5. Sahaseyyasikkhāpadaṃ
49. Pañcame muṭṭhā sati etesanti muṭṭhassatī .
Natthi sampajānaṃ etesanti asampajānā .
Bhavaṅgotiṇṇakāleti niddokkamanakāle .
50.‘‘ Pakatiyā ’’ ti padaṃ ‘‘ dentī ’’ ti pade visesanaṃ .
Te bhikkhū dentīti sambandho .
‘‘ Gāravenā ’’ ti padañca ‘‘ sikkhākāmatāyā ’’ ti padañca ‘‘ dentī ’’ ti pade hetu .
Sīsassa upadhānaṃ ussīsaṃ , tassa karīyate ussīsakaraṇaṃ
M0.8 , taṃyeva attho payojanaṃ ussīsakaraṇattho , tadatthāya .Tatrāti purimavacanāpekkhaṃ ,‘‘ sikkhākāmatāyā ’’ ti vacaneti attho .
Nidassananti seso .
Atha vā sikkhākāmatāyāti paccatte bhummavacanaṃ .
‘‘ Idampissa hoti sīlasmin ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.195 ādayo ) viya .
Idampi sikkhākāmatāya ayaṃ sikkhākāmatā sikkhākāmabhāvo hotīti yojanā .
Esa nayo ‘‘ tatridaṃ samantapāsādikāya samantapāsādikattasmin ’’ tiādīsupi .
Bhikkhū khipantīti yojanā .
Tan ti āyasmantaṃ rāhulaṃ .
Athāti khipanato pacchā .
Idan ti vatthu .
Sammuñcanikacavarachaḍḍanakāni sandhāya vuttaṃ .
Tenāyasmatā rāhulena pātitaṃ nu khoti yojanā .
So panāyasmā gacchatīti sambandho .
Aparibhogā aññesan ti aññehi na paribhuñjitabbā .
51. Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Sayanaṃ seyyā , kāyapasāraṇakiriyā , sayanti etthāti seyyā , mañcapīṭhādi .
Tadubhayampi ekasesena vā sāmaññaniddesena vā ekato katvā ‘‘ sahaseyyan ’’ ti vuttanti dassento āha ‘‘ seyyā ’’ tiādi .
Tatthāti dvīsu seyyāsu .
Tasmāti yasmā dve seyyā dassitā , tasmā .
‘‘ Sabbacchannā ’’ tiādinā lakkhaṇaṃ vuttanti yojanā .
Pākaṭavohāran ti loke viditaṃ vacanaṃ .
Dussakuṭiyan ti dussena chāditakuṭiyaṃ .
Aṭṭhakathāsu yathāvutte pañcavidhacchadaneyeva gayhamāne ko dosoti āha ‘‘ pañcavidhacchadaneyevā ’’ tiādi .
Yaṃ pana
V1.8 senāsanaṃ parikkhittanti sambandho .Pākārena vāti iṭṭhakasilādārunā vā .
Aññena vāti kilañjādinā vā .
Vatthenapīti pisaddo pageva iṭṭhakādināti dasseti .
Yassāti senāsanasaṅkhātāya seyyāya .
Uparīti vā samantatoti vā yojanā .
Ekena dvārena pavisitvā sabbapāsādassa vaḷañjitabbataṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ ekūpacāro ’’ ti .
Satagabbhaṃ vā catussālaṃ ekūpacāraṃ hotīti sambandho .
Tan ti senāsanasaṅkhātaṃ seyyaṃ .
Tatthāti senāsanasaṅkhātāyaṃ seyyāyaṃ .
Sambahulā sāmaṇerā sace honti , eko bhikkhu sace hotīti yojanā .
‘‘ Sāmaṇerā ’’ ti
M0.9 idaṃ paccāsannavasena vuttaṃ , upalakkhaṇavasena vā aññehipi sahaseyyānaṃ āpattisambhavato .Teti sāmaṇerā .
Sabbesan ti bhikkhūnaṃ .
Tassāti sāmaṇerassa .
Eseva nayoti eso eva nayo , na añño nayoti attho .
Atha vā eseva nayoti eso iva nayo , eso etādiso nayo iva ayaṃ nayo daṭṭhabboti attho .
Api cāti ekaṃsena .
Etthāti imasmiṃ sikkhāpade .
Catukkan ti ekāvāsaekānupasampannaṃ , ekāvāsanānupasampannaṃ , nānāvāsaekānupasampannaṃ , nānāvāsanānupasampannanti catusamūhaṃ , catuparimāṇaṃ vā .
Yoti bhikkhu .
Hi saddo vitthārajotako , taṃ vacanaṃ vitthārayissāmīti attho , vitthāro mayā vuccateti vā .
Devasikan ti divase divase .
Ṇika paccayo hi vicchatthavācako .
Yopi sahaseyyaṃ kappeti , tassāpi āpattīti yojetabbo .
Tatrāti ‘‘ tiracchānagatenāpī ’’ ti vacane .
‘‘ Apadānaṃ ahimacchā , dvipadānañca kukkuṭī ;
Catuppadānaṃ majjārī , vatthu pārājikassimā ’’ ti .( pārā . aṭṭha .1.55);
Imaṃ gāthaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ vuttanayenevā ’’ ti .
Tasmāti yasmā veditabbo , tasmā .
Godhāti kuṇḍo .
Biḷāloti ākhubhujo .
Maṅgusoti nakulo .
Asambaddhabhittikassa katapāsādassāti yojanā .
Tulāti ettha tulā nāma thambhāna , mupari dakkhiṇuttaravitthāravasena ṭhapito dāruviseso thalati thambhesu patiṭṭhātīti katvā .
Tā pana heṭṭhimaparicchedato tisso , ukkaṭṭhaparicchedena pana pañcasattanavādayo .
Nānūpacāre pāsādeti sambandho .
Vāḷasaṅghāṭādīsūti
V1.9 vāḷarūpaṃ dassetvā katesu saṅghāṭādīsu .Ādisaddena tulaṃ saṅgaṇhāti .
Ettha ca saṅghāṭo nāma tulāna , mupari pubbapacchimāyāmavasena ṭhapito kaṭṭhaviseso sammā ghaṭenti ettha gopānasyādayoti
M0.10 katvā .Te pana tayo honti .
Nibbakosabbhantareti chadanakoṭiabbhantare .
Parimaṇḍalaṃ vā caturassaṃ vā senāsanaṃ hotīti sambandho .
Tatrāti tasmiṃ senāsane .
Aparicchinno gabbhassa upacāro etesanti aparicchinnagabbhūpacārā sabbagabbhā , te pavisantīti attho .
Nipannānaṃ bhikkhūnanti yojanā .
Tatrāti tasmiṃ pamukhe .
Pamukhassa sabbacchannattā , sabbaparicchannattā ca āpattiṃ karotīti yojanā .
Nanu pamukhe channameva atthi , no paricchannanti āha ‘‘ gabbhaparikkhepo ’’ tiādi .
Hīti saccaṃ .
Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttanti sambandho .
Jagatīti pathaviyā ca mandirālindavatthussa ca nāmametaṃ .
Idha pana mandirālindavatthusaṅkhātā bhūbhedā gahitā .
Tatthāti andhakaṭṭhakathāyaṃ .
Kasmā pāḷiyā na sametīti āha ‘‘ dasahatthubbedhāpī ’’ tiādi .
Hīti yasmā .
Tatthāti andhakaṭṭhakathāyaṃ .
Yepi mahāpāsādā hontīti yojanā .
Tesupīti mahāpāsādesupi .
Sudhāchadanamaṇḍapassāti ettha ‘‘ sudhā ’’ ti idaṃ upalakkhaṇavasena vuttaṃ yena kenaci chadanamaṇḍapassāpi adhippetattā .
Maṇḍaṃ vuccati sūriyarasmi , taṃ pāti rakkhati , tato vā jananti maṇḍapaṃ .
Nanu ekūpacāraṃ hoti pākārassa chiddattāti āha ‘‘ na hī ’’ tiādi .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Vaḷañjanatthāya evāti evakāro yojetabbo .
Tenāha ‘‘ na vaḷañjanūpacchedanatthāyā ’’ ti .
Atha vā ‘‘ saddantaratthāpohanena saddo atthaṃ vadatī ’’ ti ( udā . aṭṭha .1; dī . ni . ṭi .1.1; ma . ni . ṭī .1. mūlapariyāyasuttavaṇṇanā ; saṃ . ni . ṭī .1.1. oghataraṇasuttavaṇṇanā ; a . ni . ṭī .1.1. rupādivaggavaṇṇanā ) vuttattā ‘‘ na vaḷañjanūpacchedanatthāyā ’’ ti vuttaṃ .
Kavāṭan ti ettha dvārameva adhippetaṃ pariyāyena vuttattā , asati ca dvāre kavāṭassābhāvato .
Saṃvaraṇavivaraṇakāle kavati saddaṃ karotīti kavāṭaṃ .
Tatrāti ‘‘ ekūpacārattā ’’ ti vacane .
Yassāti paravādino .
Anuyogo siyāti yojanā .
Idhāti imasmiṃ sahaseyyasikkhāpade , vuttanti sambandho .
Tatthāti pihitadvāre gabbhe .
Soti paravādī .
Sabbacchannattā āpatti iti vutteti yojanā .
Eseva nayo
M0.11 ‘‘ sabbaparicchannatā na hotī ’’ ti etthāpi .Paccāgamissatīti pati āgamissati , puna āgamissatīti attho .
Byañjanamattenevāti ‘‘ sabbacchannā ’’ tiādiakkharapadamatteneva , na atthavasena .
‘‘ Evañca satī ’’ ti
V1.10 iminā abyāpitadosaṃ dasseti .Tatoti anāpattito , parihāyeyyāti sambandho .
Tasmāti yasmā aniyatesu vuttaṃ , tasmā .
Tatthāti aniyatesu .
Idhāpīti imasmiṃ sikkhāpadepi .
Yaṃ yan ti senāsanaṃ .
Sabbatthāti sabbesu senāsanesu , sahaseyyāpatti hotīti sambandho .
53. Dvīsu aṭṭhakathāvādesu mahāaṭṭhakathāvādova yuttoti so pacchā vutto .
Imināpīti senambamaṇḍapenāpi .
Etan ti jagatiyā aparikkhittataṃ .
Yathāti yaṃsaddattho tatiyantanipāto , yena senambamaṇḍapenāti atthoti .
Pañcamaṃ .