71. Sīmānujānanakathā
138. Nimittā kittetabbāti nimittāni kittetabbāni .
Nikārassa hi ākāro .
Nimittaṃ katoti eso pabbato nimittaṃ katoti yojanā .
Eseva nayo paratopi .
‘‘ Eseva nayo ’’ ti iminā ‘‘ puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ ?
Pāsāṇo bhante , eso pāsāṇo nimittan ’’ ti atthaṃ atidisati .
Eseva nayo sesesupi .
Kevalaṃ
M0.281 pana vanaudakesu ‘‘ etaṃ vanaṃ , etaṃ udakan ’’ ti vattabbaṃ .Nadiyaṃ ‘‘ esā nadī ’’ ti vattabbā .
Ettha panāti etissaṃ uttarāyaṃ anudisāyaṃ pana .
Hīti phalajotako .
Tatthāti ‘‘ nimittā kittetabbā ’’ ti vacane .
Sīmamaṇḍalan ti sīmabimbaṃ .
Sambandhantenāti purimanimittena pacchimanimittaṃ sambandhantena .
Iminā ekantarikādivasena nimittakittanaṃ na vaṭṭati nimittenapi nimittānaṃ sambandhābhāvatoti dasseti .
Purimanimittena pacchimanimittassa sambandhe sati ajja ekaṃ nimittaṃ kittetvā sve ekaṃ nimittaṃ kittetvāti evaṃ kālantarepi nimittaṃ kittetvā sammanituṃ vaṭṭatīti vadanti .
Pabbatoti
V1.241 ettha pabbaṃ vuccati phaḷu , taṃ etasmiṃ atthīti pabbato .Vālikarāsissa suddhapaṃsupabbatapasaṅgattā vuttaṃ ‘‘ vālikarāsi pana na vaṭṭatī ’’ ti .
Itaropīti vālikarāsito aññopi tividho pabbato .
Hatthippamāṇatoti aḍḍhaṭṭhamaratanahatthipamāṇato .
Catūsu disāsūti vihārassa catūsu disāsu .
Catūhi vā tīhi vāti ettha vāsaddena tato adhikānipi gahetabbāni .
Ekena vā nimittenāti yojanā .
Itoti pabbatanimittato .
Tasmāti yasmā ekena nimittena na vaṭṭati , tasmā .
Tan ti pabbataṃ .
Tasmāti ekasseva nimittassa kittitattā .
Yo pabbato atthi , taṃ pabbatanti yojanā .
Antoti pabbatassa anto .
Tatiyabhāgaṃ vāti ettha vāsaddena paṭhamabhāgopi ekadesopi gahetabbo .
Tassāti tattakassa padesassa .
Tatiyabhāgādito aparaṃ sabbapabbataṃ antokatvā sammataṃ dassento āha ‘‘ sace ’’ tiādi .
Pāsāṇanimitte evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā .
Pasati ghanabhāvena bandhatīti pāsāṇo .
Ayaguḷopi pāsāṇasaṅkhameva gacchati tena tassa sadisattā .
Ayaguḷopīti ettha pisaddena tambakaṃsavaṭṭalohasuvaṇṇarajatādayopi saṅgaṇhāti .
Yo kocīti silāpavāḷamaṇiādīsu yo koci .
Dvattiṃsapalaguḷapiṇḍaparimāṇatā saṇṭhānato gahetabbā , na tulitvā gaṇanavasena .
Khuddakataro pāsāṇoti
M0.282 yojanā .Yo piṭṭhipāsāṇo vā yo uṭṭhitapāsāṇo vāti yojanā kātabbā – uttaravākye tasaddassa aniyamaniddesavacanattā ‘‘ pāsāṇasaṅkhaṃyevā ’’ ti ettha evakārena ‘‘ na pabbatasaṅkhan ’’ ti atthaṃ dasseti .
Mahato piṭṭhipāsāṇassāti āyāmavitthārubbedhato mahantassa piṭṭhipāsāṇassa sakkassa paṇḍukambalapiṭṭhipāsāṇassa viya .
Tan ti piṭṭhipāsāṇaṃ .
Na vaṭṭatīti kittetuṃ na vaṭṭati .
Hīti laddhadosajotako .
Tan ti piṭṭhipāsāṇaṃ .
Sīmāyāti sīmato .
Vihāropīti na kevalaṃ nimittameva , vihāropi .
Piṭṭhipāsāṇo na kittetabboti sambandho .
Kittetvāti ettha ‘‘ piṭṭhipāsāṇan ’’ ti yojetabbaṃ .
Vananimitte evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā .
Vaniyati mayūrakokilādīhi sattehi sambhajiyatīti vanaṃ , vananti sambhajanti etthāti vā vanaṃ .
Taco eva sāro etesanti tacasāro , tālanāḷikerādayo .
Ādisaddena veṇuādayo saṅgaṇhāti .
Anto sāro etesanti antosārā , sākasālādayo .
Ādisaddena khadirādayo saṅgaṇhāti .
Antosāramissakānan ti antosārehi rukkhehi missakānaṃ .
Rukkhānaṃ vanan ti ettha avayavaavayavibhāvena sambandho veditabbo .
Iminā tiṇavanaṃ rukkhavanan ti ettha ‘‘ tiṇānaṃ vanan ’’ ti vā ‘‘ rukkhānaṃ vanan ’’ ti vā
V1.242 atthaṃ dasseti .Tiṇameva vanaṃ , rukkhoyeva vananti atthopi yujjateva .
Cattāro vā pañca vā rukkhāti catupañcarukkhā , te mattaṃ pamāṇametthāti catupañcarukkhamattaṃ vanaṃ , tatoti catupañcarukkhamattato .
Ekadesan ti vanassa ekadesaṃ .
Vanamajjheti vanassa vemajjhe , vanassūparīti attho .
Rukkhantaresu eva hi vihāraṃ karonti .
Ekadesan ti vanassa ekadesaṃ .
Tatthāti vane .
‘‘ Ṭhitavanan ’’ ti padaṃ ‘‘ kittetvā ’’ ti pade avuttakammaṃ ,‘‘ na kittetabban ’’ ti pade vuttakammaṃ .
Rukkhanimitte evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā .
Rukkhiyati phalādikāmehi saṃvariyati rakkhiyatīti rukkho , mahiyaṃ ruhatīti vā rukkho .
Jīvamānakoti lokavohāravasena mūlaṅkurādiharitasaṅkhātajīvamānako
M0.283 .Pariṇāhatoti visālabhāvato .
Sūcidaṇḍakapamāṇoti sūciyā lekhaniyā daṇḍabhūtaveḷupamāṇo .
So veḷu kaniṭṭhaṅgulipamāṇoti daṭṭhabbo .
Tatoti aṭṭhaṅgulubbedhasūcidaṇḍakapamāṇapariṇāharukkhato .
Vaṃsanaḷakasarāvādīsūti vaṃso ca naḷako ca sarāvo ca vaṃsanaḷakasarāvā , te ādayo yesaṃ kapālādīnanti vaṃsanaḷakasarāvādayo , tesu .
Tatoti vaṃsādito .
Taṃkhaṇampīti tasmiṃ nimittakkhaṇepi .
Akāraṇan ti apamāṇaṃ .
Etan ti navamūlasākhāniggamanaṃ .
Vattuṃ vaṭṭatīti sāmaññanāmenapi visesanāmenapi vattuṃ vaṭṭati .
Iminā pabbatādīsupi ‘‘ pabbato ’’ ti sāmaññanāmenapi ‘‘ vaṅkapabbato vepullapabbato ’’ ti visesanāmenapi vattuṃ vaṭṭatīti dasseti .
Magganimitte evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā .
Maggiyati pathikehi , maggamūḷhehi vā anvesiyatīti maggo .
Yo yādiso jaṅghamaggo vā sakaṭamaggo vā vinivijjhitvā dve tīṇi gāmantarāni gacchati , so tādiso jaṅghamaggo vā sakaṭamaggo vā vaṭṭatīti yojanā .
Ukkamitvāti pakkamitvā .
Yo jaṅghamaggo otarati , so na vaṭṭatīti yojanā .
Avaḷañjāti aparibhogā .
Gamanaṃ janetīti jaṅgho .
Jaṇṇugopphakānaṃ majjhapadeso .
Saha atthena paṇiyadhanenāti sattho , jaṅghena vicaranto sattho jaṅghasattho .
Sakati samattheti bhāraṃ vahitunti sakaṭo , tena vicaranto sattho sakaṭasattho .
Jaṅghasattho ca sakaṭasattho ca jaṅghasakaṭasatthā , tehi .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Etan ti nimittaṃ .
Koṇan ti vihārakoṇaṃ .
Gataṃ pana magganti yojanā .
Parabhāgeti vihāraṃ parikkhipitvā gacchantehi catūhi maggehi parabhāge .
Dasasu nāmesūti satipaṭṭhānaṭṭhakathādīsu āgatesu ‘‘ maggo pantho patho pajjo ’’ tiādīsu , abhidhānādīsu ( dī . ni . aṭṭha .2.373; ma . ni . aṭṭha .1.106) ca
V1.243 āgatesu ‘‘ maggo pantho patho addhā ’’ tiādīsu dasasu magganāmesu .Yena kenaci nāmenāti iminā
M0.284 pabbatādīsupi ‘‘ pabbato giri selo addi nago acalo siluccayo sikharī bhūdharo ’’ tiādīsu anekesu nāmesu yena kenaci nāmena kittetuṃ vaṭṭatīti dasseti .Vammikanimitte evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā .
Upacikāhi vamiyati , sarabūgharagolikādayo satte vamatīti vā vammiko .
Taṃdivasajātoti tasmiṃ nimittakittitadivase jāto .
Tatoti aṭṭhaṅgulubbedhagovisāṇapamāṇavammīkato .
Nadīnimitte evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā .
Nadati sandatīti nadī , nadanto eti gacchatīti vā nadī .
Yassāti nadiyā , sotanti sambandho .
‘‘ Anvaddhamāsan ’’ tiādinā ekapakkhe tikkhattuṃ ekamāse chakkhattuṃ vassantabhāvaṃ dīpeti .
Vigatamatte satīti sambandho .
‘‘ Īdise ’’ ti iminā ‘‘ anvaddhamāsan ’’ tiādiatthaṃ atidisati .
Timaṇḍalan ti heṭṭhā jāṇumaṇḍalaṃ , upari nābhimaṇḍalanti timaṇḍalaṃ .
Yattha katthacīti titthe vā atitthe vā .
Udakena temiyatīti yojanā , tintiyatīti attho .
Na kevalaṃ nimitteyeva ayaṃ nadī hoti , atha kho nadīpāragamanādikepīti āha ‘‘ bhikkhuniyā ’’ tiādi .
Idaṃ ‘‘ nadīpāragamanepī ’’ ti padeneva sambandhitabbaṃ .
Yā panāti nadī pana , gatāti yojanā .
Tan ti nadiṃ .
Vatin ti pāḷiṃ .
Rukkhapādeti rukkhassa mūle .
Udakañca āvaraṇaṃ ajjhottharitvā pavattatiyevāti yojanā .
Yathāti yenākārena .
Apavattamānā hotīti sambandho .
Dubbuṭṭhikāleti gimhasadise dubbuṭṭhikāle .
‘‘ Nirudakabhāvenā ’’ ti iminā ‘‘ āvaraṇabhāvenā ’’ ti visesanaṃ nivatteti .
Sāti udakamātikā .
Sampādentī hutvā niccaṃ pavattatīti yojanā .
Nimittaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti manussehi nīhaṭattā , sayañca agamanattā na vaṭṭati .
Yā panāti udakamātikā pana .
Mūleti paṭhamakāle .
Kālantarena nadī hotīti sambandho .
Tan ti udakamātikaṃ .
Udakanimitte
M0.285 evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā .Udati pasavatīti udakaṃ .
Bhūmigatameva udakanti sambandho .
Tañcāti bhūmigataudakañca .
Āvāṭa … pe … samuddādīsu ṭhitaṃ
V1.244 apavattanakaudakanti yojanā .Ukkhepiman ti ukkhipitvā gahitaṃ .
Tan ti vacanaṃ .
Sūkarakhatāyapīti sūkarehi khatāya vāpiyāpi .
Taṃkhaṇaññevāti tasmiṃ nimitte kittanakkhaṇeyeva .
Āvāṭoyeva khuddakaṭṭhena āvāṭakaṃ .
Tan ti nimittasaññākaraṇaṃ .
Kātuñcāti sayaṃ kātuñca .
Kārāpetuñcāti parehi kārāpetuñca .
Kasmā lābhasīmāyaṃ na vaṭṭati ?
Lābhasīmā hi aññesaṃ pīḷanaṃ karotīti .
Iti imamatthaṃ nayato dassento āha ‘‘ samānasaṃvāsakasīmā ’’ tiādi .
Etthāti samānasaṃvāsakasīmāyaṃ .
Aṭṭhadisaṃ sandhāya aṭṭha nimittāni vuttānīti daṭṭhabbaṃ .
Sāti sīmā .
Ekena vā nimittenāti yojanā .
Tiṇṇaṃ nimittānaṃ kittane nimittānaṃ ṭhitadisaṃ sallakkhetvā ‘‘ puratthimāya disāyā ’’ tiādinā kittetabbaṃ .
Nimittānaṃ satakittane sīmāya aṭṭhadisaṃ sallakkhetvā ekissāyapi disāya bahunimittāni kittetabbāni .
Siṅghāṭakasaṇṭhānāti tiṇṇaṃ maggānaṃ samāgamaṭṭhāne siṅghāṭakasaṇṭhānā , tikoṇā nāma hotīti adhippāyo .
Caturassāti samacaturassā .
Siṅghāṭakasaṇṭhānāti catunnaṃ maggānaṃ samodhānaṭṭhāne siṅghāṭakasaṇṭhānā .
Aḍḍhacandamudiṅgādisaṇṭhānā pana nimittānaṃ ṭhitasaṇṭhānena hotīti daṭṭhabbā .
Tan ti sīmaṃ .
Bandhitukāmehi nissañcārasamaye bandhitabbāti sambandho .
Baddhasīmavihārānan ti baddhā sīmā etesūti baddhasīmā , te eva vihārāti baddhasīmavihārā , tesaṃ .
Disācārikabhikkhūnan ti disāsu cārikabhikkhūnaṃ .
Tatthāti tasmiṃ ekagāmakhette , bhikkhūnaṃ pesetabbanti sambandho .
Ekajjhan ti ekato .
Aññānipīti sīmabandhagāmakhettato aññānipi .
Mahāpadumatthero pana āhāti yojanā .
Tatoti tehi nānāgāmakhettehi .
Āgantabban ti sāmīcidassanavasena vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ āgamanampi anāgamanampi vaṭṭatī ’’ ti .
Ekasīmabhāvato vuttaṃ ‘‘ antonimittagatehi āgantabban ’’ ti .
Evaṃ sannipatitesu santesu sīmā bandhitabbāti sambandho .
Pariyantaṃ katvāti heṭṭhimapariyantaṃ katvā .
Pabbajjūpasampadādīnan ti
M0.286 ettha bhaṇḍukammāpucchanaṃ ( mahāva . aṭṭha .98; vi . saṅga . aṭṭha .144) sandhāya pabbajjāgahaṇaṃ vuttaṃ .Khaṇḍasīmāti vihārapaccantaṃ khaṇḍitaṃ viya chinditaṃ viya pavattā sīmā khaṇḍasīmā .
Tan ti khaṇḍasīmaṃ .
Vattaṃ jānitabban ti ettha vattaṃ vitthārento āha ‘‘ sace hī ’’ tiādi .
Sīman ti khaṇḍasīmaṃ .
Yathāti yenākārena bandhiyamāneti sambandho .
Tassā pamāṇaṃ dassento āha ‘‘ sā ’’ tiādi .
Sāti khaṇḍasīmā .
Abbhānakamme saddhiṃ
V1.245 kammārahena vīsati bhikkhū sandhāya vuttaṃ ‘‘ ekavīsati bhikkhū ’’ ti .Tatoti ekavīsatibhikkhuto .
Gaṇhantīpīti ettha pisaddo sahassato oraṃ pana pagevāti dasseti .
Sahassato adhikaṃ gaṇhantīpi vihārapaccante khaṇḍite khaṇḍasīmāyeva nāma .
Tan ti khaṇḍasīmaṃ .
Tatrāti khaṇḍasīmamahāsīmāsu ādhāre bhummaṃ .
Athāti anantaraṃ .
Evan ti imāya avippavāsakammavācāya sammaniyamāne .
Hīti phalajotako .
Sīman ti samānasaṃvāsakasīmaṃ .
Na sakkhissantīti paṭhamaṃ avippavāsaṃ asamūhanitvā sīmaṃ samūhanituṃ na sakkhissanti .
Sīmantarikapāsāṇāti dvinnaṃ sīmānaṃ antare vemajjhe ṭhapitā pāsāṇā .
Caturaṅgulapamāṇāpīti pisaddo ekaṅgulipamāṇāpi vaṭṭatīti dasseti .
Samantāti khaṇḍasīmāya samantā .
Anupariyāyantehīti anukkamena khaṇḍasīmapariyāyantehi bhikkhūhīti sambandho .
Tatoti tehi sīmantarikapāsāṇehi , dvinnaṃ sīmānaṃ nimittāni paṭhamaṃ kittetvā pacchā tāsu yaṃ icchanti , taṃ bandhitabbabhāvaṃ dassento āha ‘‘ sace panā ’’ tiādi .
Yathicchitaṃ bandhituṃ vaṭṭantopi porāṇāciṇṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ evaṃ santepī ’’ tiādi .
Ubhinnampīti dvīsu sīmāsu ṭhitānaṃ ubhinnampi kammanti sambandho .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Casaddo vākyārambhajotako .
Esā sīmā nāmāti yojanā .
Tatthāti piṭṭhipāsāṇādīsu pañcasu ṭhānesu .
Nimittapāsāṇā yathāṭhāne na tiṭṭhantīti piṭṭhipāsāṇassupari nimittapāsāṇaṃ ṭhapitamattaṃ sandhāya vuttaṃ .
Piṭṭhipāsāṇaṃ pana vijjhitvā nimittapāsāṇaṃ tattha nikhaṇitvā yathā ṭhānā na cāventi , tathā ṭhapenti .
Evaṃ sante yathāṭhāne tiṭṭhantiyevāti
M0.287 daṭṭhabbaṃ .Na sīmāti sīmāya pathavisandhārakaṃ udakaṃ pariyantaṃkatvā gatattā sīmā na jhāyati .
Kuṭigehepīti ettha kuṭīti ca gehanti ca agārasseva nāmaṃ .
Agārañhi sītādidukkhassa kuṭanaṭṭhena chindanaṭṭhena ca nānādabbasambhārassa gahaṇaṭṭhena ca kuṭigehanti vuccati .
Kuṭi eva gehaṃ kuṭigehaṃ , tasmimpi .
Bhittiṃ akittetvāti idaṃ iṭṭhakadārumayaṃ bhittiṃ sandhāya vuttaṃ .
Sace silāmayā bhitti nimittūpagā bhaveyya , bhittipi kittetabbā .
Anto karitvāti kuṭigehassa bhittiyā vā anto katvā .
Pamukheti kuṭigehassa ālinde .
Nibbodakapatanaṭṭhāneti niggalitvā udakassa patanaṭṭhāne .
Evaṃ sammatāya sīmāyāti yojanā .
‘‘ Kuṭṭaṃ
V1.246 akittetvā ’’ ti idaṃ purimanayeneva veditabbaṃ .Antoti leṇassa , kuṭṭassa vā anto .
Okāseti ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāse .
Evan ti iminākārena sammaniyamāne .
Antoti bhittiyā anto .
Heṭṭhā na otaratīti heṭṭhā ākāsatalattā na otarati .
Nanu thambhe anusāritvā otaraṇo bhaveyya , kasmā na otaratīti ?
Thambhānamupari ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāsābhāvatoti daṭṭhabbaṃ .
Heṭṭhā otaraṇākāraṃ dassento āha ‘‘ sace panā ’’ tiādi .
Tulānan ti thambhānamupari tiriyavasena ṭhitānaṃ rukkhavisesānaṃ .
Uṭṭhahitvāti bhūmito uṭṭhahitvā .
Tulārukkhehīti tulāsaṅkhātehi rukkhehi .
‘‘ Ekasambandho ’’ ti iminā na kevalaṃ tulārukkheheva ekasambandho , catūsu disāsu catunnaṃ bhittīnaṃ aññamaññampi sambandhoti dasseti .
Heṭṭhāpi otaratīti bhittīnamupari ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāsapahonakattā vuttaṃ .
Sace thambhamatthake … pe … hotīti iminā bahūhi thambhehi katapāsādassa ekekasmiṃ thambhamatthake ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāse sati heṭṭhā otaratīti dasseti .
Niyyūhakādīsūti nāgadantakādīsu .
Ādisaddena bhittikhilādayo saṅgaṇhāti .
Bhitti cāti iṭṭhakadārumayā bhitti ca .
Sace silāmayā bhitti
M0.288 ca thambhā ca honti , kittetabbā .Bhittilaggeti bhittīsu lagge , bhittīnaṃ vā laggaṭṭhāne .
Heṭṭhāpāsādassāti heṭṭhāpāsāde ‘‘ ṭhita ’’ iti pade sambandho .
Heṭṭhāpāsādassa vā thambhānanti yojanā .
Heṭṭhā sammatāya sīmāya upari ārohanākāraṃ dassento āha ‘‘ sace panā ’’ tiādi .
Nibbodakapatanaṭṭhāneti chadanakoṭiyaṃ .
Tatthāti tasmiṃ tale .
Piṭṭhipāsāṇe sīmaṃ bandhanti viya bandhantīti yojanā .
Teneva paricchedenāti teneva talaparicchedena .
Tālamūlapabbatepīti ettha tālamūlaṃ nāma heṭṭhā mahantaṃ hutvā anupubbena tanukaṃ hoti , tena sadise pabbatepi .
Vitānasaṇṭhānoti ullocassa saṇṭhāno .
Catūsu disāsu niggatasākharukkhasaṇṭhāno vā khujjarukkhasaṇṭhāno vā hoti .
Yathā pabbato vitānasaṇṭhāno hoti , evaṃ mudiṅgasaṇṭhāno vā hoti paṇavasaṇṭhāno vāti yojanā .
Tattha mudiṅgo majjhe thūlo hoti , mūle ca ante ca tanuko .
Paṇavo majjhe tanuko hoti , mūle ca agge ca thūlo .
Tesaṃ saṇṭhāno mudiṅgasaṇṭhāno vā paṇavasaṇṭhāno vā .
Heṭṭhā vāti mudiṅgasaṇṭhānassa pabbatassa heṭṭhā vā .
Majjhe vāti paṇavasaṇṭhānassa majjhe vā .
Dve kūṭānīti dve sikharāni .
Kūṭantaran ti kūṭānaṃ majjhaṃ .
Cinitvā vāti iṭṭhakasilāhi cinitvā vā .
Pūretvā vāti paṃsuvālikāhi pūretvā vā .
Sappaphaṇasadisoti
V1.247 sappassa phaṇena sadiso , khujjo pabbatoti attho .Ākāsapabbhāran ti bhittiyā aparikkhittaṃ ākāsasaṅkhātaṃ pabbhāraṃ .
Sīmappamāṇoti saddhiṃ antosusirena sīmappamāṇo .
Aggakoṭin ti aggasaṅkhātaṃ koṭiṃ .
Sace pana pabbatassa heṭṭhā antoleṇaṃ hotīti sambandho .
Uparimassāti antoleṇassa upari ṭhitassa .
Pāratoti bāhirato .
Assāti pabbatassa bahīti sambandho .
Oratoti antato .
Leṇaṃ hotīti sambandho .
Kittakaṃ mahantanti āha ‘‘ sīmāparicchedamatikkamitvā ṭhitan ’’ ti .
Kittakaṃ khuddakanti āha ‘‘ sabbapacchimasīmāparimāṇan ’’ ti .
Tan ti khuddakaṃ leṇaṃ
M0.289 .Atikhuddakan ti sabbapacchimasīmāparimāṇābhāvato atikhuddakaṃ .
Tatoti uparisīmato .
Bahīti sīmato bahi .
‘‘ Yadi sīmappamāṇaṃ , sīmā hotiyevā ’’ ti iminā yadi na sīmappamāṇaṃ , na sīmā hotiyevāti dasseti .
Tan ti khaṇḍasīmaṃ .
Pūretvāti iṭṭhakamattikādīhi pūretvā .
Aṭṭaṃ bandhitvāti aṭṭālakaṃ bandhitvā .
Umaṅganadīti ettha ukāro okāraviparīto , tasmā pathaviyaṃ otaritvā pavisitvā maṅgati gacchatīti umaṅgāti attho daṭṭhabbo .
Umaṅgāca sā nadī ceti umaṅganadī .
Tatthāti umaṅganadiyaṃ .
Heṭṭhāpathavitale ṭhitoti sīmāya heṭṭhāpathavitale iddhiyā ṭhito .
Sīmāmāḷaketi khaṇḍasīmāya māḷake .
Vaṭarukkhoti nigrodharukkho .
Tatoti vaṭarukkhato .
Niggatapārohoti pavaddhaṃva hutvā rukkho ārohati anenāti pāroho , eko mūlaviseso .
Niggato pāroho niggatapāroho .
Mahāsīmaṃ sodhetvāti ettha sodhanaṃ nāma mahāsīmagatānaṃ bhikkhūnaṃ hatthapāsānayanaṃ , sīmato vā bahikaraṇaṃ .
Bahiddhāti dvīhi sīmāhi bahiddhā .
‘‘ Bahiṭṭhā ’’ tipi pāṭho .
Bahi ṭhitā kātabbāti attho .
Anāhaccāti mahāsīmāya pathavītalaṃ vā tatthajātarukkhādīni vā na āhanitvā .
Evan ti yathā khaṇḍasīmāya , evaṃ tathāti attho .
Sīmāmāḷaketi khaṇḍasīmāmāḷake .
Sīmāmāḷaketi dvinnaṃ sīmānaṃ aṅgaṇe .
Sīmāmāḷakassāti kammassa kataṭṭhānassa sīmāmāḷakassa .
Vehāsaṭṭhitasākhāyāti kammassa akataṭṭhāne sīmāmāḷake uṭṭhitāya vehāse ṭhitāya sākhāya .
Tassāti bhikkhuno pādā vā nivāsanapārupanaṃ vāti sambandho .
Purimanayepīti ‘‘ sīmāmāḷake vaṭarukkho hotī ’’ tiādinā vutte purimanayepi .
Tatrāti purimanaye .
Ukkhipāpetvā kātuṃ na vaṭṭatīti dvīhi sīmāhi uṭṭhitarukkhassa sākhā vā tato niggatapāroho vā dvīsu sīmāsu pathavītalaṃ vā tattha jātarukkhādīni vā āhacca ṭhitattā ukkhipāpetvā kātuṃ na vaṭṭati .
Ānetabboti ettha dvikammikāya nīdhātuyā apadhānakammasseva vuttattā
V1.248 ‘‘ bhikkhū ’’ ti padhānakammaṃ ajjhāharitabbaṃM0.290 .Abbhuggacchatīti abbhaṃ ākāsaṃ uggacchati .
Tatrāti pabbate .
Kasmā ānetabboti āha ‘‘ bajjhamānāyeva hī ’’ tiādi .
Tattha bajjhamānāyevāti kammavācāya bajjhamānāyeva .
Iminā abaddhasīmā pamāṇarahitaṃ desaṃ otaratīti dasseti .
Yaṃkiñcīti yaṃkiñci pabbatādi .
Yattha katthacīti yasmiṃ kasmiṃci ṭhāne .
Ekasambandhenāti baddhasīmāya ekasambandhena .
Itīti tasmā ānetabboti yojanā .
140. Tīṇi yojanāni tiyojanaṃ .
‘‘ Pamāṇan ’’ ti iminā parama saddassa atirekauttamatthe nivatteti .
Etissāti sīmāya .
Sammanantena bhikkhunāti sambandho .
Koṇato minitaṃ koṇanti yojanā .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Āpattiñcāti dukkaṭāpattiñca .
Pārayatīti ajjhottharati .
‘‘ Kitakābhidheyyaliṅgā ’’ ti ( kaccāyanasāre 45 gāthāyaṃ ) vacanato abhidheyyabhūtaṃ sīmaṃ sandhāya itthiliṅgavasena pārāti vuttaṃ .
Nadiyāti upayogatthe sāmivacanaṃ .
Nadinti hi attho .
Nadiṃ ajjhottharamānaṃ sīmanti sambandho .
Etthāti nadipārasīmāyaṃ .
Yatthassāti ettha yattha assāti padavibhāgaṃ dassento āha ‘‘ yattha nadiyā ’’ tiādi .
‘‘ Nadiyā ’’ ti iminā yaṃsaddassa visayaṃ dasseti .
Dhuvanāvāti ettha dhuvasaddo niccatthoti āha ‘‘ niccasañcaraṇanāvā ’’ ti .
Iminā dhuvena niccena sañcaraṇanāvā dhuvanāvāti vacanatthaṃ dasseti .
Assāti hoti , bhaveyya vā .
Nāvāya pamāṇaṃ dassento āha ‘‘ yā ’’ tiādi .
Tattha yāti nāvā .
Pājanapurisenāti ettha pājanaṃ nāma eko nāvāya gamanūpakaraṇaviseso .
So hi pajati nāvā gacchati anenāti pājanan ti vuccati .
Jakārassa cakāraṃ katvā pācanan tipi yujjateva .
Tassa gāhakena purisena saddhinti attho .
Sā nāvā nītāti sambandho .
Uddhaṃ vā adho vāti nadiyā paṭisotaṃ vā heṭṭhāsotaṃ vā .
Thenehi vāti corehi vā .
Kiñcāpi haṭā , pana tathāpi avassaṃ labbhaneyyā , dhuvanāvāva hotīti yojanā .
Vātena vāti mālutena vā ‘‘ chinna ’’ iti sambandho .
Vīcīhīti taraṅgehi .
Taraṅgo hi
M0.291 vicittākārena cinoti vaḍḍhatīti vīcīti vuccati .Kiñcāpi nadīmajjhaṃ nītā , pana tathāpi avassaṃ āharitabbā , dhuvanāvāva hotīti yojanā .
Ogateti otaritvā gate .
Thalaṃ ussāritāti thalaṃ ukkhipitvā sāritā pāpitā nāvāpīti sambandho .
Visaṅkhatapadarāti saṅkhatavirahitaphalakā vā .
Dhuvanāvāva hotīti nimittakittanakāle niccasañcaraṇanāvattā dhuvanāvāva hotīti adhippāyo .
Tatrāti ‘‘ dhuvanāvā ’’ tivacane .
Nimittaṃ vā sīmā vā kammavācāya gacchatīti ettha kiñcāpi na nimittaṃ kammavācāya gacchati , sīmāya pana avinābhāvato
V1.249 vuttaṃ ‘‘ kammavācāya gacchatī ’’ ti .Tasmāti yasmāva nāvāya āgacchantāpi bhagavatā anuññātā , tasmā .
Yatthāti nadipārasīmasammananaṭṭhāne .
Rukkhasaṅghāṭamayoti rukkhasamūhena kato .
Padarabaddhoti phalakehi baddho .
Sañcaraṇayoggoti sañcaraṇakkhamo .
Pāḷiyaṃ ‘‘ assā ’’ ti ṭhāne aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ atthī ’’ ti vuttattā ‘‘ assā ’’ tipadassa hotīti atthoyeva daṭṭhabbo .
Taṃkhaṇaññevāti tasmiṃ nimittakittakkhaṇeyeva .
Rukkhaṃ chinditvā katoti sambandho .
Ekapadikasetūti ekena padena gamanayoggo ekapadiko , soyeva setūti ekapadikasetu .
Akappiyasetuṃ dassento āha ‘‘ sace panā ’’ tiādi .
Tenāti setunā .
Sañcarituṃ na sakkā hotīti yojanā .
Yatthāti yasmiṃ nadipārasīmasammananaṭṭhāne .
Abhimukhatittheyevāti sīmāya abhimukhatitthe eva .
Dhuvanāvā vā dhuvasetu vā abhimukhatitthato īsakaṃ uddhaṃ ārohantopi adho orohantopi kappatīti dassento āha ‘‘ sace ’’ tiādi .
Īsakan ti ekausabha dviusabhādivasena manaṃ appamattaṃ .
Uddhaṃ vāti abhimukhatitthato upari vā .
Adho vāti tato heṭṭhā vā .
Gāvutamattabbhantareti gāvutapamāṇassa ṭhānassa abbhantare .
Sahanimittakittanavidhinā sammanitabbavidhiṃ dassento āha ‘‘ imañca panā ’’ tiādi .
Dvīsu tīresu ṭhātumasakkuṇeyyattā vuttaṃ ‘‘ ekasmiṃ tīre
M0.292 ṭhatvā ’’ ti .Tatoti nimittato .
Attānan ti nimittakittanaṃ vinayadharaṃ sandhāya vuttaṃ .
Parikkhipantenāti pariyāyantena .
Tassāti tattakassa paricchedassa .
Sammukhaṭṭhāneti adhosote naditīre ṭhitassa nimittassa sammukhaṭṭhāne .
Tatoti nimittato .
Tassāti tattakassa paricchedassa .
Sammukhā naditīre nimittaṃ atthīti sambandho .
Saṅghaṭetabban ti sambandhitabbaṃ .
Athāti nimittakittanato pacchā .
‘‘ Sabbanimittānaṃ anto ṭhite bhikkhū hatthapāsagate katvā ’’ ti idaṃ sabbaṃ ekaṃ gāmakhettaṃ byāpetvā sammanitabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ .
Sace sakalaṃ gāmakhettaṃ abyāpetvā ekadese sammanitaṃ hoti , nimittato bahi ṭhite bhikkhūpi hatthapāsagate katvā sammanitabbā .
Kamman ti sīmasammutikammaṃ .
‘‘ Ṭhapetvā nadin ’’ tivacanassa kāraṇaṃ dassento āha ‘‘ nadī pana baddhasīmasaṅkhyaṃ na gacchatī ’’ ti .
Dīpako hotīti ettha dīpoti antaradīpo .
So hi yasmā jalamajjhe dippati , yasmā ca dvidhā āpo ettha sandati , tasmā dīpoti vuccati , soyeva khuddakaṭṭhena dīpako .
Kakāro hi
V1.250 khuddakatthavācako .Tan ti dīpakaṃ .
Attanāti vinayadharena .
Orimante ca pārimante cāti adhosote naditīre ṭhitassa nimittassa sammukhe orimante ca pārimante ca .
Paratīre nimittaṃ kittetvāti sambandho .
Kissa sammukhaṭṭhāne nimittanti āha ‘‘ nadiyā orimatīre nimittassa sammukhaṭṭhāne ’’ ti .
Tatoti nimittato .
Sammukhā nimittaṃ atthīti sambandho .
Pārimante ca orimante cāti paratīre uparisote ṭhitassa nimittassa sammukhe pārimante ca orimante ca .
Paṭhamakittitanimittenāti orimatīre uparisote paṭhamaṃ kittitena nimittena .
Ekā sīmā imassāti ekasīmo , dīpako .
‘‘ Tīradvayañcā ’’ ti padamapekkhitvā ‘‘ ekasīman ’’ ti sambandhitabbaṃ .
Vaccamanapekkhitvā ‘‘ ekasīmā ’’ tipi niccaitthiliṅgavasena pāṭho atthi .
Uddhaṃ vā adho vāti ettha vāsaddo aniyamavikappattho .
Athāti tasmiṃ adhikatare satīti yojanā .
Vihārasīmaparicchedanimittassa ujukamevāti sace dīpako adho adhikataro hoti , orimatīre adhosote ṭhitassa vihārasīmaparicchedanimittassa ujukameva
M0.293 .Sikharan ti siṅgaṃ .
Tañhi sikhaṃ matthakaṃ rāti gaṇhātīti sikharanti vuccati .
Tatoti dīpakassa pārimantanimittato .
Paratīranimittāni kittetvāti sambandho .
Ayaṃ dīpakassa vihārasīmaparicchedato adho adhikatare vinicchayo .
Uddhaṃ adhikatarepi iminānusārena veditabboti so na dassito .
Pabbatasaṇṭhānāti pabbatena samaṃ ṭhānaṃ etissāti pabbatasaṇṭhānā .
Uddhampi adhopīti pisaddo samuccayattho .
Ubhopi sikharānīti uddhaṃ sikharaṃ , adho sikharanti ubhopi sikharāni .
Mudiṅgasaṇṭhānāti mūle ca agge ca tanukassa majjhe thūlassa mudiṅgassa saṇṭhānā .
Sabbapaṭhamena nayenāti uddhaṃ adhikanayassa , adho adhikanayassa , uddhaṃadhoadhikanayassa cāti sabbesaṃ nayānaṃ paṭhamena vihārasīmadīpakānaṃ samena nayena .
Paṇavasaṇṭhānāti mūle ca agge ca thūlassa majjhetanukassa paṇavassa saṇṭhānā .