7. Pādukavagga-atthayojanā
638. Aṅgulantaran ti pādaṅgulavivaraṃ .
Pādukan ti upāhanaviseso .
So hi pajjate imāyāti pādukāti vuccati , sā bahupaṭalā cammamayā vā hoti kaṭṭhamayā vā .
Paṭimuñcitvāti pādukaṃ paṭimuñcītvā .
640. Dvīhi janehi gahitoti sambandho .
Vaṃsenāti veṇunā , yāne nisinnoti sambandho .
Visaṅkharitvāti vipattiṃ karitvā .
Dvepīti dhammakathikadhammapaṭiggāhakasaṅkhātā ubhopi janā .
Vaṭṭatīti desetuṃ vaṭṭati .
641. Sayanagatassāti
V1.118 sayanaṃ gatassa , sayane nipannassāti attho .Nipannassa desetuṃ na vaṭṭatīti sambandho .
642. Tīsu pallatthikāsu yāya kāyaci pallatthikāya nisinnassa dhammaṃ desetuṃ na vaṭṭatīti dassento āha ‘‘ pallatthikāyā ’’ tiādi .
643. Yathā veṭhiyamāne kesanto na dissati , evaṃ veṭhitasīsassāti yojanā .
647. Chapakasaddassa ca caṇḍālasaddassa ca vevacanattā vuttaṃ ‘‘ caṇḍālassā ’’ ti .
Caṇḍālo hi saṃ sunakhaṃ pacatīti chapakoti vuccati sakārassa chakāraṃ katvā .
Chapakassa esā chapakī , caṇḍālabhariyā .
Yatrāti ettha trapaccayo paccatte hotīti āha ‘‘ yo hi nāmā ’’ ti .
Yo rājā ucce āsane nisīditvā mantaṃ pariyāpuṇissati nāma , ayaṃ rājā yāva ativiya adhammikoti vuttaṃ hoti .
‘‘ Sabbamidan ’’ ti ayaṃ saddo liṅgavipallāsoti āha ‘‘ sabbo ayan ’’ ti
M0.139 .‘‘ Loko ’’ ti iminā idhasaddassa visayaṃ dasseti .
Carimasaddo antimapariyāyo .
Antimoti ca lāmako .
Lāmakoti ca nāma idha vipattīti āha ‘‘ saṅkaran ’’ ti .
Saṅkaran ti vipattiṃ .
‘‘ Nimmariyādo ’’ ti iminā ‘‘ saṅkaraṃ gato ’’ ti padānaṃ adhippāyatthaṃ dasseti .
Carimaṃ gataṃ carimagataṃ , sabbo ayaṃ loko carimagatoti attho .
Idha ca jātake ( jā .1.4.33) ca kesuci potthakesu ‘‘ camarikatan ’’ ti pāṭho atthi , so ayuttoyeva .
Tatthevāti ambarukkhamūleyeva .
Tesan ti rājabrāhmaṇānaṃ .
Tatthāti tissaṃ gāthāyaṃ .
Pāḷiyāti attano ācārapakāsakaganthasaṅkhātāya pāḷiyā .
Na passareti ettha resaddo antissa kāriyoti āha ‘‘ na passantī ’’ ti .
Yo cāyan ti yo ca ayaṃ .
Ayaṃ saddo padālaṅkāramatto , brāhmaṇoti attho .
Adhīyatīti ajjhāyati , sikkhatīti attho .
Tatoti bodhisattena vuttagāthāto paranti sambandho .
Tassāti gāthāya .
Bhoti bodhisattaṃ āmanteti .
‘‘ Bhutto ’’ ti padassa kammavācakabhāvamāvikātuṃ vuttaṃ ‘‘ mayā ’’ ti .
Assāti odanassa .
Iminā suci parisuddhaṃ maṃsaṃ sucimaṃsaṃ , tena upasecanamassāti sucimaṃsūpasecanoti bāhiratthasamāsaṃ dasseti .
Dhammeti ācāradhamme .
Baddho hutvāti thaddho hutvā , ayameva vā pāṭho
V1.119 .Vaṇṇa saddassa saṇṭhānādike aññe atthe paṭikkhipituṃ vuttaṃ ‘‘ pasattho ’’ ti .
Thomitoti tasseva vevacanaṃ .
Athāti anantare .
Nan ti brāhmaṇaṃ .
Tassāti gāthādvayassa .
Brāhmaṇāti purohitaṃ ālapati .
Sampatīti sandīṭṭhike .
‘‘ Yā vutti vinipātena , adhammacaraṇena vā ’’ ti padānaṃ sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ nippajjatī ’’ ti .
Mahābrahmeti ettha brahmasaddo brāhmaṇavācakoti āha ‘‘ mahābrāhmaṇā ’’ ti .
Aññepīti rājabrāhmaṇehi aparepi .
‘‘ Pacantī ’’ ti vutte
M0.140 avinābhāvato ‘‘ bhuñjantī ’’ ti atthopi gahetabboti āha ‘‘ pacanti ceva bhuñjanti cā ’’ ti .‘‘ Na kevalan ’’ tiādinā aññepīti ettha pisaddassa sampiṇḍanatthaṃ dasseti , tvaṃ ācarissasīti sambandho .
Puna tvan ti taṃ , upayogatthe cetaṃ paccattavacanaṃ ,‘‘ mā bhidā ’’ tiiminā sambandhitabbaṃ .
‘‘ Pāsāṇo ’’ tiiminā asma saddo pāsāṇapariyāyoti dasseti .
Tenāti bhindanahetunā .
648. Attano kaṅkhāṭhānassa pucchanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ na kathetabban ’’ ti .
649. Samadhurenāti samaṃ dhurena , samaṃ mukhenāti attho .
652. Yaṃ mūlaṃ vā yā sākhā vā gacchatīti yojanā .
Khandheti rukkhassa khandhe .
Nikkhamatīti uccārapassāvo nikkhamati .
Tiṇaṇḍupakan ti tiṇena kataṃ , tiṇamayaṃ vā aṇḍupakaṃ .
Etthāti uccārapassāvakheḷesu .
653. Adhippetaudakaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ paribhogaudakamevā ’’ ti .
Sattamo vaggo .
Etthāti sekhiyesu .
Sūpabyañjanapaṭicchādaneti sūpabyañjane odanena paṭicchādeti .
Samattā sekhiyā .