2. Atthaṅgatasikkhāpadaṃ
153. Dutiye
V1.42 pariyāya saddo vāratthoti āha ‘‘ vārenā ’’ ti .Vāroti ca anukkamoyevāti āha ‘‘ paṭipāṭiyāti attho ’’ ti .
Adhikaṃ cittaṃ imassāti adhicetoti dassento āha ‘‘ adhicittavato ’’ tiādi .
Adhicittaṃ nāma idha arahattaphalacittameva , na vipassanāpādakabhūtaṃ aṭṭhasamāpatticittanti āha ‘‘ arahattaphalacittenā ’’ ti .
‘‘ Adhicittasikkhā ’’ tiādīsu ( pārā .45; dī . ni .3.305; ma . ni .1.497; a . ni .6.105; mahāni .10) hi vipassanāpādakabhūtaṃ aṭṭhasamāpatticittaṃ ‘‘ adhicittan ’’ ti vuccati .
Na pamajjatoti na pamajjantassa .
Sātaccakiriyāyāti satatakaraṇena .
Ubho loke munati jānātīti munīti ca , monaṃ vuccati ñāṇaṃ munanaṭṭhena jānanatthena , tamassatthīti munīti ca dassento āha ‘‘ muninotī ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ yo munati … pe … munanena vā ’’ tiiminā paṭhamatthaṃ dasseti ,‘‘ monaṃ vuccati … pe … vuccatī ’’ tiiminā dutiyatthaṃ dasseti .
Muna gatiyanti dhātupāṭhesu ( saddanītidhātumālāyaṃ 15 pakārantadhātu ) vuttattā ‘‘ yo munatī ’’ ti ettha bhūvādigaṇiko munadhātuyeva , na kīyādigaṇiko mudhātūti daṭṭhabbaṃ .
Atha vā muna ñāṇeti dhātupāṭhesu ( saddanītidhātumālāyaṃ 17 kiyādigaṇika ) vuttattā ‘‘ munātī ’’ ti kīyādigaṇikova .
Dhātvantanakāralopoti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Monaṃ vuccati ñāṇan ’’ ti cettha ñāṇaṃ nāma
M0.51 arahattañāṇameva .Monassa patho monapathoti vutte sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammāva adhippetāti āha ‘‘ sattatiṃsabodhipakkhiyadhammesū ’’ ti .
Atha vā adhisīlasikkhādayo adhippetāti āha ‘‘ tīsu vā sikkhāsū ’’ ti .
Pubbabhāgapaṭipadan ti arahattañāṇassa pubbabhāge pavattaṃ sīlasamathavipassanāsaṅkhātaṃ paṭipadaṃ .
Pubbabhāgeti arahattañāṇassa pubbabhāge .
Etthāti ‘‘ adhicetaso … pe … sikkhato ’’ ti vacane .
‘‘ Tādino ’’ tipadaṃ ‘‘ munino ’’ tipadena yojetabbanti āha ‘‘ tādisassa khīṇāsavamunino ’’ ti .
Etthāti ‘‘ sokā na bhavanti tādino ’’ ti vacane .
Rāgādayo upasametīti upasantoti dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ rāgādīnan ’’ ti .
Sati assatthīti satimāti katvā mantusaddo niccayogatthoti āha ‘‘ satiyā avirahitassā ’’ ti .
Na kasīyati na vilekhīyatīti akāso , soyeva ākāso .
Antarena chiddena ikkhitabboti antalikkho .
Ākāso hi catubbidho ajaṭākāso , kasiṇugghāṭimākāso , paricchinnākāso , rūpaparicchedākāsoti .
Tattha ajaṭākāsova idhādhippeto ‘‘ antalikkhe ’’ ti visesitattā .
Tenāha ‘‘ na kasiṇugghāṭime , na pana rūpaparicchede ’’ ti .
Paricchinnākāsopi rūpaparicchedākāsena saṅgahito .
‘‘ Man ’’ ti padaṃ ‘‘ avamaññantī ’’ ti pade kammaṃ .
Ettakamevāti etappamāṇaṃ
V1.43 ‘‘ adhicetaso ’’ tiādisaṅkhātaṃ vacanameva , na aññaṃ buddhavacananti attho .Ayan ti cūḷapanthako thero .
Handāti vassaggatthe nipāto .
Mama ānubhāvaṃ dassemi , tumhe passatha gaṇhathāti adhippāyo .
Vuṭṭhāyāti tato catutthajjhānato vuṭṭhahitvā .
Antarāpi dhāyatīti ettha pisaddassa aṭṭhānatthaṃ dassento āha ‘‘ antaradhāyatipī ’’ ti .
Eseva nayo ‘‘ seyyampi kappetī ’’ ti etthapi .
Theroti cūḷapanthako thero .
Idaṃ padaṃ antarantarā yuttaṭṭhānesu sambandhitvā ‘‘ tañceva bhaṇatī ’’ tiiminā sambandhitabbaṃ .
Bhātutherassāti jeṭṭhakabhātubhūtassa mahāpanthakatherassa .
Padman ti
M0.52 gāthāyaṃ tayo pādā indavajirā , catutthapādo upendavajiro .Tasmā padmanti ettha makāre pare dukārukārassa lopaṃ katvā parakkharaṃ netvā ‘‘ padman ’’ ti dvibhāvena likhitabbaṃ .
Avītagandhan ti ettha vīti dīghuccāraṇameva yuttaṃ .
Paṅke davati gacchatīti padumaṃ .
Kokaṃ duggandhassa ādānaṃ nudati apanetīti kokanudaṃ .
Sundaro gandho imassāti sugandhaṃ .
Ayaṃ panettha yojanā – yathā kokanudasaṅkhātaṃ sugandhaṃ pāto pageva bālātapena phullaṃ vikasitaṃ avītagandhaṃ hutvā virocamānaṃ padumaṃ siyā , tathā aṅgīrasaṃ aṅgito sarīrato niccharaṇapabhassararasaṃ hutvā virocamānabhūtaṃ antalikkhe tapantaṃ ādiccaṃ iva tedhātuke tapantaṃ sammāsambuddhaṃ passāti .
Paguṇan ti vācuggataṃ .
Tatoti asakkuṇeyyato .
Nan ti cūḷapanthakaṃ .
Theroti mahāpanthako thero nikkaḍḍhāpesīti sambandho .
Soti cūḷapanthako .
Athāti tasmiṃ kāle .
Bhagavā āhāti yojanā .
Buddhacakkhunāti āsayānusayaindriyaparopariyattañāṇasaṅkhātena sabbaññubuddhānaṃ cakkhunā .
Tan ti cūḷapanthakaṃ .
Tassāti cūḷapanthakassa .
Athāti tasmiṃ ārocanakāle .
Assāti cūḷapanthakassa , datvāti sambandho .
Rajaṃ malaṃ harati apanetīti rajoharaṇaṃ , pilotikakhaṇḍaṃ .
Soti cūḷapanthako .
Tassāti pilotikakhaṇḍassa ,‘‘ antan ’’ tipade avayavisambandho .
Parisuddhampīti pisaddo aparisuddhe pilotikakhaṇḍe kā nāma kathāti dasseti .
Saṃvegan ti santāsaṃ bhayanti attho .
Athāti tasmiṃ ārambhakāle .
Assāti cūḷapanthakassa .
‘‘ Tan ’’ tipadaṃ ‘‘ mamāyanabhāvan ’’ tipadena sambandhaṃ katvā yojanā kātabbāti .
Dutiyaṃ .