanehi visaṅketaṃ natthi , tāni ca bhojanāni .
Tehīti catūhi bhikkhūhi
M0.64 .Tānīti yāguādīni .
Itīti tasmā anāpattinti yojanā .
Koci pesito apaṇḍitamanusso vadatīti yojanā .
Kattukāmena pesitoti sambandho .
Bhattaṃ gaṇhathāti vāti vāsaddo ‘‘ odanaṃ gaṇhatha , bhojanaṃ gaṇhatha , annaṃ gaṇhatha , kuraṃ gaṇhathā ’’ ti vacanānipi saṅgaṇhāti .
Nimantanaṃ sādiyantīti nemantanikā .
Piṇḍapāte dhutaṅge niyuttāti piṇḍapātikā .
Punadivase bhanteti vutteti yojanā .
Haritvāti apanetvā .
Tatoti tato vadanato paranti sambandho .
Vikkhepan ti vividhaṃ khepaṃ .
Teti asukā ca asukā ca gāmikā .
Bhanteti vutteti yojanā .
Sopīti apaṇḍitamanussopi , na gāmikāyevāti attho .
Kasmā na labhāmi bhanteti vutteti yojanā .
Evaṃ ‘‘ kathaṃ nimantesuṃ bhante ’’ ti etthāpi .
Tatoti tasmā kāraṇā .
Esāti eso gāmo .
Tan ti bhūmatthe cetaṃ upayogavacanaṃ , tasmiṃ gāme carathāti hi attho .
Kiṃ etenāti etena pucchanena kiṃ payojanaṃ .
Etthāti pucchane .
Mā pamajjitthāti vadatīti sambandho .
Dutiyadivaseti nimantanadivasato dutiyadivase .
Dhuragāmeti padhānagāme , antikagāme vā .
Bhāvo nāma kiriyattā ekoyeva hoti , tasmā kattāraṃ vā kammaṃ vā sambandhaṃ vā apekkhitvā bahuvacanena na bhavitabbaṃ , tena vuttaṃ ‘‘ na dubbacehi bhavitabban ’’ ti .
Tesūti gāmikesu bhojentesūti sambandho .
Asanasālāyan ti bhojanasālāyaṃ .
Sā hi asati bhuñjati etthāti asanā , salanti pavisanti assanti sālā , asanā ca sā sālāceti asanasālāti atthena ‘‘ asanasālā ’’ ti vuccati .
Atha panāti tato aññathā pana .
Apādānattho hi athasaddo .
Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ
V1.54 ṭhāne antaravīthiādīsūti attho .Paṭikaccevāti paṭhamaṃ katvā eva .
Bhikkhūsu gāmato anikkhantesu pagevāti vuttaṃ hoti .
Na vaṭṭatīti ‘‘ bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti pahiṇattā na vaṭṭati .
Ye pana manussā bhojentīti sambandho .
Nivattathāti vuttapadeti ‘‘ nivattathā ’’ ti vutte kiriyāpade .
Yassa kassaci
M0.65 hotīti yassa kassaci atthāya hotīti yojanā .Nivattituṃ vaṭṭatīti ‘‘ bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti avuttattā nivattituṃ vaṭṭati .
Sambandhaṃ katvāti ‘‘ nivattatha bhante ’’ ti bhantesaddena abyavahitaṃ katvā .
Nisīdatha bhante , bhattaṃ gaṇhathāti bhantesaddena byavahitaṃ katvā vutte ‘‘ nisīdathā ’’ tipade nisīdituṃ vaṭṭati .
Atha bhantesaddena byavahitaṃ akatvā ‘‘ nisīdatha , bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti sambandhaṃ katvā vutte nisīdituṃ vaṭṭati .
Iccetaṃ nayaṃ atidisati ‘‘ eseva nayo ’’ tiimināti .
Dutiyaṃ .