Sedamocikagāthā
(1) Avippavāsapañhāvaṇṇanā
479. Sedamocikagāthāsūti adhippāyatthassa gambhīrattā taṃ cintentānaṃ vinayadharānaṃ kāye sedaṃ mocetīti sedamocikā , sāyeva gāthā sedamocikagāthā , tāsu .
‘‘ Akappiyasambhogo na labbhatī ’’ ti iminā kappiyasambhogo labbhatīti dasseti .
Kappiyasambhogaṃ
M0.631 dassetuṃ ‘‘ nahāpanabhojanādī ’’ tiV2.255 vuttaṃ .Anāpattīti mātubhikkhuniyā anāpatti .
Esā pañhāti ettha pañhasaddo sabhāvatiliṅgoti saddasatthesu ( saddanītidhātumālāyaṃ 16 hakārantadhātu ; abhidhānappadīpikāyaṃ 115 gāthāyaṃ ) vutto , idha itthiliṅgavasena vutto .
‘‘ Paṇḍitehī ’’ ti iminā kusalassa kāraṇaṃ dasseti , paṇḍitattā kusaloti adhippāyo .
Assāti pañhāya .
Etan ti vissajjanaṃ .
Assāti gāthāya .
Ekādasa vivajjiyāti avibhattikaniddeso , ekādasa vivajjiyeti attho .
Tena vuttaṃ ‘‘ ye ’’ tiādi .
Tepīti pisaddo gāthāyaṃ luttaniddiṭṭhagamyamānabhāvaṃ dasseti .
Ayan ti nhāpitapubbako bhikkhu .
Nimmitabuddhan ti buddhena nimmitaṃ buddharūpaṃ .
Vivajjiyāti ettha yakāro tvāpaccayassa kāriyoti āha ‘‘ vivajjetvā ’’ ti .
Asīsakaṃ yaṃ taṃ kabandhaṃ atthīti yojanā .
Asīsakattā kena sarīrena jīvitaṃ bandhatīti kabandho .
Yassāti kabandhassa .
Hīti saccaṃ .
Teti abhabbapuggalā .
Vācāti ettha yakāralopoti āha ‘‘ vācāyā ’’ ti .
Iti meti evaṃ mama .
Evaṃ vadamāne mama vacananti yojanā .
Athavā itimeti evaṃ ime , evaṃ vadamāne ime janāti yojanā .
Saddampīti iminā girasaddo saddapariyāyoti dasseti .
Hīti saccaṃ .
Tuṇhībhūtassa nisinnassa tassa bhikkhunoti yojanā .
Yadi manodvāre āpatti nāma natthi , evaṃ sati kasmā āpajjeyya vācasikanti vuttanti āha ‘‘ yasmā panā ’’ tiādi .
Tenāti tasmā .
Assāti bhikkhussa .
Sāti bhikkhunī , āpajjatīti sambandho .
Vuttappakāran ti ‘‘ gāmantarapariyāpannan ’’ ti vuttappakāraṃ .
Tāsūti dvīsu bhikkhunīsu .
Caturo janāti ettha catunnaṃ janānaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘ ācariyo ca tayo ca antevāsikā ’’ ti
V2.256 .Sāhatthikāti sahatthā avaharitā .
M0.632 Āṇattiyāpīti āṇattena avaharitāpi .Itaresan ti antevāsikānaṃ , ekeko māsakoti sambandho .
Etthāti parivāre sedamocikagāthāyaṃ .
(2) Pārājikādipañhāvaṇṇanā
480. Santhatapeyyālañcāti paṭhamapārājikavibhaṅge ( pārā .65) vuttaṃ santhatapeyyālañca .
Liṅgaparivattaṃ sandhāyāti sati liṅge parivatte paṭiggahaṇassa vijahanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Yoti bhikkhu , pariṇāmetīti sambandho .
Attano atthāyāti yojanā .
Assāti gāthāya .
Kākauhadan ti kākehi karīsussaggaṃ .
Kaddamamakkhitan ti kaddamena makkhitaṃ .
Kāyagatāneva hutvāti sambandho .
Hīti vitthāro .
Anariyaṃ taṃ itthiṃ vā taṃ purisaṃ vā haneyyāti yojanā .
Liṅgaparivattena hetubhūtena itthibhūtaṃ , purisabhūtañcāti sambandho .
Itthibhūtan ti ca itthī hutvā bhūtaṃ , itthibhāvaṃ vā pattaṃ .
Migasiṅgatāpasasīhakumārādīnaṃ tiracchānagatamātāpitaro viyāti yojanā .
Migasiṅgatāpasoti migasiṅganāmako ( jā . aṭṭha .5.17.96 ādayo ) tāpaso .
Sīhakumāroti sīhabāhukumāro .
Ādisaddena bhūridattādayo saṅgaṇhāti .
Kurundiyaṃ āgatanti sambandho .
‘‘ Saccaṃ bhaṇantoti gāthāyā ’’ ti padaṃ ‘‘ saccaṃ bhāsato lahukāpatti hotī ’’ ti ettha itisaddena sambandhitabbaṃ .
‘‘ Saccaṃ bhaṇanto ’’ ti gāthāya iti atthoti yojanā .
(3) Pācittiyādipañhāvaṇṇanā
481. Salākaṃ
V2.257M0.633 dentassa assa bhikkhussa chejjaṃ hotīti yojanā .‘‘ Pārājikaṃ hotī ’’ ti iminā hotichejjan ti padassa atthaṃ dasseti .
Suppatiṭṭhitanigrodhasadisaṃ rukkhamūlaṃ , tameva vā gahetabbaṃ .
Tissitthiyoti ettha bhummatthe upayogavacanaṃ , paccattavacanaṃ vāti āha ‘‘ tāsupī ’’ ti .
‘‘ Yaṃ taṃ methunaṃ nāma tan ’’ ti iminā ‘‘ methunaṃ yaṃ tan ’’ ti padānaṃ samānādhikaraṇabhāvaṃ dasseti .
‘‘ Na sevatī ’’ ti iminā na seveti ettha tikārassa ekārādesabhāvaṃ ( jā . aṭṭha .4.11.76 putto vā pitaraṃ yāce viya ) dasseti .
Tayo puriseti ettha ‘‘ upagantvā ’’ ti padaṃ ajjhāharitvā sambandhitabbanti dassento āha ‘‘ tayo purisepi upagantvā ’’ ti .
Iminā tayo puriseti ettha upayogatthe upayogavacananti dasseti .
Purimanayaṃ gahetvā etthāpi ‘‘ tīsu purisesū ’’ ti bhummatthe upayogavacananti atthopi yujjateva .
Imaṃ nayaṃ gahetvā purimapadepi tissitthiyo upagantvāti upayogatthe upayogavacananti atthopi yujjateva .
Tasmā te dve nayā aññamaññopadesadāyakanayā nāmāti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Ubhatobyañjanasaṅkhāte ’’ ti iminā anariyasaddena ubhatobyañjanova idha gahetabboti dasseti .
‘‘ Nācaratī ’’ ti iminā na cācareti etthāpi tisaddassa ekārādesabhāvameva dasseti .
Methunadhammassa pubbabhāgaṃ kāyasaṃsaggaṃ āpajjituṃ vāyamantiyā tassā bhikkhuniyāti yojanā .
Assāti gāthāya , titthiyo ārādhako hotīti yojanā .
Tatthevāti titthiyavatte eva .
Assāti titthiyassa .
Tamevāti titthiyavattameva .
Saṅghādisesantiādigāthā vuttāti sambandho .
Tan ti ajjhoharaṇaṃ .
Ākāsagataṃ
M0.634 sāmaṇeranti sambandho .Saṅghenapīti pisaddo na kammārahenevāti dasseti .
‘‘ Na kātabban ’’ ti iminā saṅghopi kammārahopi bhūmigatova vaṭṭatīti dasseti .
Assāti gāthāya vinicchayoti sambandho .
‘‘ Na
V2.258 deti , na paṭiggaṇhātī ’’ ti kiriyāpadānaṃ kattāraṃ dassento āha ‘‘ nāpi uyyojikā ’’ tiādi .Tassāti avassutapurisassa .
‘‘ Kāraṇenā ’’ ti iminā tenāti padassa kāraṇatthaṃ dasseti .
Evasaddo pana sambhavavasena yojito , na aññena kāraṇenāti attho , avassutassa purisassāti sambandho .
Gahaṇeti uyyojitāya gahaṇe .
Tañca paribhogapaccayāti ettha tasaddassa visayaṃ , paribhogassa ca sambandhaṃ dassento āha ‘‘ tañca panā ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ āpattin ’’ ti iminā tasaddassa visayaṃ dasseti .
‘‘ Tassā uyyojitāyā ’’ ti iminā paribhogassa sambandhaṃ dasseti .
Tassāti uyyojitāya .
Sattarasakesu saṅghādisesesūti sambandho .
Vajjaṃ na phusatīti padassa atthaṃ dassento āha ‘‘ aññaṃ navaṃ āpattin ’’ ti .
Iti sedamocikagāthāvaṇṇanāya yojanā samattā .