Pārājikādiāpattivaṇṇanā
339. Evaṃ vissajjetvāti sambandho .
Yadidaṃ āpattipārājikaṃ nāmāti yojanā .
Āpattipārājikan ti āpattisaṅkhātaṃ pārājikaṃ .
‘‘ Parājayamāpanno ’’ ti iminā sāsanato puggalaṃ parājetīti pārājikan ti vacanatthaṃ dasseti .
Ṇyapaccayo hetukatvatthavācako , yakārassa kakāro .
Cutoti cavako .
Paraddhoti viraddho .
Bhaṭṭhoti patito .
Niraṅkatoti saṅghamhā apasārito .
Anīhate tasmiṃ puggaleti tasmiṃ puggale saṅghamhā nīharitvā na harite , anapanīteti attho .
‘‘ Uposathapavāraṇādibhedo ’’ ti iminā saṃvāsasarūpaṃ dasseti .
Byañjane ādaramakatvā ‘‘ etaṃ āpattī ’’ ti vuttaṃ .
Ayaṃ hīti ayaṃ evaṃ vakkhamāno .
Etthāti gāthāyaṃ .
Tena tasmāti ettha ‘‘ tasmā ’’ ti padena ‘‘ tenā ’’ ti padassa kāraṇatthaṃ dasseti .
Etthāti dutiyagāthāyaṃ .
Ādimhi ceva icchitabboti sambandho .
Hīti saccaṃ .
Etthāti parivāsadānādīsu catūsu kammesu .
‘‘ Saṅgho ’’ tiādivacanattho tipadabhinnādhikaraṇabāhiratthasamāso hoti , cevasaddacasaddehi ādisesapadānaṃ ubhayapadatthapadhānabhāvaṃ dasseti ,‘‘ icchitabbo ’’ ti padaṃ kārakānaṃ kiriyāpekkhattā kiriyatthāya pakkhittaṃ .
Assāti āpattiyā , iminā aññapadaṃ dasseti .
Icchitabbatthe apaccayaṃ katvā taddhitantipi vadanti .
Lahukanayo panesa .
Ayaṃ panettha
V2.221 garukanayo – ādi ca seso ca ādisesā , saṅgho ādisesesu assā icchitabboti saṅghādisesoti .Anekaṃsikataṃ
M0.593 padan ti ettha padan ti sikkhāpadaṃ .Anekaṃsena kataṃ anekaṃsikatan ti dassento āha ‘‘ yasmā idaṃ sikkhāpadaṃ anekaṃsena katan ’’ ti .
Yasmā kataṃ , tasmā aniyatoti pavuccatīti yojanā .
Tatthāti aniyate .
Yatthāti sikkhāpade .
Sopīti sikkhāpadadhammopi .
Accayesūti dosesu .
Te hi niddosaṃ atikkamma ayanti gacchanti pavattantīti accayāti vuccanti .
Tenāti accayena .
Thūloti oḷāriko .
‘‘ Thūlattā ’’ ti iminā ‘‘ tenetan ’’ ti ettha tenasaddassa kāraṇatthaṃ dasseti .
Accayassa thūlattāti sambandho .
Etan ti āpattidhammaṃ .
Imāya gāthāya aññesaṃ lahukāpattīnaṃ thūlo accayo thullaccayoti vacanatthaṃ dasseti .
Dvebhāve sati saṃyogaparattā rasso hotīti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Nissajjitvā desetabbato ’’ ti iminā nissajjanaṃ nissaggo , āpattidesanato pubbabhāge kattabbassa vinayakammassetamadhivacanaṃ , so etassatthīti nissaggiyan ti vacanatthaṃ dasseti .
Kusaladhammasaddena kusalacittameva gahetabbanti āha ‘‘ kusaladhammasaṅkhātaṃ kusalacittan ’’ ti .
‘‘ Kusalacittaṃ pātetī ’’ ti iminā cittaṃ pātetīti pācittiyan ti vacanatthaṃ dasseti .
Ettha ‘‘ cittapātiyan ’’ ti vattabbe padavipariyāyaṃ katvā , takārassa ca lopaṃ katvā ‘‘ pācittiyan ’’ ti vuttaṃ .
Acinteyyo hi pāḷinayo .
Ṇyapaccayo hetukatvatthavācako .
Nanu ‘‘ pāteti kusalaṃ dhamman ’’ ti imināva ‘‘ pācittiyan ’’ ti padassa nibbacanaṃ siddhaṃ , kasmā pana ‘‘ aparajjhati cittasammohanaṭṭhānan ’’ ti vuttanti āha ‘‘ yaṃ panā ’’ tiādi .
Yasmā hotīti sambandho .
Pāṭidesanīyāsu nibbacanameva adassetvā kasmā ‘‘ bhikkhu aññātako santo ’’ tiādi vuttanti āha ‘‘ vuttagārayhabhāvakāraṇadassanatthamevā ’’ ti .
‘‘ Paṭidesetabbato ’’ ti iminā aññāpattidesanānayato ‘‘ gārayhan ’’ tiādinā paṭi visuṃ vatvā desetabbāti pāṭidesanīyāti nibbacanaṃ dasseti .
Dukkaṭan ti
V2.222M0.594 ettha dusaddo duṭṭhuattho ca virūpattho ca hotīti dassento āha ‘‘ duṭṭhu kataṃ , virūpaṃ vā katan ’’ ti .Tan ti kammaṃ .
Taṃ panetan ti dukkaṭaṃ , khalitanti sambandho .
Assāti dukkaṭassa .
Tassattho evaṃ veditabboti yojanā .
Hīti vitthāro .
Yaṃ pāpanti yojanā .
Yadīti atha .
Yadi saddo hi athapariyāyo .
Idampīti idampi kammaṃ , pāpanti sambandho .
‘‘ Lapitan ’’ ti iminā durābhaṭṭhan ti ettha bhāsadhātuyā kathanatthaṃ dasseti .
Yan ti vacanaṃ .
Kiñca bhiyyoti tato atirekaṃ kathetabbavacanaṃ kiñcāti attho .
Saṃkiliṭṭhañca yaṃ padan ti ettha cakāro pisaddattho ‘‘ padan ’’ ti ettha yojetabbo , yaṃ saddo kāraṇatthoti āha ‘‘ saṃkiliṭṭhaṃ yasmā tampi padan ’’ ti .
Tampi padan ti tampi vacanaṃ .
Pada saddo hi vacanavācako .
Tampi vacanaṃ yasmā saṃkiliṭṭhaṃ hotīti yojanā .
Kathaṃ saṃkiliṭṭhaṃ hotīti yojanā .
‘‘ Yasmā ’’ ti padena yaṃ saddo kāraṇatthoti dasseti .
Nan ti padaṃ .
‘‘ Etaṃ iti vuccatī ’’ ti saṃvaṇṇetabbapadaṃ .
‘‘ Dubbhāsitanti etaṃ vuccatī ’’ ti saṃvaṇṇanāpadaṃ .
Etan ti etaṃ padaṃ , etaṃ vacananti attho .
Etthāti sekhiyagāthāya .
Idan ti āpattīnaṃ nibbacanadīpakaṃ vacanaṃ , vuttanti sambandho .
Kassa dīpanatthaṃ vuttanti āha ‘‘ saṅgahitassa atthassa dīpanatthan ’’ ti .
Tatthāti ‘‘ channamativassatī ’’ tiādivacane .
Gehan ti pakatigehaṃ .
Idaṃ pana gehanti yojanā .
Vitthārento āha ‘‘ mūlāpattiñhī ’’ tiādi .
‘‘ Avivaṭan ’’ ti vatvā tassatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ succhannan ’’ ti .
Vivaṭan ti acchannaṃ .
Nātivassanabhāvaṃ vitthārento āha ‘‘ mūlāpattiñhī ’’ tiādi .
Vivaranto bhikkhu nāpajjatīti sambandho .
Suddhanteti suddhakoṭṭhāse .
‘‘ Tasmā ’’ ti ca ‘‘ tenā ’’ ti ca yebhuyyena atthato ekaṃ , tasmā vuttaṃ ‘‘ tena kāraṇenā ’’ ti .
Evañcetaṃ vivaṭan ti evaṃ etaṃ channaṃ ce vivaṭanti yojanā .
Paripātiyamānānan ti abhibhūyamānānaṃ .
‘‘ Rukkhādigahanaṃ araññan ’’ ti iminā pavanan ti padassa araññapariyāyataṃ dasseti .
Gatisaddassa bhavabhedādiatthaṃ paṭikkhipitvā paṭissaraṇatthe hotīti dassento āha
M0.595 ‘‘ paṭissaraṇaṃ hotī ’’ ti .Tan ti pavanaṃ .
Teti migā .
‘‘ Assasantī ’’ ti padena ‘‘ passasantī ’’ ti atthopi gahetabbo avinābhāvato , ānāpānaṃ karontīti attho .
Ākāsoti ajaṭākāso .
Pakkhīnan ti vihaṅgamānaṃ .
‘‘ Sabbesaṃ saṅkhatadhammānan ’’ ti iminā dhammānan ti ettha saṅkhatadhammoyeva gahetabboti dasseti .
‘‘ Vināsovā ’’ ti
V2.223 iminā vibhava saddo vināsavācakoti dasseti .Tesan ti sabbesampi saṅkhatadhammānaṃ .
Gatīti patiṭṭhā .
Kasmā vibhavo dhammānaṃ gati hotīti āha ‘‘ na hī ’’ tiādi .
Hīti yasmā .
Teti sabbepi saṅkhatadhammā .
Vināsan ti vibhavaṃ .
Sucirampīti asītivassādikālampi .
Nibbānaṃ arahato gatīti saṃvaṇṇetabbapadaṃ .
‘‘ Khīṇāsavassā ’’ ti iminā arahatoti padassa atthaṃ dasseti .
‘‘ Anupādisesanibbānadhātū ’’ ti iminā ‘‘ nibbānan ’’ ti padassa idha adhippetanibbānaṃ dasseti .
Gāthāya te te atthā saṃgahetvā gaṇiyanti etthāti gāthāsaṅgaṇikaṃ .
Iti paṭhamagāthāsaṅgaṇikavaṇṇanāya yojanā samattā .