34. Dāsavatthukathā
97. Dāsāti ceṭakā .
Te hi sāmikehi dukkhe vā duṭṭhakamme vā asīyanti khipīyantīti dāsāti vuccanti .
Tatthāti catūsu dāsesu .
‘‘ Gharadāsiyā putto ’’ ti iminā antogehe gharadāsiyā kucchimhi jāto antojātoti vacanatthaṃ dasseti .
Dhanaṃ datvā kīto dhanakkītoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ dhanakkīto nāmā ’’ tiādi .
Dhanena kīto dhanakkītoti
V1.211 vacanatthopi yuttoyeva .Dāsacārittan ti desakālavasena dāsānaṃ cārittaṃ .
Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ dese , kāle vā .
Karamarānīto nāmāti ettha karamaroti vandi .
So hi sattūnaṃ karena hatthena maritabbattā karamaroti vuccati .
Karamarabhāvena ānīto karamarānīto .
Tiroraṭṭhā āharantīti sambandho .
Upalāpetvā
M0.244 vāti palobhetvā vā .Tatoti kasmāci gāmato .
Manussā eva mānussakāni .
Itthipurisānaṃ sādhāraṇabhāvena sāmaññabhāvato napuṃsakaliṅgavasena vuttaṃ .
Pisaddena na kevalaṃ dhanāniyeva āharanti , atha kho mānussakānipīti sampiṇḍeti .
Tatthāti mānussakesu .
Evarūpo karamarānīto dāso na pabbājetabboti yojanā .
Sabbasādhāraṇenāti bandhanāgārasodhanakāle sabbesaṃ sādhāraṇena .
Dāsabyan ti dāsassa bhāvo dāsabyaṃ , taṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ dāsabhāvan ’’ ti .
‘‘ Sayamevā ’’ ti iminā sāmaṃ saddo sayamatthe nipātoti dasseti .
Bhujissitthiyoti rañño bhujissitthiyo .
Vaṇṇadāsīhīti nagarasobhinīhi .
Tā hi vaṇṇasampannadāsibhāvato vaṇṇadāsīti vuccanti .
Tāsan ti bhujissitthīnaṃ .
Paṇṇan ti dāsipaṇṇaṃ .
Bhaṭiputtakagaṇādīnan ti ādisaddena mallaputtagaṇādayo saṅgaṇhāti .
Iminā bahusāmikadāsaṃ dasseti .
Tehīti bhaṭiputtakagaṇādīhi .
Adinnā na pabbājetabbāti bahūsu sāmikesu ekenapi adinnā na pabbājetabbā .
Tepīti ārāmikadāsepi .
Imasmiṃ ārāmikadāsapabbājane aṭṭhakathāvādaṃ dassento āha ‘‘ mahāpaccariyan ’’ tiādi .
‘‘ Takkan ’’ ti padaṃ ‘‘ āsittaka ’’ iti pade kammaṃ .
‘‘ Sīse ’’ ti padaṃ ‘‘ āsittaka ’’ iti pade ādhāro .
Kesuci janapadesu desacārittavasena sīse takkassa āsiñcanaṃ dāsānaṃ bhujissakaraṇanti adhippāyo .
‘‘ Ārāmikaṃ demā ’’ ti vacanaṃ dāsānaṃ bhujissavacananti vuttaṃ hoti .
Yena kenaci vohārenāti ‘‘ ārāmikaṃ demā ’’ ti vā ‘‘ ārāmikadāsaṃ demā ’’ ti vā ‘‘ kappiyakārakaṃ demā ’’ ti vā yena kenaci vohārena .
Dvīsu aṭṭhakathāvādesu kurundivādassa pacchā vuttattā soyeva pamāṇanti daṭṭhabbaṃ .
Duggatamanussāti dukkhaṃ gatamanussā .
Eteti duggatamanusse .
Taṃ pabbājetuṃ na vaṭṭatīti mātāpitūnaṃ dāsabhāvaṃ upagatakāle jātaṃ puttaṃ sandhāya vuttaṃ .
Atha pana mātāpitaro dāsabhāvaṃ upagatā , na putto , taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati .
‘‘ Bhikkhussā ’’ tipadaṃ ‘‘ ñātakā vā upaṭṭhākā vā ’’ tipadesu sāmisambandho ,‘‘ dentī ’’ ti pade sampadānaṃ .
Assāti
M0.245 bhikkhussa .Iman ti dāsaṃ .
Abhiramissatīti bhikkhubhāve abhiramissati .
Vibbhamissatīti vinivattetvā gihibhāvaṃ bhamissati .
Iti vatvā dentīti sambandho .
Nissāmikadāsoti pariggāhakasāmikavirahito dāso
V1.212 .Nissāmikassa dāsassa rājā sāmī , tasmā raññā apariggahite attanāva attānaṃ bhujissaṃ kātuṃ vaṭṭati .
Pariggahite rājānaṃ kārāpetuṃ vaṭṭati .
Ajānantoti attano dāsabhāvamajānanto .
Anurādhapurāti anurādhanagarato nikkhamitvāti sambandho .
Soti putto .
Idhāti rohaṇe .
Mātaraṃ pucchitvāti sambandho .
Āgammāti āgantvā .
Aticchathāti atikkamitvā icchatha , idha kiñci deyyadhammaṃ natthi , idaṃ atikkamitvā aññattha ṭhātumicchathāti vuttaṃ hoti .
Teti gharasāmikā .
Catūhi paccayehi paṭijaggantā vasāpesunti yojanā .