2. Ajapālakathā
4. Na bhagavāti ettha nakāro ‘‘ upasaṅkamī ’’ ti padena yojetabbo , na upasaṅkhamīti hi attho .
Tamhā samādhimhāti tato arahattaphalasamāpattisamādhito .
Anantarameva anupasaṅkamanaṃ upamāya āvikaronto āha ‘‘ yathā panā ’’ tiādi .
Iccevaṃ vuttaṃ na hotīti yojanā .
Idan ti idaṃ atthajātaṃ .
Etthāti ‘‘ bhutvā sayatī ’’ ti vākye .
Evan ti upameyyajotako .
Idhāpīti imissaṃ ‘‘ atha kho bhagavā ’’ tiādipāḷiyampi .
Idan ti ayamattho dīpito hotīti yojanā .
Etthāti ‘‘ atha kho bhagavā ’’ tiādipāṭhe .
Aparānipīti pallaṅkasattāhato aññānipi .
Tatrāti ‘‘ aparānipī ’’ tiādivacane .
Bhagavati nisinne satīti yojanā .
Kira saddo vitthārajotako
M0.192 .Kiṃ nu khoti parivitakkanatthe nipāto .
Ekaccānan ti appesakkhānaṃ ekaccānaṃ .
Tāsan ti devatānaṃ .
Balādhigamaṭṭhānan ti balena tejasā adhigamaṭṭhānaṃ .
Animisehīti ummisehi .
Sattāhan ti kammatthe cetaṃ upayogavacanaṃ , accantasaṃyoge vā .
Evañhi sati ‘‘ kālan ’’ ti kammaṃ veditabbaṃ .
Taṃ ṭhānan ti animisehi akkhīhi olokiyamānaṭṭhānaṃ .
Athāti animisasattāhassa anantare .
Ratanacaṅkameti ratanamaye caṅkame .
Taṃ ṭhānan ti caṅkamaṭṭhānaṃ .
Tatoti caṅkamasattāhato .
Ratanagharan ti ratanamayaṃ gehaṃ .
Tatthāti ratanaghare abhidhammapiṭakaṃ vicinantoti sambandho .
Etthāti ratanaghare , abhidhammapiṭake vā , niddhāraṇe cetaṃ bhummavacanaṃ .
Taṃ ṭhānan ti abhidhammapiṭakavicinanaṭṭhānaṃ .
Evan tiādi pubbavacanassa nigamavasena pacchimavacanassa anusandhinidassanaṃ .
Tenāti ajapālānaṃ
V1.170 nisīdanakāraṇena .Assāti nigrodhassa .
‘‘ Ajapālanigrodhotveva nāman ’’ ti iminā upacāravasena nāmalabhanaṃ dasseti .
Ajapā brāhmaṇā lanti nivāsaṃ gaṇhanti etthāti ajapālo , uṇhakāle vā antopaviṭṭhe aje attano chāyāya pāletīti ajapālo , ajapālo ca so nigrodho ceti ajapālanigrodhoti vacanatthānipi pakaraṇantaresu ( udā . aṭṭha .4) dassitāni .
Tatrāpīti ajapālanigrodhepi .
Bodhitoti bodhirukkhato .
Etthāti ajapālanigrodhe .
Bhagavati nisinneti yojanā .
Tatthāti ‘‘ atha kho aññataro ’’ tiādivacane .
Soti brāhmaṇo .
Diṭṭhamaṅgaliko nāmāti diṭṭhasutamutasaṅkhātesu tīsu maṅgalikesu diṭṭhamaṅgaliko nāma kirāti attho .
‘‘ Mānavasena … pe … vuccatī ’’ ti iminā ‘‘ huṃhun ’’ ti karotīti huṃhuṅko , huṃhuṅko jāti sabhāvo imassāti huṃhuṅkajātikoti vacanatthaṃ dasseti .
Tenāti brāhmaṇena .
Sikhāppattan ti aggappattaṃ .
Tassāti udānassa .
Yoti puggalo , paṭijānātīti sambandho .
‘‘ Na diṭṭhamaṅgalikatāyā ’’ ti iminā avadhāraṇaphalaṃ dasseti .
‘‘ Bāhitapāpadhammattā ’’ ti iminā bāhito
M0.193 pāpo dhammo anenāti bāhitapāpadhammoti vacanatthaṃ dasseti .‘‘ Huṃhuṅkārapahānenā ’’ ti iminā natthi huṃhuṅkāro imassāti nihuṃhuṅkoti vacanatthaṃ dasseti .
Rāgādikasāvābhāvenāti iminā natthi rāgādikasāvo imassāti nikkasāvoti vacanatthaṃ dasseti .
‘‘ Bhāvanānuyogayuttacittatāyā ’’ ti iminā yataṃ anuyuttaṃ attaṃ cittaṃ imassāti yatattoti vacanatthaṃ dasseti .
Ettha hi yatasaddo vīriyavācako , yatadhātuyā nipphanno , attasaddo cittapariyāyo .
Yatasaddassa yamudhātuyā ca nipphannabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ sīlasaṃvarena vā ’’ tiādi .
‘‘ Saññatacittatāyā ’’ ti iminā yamati saṃyamatīti yataṃ , yataṃ attaṃ cittaṃ imassāti yatattoti vacanatthaṃ dasseti .
Saccāni vidanti jānantīti vedānīti vacanatthena maggañāṇāni vedāni nāmāti dassento āha ‘‘ catumaggañāṇasaṅkhātehi vedehī ’’ ti .
‘‘ Catumaggañāṇasaṅkhātānan ’’ ti vibhattipariṇāmaṃ katvā ‘‘ vedānan ’’ tipadena yojetabbo .
Antan ti nibbānaṃ .
Tañhi yasmā saṅkhārānaṃ avasāne jātaṃ , tasmā antanti vuccati .
Puna antan ti arahattaphalaṃ .
Tañhi yasmā maggassa pariyosāne pavattaṃ , tasmā antanti vuccati .
‘‘ Maggabrahmacariyassa vusitattā ’’ ti iminā vusitaṃ maggasaṅkhātaṃ brahmacariyaṃ anenāti vusitabrahmacariyoti vacanatthaṃ dasseti .
Dhammena brahmavādaṃ vadeyyāti vuttavacanassa atthaṃ dassento āha ‘‘ brāhmaṇo ahanti etaṃ vādaṃ dhammena vadeyyā ’’ ti .
Dhammenāti bhūtena sabhāvena .
Loketi ettha sattalokovādhippetoti āha ‘‘ sakale lokasannivāse ’’ ti .