6. Pāṭidesanīyakaṇḍaṃ
1. Paṭhamapāṭidesanīyasikkhāpada-atthayojanā
Khuddakānaṃ anantarā pāṭidesanīyā ye dhammā saṅgītikārehi ṭhapitā , idāni tesaṃ dhammānaṃ ayaṃ vaṇṇanā bhavatīti yojanā .
552. Paṭhamapāṭidesanīye
M0.128 tāva attho evaṃ veditabboti yojanā .Paṭiāgamanakāleti piṇḍāya caraṇaṭṭhānato pakkamitvā , paṭinivattitvā vā āgamanakāle .
Sabbevāti ettha niggahītalopavasena sandhi hotīti āha ‘‘ sabbamevā ’’ ti .
‘‘ Kampamānā ’’ ti iminā papubbavidhadhātuyā kampanatthaṃ dasseti .
Apehīti ettha apapubbaidhātu gatyatthoti āha ‘‘ apagacchā ’’ ti .
553. Paṭidesetabbākāraṃ dasseti anenāti paṭidesetabbākāradassanaṃ .
Dvinnaṃ saddānaṃ pariyāyabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ rathikāti racchā ’’ ti .
Rathassa hitā rathikā .
Ṇyapaccaye kate ‘‘ racchā ’’ ti ( moggallāne 4.72 sutte ) vuccati .
Racchantarena anibbiddhā racchā byūho nāmāti āha ‘‘ anibbijjhitvā ’’ tiādi .
Byūheti sampiṇḍeti jane aññattha gantumapadānavasenāti
V1.109 byūho .Siṅghāṭakaṃ nāma maggasandhīti āha ‘‘ maggasamodhānaṭṭhānan ’’ ti .
Siṅghati maggasamodhānaṃ karoti etthāti siṅghāṭakaṃ .
Etesūti rathikādīsu .
Eseva nayoti dukkaṭapāṭidesanīye atidisati .
Hīti saccaṃ .
‘‘ Vacanato ’’ ti padaṃ ‘‘ veditabbo ’’ ti pade ñāpakahetu .
Dadamānāya bhikkhuniyā vasenāti yojanā .
Etthāti sikkhāpade .
Tasmāti yasmā apamāṇaṃ , tasmā .
Idan ti vacanaṃ vuttanti sambandho .
Sambhinne ekarase kālikattayeti yojanā .
556.‘‘ Dāpetī ’’ ti hetutthakiriyāya kāritakattukāritakammāni dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ aññātikāya aññena kenacī ’’ ti .
Aññenāti attanā aññena .
‘‘ Tāya eva vā bhikkhuniyā aññena vā kenacī ’’ ti padāni ‘‘ paṭiggahāpetvā ’’ tipade kāritakammānīti .
Paṭhamaṃ .
2. Dutiyapāṭidesanīyasikkhāpadaṃ
558. Dutiye purimasikkhāpadena āpatti antaragharattāti adhippāyo .
Iminā sikkhāpadena āpatti bhaveyya vosāsamānattāti
M0.129 adhippāyo .Dentiyā pana neva iminā , na purimena āpatti aññassa bhattattāti adhippāyoti .
Dutiyaṃ .
3. Tatiyapāṭidesanīyasikkhāpadaṃ
562. Tatiye ‘‘ ubhato ’’ ti ettha karaṇatthe toti āha ‘‘ dvīhī ’’ ti .
‘‘ Ubhatopasannan ’’ ti byāsopi samāsopi yuttoyeva , samāse topaccayassa alopo hoti .
‘‘ Ubhato ’’ tipadassa sarūpaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ upāsakenapi upāsikāyapī ’’ ti .
Kasmā ubhato pasannaṃ hotīti āha ‘‘ tasmiṃ kirā ’’ tiādi .
Yasmā tasmiṃ kule … pe … sotāpannāyeva honti kira , tasmā ‘‘ ubhatopasannan ’’ ti vuttaṃ hoti .
‘‘ Sacepī ’’ ti ettha pi saddena asītikoṭidhanato adhikampi sampiṇḍeti .
Hāyanassa kāraṇaṃ dasseti ‘‘ yasmā ’’ tiādinā .
569.‘‘ Gharato nīharitvā ’’ ti ettha ‘‘ nīharitvā ’’ ti padassa kammaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ āsanasālaṃ
V1.110 vā vihāraṃ vā ’’ ti .‘‘ Ānetvā ’’ tiiminā nīpubbaharadhātuyā atthaṃ dasseti .
Dvāreti attano gehadvāreti .
Tatiyaṃ .
4. Catutthapāṭidesanīyasikkhāpadaṃ
570. Catutthe avaruddha saddo pariruddhasaddassa pariyāyoti āha ‘‘ pariruddhā hontī ’’ ti .
Āraññakassa senāsanassa parisamantato ruddhā āvutā hontīti attho .
573.‘‘ Pañcannan ’’ ti niddhāraṇe sāmivacanabhāvañca ‘‘ yaṃkiñcī ’’ ti niddhāraṇīyena sambandhitabbabhāvañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ pañcasu sahadhammikesu yaṃ kiñcī ’’ ti .
‘‘ Pesetvā khādanīyaṃ bhojanīyaṃ āharissāmī ’’ tiiminā paṭisaṃviditākāradassanaṃ .
‘‘ Ārāman ’’ ti sāmaññato vuttepi āraññakasenāsanassa
M0.130 ārāmo eva adhippetoti āha ‘‘ āraññakasenāsanārāmañcā ’’ ti .Tassāti āraññakasenāsanārāmassa .
‘‘ Kasmā ’’ ti pucchāya ‘‘ paṭimocanatthan ’’ ti visajjanāya sametuṃ sampadānatthe nissakkavacanaṃ kātabbaṃ .
Kimatthanti hi attho .
Paṭimocanatthan ti tadatthe paccattavacanaṃ .
Paṭimocanasaṅkhātāya atthāyāti hi attho .
Atthasaddo ca payojanavācako .
Payojanāyāti hi attho .
Atha vā ‘‘ paṭimocanatthan ’’ ti visajjanāyaṃ .
‘‘ Kasmā ’’ ti pucchāya sametuṃ nissakkatthe paccattavacanaṃ kātabbaṃ .
Paṭimocanasaṅkhātā atthāti hi attho .
Atthasaddo ca kāraṇavācako .
Kāraṇāti hi attho .
Evañhi pucchāvisajjanānaṃ pubbāparasamasaṅkhāto vicayo hāro paripuṇṇo hotīti daṭṭhabbaṃ .
Amhākan ti khādanīyabhojanīyapaṭiharantānaṃ amhākaṃ .
Amheti corasaṅkhāte amhe .
‘‘ Tassā ’’ ti padassatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ etissā yāguyā ’’ ti .
Aññānipīti paṭisaṃviditakulato aññānipi kulāni .
Tenāti paṭisaṃviditakulena .
Kurundivāde yāguyā paṭisaṃviditaṃ katvā yāguṃ aggahetvā pūvādīni āharanti , vaṭṭatīti adhippāyo .
575. Ekassāti bhikkhussa .
Tassāti paṭisaṃviditabhikkhussa , catunnaṃ vā pañcannaṃ vā bhikkhūnaṃ atthāyāti yojanā .
Aññesampīti catupañcabhikkhuto aññesampi .
Adhikamevāti paribhuttato atirekameva .
Yaṃ panāti khādanīyabhojanīyaṃ pana , yampi khādanīyabhojanīyaṃ vanato āharitvā dentīti yojanā .
‘‘ Tatthajātakan ’’ ti ettha tasaddassa visayaṃ
V1.111 dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ ārāme ’’ ti .Aññena dinnanti sambandho .
Nan ti mūlakhādanīyādiṃ .
Paṭisaṃviditan ti paṭikacceva suṭṭhu jānāpitanti atthoti .
Catutthaṃ .
Iti samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya
Pāṭidesanīyavaṇṇanāya
Yojanā samattā .