9. Mahallakavihārasikkhāpadaṃ
135. Navame piṭṭhasaṅghāṭassāti dvārabāhāya .
Sā hi piṭṭhe dvinnaṃ kavāṭānaṃ saṃ ekato ghāṭo ghaṭanaṃ samāgamo etassatthīti piṭṭhasaṅghāṭoti vuccati .
Kurundiyaṃ vuttanti sambandho .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttanti yojanā .
Tan ti mahāaṭṭhakathāya vuttavacanaṃ .
Evaṃ ‘‘ tadevā ’’ ti etthāpi .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Bhagavatāpīti na mahāaṭṭhakathācariyehi eva vuttaṃ , atha kho bhagavatāpi katoti yojanā .
Dvārabandhena aggaḷassa avinābhāvato ‘‘ aggaḷaṭṭhapanāyā ’’ ti vuttepi aggaḷena saha dvārabandhaṭṭhapanāyāti atthova gahetabboti āha ‘‘ sakavāṭakadvārabandhaṭṭhapanāyā ’’ ti .
Aggaḷoti kavāṭaphalako .
Imamevatthan ti
M0.36 mayā vuttaṃ imaṃ eva atthaṃ sandhāyāti sambandho .Etthāti ‘‘ aggaḷaṭṭhapanāyā ’’ tivacane .
Adhippāyoti bhagavato abhisandhi .
Hi- saddo vitthārajotako .
Kampatīti bhusaṃ kampati .
Calatīti īsaṃ calati .
Tenāti tena sithilapatanahetunā .
Mātikāyaṃ , padabhājanīyañca ‘‘ aggaḷaṭṭhapanāyā ’’ tipadassa sambandhābhāvato tassa sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādi .
Tattha tatthāti ‘‘ aggaḷaṭṭhapanāyā ’’ tivacane na vuttanti sambandho .
Atthassa kāraṇassa uppatti atthuppatti , sāyeva aṭṭhuppattīti vuccati tthakārassa ṭṭhakāraṃ katvā .
Adhikārato daṭṭhabboti yojanā .
Yaṃ pana vacanaṃ vuttanti sambandho .
Yassāti mahāvihārassa .
Uparīti dvārato upari .
Tīsu disāsūti ubhosu passesu , uparīti tīsu disāsu .
Tatrāpīti khuddake vihārepi .
Sāti bhitti .
Aparipūraupacārāpīti samantā kavāṭapamāṇena aparipūraupacārāpi .
Ukkaṭṭhaparicchedenāti ukkaṃsapamāṇena .
Hatthapāsato atirekaṃ na limpitabboti adhippāyo .
Tīsu disāsu eva limpitabbo na hoti , lepokāse sati adhobhāgepi limpitabboti āha ‘‘ sace panassā ’’ tiādi .
Assāti vihārassa .
Ālokaṃ sandhenti pidahantīti ‘‘ ālokasandhī ’’ ti vutte vātapānakavāṭakāyevāti dassento āha ‘‘ vātapānakavāṭakā vuccantī ’’ ti .
Vātaṃ pivatīti vātapānaṃ , dvāraṃ , tasmiṃ ṭhitā kavāṭakā vātapānakavāṭakā .
Teti vātapānakavāṭakā paharantīti sambandho .
Etthāti ālokasandhimhi .
Sabbadisāsūti ubhosu passesu , heṭṭhā , uparīti
V1.31 catūsu disāsu .‘‘ Tasmā ’’ tipadaṃ ‘‘ limpitabbo vā lepāpetabbo vā ’’ tipadadvaye hetu .
Etthāti ‘‘ ālokasandhiparikammāyā ’’ tipade .
Imināti setavaṇṇādinā .
Sabbametan ti etaṃ sabbaṃ setavaṇṇādikaṃ .
Yan ti kiccaṃ .
Kattabbaṃ kiccanti sambandho .
Saddantarabyavahitopi dvattisaddo pariyāyasaddena samāso hotīti āha ‘‘ chadanassa dvattipariyāyan ’’ ti .
Dve vā tayo vā pariyāyā samāhaṭāti dvattipariyāyaṃ
M0.37 , samāhāre digu , tisadde pare dvissa akāro hoti .Parikkhepoti anukkamena parikkhepo .
Apatyūpasaggassa paṭisedhavācakattā ‘‘ aharite ’’ ti vuttaṃ .
Etthāti ‘‘ apaharite ’’ ti pade .
‘‘ Haritan ’’ ti iminā adhippetanti sambandho .
Ādikappakāle aparaṇṇato pubbe pavattaṃ annaṃ pubbaṇṇaṃ , aparasmiṃ pubbaṇṇato pacchā pavattaṃ annaṃ aparaṇṇaṃ , nakāradvayassa ṇakāradvayaṃ katvā .
Tenevāti adhippetattā eva .
Vuttan ti vapitaṃ , yathā ‘‘ sumedhabhūto bhagavā ’’ tiettha bodhiṃ asampattopi bodhisatto sumedhabhūto ‘‘ bhagavā ’’ ti vuccati avassambhāviyattā , evaṃ haritaṃ asampattampi khettaṃ ‘‘ haritan ’’ ti vuccati avassambhāviyattāti atthaṃ dasseti ‘‘ yasmimpi khette ’’ tiādinā .
Ahariteyevāti haritavirahe eva khetteti yojanā .
Tatrāpīti aharitakhettepi .
‘‘ Piṭṭhivaṃsassā ’’ tipadaṃ ‘‘ passe ’’ tipade sāmyatthachaṭṭhī , iminā pakatigehaṃ dasseti .
‘‘ Kūṭāgārakaṇṇikāyā ’’ tipadaṃ ‘‘ upari , thūpikāyā ’’ tipade sāmyatthachaṭṭhī , iminā ekakūṭayutte māḷādike dasseti .
Ṭhitaṃ bhikkhunti sambandho .
Nisinnakaṃ yaṃkañci jananti yojanā .
Tassāti ṭhitaṭṭhānassa .
Antoti abbhantare , hi yasmā ayaṃ okāso patanokāsoti yojanā .
136. Chāditaṃ nāmāti ettha chāditasaddo bhāvattho hoti , tenāha ‘‘ chādanan ’’ ti .
Ujukamevāti chadanuṭṭhāpanato uddhaṃ ujukaṃ eva .
Tan ti chādanaṃ .
Apanetvāpīti nāsetvāpi .
Tasmāti yasmā labbhati , tasmā , pakkamitabbanti sambandho .
Parikkhepenāti parivārena chādentassāti yojanā .
Idhāpīti pariyāyachādanepi adhiṭṭhahitvāti sambandho .
Tuṇhībhūtenāti tuṇhībhūto hutvā .
Chadanuparīti chadanassa upari .
Hīti saccaṃ .
‘‘ Tato ce uttarin ’’ ti ettha tato dvattipariyāyato uparīti dassento āha ‘‘ tiṇṇaṃ maggānaṃ vā ’’ tiādi .
137. Karena
V1.32M0.38 hatthena lunitabbo , chinditabbo , lātabbo gahetabboti vā karaḷoti kate atthapakaraṇādito tiṇamuṭṭhi evāti āha ‘‘ tiṇamuṭṭhiyan ’’ ti .Navamaṃ .