1. Parimaṇḍalavagga-atthayojanā
Sikkhitasikkhena
M0.131 tīsu sikkhāsu catūhi maggehi sikkhitasikkhena tādinā aṭṭhahi lokadhammehi akampiyaṭṭhena tādinā , iṭṭhāniṭṭhesu vā avikāraṭṭhena tādinā bhagavatā yāni sikkhāpadāni ‘‘ sekhiyānī ’’ ti bhāsitāni , dāni tesampi sikkhāpadānaṃ ayampi vaṇṇanākkamo bhavatīti yojanā . 576. Tatthāti sekhiyasikkhāpadesu , attho evaṃ veditabboti yojanā .
‘‘ Samantato ’’ tiiminā parityūpasaggassatthaṃ dasseti .
‘‘ Nābhimaṇḍalaṃ jāṇumaṇḍalan ’’ ti ettha uddhaṃsaddo ca adhosaddo ca ajjhāharitabboti āha ‘‘ uddhan ’’ tiādi .
Aṭṭhaṅgulamattan ti bhāvanapuṃsakaṃ , nivāsetabbanti sambandho .
Tatoti aṭṭhaṅgulamattato .
Yathā paṭicchannaṃ hoti , evaṃ nivāsentassāti yojanā .
Tatridaṃ pamāṇan ti tassa nivāsanassa idaṃ pamāṇaṃ .
Tādisassāti dīghato muṭṭhipañcakassa tiriyaṃ aḍḍhateyyahatthassa nivāsanassa .
Jāṇumaṇḍalaṃ paṭicchādanatthaṃ vaṭṭatīti yojanā .
Tatthāti cīvaresu .
Na tiṭṭhatīti viraḷattā na tiṭṭhati .
Tiṭṭhatīti ghanattā tiṭṭhati .
Nivāsentassa cā tiettha casaddo avadhāraṇattho , nivāsentassevāti attho .
Kevalaṃ evaṃ nivāsentasseva dukkaṭaṃ na hoti , atha kho tathā nivāsentassāpi dukkaṭamevāti yojanā .
Ye pana nivāsanadosāti sambandho .
Aññeti purato ca pacchato ca olambetvā nivasanato aññe
V1.112 .Te sabbeti sabbe te nivāsanadosā .
Etthāti imasmiṃ vibhaṅge .
Tatthevāti khandhakeyeva .
Asañcicca nivāsentassa anāpattīti sambandho .
Eseva nayo ‘‘ asatiyā ’’ ti etthāpi .
Ajānantassāti ettha ajānanaṃ duvidhaṃ nivāsanavattassa ajānanaṃ , ārūḷhorūḷhabhāvassa ajānananti .
Tattha ārūḷhorūḷhabhāvassa ajānanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ ajānantassā ’’ ti dassento
M0.132 āha ‘‘ ajānantassāti etthā ’’ tiādi .Hīti saccaṃ .
Tassāti nivāsanavattassa .
Assāti bhikkhuno .
Taṃ panāti āpattito amokkhanaṃ pana .
Tasmāti yasmā yujjati , tasmā .
Yoti bhikkhu .
Kurundiyaṃ vuttanti sambandho .
Sukkhā jaṅghā imassāti sukkhajaṅgho .
Mahantaṃ piṇḍikamaṃsaṃ imassāti mahāpiṇḍikamaṃso .
Tassāti bhikkhussa .
Vaṇoti aru .
Tañhi vaṇati gattavicuṇṇanaṃ karotīti vaṇoti vuccati .
Vāḷamigā vā corā vāti ettha vāsaddo avuttasampiṇḍanattho , tena aññāpi udakacikkhallādayo āpadā saṅgayhanti .
577. Idhāti imasmiṃ vibhaṅge , sikkhāpade vā .
Ubho kaṇṇeti purato ca pacchato ca niggate dve kaṇṇe .
Avisesenāti ‘‘ antaraghare ’’ ti ca ‘‘ ārāme ’’ ti ca visesaṃ akatvā sāmaññena .
Vihārepīti saṅghasannipātabuddhupaṭṭhānatherupaṭṭhānādikālaṃ sandhāya vuttaṃ .
578. Kāyekadese kāyasaddo vattatīti āha ‘‘ jāṇumpi urampī ’’ ti .
‘‘ Na sīsaṃ pārutenā ’’ tiiminā ‘‘ suppaṭicchannenā ’’ tipadassa atibyāpitadosaṃ paṭikkhipati .
Gaṇṭhikan ti pāso .
So hi gantheti bandhatīti vā , gantheti bandhati etthāti vā katvā ganthikoti vuccati .
Nthakārassa vāṇṭhakāre kate gaṇṭhiko , taṃ gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā .
Ubho kaṇṇeti cīvarassa dve koṇe .
Galavāṭakatoti ettha galoti kaṇṭho .
So hi khajjabhojjaleyyapeyyasaṅkhātaṃ catubbidhaṃ asanaṃ galati panno hutvā kucchiyaṃ patati itoti galoti vuccati .
Āvāṭoyeva khuddakaṭṭhena āvāṭako , khuddakatthe ko .
Gale ṭhito āvāṭako galavāṭako .
Akārato hi ākārassa lopo ‘‘ papan ’’ tiādīsu ( jā .1.1.2) viya .
Ettha hi paāpanti padacchedo , akārato ākārassa ca lopo .
Pavaddhaṃ āpaṃ papaṃ , mahantaṃ udakanti attho .
Sīsaṃ vivaritvāti sambandho .
579. Vāsaṃ
V1.113M0.133 upagatoti vā vāsena upagatoti vā atthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘ vāsatthāya upagatassā ’’ ti . 580. Hatthapāde akīḷanto susaṃvuto nāmāti dassento āha ‘‘ hatthaṃ vā pādaṃ vā akīḷāpento ’’ ti .
582. Okkhittacakkhūti ettha osaddo heṭṭhāpariyāyoti āha ‘‘ heṭṭhā khittacakkhū ’’ ti .
‘‘ Hutvā ’’ tiiminā kiriyāvisesanabhāvaṃ dasseti .
Yugayuttakoti yuge yuttako .
Damiyitthāti danto .
Ābhuso jānāti kāraṇākāraṇanti ājāneyyo .
Ettakan ti catuhatthapamāṇaṃ .
Yo gacchati , assa bhikkhuno dukkaṭā āpatti hotīti yojanā .
‘‘ Parissayabhāvan ’’ ti ca ‘‘ parissayābhāvan ’’ ti ca dve pāṭhā yujjantiyeva .
584. Itthambhūtalakkhaṇeti imaṃ pakāraṃ itthaṃ cīvarukkhipanaṃ , bhavati gacchatīti bhūto , bhikkhu .
Lakkhīyati anenāti lakkhaṇaṃ , cīvaraṃ .
Itthaṃ bhūto itthambhūto , tassa lakkhaṇaṃ itthambhūtalakkhaṇaṃ , tasmiṃ .
Karaṇavacanaṃ daṭṭhabbanti yojanā .
Itthambhūtalakkhaṇaṃ nāma kiriyāvisesanassa sabhāvoti āha ‘‘ ekato vā … pe … hutvāti attho ’’ ti .
Antoindakhīlatoti gāmassa antoindakhīlatoti .
Paṭhamo vaggo .