1. Mahākhandhakaṃ
1. Bodhikathā
Evūbhatovibhaṅgassa
V1.162M0.183 , katvāna yojanānayaṃ ;Mahāvaggakhandhakassa , karissaṃ yojanānayaṃ .
Ubhinnan ti ubhayesaṃ .
Pātimokkhānan ti pātimokkhavibhaṅgānaṃ .
Pātimokkhagahaṇena hettha tesaṃ vibhaṅgopi gahito abhedena vā uttarapadalopavasena vā .
Khandhakan ti paññattisamūhaṃ .
Khandhasaddo hettha paññattivācako .
Vinayapaññattiyo vuccanti ‘‘ khandho ’’ ti .
Tesaṃ samūho khandhako .
Athavā khandhoti rāsi .
Khandhasaddo hi rāsatthavācako .
Vinayapaññattirāsi vuccati ‘‘ khandho ’’ ti .
Kakāro pakāsakavācako .
Khandhānaṃ vinayapaññattirāsīnaṃ ko pakāsakoti khandhako ,
V1.163 taṃ khandhakaṃ .Ayaṃ panettha yojanā – ubhinnaṃ pātimokkhānaṃ saṅgītisamanantaraṃ khandhakovidā khandhakesu kusalā mahātherā yaṃ khandhakaṃ saṅgāyiṃsu , tassa khandhakassa dāni saṃvaṇṇanākkamo yasmā sampatto , tasmā tassa khandhakassa ayaṃ anuttānatthavaṇṇanā hotīti .
Ye atthāti sambandho .
Hisaddo padālaṅkāro .
Yesan ti padānaṃ .
Teti te atthe .
Bhaveti bhaveyya , bhavituṃ sakkuṇeyyāti attho .
Tesan ti atthānaṃ .
Kin ti kiṃ payojanaṃ .
Teti atthe , ñātunti sambandho .
Athavā teti atthā , avaṇṇitāti sambandho .
Tesaṃyevāti atthānameva .
Ayaṃ panettha yojanā – padabhājanīye yesaṃ padānaṃ ye atthā bhagavatā pakāsitā , tesaṃ padānanti pāṭhaseso , te atthe puna vadeyyāma ce , kadā pariyosānaṃ saṃvaṇṇanāya pariniṭṭhānaṃ bhave , na bhaveyyāti adhippāyo .
Ye ceva atthā uttānā , tesaṃ saṃvaṇṇanāya kiṃ payojanaṃ , na payojananti adhippāyo .
Adhippāyānusandhīhi ca adhippāyena ca anusandhinā ca byañjanena ca ye pana atthā anuttānā , te atthe , atthā vā avaṇṇitā
M0.184 yasmā ñātuṃ na sakkā , tasmā tesaṃyeva atthānaṃ ayaṃ saṃvaṇṇanānayo hotīti .Itisaddo parisamāpanattho .
1.‘‘ Tena … pe … verañjāyan ’’ tiādīsu ( pārā .1) karaṇavacane visesakāraṇamatthi viya ,‘‘ tena … pe … paṭhamābhisambuddho ’’ ti ettha kiñcāpi natthīti yojanā .
Asadisopamāyaṃ .
Kiñcāpi saddo garahatthajotako , pana- saddo sambhāvanatthajotako .
‘‘ Karaṇavacanenevā ’’ ti ettha evakārena upayogavacanaṃ vā bhummavacanaṃ vā nivāreti .
Abhilāpoti abhimukhaṃ atthaṃ lapatīti abhilāpo , saddo .
Āditoti verañjakaṇḍato .
Etan ti ‘‘ tena samayena buddho bhagavā uruvelāyan ’’ tiādivacanaṃ .
‘‘ Aññesupī ’’ ti vatvā tamevatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ ito paresū ’’ ti .
Yadi visesakāraṇaṃ natthi , kiṃ panetassa vacane payojananti codento āha ‘‘ kiṃ panetassā ’’ tiādi .
Etassāti ‘‘ tena samayena buddho bhagavā uruvelāyan ’’ tiādivacanassa .
Nidānadassanaṃ payojanaṃ nāmāti yojanā .
Tamevatthaṃ vibhāvetumāha ‘‘ yā hī ’’ tiādi .
Yā pabbajjā ceva yā upasampadā ca bhagavato anuññātāti yojanā .
Yāni ca anuññātānīti sambandho .
Tānīti pabbajjādīni .
Abhisambodhin ti arahattamaggañāṇapadaṭṭhānaṃ sabbaññutaññāṇañca sabbaññutaññāṇapadaṭṭhānaṃ arahattamaggañāṇañca .
Bodhimahāmaṇḍeti mahantānaṃ maggañāṇasabbaññutaññāṇānaṃ pasannaṭṭhāne bodhirukkhamūleti attho .
Evan tiādi nigamanaṃ .
Tatthāti
V1.164 yaṃ ‘‘ tena samayena uruvelāyan ’’ tiādivacanaṃ vuttaṃ , tattha .Uruvelāyan ti ettha urusaddo mahantapariyāyoti āha ‘‘ mahāvelāyan ’’ ti .
‘‘ Vālikarāsimhī ’’ ti iminā velāsaddassa rāsatthaṃ dasseti , kālasīmādayo nivatteti .
Yadi pana ‘‘ urū ’’ ti vālikāya nāmaṃ ,‘‘ velā ’’ ti mariyādāya , evañhi sati nanu uruyā velāti attho daṭṭhabboti āha ‘‘ velātikkamanahetu āhaṭā uru uruvelā ’’ ti .
Iminā
M0.185 velāya atikkamo velā uttarapadalopavasena , velāya āhaṭā uru uruvelā padavipariyāyavasenāti dasseti .Etthāti ‘‘ uruvelāyan ’’ tipade .
Tamevatthaṃ vibhāvento āha ‘‘ atīte kirā ’’ tiādi .
Anuppanne buddhe pabbajitvāti sambandho .
Tāpasapabbajjan ti isipabbajjaṃ , na samaṇapabbajjaṃ .
Katikavattan ti karaṇaṃ kataṃ , katena pavattaṃ katikaṃ , tameva vattaṃ katikavattaṃ .
Akaṃsu kirāti sambandho .
Yoti yo koci .
Aññoti attanā aparo .
So ākiratūti sambandho .
Pattapuṭenāti paṇṇena katena puṭena .
Tatoti katikavattakaraṇato .
Tatthāti tasmiṃ padese .
Tatoti mahāvālikarāsijananato , paranti sambandho .
Nanti taṃ padesaṃ .
Tan ti mahāvālikarāsiṃ .
‘‘ Bodhirukkhamūle ’’ ti ettha assattharukkhassa upacāravasena bodhīti nāmalabhanaṃ dassento āha ‘‘ bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇan ’’ tiādi .
Iminā cattāri saccāni bujjhatīti bodhīti vacanatthena catūsu maggesu ñāṇaṃ bodhi nāmāti dasseti .
Etthāti bodhimhi , bodhiyaṃ vā .
Samīpatthe cetaṃ bhummavacanaṃ .
Rukkhopīti pisaddena na maggañāṇamevāti dasseti .
Mūleti āsanne .
Paṭhamābhisambuddhoti anunāsikalopavasena sandhīti āha ‘‘ paṭhamaṃ abhisambuddho ’’ ti .
‘‘ Hutvā ’’ ti iminā ‘‘ paṭhaman ’’ tipadassa bhāvanapuṃsakaṃ dasseti .
Sabbapaṭhamaṃyevāti sabbesaṃ janānaṃ paṭhamameva abhisambuddho hutvāti sambandho .
Eko eva pallaṅko ekapallaṅkoti avadhāraṇasamāsaṃ dassento āha ‘‘ ekeneva pallaṅkenā ’’ ti .
‘‘ Sakiṃ … pe … ābhujitenā ’’ ti iminā avadhāraṇaphalaṃ dasseti .
Pallaṅkoti ca ūrubaddhāsanaṃ .
Vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedīti ettha tadaṅgādīsu ( paṭi . ma . aṭṭha .1.1.104) pañcasu vimuttīsu paṭippassaddhisaṅkhātā phalasamāpatti evādhippetāti āha ‘‘ phalasamāpattisukhan ’’ ti .
Phalasamāpattīti arahattaphalasamāpatti .
Sā hi viruddhehi upakkilesehi muccitaṭṭhena vimuttīti vuccati , tāya sampayuttaṃ sukhaṃ vimuttisukhaṃ , catutthajjhānikaṃ arahattaphalasamāpattisukhaṃ .
Athavā tāya jātaṃ sukhaṃ vimuttisukhaṃ , sakalakilesadukkhūpasamasukhaṃ
M0.186 .‘‘ Paṭisaṃvedayamāno ’’ tiiminā ‘‘ paṭisaṃvedī ’’ ti ettha ṇīpaccayassa kattutthaṃ dasseti .
Punappunaṃ suṭṭhu vadati anubhavatīti paṭisaṃvedī .
Paṭisaṃvedī hutvā nisīdīti sambandho .
Paccayākāran ti
V1.165 avijjādipaccayānaṃ uppādākāraṃ .Kasmā paccayākāro paṭiccasamuppādo nāmāti āha ‘‘ paccayākāro hī ’’ tiādi .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
‘‘ Aññamaññan ’’ tiiminā ‘‘ paṭiccā ’’ tipadassa kammaṃ dasseti ,‘‘ sahite ’’ tiiminā saṃsaddassatthaṃ .
‘‘ Dhamme ’’ tiiminā tassa sarūpaṃ .
Etthāti imissaṃ vinayaṭṭhakathāyaṃ .
Tatthāti ‘‘ anulomapaṭiloman ’’ tipade , anulomapaṭilomesu vā .
Sveva paccayākāro vuccatīti yojanā .
‘‘ Attanā kattabbakiccakaraṇato ’’ tiiminā anulomasaddassa sabhāvatthaṃ dasseti .
Svevāti paccayākāro eva .
Taṃ kiccan ti attanā kattabbaṃ taṃ kiccaṃ .
Tassa akaraṇatoti attanā kattabbakiccassa akaraṇato .
Iminā paṭilomasaddassa sabhāvatthaṃ dasseti .
Purimanayenevāti ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ tiādinā purimanayeneva .
Vāti athavā .
Pavattiyāti saṃsārapavattiyā .
Anulomoti anukūlo , anurūpo vā .
Itaroti ‘‘ avijjāyatvevā ’’ tiādinā vutto paccayākāro .
Tassāti pavattiyā .
Paṭilomoti paṭiviruddho , etthāti ‘‘ anulomapaṭiloman ’’ tipade .
Attho daṭṭhabboti ettha attho evāti sambhavato tassa phalaṃ vā ‘‘ saddantaratthāpohanena saddo atthaṃ vadatī ’’ ti vacanato ( udā . aṭṭha .1; dī . ni . ṭī .1.1; ma . ni . ṭī .1. mulapariyāyasuttavaṇṇanā ; saṃ . ni . ṭī .1.1. oghatarayasuttavaṇṇanā ; a . ni . ṭī .1.1. rupādivaggavaṇṇanā ) saddantaratthāpohanaṃ vā dassento āha ‘‘ ādito panā ’’ tiādi .
Yāva saddo avadhivacano .
Yāva antaṃ pāpetvāti sambandho .
Itoti imehi vuttehi dvīhi atthehi .
‘‘ Manasākāsī ’’ ti ettha ikāralopavasena sandhīti āha ‘‘ manasi akāsī ’’ ti .
Tatthāti ‘‘ manasākāsī ’’ tipade .
Yathāti yenākārena .
Idan ti imaṃ ākāraṃ .
Tatthāti ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ tiādipāṭhe avayavattho evaṃ veditabboti yojanā .
Samāsamajjhe tasaddena pubbapadasseva liṅgavacanāni gahetabbānīti āha ‘‘ avijjā ca sā paccayo cā ’’ ti
M0.187 .Vākye pana tasaddena parapadasseva liṅgavacanāni gahetabbāni .
‘‘ Avijjāpaccayā ’’ tipadaṃ ‘‘ sambhavantī ’’ tipadena sambandhitabbanti āha ‘‘ tasmā avijjāpaccayā saṅkhārā sambhavantī ’’ ti .
Sabbapadesūti ‘‘ saṅkhārapaccayā viññāṇan ’’ tiādīsu sabbesu padesu .
Yathā panāti yenākārena pana .
Idan ti imaṃ ākāraṃ .
Tatthāti ‘‘ avijjāya … pe … nirodho ’’ tiādivākye .
Avijjāyatvevāti ettha ‘‘ bhaddiyotvevā ’’ tiādīsu viya ‘‘ bhaddiyo iti evā ’’ ti padacchedo kattabbo , na evaṃ ‘‘ avijjāya iti evā ’’ ti , atha kho ‘‘ avijjāya tu evā ’’ ti kātabboti āha ‘‘ avijjāya tu evā ’’ ti .
‘‘ Pa atimokkhaṃ atipamokkhan ’’ tiādīsu ( kaṅkhā . aṭṭha . nidānavaṇṇanā ) viya upasaggabyattayena vuttaṃ , evamidha
V1.166 nipātabyattayena vuttanti daṭṭhabbaṃ .Tattha evasaddena sattajīvādayo nivatteti .
Tusaddo pakkhantaratthajotako .
Anulomapakkhato paṭilomasaṅkhātaṃ pakkhantaraṃ manasākāsīti attho .
Asesavirāganirodhasaddo ayuttasamāso , uttarapadena ca tatiyāsamāsoti āha ‘‘ virāgasaṅkhātena maggena asesanirodhā ’’ ti .
Tattha asesasaddaṃ virāgasaddena sambandhamakatvā nirodhasaddena sambandhaṃ katvā atthassa gahaṇaṃ ayuttasamāso nāma .
‘‘ Maggenā ’’ tiiminā virāgasaddassatthaṃ dasseti .
Maggo hi virajjanaṭṭhena virāgoti vuccati .
Saṅkhāranirodhoti ettha maggena nirodhattā anuppādanirodho hotīti āha ‘‘ saṅkhārānaṃ anuppādanirodho hotī ’’ ti .
Anuppādanirodhoti ca anuppādena nirodho samucchedavasena niruddhattā .
Evan ti yathā avijjāyatveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho , evaṃ tathāti attho .
Tatthāti ‘‘ evametassā ’’ tiādivacane .
Kevalasaddo sakalapariyāyoti āha ‘‘ sakalassā ’’ ti , anavasesassāti attho .
Athavā sattajīvādīhi amissitattā amissatthoti āha ‘‘ suddhassa vā ’’ ti .
‘‘ Sattavirahitassā ’’ ti iminā suddhabhāvaṃ dasseti .
Dukkhakkhandhassāti ettha khandhasaddo rāsatthavācakoti āha ‘‘ dukkharāsissā ’’ ti .
Etamatthaṃ
M0.188 viditvāti ettha etasaddassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ yvāyan ’’ tiādi .Tattha ‘‘ avijjādivasena … pe … nirodho hotī ’’ ti yvāyaṃ attho vuttoti yojanā .
Samudayo ca hotīti sambandho .
Viditavelāyan ti pākaṭavelāyaṃ pasiddhakāleti attho .
Imaṃ udānan ti ettha imasaddo vuccamānāpekkho .
Tasmiṃ atthe vidite satīti yojanā .
Pajānanatāyāti pakārena jānanabhāvassa .
Somanassayuttañāṇasamuṭṭhānan ti somanassena ekuppādādivasena yuttena ñāṇena samuṭṭhānaṃ , yuttaṃ vā ñāṇasaṅkhātaṃ samuṭṭhānaṃ udānanti sambandho .
Tattha udānan ti kenaṭṭhena udānaṃ ?
Udānaṭṭhena , modanaṭṭhena , kīḷanaṭṭhena cāti attho .
Kimidaṃ udānaṃ nāma ?
Pītivegasamuṭṭhāpito udāhāro .
Yathā ( udā . aṭṭha . ganthārambhakathā ) hi yaṃ telādiminitabbavatthu mānaṃ gahetuṃ na sakkoti visanditvā gacchati , taṃ ‘‘ avaseko ’’ ti vuccati .
Yañca jalaṃ taḷākaṃ gahetuṃ na sakkoti , ajjhottharitvā gacchati , taṃ ‘‘ ogho ’’ ti vuccati .
Evamevaṃ yaṃ pītivegasamuṭṭhāpitaṃ vitakkavipphāraṃ hadayaṃ sandhāretuṃ na sakkoti , so adhiko hutvā anto asaṇṭhahitvā vacīdvārena nikkhamanto paṭiggāhakanirapekkho udāhāraviseso ‘‘ udānan ’’ ti vuccati .
‘‘ Attamanavācaṃ nicchāresī ’’ ti iminā udadhātussa udāhāratthaṃ dasseti .
Tassāti udānassa attho evaṃ veditabboti yojanā .
Yadāti ettha dāpaccayassa atthavākyaṃ
V1.167 dassento āha ‘‘ yasmiṃ kāle ’’ ti .Haveti ‘‘ byattan ’’ ti imasmiṃ atthe nipāto .
Byattaṃ pākaṭanti hi attho .
Pātubhavantīti ettha pātunipātassa atthassa ‘‘ have ’’ ti nipātena vuttattā bhūdhātusseva atthaṃ dassento āha ‘‘ uppajjantī ’’ ti .
Anuloma paṭiloma paccayākāra paṭivedhasādhakāti anulomato ca paṭilomato ca paccayākārassa paṭivijjhanassa sādhakā .
Bodhipakkhiyadhammāti bodhiyā maggañāṇassa pakkhe bhavā sattatiṃsa dhammā .
Athavā pātunipātena saha ‘‘ bhavantī ’’ tipadassa atthaṃ dassento āha ‘‘ pakāsantī ’’ ti .
Imasmiṃ naye havesaddo ekaṃsatthavācako .
Have ekaṃsenāti hi attho .
Abhisamayavasenāti maggañāṇavasena
M0.189 .Maggañāṇañhi yasmā abhimukhaṃ cattāri saccāni samecca ayati jānāti , tasmā abhisamayoti vuccati .
‘‘ Kilesasantāpanaṭṭhenā ’’ ti iminā ābhuso kilese tāpetīti ātāpoti vacanatthaṃ dasseti .
Na vīriyasāmaññaṃ hoti , atha kho sammappadhānavīriyamevāti āha ‘‘ sammappadhānavīriyavato ’’ ti .
Iminā ātāpīti ettha īpaccayassa vantuatthaṃ dasseti .
Ārammaṇūpanijjhānalakkhaṇena cāti kasiṇādiārammaṇaṃ upagantvā nijjhānasabhāvena aṭṭhasamāpattisaṅkhātena jhānena ca .
Lakkhaṇūpanijjhānalakkhaṇena cāti aniccādilakkhaṇaṃ upagantvā nijjhānasabhāvena vipassanāmaggaphalasaṅkhātena jhānena ca .
‘‘ Bāhitapāpassā ’’ ti iminā bāhito aṇo pāpo anenāti brāhmaṇoti vacanatthaṃ dasseti .
Aṇasaddo hi pāpapariyāyo .
‘‘ Khīṇāsavassā ’’ ti iminā tassa sarūpaṃ dasseti .
Athassāti atha assa , tasmiṃ kāle brāhmaṇassāti attho .
Yā etā kaṅkhā vuttāti sambandho .
‘‘ Ko nu kho … pe … avocā ’’ tiādinā ( saṃ . ni .2.12) nayena ca tathā ‘‘ katamaṃ nu kho … pe … avocā ’’ tiādinā ( saṃ . ni .2.35) nayena ca paccayākāre vuttāti yojanā .
No kallo pañhoti ayutto pañho , duppañho esoti attho .
Tathāti evaṃ , tato aññathā vā .
Yā ca soḷasa kaṅkhā ( ma . ni .1.18; saṃ . ni .2.20) āgatāti sambandho .
Apaṭividdhattā kaṅkhāti yojanā .
Soḷasa kaṅkhāti atītavisayā pañca , anāgatavisayā pañca , paccuppannavisayā chāti soḷasavidhā kaṅkhā .
Vapayantīti vi apayanti , ikāralopenāyaṃ sandhi .
Vityūpasaggo dhātvatthānuvattako , apayanti – saddo apagamanatthoti āha ‘‘ apagacchantī ’’ ti .
‘‘ Nirujjhantī ’’ tiiminā apagamanatthameva pariyāyantarena dīpeti .
‘‘ Kasmā ’’ ti iminā ‘‘ yato pajānāti sahetudhamman ’’ ti vākyassa pubbavākyakāraṇabhāvaṃ dasseti .
Sahetudhamman ti ettha saha avijjādihetunāti sahetu , saṅkhārādiko paccayuppannadhammo .
Sahetu ca so dhammo cāti sahetudhammoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ avijjādikenā ’’ tiādi
V1.168 .‘‘ Paṭivijjhatī ’’ ti iminā pajānā tīti
M0.190 ettha ñādhātuyā avabodhanatthaṃ dasseti , māraṇatosanādike atthe nivatteti .Itīti tasmā , vapayantīti yojanā .
2. Paccayakkhayassāti paccayānaṃ khayaṭṭhānassa asaṅkhatassāti yojanā .
Tatrāti dutiyaudāne .
Khīyanti paccayā etthāti khayaṃ , nibbānanti āha ‘‘ paccayānaṃ khayasaṅkhātaṃ nibbānan ’’ ti .
‘‘ Aññāsī ’’ ti iminā avedīti ettha vidadhātuyā ñāṇatthaṃ dasseti , anubhavanalābhādike nivatteti .
Tasmā vapayantīti sambandho .
Vuttappakārāti paṭhamaudāne vuttasadisā .
Dhammāti bodhipakkhiyadhammā , catuariyasaccadhammā vā .
3. Imaṃ udānaṃ udānesīti sambandho .
Yena maggena viditoti yojanā .
Tatrāti tatiyaudāne .
So brāhmaṇo tiṭṭhatīti sambandho .
Tehi uppannehi bodhipakkhiyadhammehi vā yassa ariyamaggassa catusaccadhammā pātubhūtā , tena ariyamaggena vā vidhūpayanti yojanā .
Vuttappakāran ti suttanipāte vuttappakāraṃ .
Mārasenan ti kāmādikaṃ dasavidhaṃ mārasenaṃ .
‘‘ Vidhamento ’’ tiiminā vidhūpayan ti ettha dhūpadhātuyā vidhamanatthaṃ dasseti , limpanatthādayo nivatteti .
‘‘ Viddhaṃ sento ’’ tiiminā vidhamentoti ettha dhamudhātuyā dhaṃsanatthaṃ dasseti , saddatthādayo nivatteti .
‘‘ Sūriyova obhāsayan ’’ tipadassa ‘‘ sūriyo ivā ’’ ti atthaṃ dassento āha ‘‘ yathā ’’ tiādi .
Sūriyoti ādicco .
So hi yasmā paṭhamakappikānaṃ sūraṃ janeti , tasmā sūriyoti vuccati .
Abbhuggatoti abhimukhaṃ uddhaṃ ākāsaṃ gato , abbhaṃ vā ākāsaṃ uggato .
Abbha saddo hi ākāsapariyāyo .
Ākāso hi yasmā ābhuso bhāti dippati , tasmā ‘‘ abbhan ’’ ti vuccati .
Ayaṃ panettha opammasaṃsandanaṃ – yathā sūriyo obhāsayanto tiṭṭhati , evaṃ brāhmaṇo saccāni paṭivijjhanto .
Yathā sūriyo andhakāraṃ vidhamento tiṭṭhati , evaṃ brāhmaṇo mārasenampi vidhūpayantoti .
Etthāti etesu tīsu udānesu .
Paṭhamaṃ udānaṃ uppannanti sambandho .
Imissā khandhakapāḷiyā udānapāḷiṃ saṃsandanto āha ‘‘ udāne panā ’’ tiādi
M0.191 .Udāne pana vuttanti sambandho .
Tan ti udāne vuttavacanaṃ , vuttanti sambandho .
Accayenāti atikkamena , tamevatthaṃ vibhāvento āha ‘‘ tadā hī ’’ tiādi .
Tadāti ‘‘ sve āsanā vuṭṭhahissāmī ’’ ti rattiṃ uppāditamanasikārakāle .
Bhagavā manasākāsīti sambandho .
Purimā dve udānagāthā ānubhāvadīpikā hontīti yojanā .
Tassāti paccayākārapajānanapaccayakkhayādhigamassa .
Ekekamevāti
V1.169 anulomapaṭilomesu ekekameva .Paṭhamayāmañcāti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ , nirantaraṃ paṭhamayāmakālanti attho .
Idha panāti imasmiṃ khandhake pana .
Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘ bhagavā hī ’’ tiādi .
Tattha bhagavā udānesīti sambandho .
Visākhapuṇṇamāyāti visākhāya yuttāya puṇṇamāya .
‘‘ Aruṇo uggamissatī ’’ ti vattabbasamayeti sambandho .
Sabbaññutan ti sabbaññubhāvaṃ , anāvaraṇañāṇanti attho .
Tatoti aruṇuggamanato .
Taṃ divasan ti bhummatthe upayogavacanaṃ , tasmiṃ divaseti hi attho .
Accantasaṃyoge vā , taṃ divasaṃ kālanti hi attho .
Evaṃ manasi katvāti yathā taṃ divasaṃ anulomapaṭilomaṃ manasākāsi , evaṃ manasi katvāti attho .
Itīti evaṃ .
‘‘ Bodhirukkhamūle … pe … nisīdī ’’ ti evaṃ vuttaṃ taṃ sattāhanti yojanā .
Tatthevāti bodhirukkhamūleyeva .