Uddesabhattakathā
Ayaṃ nayo evaṃ veditabboti yojanā .
Raññā vā pahiteti sambandho .
Sace atthīti sace ṭhitikā atthi .
Uddesakenāti bhattuddesakena
M0.502 .Na atikkāmetabban ti uddesabhattaṃ na atikkāmetabbaṃ .
Te panāti piṇḍapātikā pana .
Ṭhitikaṃ ṭhapetvāti ṭhitikaṃ ṭhitaṭṭhāne ṭhapetvā muñcitvāti attho .
Tesan ti mahātherānaṃ .
Yojanantarikavihāratopīti yojanena byavadhāne ṭhitavihāratopi .
Ṭhitaṭṭhānatoti ṭhitikāya ṭhitaṭṭhānato .
Asampattānampīti bhattuddesaṭṭhānaṃ asampattānampi .
Vaḍḍhitā nāma sīmāti upacārasīmā vaḍḍhitā nāma .
Saṅghanavakassa dinnepīti yāva dutiyabhāgo na dātabbo , tāva saṅghanavakassa dinnepi .
Vassaggenāti gaṇiyatīti gaṃ , vassameva gaṃ vassaggaṃ , tena vassaggena , vassagaṇanāyāti vuttaṃ hoti .
Yadi ‘‘ vassagghenā ’’ ti catutthakkharena pāṭho bhaveyya , evaṃ sati vassaparicchedenāti attho daṭṭhabbo , ayameva yuttataro .
Ekasmiṃ vihāreti ekissaṃ vihārasīmāyaṃ .
Tasmiṃyeva bhattuddesaṭṭhāneti ettha evasaddena aññasmiṃ ṭhāne gāhaṇaṃ paṭikkhipati .
Ekoti eko dāyako .
Tenāti pahitabhikkhunā .
So atthoti so hetu .
Taṃdivasan ti tasmiṃ pahitadivase .
Pamussatīti satipavāsena mussati .
Bhojanasālāyāti bhattuddesaṭṭhānasaṅkhātāya bhojanasālāya .
Yā pakatiṭṭhitikāti yojanā .
‘‘ Ekābaddhā
V2.142 hontī ’’ ti vuttavacanassa atthaṃ dassento āha ‘‘ aññamaññaṃ dvādasahatthantaraṃ avijahitvā ’’ ti .Navaṃ ṭhitikan ti bhattuddesaṭṭhāne ṭhapitapakatiṭṭhitikato aññaṃ navaṃ ṭhitikaṃ .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Etan ti uddesabhattaṃ .
‘‘ Sve ’’ ti niyāmetvā vuttattā dutiyadivase na labbhati .
Kocīti dāyako .
Sakavihāre ṭhītikāvaseneva gāhetabban ti yaṃ vihāraṃ gacchanti , tattha apaviṭṭhattā sakavihāre ṭhitikāvaseneva gāhetabbaṃ .
Dinnaṃ pana bhattaṃ gāhetabbanti sambandho .
Sampattānan ti dinnaṭṭhānaṃ sampattānaṃ .
Tatthāti dinnaṭṭhānaṃ , sampattānaṃyevāti sambandho .
Tassa vihārassāti paviṭṭhavihārassa .
Tasmiṃ tasmiṃ ṭhāneti gāmadvāravīthicatukkasaṅkhāte tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne .
Antoupacāragatānan ti ettha antoupacāro nāma dvādasahatthabbhantaraṃ .
Gāmadvārūpacāra
M0.503 vīthicatukkūpacāra gharūpacāresu tīsu gharūpacārassa visesaṃ dassento āha ‘‘ gharūpacāro cetthā ’’ tiādi .Etthāti tīsu upacāresu .
Gharūpacāro veditabboti sambandho .
Eko upacāro etthāti ekūpacāraṃ gharaṃ .
Imesan ti catunnaṃ gharānaṃ .
Tatthāti catūsu gharesu .
Ekakulassa yaṃ gharanti sambandho .
Ekavaḷañjan ti ekadvārena samānaparibhogaṃ .
Tatthāti ekūpacāre .
Yaṃ pana ekaṃ gharaṃ katanti sambandho .
Sukhavihāratthāyāti kalahaṃ vicchinditvā sukhavihāratthāya .
Tasmiṃ tasmiṃ ṭhāneti bhittiyā paricchinne tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne .
Yasmiṃ pana ghare nisīdāpentīti sambandho .
Yampi nivesananti yojanā .
Yo pana uddesalābho uppajjati , so pāpuṇātīti yojanā .
Kiñcāpi dissanti , tathāpīti yojanā .
Yo panāti bhikkhu pana , labhatīti sambandho .
Aññasmin ti attanā aññasmiṃ .
Tenāti uddesabhattaṃ labhantena bhikkhunā .
Kālaṃ paṭimānentesūti bhojanakālaṃ paṭimānentesu bhikkhūsu , nisinnesūti sambandho .
Koci
V2.143 manusso vadatīti sambandho .Saṅghuddesapattaṃ detha iti vāti yojanā .
‘‘ Eseva nayo ’’ ti iminā pattassa ṭhāne bhikkhuṃ pakkhipitvā vutte atidisati .
Etthāti uddesabhatte , evaṃvacane vā .
Pesaloti piyasīlo .
Tenāti uddesakena .
Kinti jānātīti āha ‘‘ dasavassena laddhan ’’ ti .
Tassāti uddesakassa , vacananti sambandho .
Appasaddāti saṇikasaddā .
‘‘ Apasaddā ’’ tipi pāṭho , nissaddāti attho .
Sabbanavakassāti sabbesaṃ bhikkhūnaṃ navakassa .
Chāyāyapi pucchiyamānāyāti anādare bhummavacanaṃ , sāmivacanaṃ vā .
Na labhatīti pāpuṇāpitattā na labhati .
Nisinnassāpi niddāyantassāpīti anādare sāmivacanaṃ , bhikkhussa nisinnassāpi niddāyantassāpīti attho .
Hīti saccaṃ .
Etaṃ bhājanīyabhaṇḍaṃ
M0.504 nāmāti yojanā .Tatthāti ‘‘ sampattasseva pāpuṇātī ’’ ti vacane .
Upacārenāti dvādasahatthūpacārena .
Tasmin ti antoparikkhepe .
Koci upāsako pahiṇātīti sambandho .
Paṇītabhojanānan ti paṇītabhojanehi .
Udakassāti udakena , pūretvāti sambandho .
Āgatā manussāti sambandho .
Yenāti bhikkhunā .
Yan ti vatthu .
Ticīvaraparivāran ti ticīvarena parivāritaṃ , ticīvaraparivāravantaṃ vā uddesabhattanti attho .
Hi saccaṃ assa bhikkhussa puññaviseso īdisoti yojanā .
Nanu udakaṃpissa puññavisesaṃ , kasmā aññaṃ uddesabhattaṃ labhatīti āha ‘‘ udakaṃ panā ’’ tiādi .
Gahetvā āgatā te manussāti yojanā .
Tesan ti mahātherādīnaṃ .
Daharasāmaṇerehīti daharehi sāmaṇerehi , laddhesūti sambandho .
Tatthāti uddesabhatte .
Puratoti mahātherānaṃ purato .
Patteti saṅghuddesapatte , agāhiteyevāti sambandho .
Āhaṭampi uddesabhattanti sambandho .
Eko vadatīti sambandho .
Soti manusso , bhaṇatīti sambandho .
Yathā te ruccati , tathā vatvā āharāti yojanā .
Vissaṭṭhadūto nāmāti attano ruciṃ vissajjitvā tassa ruciyā vissaṭṭho dūto nāma .
Paṭipāṭipattaṃ vāti saṅghato paṭipāṭiyā laddhaṃ pattaṃ vā , idaṃ nimantanabhattaṃ sandhāya vuttaṃ .
Yaṃ icchatīti vissaṭṭhadūto yaṃ icchati .
Soti bālo , na vattabboti sambandho .
Pucchāsabhāgena vadeyyāti sambandho .
Tatoti vadanakāraṇā .
Kūṭaṭṭhitikā
V2.144 nāmāti aññehi uddesabhattehi missetvā ujukaṭṭhitikāya pavattitvā kūṭena pavattā ṭhitikā nāma hoti .Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘ rañño vā hī ’’ tiādi .
Ekacārikabhattānīti pati ekaṃ katvā caritabbāni bhakkhitabbānīti ekacārikāni , aññehi uddesabhattehi amissetvā pati ekaṃ katvā bhakkhitabbānīti vuttaṃ
M0.505 hoti , tāniyeva bhattāni ekacārikabhattāni .Ekacce bhikkhū gatāti sambandho .
Tesūti ekaccesu bhikkhūsu .
Taṅkhaṇaṃyevāti tasmiṃ nisinnakkhaṇeyeva .
Puna taṅkhaṇaṃyevāti tasmiṃ gāhaṇakkhaṇeyeva .
‘‘ Paṇītabhattan ’’ ti vutte ‘‘ kativassato paṭṭhāyā ’’ ti vadanti ,‘‘ ettakavassato nāmā ’’ ti vutteti yojanā .
Gāhiteti ṭhitikaṃ ajānantehi āgantukehi patte gāhite .
Āgatehipi ṭhitikaṃ jānanakabhikkhūhīti sambandho .
Eseva nayo paratopi .
Bhikkhūyeva āgacchantūti pattaṃ aggahetvā bhikkhūyeva āgacchantūti adhippāyo .
Neti ṭhitikaṃ ajānante āgantuke .
Rājā bhojetvāti rājā attano gehe bhojetvā .
Nesan ti āgantukānaṃ , pattepīti sambandho .
Yaṃ āhaṭan ti yaṃ bhattaṃ abhuñjitvā āhaṭaṃ .
Taṃ na gāhetabban ti taṃ bhattaṃ ṭhitikāya na gāhetabbaṃ thokattā .
Nesan ti āgantukānaṃ .
Gīvā hotīti iṇaṃ hoti .
Iṇaṃ nāma paṭidātabbasabhāvo hoti , tasmā paṭidātabbanti adhippāyo .
Etthāti ṭhitikaṃ ajānitvā bhuttaṭṭhāne .
Tāva nisīditabban ti tāva āgametvā nisīditabbaṃ .
Pattaṭṭhānena gāhaṇampi gīvāsadisoti purimatherassa mati bhaveyya .
Evañhi sati dvinnaṃ therānaṃ vādo sadisoyeva .
Eko piṇḍapātoti sambandho .
Tathārūpoti ticīvaraparivāro satagghanako .
Ayan ti piṇḍapāto .
Iti vuttaṃ aṭṭhakathāsu .
Eko bhikkhūti sambandho .
Antarābhaṭṭhakoti uddesabhattassa antare vemajjhe bhassati galatīti antarābhaṭṭhako .
Paripuṇṇavasso yo pana sāmaṇeroti yojanā .
Tassa upasampajjitasāmaṇerassa ṭhitikā atikkantāti sambandho .
Soti uddesabhattapatto bhikkhu .
Samīpeti attano samīpe .
Tañce theyyāya harantīti taṃ pattaṃ pattahārakā theyyāya haranti ce .
Gīvā hotīti pattadāpakassa gīvā hoti .
So bhikkhūti samīpe nisinno so bhikkhu .
Assāti pattadāpakassa .
‘‘ Ayan ’’ ti potthakesu pāṭho atthi , so na sundaro .
Tatoti uddesabhattagharato .
‘‘ Suhaṭo ’’ ti vacanassa atthaṃ dassento āha ‘‘ bhattassa dinnattā gīvā na hotī ’’ ti .
Sādiyanakoti
V2.145M0.506 uddesabhattasādiyanako , hotīti sambandho .Dasahipi pattehi bhattaṃ āharāpetvāti yojanā .
Bhikkhudattiyaṃ nāmāti bhikkhunā dattiyaṃ nāma .
So bhikkhūti sādiyanako so bhikkhu .
Te bhikkhūti piṇḍapātike te bhikkhū .
Etha bhante mayhaṃ sahāyā hotha iti vatvāti sambandho .
Tassāti upāsakassa .
Tatthāti upāsakassa ghare .
Tassevāti sādiyanakasseva .
Itareti navapiṇḍapātikā .
Nesan ti dasannaṃ bhikkhūnaṃ .
Tassa bhikkhunoti sādiyanakassa bhikkhuno .
Bhuttāvīnan ti bhuttavantānaṃ .
Teti navapiṇḍapātikā , vuttā gacchantīti sambandho .
Tatthāti upāsakassa ghare .
Tatrāti dasasu bhikkhūsu .
Madhurena sarena anumodanaṃ karontassa ekassa dhammakathaṃ sutvāti yojanā .
Akatabhāgo nāmāti pubbe na kariyitthāti akato , soyeva bhāgo koṭṭhāsoti akatabhāgo , āgantukabhāgo nāmāti attho .
Eko upāsako detīti sambandho .
Iman ti khādanīyabhojanīyaṃ .
Pattasāmikassa dātabbanti yojanā .
Ṭhapetvāti pakatiyā ṭhapetvā .
‘‘ Sabbo saṅgho bhuñjatū ’’ ti vatvā ca kiñci avatvā ca gatepi paṭhamameva ‘‘ sabbaṃ saṅghikaṃ pattaṃ dethā ’’ ti vuttattā bhājetvā paribhuñjitabbaṃ .
Pātiyā āharitvāti sambandho .
Ekekaṃ ālopan ti ekekassa bhikkhussa ekekaṃ ālopaṃ .
Acchatīti vasati .
Kassa teti kassa atthāya tayā , ānītanti yojanā .
‘‘ Ekena bhikkhunā ’’ ti padaṃ ‘‘ gāhetabban ’’ ti pade kāritakammaṃ ,‘‘ bhattan ’’ ti dhātukammaṃ tabbapaccayo vadati .
Kiṃ āharīyatīti avatvāti kiṃ vatthu tayā āharītīti upāsakaṃ apucchitvā .
‘‘ Kiṃ āharissasī ’’ tipi pāṭho , kiṃ vatthuṃ tvaṃ āharissasīti attho .
Saparivārāya yāguyā ca mahagghānaṃ phalānañca paṇītānaṃ khajjakānañca tathā āveṇikā ṭhitikā kātabbāti yojanā
M0.507 .Ekā eva ṭhitikāti samānā eva ṭhitikā .
Tathā phāṇitassāti ettha tathāsaddena ‘‘ ekā eva ṭhitikā vaṭṭatī ’’ ti padaṃ atidisati .
Iti uddesabhattakathāya yojanā samattā .