Ekuttarikanayo tikavāravaṇṇanā
323. Tikesu bhagavati tiṭṭhante yaṃ āpattiṃ āpajjati , sā āpatti atthīti yojanā .
Sabbatthāti sabbesu padesu .
Vitthāraṃ dassento āha ‘‘ tatthā ’’ tiādi .
Tattha tatthāti tikesu , vitthāro evaṃ veditabboti yojanā .
Lohituppādāpattīti anulomapārājikāpatti .
‘‘ Āvusovādenā ’’ ti ‘‘ āvuso ’’ ti vohārena .
Voti tumhehi .
Kāleti purebhattakāle .
Vikāleti pacchābhattakāle .
Avasesaṃ āpattinti sambandho .
Dasavassomhīti ahaṃ dasavasso amhi .
Navoti pañcavassaaparipuṇṇo .
Majjhimoti pañcavassato paṭṭhāya yāva dasavassaaparipuṇṇo .
Kusalacitto āpajjatīti kusalacitto hutvā āpajjati .
Abyākatacittoti supantassa bhavaṅgacittaṃ sandhāya vuttaṃ .
Yan ti āpattiṃ .
Sabban ti āpattiṃ , āpajjatīti sambandho .
Dukkhavedanāsamaṅgī hutvā āpajjatīti yojanā .
Yan ti āpattiṃ .
Tayo paṭikkhepāti ettha paṭikkhepassa sāmikaṃ dassento āha ‘‘ buddhassa bhagavato ’’ ti .
Kilesasallekhanakapaṭipattiyāti
V2.202 kilesaṃ sallikhati tanuṃ karotīti kilesasallekhanakā , sāyeva paṭipatti kilesasallekhanakapaṭipatti , tāya .Parisaṃ upaṭṭhāpento bāloti sambandho .
Parisaṃ upaṭṭhāpento paṇḍito cāti sambandho .
Avasesaṃ āpattinti yojanā .
Kāḷeti kāḷapakkhe .
Juṇheti juṇhapakkhe .
Kattikapuṇṇamāsiyāti
M0.571 pacchimakattikapuṇṇamāsiyā .Kurundiyaṃ vuttanti sambandho .
Suvuttakāraṇaṃ dassento āha ‘‘ cātumāsan ’’ tiādi .
Hīti yasmā , pariyesanto ca nivāsento ca bhikkhūti yojanā .
Vatthun ti methunadhammādivatthuṃ .
Paṭicchādeti etāyāti paṭicchādīti karaṇatthopi yujjati .
Vitthāraṃ dassento āha ‘‘ dvāraṃ pidahitvā ’’ tiādi .
Etadevāti parikammameva .
Ubhayatthāti ubhayesu jantāgharapaṭicchādiudakapaṭicchādīsu .
Sabban ti akhilaṃ parikammādiṃ .
Niyyantīti nilīyitvā yanti .
Iminā vahantīti ettha vahadhātu gatyatthoti dasseti .
Abbhamahikādhūmarajarāhuvimuttan ti abbhena ca mahikāya ca dhūmena ca rajena ca rāhunā ca vimuttaṃ .
Tesūti abbhādīsu .
Tathāti yathā candamaṇḍalaṃ virocati , tathā sūriyamaṇḍalaṃ .
Karaṇīyena hutvāti sambandho .
Kappentoti karonto .
Āgantuko āpajjatīti sambandho .
Anajjhiṭṭhoti anajjhesito hutvāti sambandho .
Tiṇavatthārakasamathe kāyena vuṭṭhāti kāyasāmaggiyā dānattā .
Āgāḷhāya ceteyyāti āgāḷhasaddo daḷhapariyāyoti āha ‘‘ daḷhabhāvāyā ’’ ti .
Ā bhuso gāhiyate āgāḷho , gāḷho bāḷho daḷhoti atthato ekaṃ .
Ceteyyāti pakappeyya .
Na pūrayatoti na pūrayantassa .
Alajjī ca hoti bālo ca apakatatto cāti ettha bālamattaapakatattamattena kammaṃ na kātabbaṃ , āpattivaseneva pana kātabbanti dassento āha ‘‘ bālo ’’ tiādi .
Tattha bālo na jānātīti sambandho .
Ayan ti bālo .
Ettāvatāti ettakena ajānanamattena .
Bālabhāvamūlakaṃ āpattinti sambandho .
Dve āpattikkhandheti pārājikasaṅghādisesavasena
V2.203 dve āpattirāsayo .Tesan ti tiṇṇaṃ puggalānaṃ , kātabbanti sambandho .
Kāyiko davo nāmāti kāyiko parihāso nāma .
Mukhālambarakaraṇādibhedoti mukhena ālambaranāmakatūriyakiccassa karaṇādibhedo
M0.572 .Dvīhipi dvārehīti kāyavacīvasena dvīhipi dvārehi .
Kāyadvāre paññattasikkhāpadavītikkamoti kāyadvāre paññattassa kāyasaṃsaggādisikkhāpadassa vītikkamo .
Vacīdvāre paññattasikkhāpadavītikkamoti vacīdvāre paññattassa duṭṭhullavācādisikkhāpadassa vītikkamo .
Kāyikena upaghātikenāti ettha upaghātikaṃ nāma asikkhananti āha ‘‘ asikkhanenā ’’ ti .
Kasmā asikkhanaṃ upaghātaṃ nāmāti āha ‘‘ yo hī ’’ tiādi .
Tattha yoti puggalo .
Tan ti kāyadvāre paññattasikkhāpadaṃ .
Nan ti evameva .
Hi yasmā upaghātetīti sambandho .
Vejjakammena samannāgatoti sambandho .
Sāsanauggahaṇaārocanādinā vācasikena micchājīvenāti yojanā .
‘‘ Mā bhaṇḍanaṃ karī ’’ ti iminā ‘‘ mā ’’ ti paṭisedhassa ‘‘ karī ’’ ti pāṭhasesena sambandhitabbabhāvaṃ dasseti .
Na voharitabban ti ettha vipubbaavapubba-haradhātu kathanatthoti āha ‘‘ na kiñci vattabban ’’ ti .
Hīti saccaṃ .
Bījanaggāhādiketi ādisaddena dhammajjhesanādiṃ saṅgaṇhāti .
Okāsakammaṃ kārentassāti ettha ‘‘ okāsan ’’ ti ca ‘‘ okāsakamman ’’ ti ca sadisanti āha ‘‘ okāsaṃ kārentassā ’’ ti .
Na ādātabban ti na gaṇhitabbaṃ .
Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘ yattha gahetvā ’’ tiādi .
Yan ti vinayaṃ .
Soti bhikkhu .
Soti vinayo .
Tassāti bhikkhussa .
Idan ti kammaṃ .
Aññaṃ pucchāti mayā aññaṃ bhikkhuṃ pucchāhīti yojanā .
Itīti evaṃ .
Soti tīhaṅgehi samannāgato bhikkhu .
Assāti tīhaṅgehi samannāgatassa .
Na sākacchitabboti na saha kathetabbo .
‘‘ Laddhin ’’ ti iminā idamappahāyāti ettha idaṃsaddassa visayaṃ dasseti .
‘‘ Avijahitvā ’’ ti iminā hādhātu tvāpaccayoti dasseti .
Suddhaṃ brahmacārin ti ettha sabbathā kilesasuddho khīṇāsavova gahetabboti āha ‘‘ khīṇāsavaṃ bhikkhun ’’ ti .
‘‘ Pātabyabhāvan ’’ ti iminā pātabyatan ti ettha tāpaccayo bhāvatthe hotīti dasseti .
‘‘ Paṭisevanan ’’ ti iminā pātabyasaddo yathākāmaparibhuñjanatthoti dasseti
M0.573 .Gativisodhanan ti duggatito sugatiyā visujjhanaṃ
V2.204 .‘‘ Akusalāni ceva mūlāni cā ’’ ti iminā akusalasaddassa ca mūlasaddassa ca tulyādhikaraṇabhāvaṃ dasseti .
Tasmā akusalasaṅkhātāni mūlāni akusalamūlānīti tulyādhikaraṇasamāso kātabbo .
Duccaritānīti ettha dusaddassa duṭṭhuvirūpatthabhāvaṃ dassento āha ‘‘ duṭṭhu caritāni , virūpāni vā caritānī ’’ ti .
Virūpānīti vikārasabhāvāni .
‘‘ Karaṇabhūtenā ’’ ti iminā ‘‘ kattubhūtenā ’’ ti atthaṃ paṭikkhipati .
Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ khandhake .
Iti tikavāravaṇṇanāya yojanā samattā .