Adhikaraṇanidānādivaṇṇanā
342. Kiṃnidānan tiādīsu chasu padesu samāsabhāvaṃ dassento āha ‘‘ kiṃnidānamassā ’’ tiādi .
Assāti vivādādhikaraṇassa .
‘‘ Kiṃnidānan ’’ ti padānaṃ satipi samāsabhāve byañjanantapakatikattā ‘‘ kin ’’ ti niggahitantabhāvena uccāraṇaṃ kātabbaṃ .
Sabbānetānīti sabbāni nidānantiādīni etāni padāni .
Vevacanānīti ekasmiṃyeva ‘‘ kāraṇan ’’ ti atthe vividhāni vacanāni vivacanāni , tāniyeva vevacanāni .
Atha vā vividhaṃ vacanametassatthassāti vivacanaṃ , kāraṇasaṅkhāto attho , abhidheyyaabhidhānabhāvena sambandhattā vivacanassa etāni vevacanāni , padāni .
‘‘ Aṭṭhārasabhedakaravatthusaṅkhāto ’’ ti iminā vivādasarūpaṃ dasseti .
Vivādan ti aṭṭhārasabhedakaravatthusaṅkhātaṃ vivādaṃ .
Etan ti ‘‘ vivādanidānan ’’ ti
M0.598 etaṃ vacanaṃ .Assāti anuvādādhikaraṇassa .
Idampīti ‘‘ anuvādanidānan ’’ ti vacanampi .
Assāti āpattādhikaraṇassa .
Etan ti ‘‘ āpattinidānan ’’ ti vacanaṃ .
Kiccameva byañjanavaḍḍhanavasena kiccayan ti vuttaṃ .
Assāti kiccādhikaraṇassa .
Samanubhāsanādīnaṃ uppajjanakakiccānanti sambandho .
Etan ti ‘‘ kiccayanidānan ’’ ti vacanaṃ .
Ekapadayojanāti ekena ‘‘ nidānan ’’ ti padena yojanā .
Sabbapadānīti sabbāni samudayādīni padāni .
Navannan ti jātivasena channaṃ hetūnaṃ navasu antogadhattā tikavasenetaṃ vuttaṃ .
Byañjanamattan ti hetupaccayavasena byañjanameva .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Etthāti tatiyapucchāvissajjane .
343. Dvādasa mūlānīti ettha dvādasannaṃ mūlānaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘ kodhaupanāhayugaḷakādīnī ’’ tiādi
V2.226 .Ettha ( vibha .833,944) ādisaddena makkhapaḷāsayugaḷa issāmacchariyayugaḷa māyāsāṭheyyayugaḷa pāpicchamicchādiṭṭhiyugaḷa sandiṭṭhiparāmāsiādhānaggāhiduppaṭinissaggiyugaḷavasena pañca yugaḷāni saṅgaṇhāti .
Ajjhattasantānappavattānīti niyakajjhattasantāne pavattāni .
Aṭṭhārasabhedakaravatthūnaṃ samuṭṭhānabhāvaṃ nibbacanena pakāsento āha ‘‘ taṃ hī ’’ tiādi .
Tan ti anuvādādhikaraṇaṃ , samuṭṭhātīti sambandho .
Ettha ca ‘‘ etesū ’’ ti iminā adhikaraṇabhāvaṃ dasseti .
‘‘ Etehī ’’ ti iminā karaṇabhāvaṃ dasseti .
Tenāti kāraṇena .
Assāti vivādādhikaraṇassa .
Etānīti aṭṭhārasabhedakaravatthūni .
Sabbatthāti sabbesaṃ adhikaraṇānaṃ sabbesu samuṭṭhānesu .
344. Ekena adhikaraṇena kiccādhikaraṇenāti idaṃ vuttanti sambandho .
Etānīti adhikaraṇāni .
Ekaṃsatoti ekaṃsena , ekakoṭṭhāsenāti attho .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Sāvasesāpatti sammati viya anavasesāpatti na sammatīti yojanā .
Kasmā na sammatīti āha ‘‘ na hī ’’ tiādi .
Hīti yasmā .
Sāti anavasesā āpatti .
Tatoti anavasesāpattito .
Ettha
M0.599 ca ‘‘ na sakkā desetun ’’ ti iminā desanāgāminiyā abhāvaṃ dīpeti .‘‘ Na sakkā … pe … patiṭṭhātun ’’ ti iminā vuṭṭhānagāminiyā abhāvaṃ dīpeti .
349. Tatoti nayato .
Yattha sativinayotiādikā cha yamakapucchāti sambandho .
Tāsan ti pucchānaṃ .
Pakāsitoti pākaṭo .
351. Dvinnampi samathānan ti sammukhāvinayasativinayavasena dvinnampi samathānaṃ .
Yasmāti yena kāraṇena na sakkāti sambandho .
Pattavaṭṭīnaṃ nānākaraṇanti sambandho .
Tesan ti sammukhāvinayasativinayānaṃ nānākaraṇanti sambandho .
Ayaṃ panettha yojanā – yasmā kadalikkhandhe pattavaṭṭīnaṃ nānākaraṇaṃ vinibbhujjitvā dassetuṃ na sakkā viya tesaṃ nānākaraṇaṃ vinibbhujjitvā dassetuṃ na sakkāti .
Tenāti kāraṇena .
Sabbatthāti sabbesu vissajjanesu .