Issues
Pācityādiyojanā
Pācityādiyojanā

Nigamanakathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Nigamanakathāvaṇṇanā

Evaṃ vinayasaṃvaṇṇanaṃ katvā idāni taṃ nigamento āha ‘‘ ettāvatā ’’ tiādi .
Tattha ettāvatāti ettakena ‘‘ yo kappakoṭīhipi appameyyan ’’ tiādivacanato ( pārā . aṭṭha .1. ganthārambhakathā ) paṭṭhāya ‘‘ navasaṅgahitavaggavaṇṇanā niṭṭhitā ’’ ti vacanapariyosānānaṃ akkharapadabyañjanānaṃ samudāyabhūtena vacanakkamena , samattāti sambandho .
Ubhatovibhaṅgakhandhakaparivāravibhattidesanan ti ubhatovibhaṅgena ca khandhakena ca parivārena ca vibhajitabbadesanaṃ vinayapiṭakanti sambandho .
Nāthoti bhikkhubhikkhunīnaṃ hitapaṭipattiṃ yācanaṭṭhena ca kilesānaṃ upatāpanaṭṭhena ca veneyyānaṃ hitasukhaṃ āsīsanaṭṭhena ca cittissariyaṭṭhena ca nātho .
Veneyyan ti vinetabbaṭṭhena veneyyaṃ .
Jinoti pañcamārānaṃ jitaṭṭhena jino .
Ayaṃ panettha yojanā – nātho veneyyaṃ vinento jino ubhatovibhaṅgakhandhakaparivāravibhattidesanaṃ yaṃ vinayapiṭakaṃ āhāti .
Samadhikasattavīsatisahassamattenāti saha adhikena sattasahassappamāṇena ca vīsatisahassappamāṇenaV2.271 ca ganthenāti sambandho .
Tassāti vinayapiṭakassa .
Samantapāsādikāti samantato pasādaṃ vahikā , janikā vā .
Tatrāyaṃ yojanā – tassa samadhikasattavīsatisahassamattena ganthena samantapāsādikā nāma saṃvaṇṇanā samattāti .
Tatridan ti tatra idaṃ .
‘‘ Tatrā ’’ ti padaṃ purimavacanāpekkhaṃ .
Tatra ‘‘ samantapāsādikā nāmā ’’ ti vacaneti hi attho .
Samantapāsādikattasmin ti paccattatthe cetaṃ bhummavacanaṃ hoti ‘‘ idampi sīlasmin ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.194 ādayo ) viya , samantapāsādikattanti attho .
Ayaṃ panettha yojanātatra ‘‘ samantapāsādikā nāmā ’’ ti vacane samantapāsādikāya idaṃ samantapāsādikattaṃM0.649 hotīti ayaṃ samantapāsādikabhāvoti attho .
Ācariyaparaṃparatotiādīsu gāthāsu vuttaṃ navavidhaṃ visesanapadaṃ ‘‘ na dissatī ’’ ti padena sambandhitabbaṃ .
Sampassatan ti sammā passantānaṃ viññūnanti sambandho .
Yatoti yasmā , na dissatīti sambandho .
Etthāti saṃvaṇṇanāyaṃ .
Samantapāsādikātvevāti samantapāsādikā iti eva nāma .
Vinayassāti vinayapiṭakassa .
Vineyyadamanakusalenāti vineyyānaṃ damane chekena .
Lokanāthenāti lokānaṃ nāthena .
Lokamanukampamānenāti lokaṃ anukampamānena .
Ayañhettha yojanā – ācariyaparaṃparato … pe … vibhaṅganayabhedadassanato sampassataṃ viññūnaṃ ettha kiñci apāsādikaṃ yato na dissati , tasmā vineyyadamanakusalena lokanāthena lokamanukampamānena bhagavatā vuttassa vinayassa ayaṃ samantapāsādikātveva saṃvaṇṇanā pavattāti .
Tissopi imā sīhaḷaṭṭhakathāyo sutvāti sambandho .
Kassa santike sutanti āha ‘‘ buddhamitto … pe … santike ’’ ti .
‘‘ Buddhamitto ’’ ti nāmena vissutassa yasassino vinayaññussa dhīrassa therassa santike sutvāti yojanā .
‘‘ Sutvā ’’ ti padaṃ ‘‘ āraddhā ’’ ti pade pubbakālakiriyāvisesanaṃ .
Mahāmeghavanuyyāne bhūmibhāge patiṭṭhito satthu mahābodhivibhūsito yo mahāvihāro atthīti yojanā .
Tassa mahāvihārassa dakkhiṇe disābhāge padhānagharaṃ padhānagharanāmakaṃ uttamaṃ sucicārittasīlena bhikkhusaṅghena sevitaṃ yaṃ pariveṇaṃ atthi , tattha kārayīti yojanā .
KonāmoV2.272 kārayīti āha ‘‘ uḷārakulasambhūto … pe … vissuto ’’ ti .
Tattha uḷārakulasambhūto saṅghupaṭṭhāyako sadā anākulāya saddhāya ratanattaye pasanno ‘‘ mahānigamasāmī ’’ ti vissuto upāsako kārayīti sambandho .
KaṃM0.650 kārayīti āha ‘‘ cāru … pe … sampannasalilāsayan ’’ ti .
Tattha cārupākārasaṃcitaṃ sobhena pākārena suṭṭhu citaṃ cinitaṃ manoramaṃ sītacchāyatarūpetaṃ sītacchāyena rukkhena upetaṃ sampannasalilāsayaṃ madhurajalādhāraṃ yaṃ pāsādaṃ kārayīti yojanā .
Mahānigamasāmino tatra pāsāde vasatāmayāti sambandho .
Kaṃ uddisitvā kīdisā kā āraddhāti āha ‘‘ sucisīlasamācāraṃ … pe … vinayavaṇṇanā ’’ ti .
Tattha sucisīlasamācāraṃ buddhasiri vhayaṃ theraṃ uddisitvā iddhā atthavinicchayādīhi paripuṇṇā yā vinayavaṇṇanā āraddhāti yojanā .
Kiṃnāmassa rañño katame saṃvacchare āraddhā , kismiṃ kāle pariniṭṭhitāti āha ‘‘ pālayantassa … pe … pariniṭṭhitā ’’ ti .
Tattha sakalaṃ laṅkādīpaṃ nirabbudaṃ katvāti sambandho .
Pālayantassa sirinivāsassa siripāla yasassino rañño jayasaṃvacchareti sambandho .
Samavīsatime kheme jayasaṃvacchare ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā āraddhā , ekavīsamhi rañño ekavīsatime saṃvacchare sampatte sati pariniṭṭhitāti yojanā .
Yathā attano saṃvaṇṇanā nirupaddavā sīghaṃ niṭṭhaṃ upagatā , evaṃ lokassa dhammūpasaṃhitā sīghaṃ gacchantūti āsīsaṃ dassento āha ‘‘ upaddavākule ’’ tiādi .
Tattha upaddavākule upaddavehi ākule loke sattaloke nirupaddavato upaddavavirahato yathā ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā ekasaṃvacchareneva niṭṭhaṃ upāgatā , evaṃ sabbassa lokassa āraddhā sabbepi dhammūpasaṃhitā atthā nirupaddavā sīghaṃ niṭṭhaṃ gacchantūti yojanā .
Attanā samācitassa puññassa icchitatthe pariṇāmanaṃ dassento āha ‘‘ ciraṭṭhitatthaṃ dhammassā ’’ tiādi .
Tattha dhammassa ciraṭṭhitatthaṃ imaṃ vinayasaṃvaṇṇanaṃ karontena saddhammabahumānena mayā yañca puññaṃ samācitaṃ , sabbassa tassa puññassa ānubhāvena sabbepi pāṇino dhammarājassa bhagavato saddhammarasasevino bhavantu .
SaddhammoM0.651V2.273 ciraṃ tiṭṭhatu , devo kāle vassaṃ vassanto ciraṃ pajaṃ sattasamūhaṃ tappetu .
Rājā dhammena medaniṃ rakkhatūti yojanā .
Iti saddo parisamāpanattho .
Iti pariniṭṭhaṃ suṭṭhu āpanaṃ daṭṭhabbantīti attho .
Saddhā ca buddhi ca vīriyañca saddhābuddhivīriyāni , visuddhāni ca tāni saddhābuddhivīriyāni ceti visuddhasaddhābuddhivīriyāni , paramāni ca tāni visuddhasaddhābuddhivīriyāni ceti paramavisuddhasaddhābuddhivīriyāni , tehi parimaṇḍito paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapaṭimaṇḍito , tena , therenāti sambandho .
Sīlañca ācāro ca ajjavañca maddavañca sīlācārajjavamaddavāni , tāni ādīni yesaṃ teti sīlācārajjavamaddavādayo , ādisaddena khantisoraccādayo saṅgaṇhāti , teyeva guṇāti sīlācārajjavamaddavādiguṇā , tesaṃ samudayoti sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayo , tena samudito suṭṭhu pākaṭoti sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamudito , tena therenāti sambandho .
Sakasamayo ca samayantaro ca sakasamayasamayantarā , teyeva pana gahanasadisattā gahananti sakasamayasamayantaragahanaṃ , tassa ajjhogāhaṇaṃ sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇaṃ , tasmiṃ samattho sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamattho .
Tena therenāti sambandho .
Visesena añjati pākaṭaṃ karotīti viyatto , puggalo , viyattassa idaṃ veyyattiyaṃ , sati .
Paññā ca veyyattiyañca paññāveyyattiyaṃ , tena samannāgatenāti sambandho .
Samannāgatena therenāti yojanā .
Tīṇi piṭakānīti tipiṭakaṃ , tameva pariyāpuṇitabbattā pariyattīti tipiṭakapariyatti , tassa pabhedo ettha satthusāsaneti tipiṭakapariyattipabhedaṃ , tasmiṃ .
Saha aṭṭhakathāyāti sāṭṭhakathaṃ , satthu sāsanaṃ , tasmiṃ satthusāsaneti sambandho .
Satthuno pariyattipaṭipattipaṭivedhavasena tividhaṃ sāsanaṃ satthusāsanaṃ , byāsopi yujjateva , tasmiṃ satthusāsane ‘‘ appaṭihata ’’ iti padena sambandhitabbaṃ .
Appaṭihataṃ ñāṇaṃ appaṭihatañāṇaṃ , idaṃ tasmiṃ vinayasaṃvaṇṇanākāle therassa paṭivedhañāṇābhāvatoM0.652 sutamayacintāmayañāṇaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Appaṭihatañāṇassa pabhāvo etassāti appaṭihatañāṇapabhāvo , tena therenāti sambandho .
Mahantaṃ veyyākaraṇametassāti mahāveyyākaraṇo , iminā sikkhāniruttiādīhi chaḷaṅge mahantaveyyākaraṇe therassa appaṭihatañāṇapabhāvataṃ dasseti , tena mahāveyyākaraṇena therenāti sambandho .
Karaṇaṃ vuccati ṭhānaṃ kariyati uccāriyati ettha , etenāti vā vacanatthena , karaṇassa sampattiV2.274 karaṇasampatti , tāya janitaṃ karaṇasampattijanitaṃ .
Sukhena theramukhato viniggataṃ sukhaviniggataṃ , karaṇasampattijanitena hetubhūtena sukhaviniggataṃ karaṇasampattijanitasukhaviniggataṃ .
Madhuravacanañca udāravacanañca madhurodāravacanaṃ , pubbapade uttarapadalopo , iminā keṭubhapakaraṇe ( subodhālaṃkāre 127-142 gāthāsu ) vuttesu dasasu saddaguṇesu madhuratāguṇena ca udāratāguṇena ca samannāgatabhāvaṃ dasseti .
Karaṇasampattijanitasukhaviniggatañca taṃ madhurodāravacanañceti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ .
Atha vā karaṇasampattijanitañca taṃ sukhaviniggatamadhurodāravacanañceti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ .
Elaṃ vuccati duruttadoso , natthi elametassāti nelā , soyeva vaṇṇo nelavaṇṇo , tena yuttaṃ nelavaṇṇayuttaṃ , karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ nelavaṇṇayuttametassāti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacananelavaṇṇayutto , thero .
Visesanaparapadasamāso , nelavaṇṇayuttakaraṇasampatti janitasukhaviniggatamadhurodāravacanoti hi attho , tena therenāti sambandho .
Yuttañca parisāya sotena anurūpattā , muttañca parisāya visāradattāti yuttamuttaṃ , vacanaṃ , taṃ vadati sīlenāti yuttamuttavādī , tena therenāti sambandho .
KammasassataucchedaissaranimmānādivasenaM0.653 nānā vādā etesanti vādino , nānāvādā janā , vādīnaṃ , vādīsu vā varo kammakiriyavādattāti vādivaro , tena therenāti sambandho .
Pāḷiyā atthaṃ vaṇṇetuṃ samatthattā mahanto kavi mahākavi , tena therenāti sambandho .
Atthadhammaniruttipaṭibhānavasena pabhinnāya paṭisambhidāya parivāritoti pabhinnapaṭisambhidāparivāro , tasmiṃ uttarimanussadhammeti sambandho .
Cha abhiññā ca paṭisambhidā ca chaḷabhiññāpaṭisambhidā , tā ādayo yesaṃ teti chaḷabhiññāpaṭisambhidādayo , ādisaddena tevijjādayo saṅgaṇhāti .
Chaḷabhiññāpaṭisambhidādayo pabhedā etassāti chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedo , soyeva guṇo chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedaguṇo , tena paṭimaṇḍito chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedaguṇapaṭimaṇḍito , tasmiṃ uttarimanussadhammeti sambandho .
Uttarimanussānaṃ jhānalābhiādīnaṃ dhammo uttarimanussadhammo , atha vā manussānaṃ kusalakammapathasaṅkhātadhammato uttarīti uttarimanussadhammo , jhānādidhammo , tasmiṃ ,‘‘ suppatiṭṭhita ’’ iti padena sambandhitabbaṃ .
Suppatiṭṭhitā buddhi etesanti suppatiṭṭhitabuddhino , tesaṃ therānanti sambandho .
Therānaṃ vaṃse pakārena dippanti , padīpo viyāti vā theravaṃsappadīpā , tesaṃ .
Thiro sīlasamādhipaññāsaṅkhāto guṇo etesamatthīti therā , tesaṃ , vaṃsālaṅkārabhūtenāti sambandho .
Mahāvihāre vasanasīlā vasanadhammā , vasane sādhukārīti vā mahāvihāravāsino , tesaṃ , therānanti sambandhoV2.275 .
Vaṃse alaṅkāro , vaṃsassa vāti vaṃsālaṅkāro , so hutvā bhūto , vaṃsālaṅkārabhāvaṃ vā pattoti vaṃsālaṅkārabhūto , tena therenāti sambandho .
Vipulā ca sā visuddhā ceti vipulavisuddhā , visesanobhayapado , vipulavisuddhā buddhi etassāti vipulavisuddhabuddhi , tena therenāti sambandho .
Nāmameva nāmadheyyaṃ , gahitaṃ nāmadheyyametassāti gahitanāmadheyyoM0.654 , tena therena katā samantapāsādikā nāma ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā tiṭṭhatūti sambandho .
Suddhacittassa tādino lokajeṭṭhassa mahesino ‘‘ buddho ’’ ti nāmampi yāva lokamhi pavattati , tāva lokanittharaṇesīnaṃ kulaputtānaṃ sīlavisuddhāya nayaṃ dassentī lokasmiṃ tiṭṭhatūti yojanā .
Iti nigamanassa atthayojanā samattā .